fclBLIOTHECA
I REGIA
ATHANASII KIRCHERI
FVLDENSIS
SOO IESV PRESBYTERI.
MVSVRGIA
VNIVERSALIS
A R S M A G N A
CONSONI ET DISSONL
Tomus I I,
j" In Lib. VIII. Muficam Mirificam .
Quicontinet . < In Lib. IX Magiam Confoni & Diflbni .
In Lib. X. Harmoniam Mundi .
Mille T>elut PhiUmela f»nes Epi^lottide promit ,
Stc Ars Alagna fuo hoc dat mille V olumine uoces .
Prtfaga Z/ati Auis efl Apollini ,
Qui Mufica almus fertur & metri parens . Tcrcnc .
ROMl> Typis Ludouici Grignani . Anno Iubilati MDCL.
S V P E R I 0 R V M P E R M I S S V.
Digitize
TRISTYCHON IN TOMVM II-
OR GANVM agir MundusdenisvocalcRegiftris,
Rcrumineoquotfunt Euia,tot Mctra funt.
Eft DEVS Harmoftes, in Cj\io Sapicntia Patris ,
Qu*bcncdifpofuir,SpiritusvnitAmor.
Hic amor harmonia eft, hoc Mundus amot e ligatur;
0"*>UH>»hiinc mundum Numinis cfle negas ?
fifcEM *WfVM-
TRISMEGISTVS IN ASCLEPIO.
Muficamkilahud cft,quam ommum ordincmfcirc-» .
A R T I S
MAGNAE
C O N S O N I.
•-•> .^^■^■^.aii.Miii.yiyiijiS.S.
D I S S O N I
LIBER OCTAVVS
MVSVRGIA MIRIFICA
hoc eft
AKS NOVA MVSARITHMICA RECENTER INVENTA,
qua quiuis eriam quantumuis Muficse imperitus,ad perfe&am
componendi notitiam breuitemporepertingerepoteft.
P R AE P A x i o.
T A in omnibus arttbus @r fcientijs Praxis Theoria ceniun*
Elionem ambiuntf <vt una fi alteram defiituat , merito <vtraaui
cadat ; neque enim praxis fuam Jine Theoria obtinet exifttmatio»
nem;neque fine praxi fola fuamTheoria, qufvtitn altjs,itapo-
ttfimumin Muftca facultate locum habent; Etf% enim Theoris
M ufice folo ixritatis amore contenta finem aUquo modo confecu-
ta dici pofsity fiilicet propriam delefiationem: fieritamen nulla ra-
tionepoterit , *vt ft omnimoda praxi deslitutus fit Muftcus, quicquam tkcd diBamfa*
cultatemdi^num prefkt\Hincab tncuntcctatetgo wriquc exfquo incumbendum du-
A xi ;
z Artis Magtut Conjbni , & Difsoni
xi; Ut cui ad intima Muficf arcana profundiits rimanda animus efiet , in txtcutionis
tnttnttonr necTheoriam praxt>,ncc praxtm 7 htortadtftttutrtf.slimulum dd propofitu
txtautndum addidtt , Symphonttarum mtre praEltcorum arrogans obiurgatto , *vt dum
putant,fierinonpoffeyut Thcoricus Melodtam eo arttfcio elegantia {jjf gratia com-
ponat , qua iure mertto Mufica moderna requtrtt; immo contrarium afftrtntes rifit cac-
chinnifque exapiant ; *vt hanc eorum obturgdtionem falfam iniuftamque ofienderem .
Serio iam d multis annis huic negotio incubut , nthil non intentatum reltnquendo , quo
Artemaliquam repcrirem, qua quiuis etiam quantumuis Muficf imperitus , td exiguo
temporis fpacto (fr fine laboreconfequipoffet, quod pratlict Compofitores *vix multorum
annorum jpacio conftquuntur .
Cum ttaftie fequenti Muficf experientid doclus , magnam *vim combtnationum
fub Mufuis intetualUs tonorumque dtuerfttatt abditam noturem;principia totiusMu-
furgice combinationis artis analytica fubftdio aggreffus, prtftanttorts ^Mufurgifq; ma-
gis nectfiarias harmonicarum relationum mttaihefes in tabulas magnofane labore re-
degied arcani artificij dtfpofitione; <vt quocunque fttu MelotaBica columna ordinaren-
tur, noua ftmper emergent harmonia . Qu* miranda fane Melotacltta cobinatio, cum
in fimplicitantum Contrapuntlo , *vtpotein primisadhuc incunabults njagtens, fuos
foriiretur fuccefus haud pcenitendos; connnuo mtntis edu ahepius tjs non cotentus ant-
mum ad <vniuerfa\em Mufurgte Mtlothttic* methodum eruendam adttciy quo quidem
id precfiitiffe t idtor,^vt omnem harmonices Tenufiatc,^ gratia und cu drtificijs ucr-
iis compcttnttlus, exhtbuenm; Qua res cum Muficts prtmo (g^ (dnc prodt£i*-
fa *vidercntur; expertmento tamen d dtuerfis tllufirtbus VirisfaRotonuttlt, ei Arttfi-
demdtdtcerunthabere, cutus prtncipia nefctrent. Confifiit autem hacnoua nofira Mu-
furgia maxtme tn TabtUarum melotatlicarum artifictofa combmmtone; qud quomvdo-
libet faBa,noua ftmperntceftkrtotmergathmmoma]itun*t tum hutufmodt compoftio-
nes prope ftnt infintu, infiniia quoque harmontct concenius dwerfita* nafcatur . Sgutcu-
que tgttur Tabella> nofiras MtlotaQtcaSyiuxta reguUs a nobts paulo poft prafcrtbendas
adaptare, numerofij;harmomcos tn fcalam mtiotatltcam rtte trantferre nouertf.is etiam
tjuocunquetono @f quibufuts nverborum texttbus datts, quafiunquf autfictofas canttlt-
nasfimpbcesj compofitas.flortdas, dimtnutasjpcopatas, amfictofs Ugaturts intextas,
fugarumque tn modumfefe infetlantes eddem facilitate fe nouerit compoftturum. Nam
qutmadf.A»*» im. ^Jg^— I m&Attgnl* tcnorem feSlando, paradoxarum qutfltonu
tluctdationes perficitted facilxtate, njtoptrans ipfequod fecerit nefciat , adtoque tnexpc-
Batus efftElus Logtfld <vix cogttante prodeat; ua hic regularum pfjtfcriptarum tenorem
fcttanttbus Melothetts defiderata harmonia,fiue d Mufica peritts,fiue ah etufde ignau
ris,pucris ettam, $r M uUeribus ptraBta pxodtbiu Certe ad arcanum hoc pubUcandum
multumpotuere , Patrum nofirorum inremottffimas terrarum Indias commigrantmm
evota.ffi efficax deprecatio; Cum tnim bdrharorum hominum.attr acito in mufict exer-
city laudumque dtuinarum frequentationeconftflat, neque Jxmper Uhri xmprefst.aut co-
pnfuores adfint, tnaximc hanc JMufurgiamijS 'vfui futuramcredebant , cum hac non
defideratas tantum cantiUnas ,tn latina lingna,fed & qudcunquc propofitd Ungua,
etiam Indici, & quantumuis barbari %dtomatts,<vt poslea fuse dtcetur,fint efetlnrt ,
Hts
Lib.VUl. De MufurgiaMirtjica. j
His igitur mdutlus Mujurgiamhanc mirificam publict tuhs facere njolui , nequicqud
quod ad cultum honoremque diutnum propagandum in hoc negotio faceret, omtftjfe t*.
derer . V rrmax ne dtutius autdum Ltftorts antmum fufpendamus, negotiu feltctbus au-
sjnijs aggrediamur . 7%e wero in arte noua @r inaudtta afu^iJha progrederemur , ev
ordine @r mtthodo procedemus, quam Aiufurgia hac mirifra iure fuo n/endicat .
MVS VRGIAE MIRIFICAE
PARS PRIMA»
MVSVRGIA COMBIN ATORIA
LEMMAl. M VSV RGIC V M.
QVandocunque ratio v. g. A ad B. dicitur compofira, vcluti cx rationibus AEI.di-
cocandcm coraponicx ijfdcm quocunqueordine pofitis , hoceft interduos
. terminos AB licitum cfle continuarcdiclasrationcstotics,quoticspoflunpin-
tcr lcmutarclocumi V.g.fumanrurtot numcri in fcrie naturaIi5quor resfunt propofi- '
ue: muJtipIicatjenim mujccm producuntfummam mutationum , ita vtproduabusrc-
Dusdui,pro tnbusrcbusfex,proquatuor a4.pro qumquc lao. mutationcsproucniat.
Paradigma.
i OZnt dua: v. g. i es propofita? A & B, dico cas bis mutari poiTe non pluries, natru.
O «IiiAuisfemcltaturapriroumoccupabitlocumjVtin maroinepatet , hienirn &
numeriinterknaultiplicatiproducuntduo.
a At trcsrcsfcxmodisvarjaripo(runt.Namhi numcri r.2.3. infe ordinedu&ipro-
oucunt fcx,fifciI.dicam fcmcl 2,racit a.&bis 3,facit6. &c.ratiohuius eft,quiavna-
<jua:que r es pnmum tencbit locu m fcmcl , & reliqux dux bis poiTunt mutan inter fc , vt
wcxcmplolequentipatct. r
Exemplum .
ORA |
OARJ
AB 1
BAi
Cl
IROAI j
( 1 AOR
1 RAO 1 (
; 1 ARO
3 Sintquatuorrcsintcrlcmutandjrjduc iui|uc i.iuatcrnanum m eum quiexpro-
ximamultipIicationcproducluscft,VideIicetin 6. Sl produccntur 24 mutationcs, quia
hi numeri 1, 2, 3,4,interfeordincmultipiicatiproducuht 24. Nam vnaqusrquc rcsfe-
mel tantum primumtenebit Iocum,&rcliqu«trcsfexicsintcrfcvariari poflunt. Vcrfi
excmplum praefens infpicc-* .
ExempJum .
1
2
3
4
5
6
A 1.
AMEN
AMNE
AEMN
AENM
ANEM
ANME
-V8AT
10
11
12
M 2.
7 MAEN
8 MANE
9 MEMN
MENM
MNAE
MNEA
Et.
13 EAMN
14 EANM
15 EMAN
16 EMNA
17 ENAM
1$ ENMA
N4-
19 NAME
20 NAEM
ai NMAE
22 NMEA
23 NEMA
24 NEAM
4 Si
Digitized by Googk
4 Artis Magtue Confini Difsoni
a Sivero 5.resmutarevelis,ponc numeros ordinc naturali,vdeqmtur i. 2.3.4.5.
deinde omnes ordinc inter fe multiplica 5 & producentur r ao , & toties res dico intcr ic
commutari poffe,vtin fequentiexemplo patet , vbiquinque vocalts cetum & viginti
vicibus mntari poffe oftendimus. Nam vnaquxq;htcra cx 5 .vigcfies quatcr ponipotclr,
& reliqu* intcrfe mutari , vt in fequenti exempJo patct .
Exemplura commutationis quinque rerum .
7
8
9
10
11
12
»3
"4
*5
16
17
18
19
20
21
22
»3
»4
a
a
e
1
aeiou
»5
eaiou
49
2
aeiuo
26
cai u 0
5°
3
aeoiu
*7
ea 0 i u
51
4
ae oui
28
ca oui
5*
5
ae u io
29
eau io
53
6
aeuoi
3°
ca uoi
54
a leou
ai e u o
aioeu
a io uc
aiu oe
aiu eo
31
3l
33
34
35
3«
eiaou
eiauo
eioau
eioua
e iuao
ciu oa
55
5<5
57
58
59
60
3
A
5
i
O
U
iaeou
73
0 a e i u 1
97
u a c 1 0
ia e u 0
74
oacu i
98
u ae oi
ia 0 c u
75
oai eu
99
u ai e 0
iaou e
76
oaiuc
100
u a i 0 c
iau c 0
77
oauei
IOI
u a 0 c i
i a u oc
78
oa uic
102
ua oie
ieaou
79
0 e a i u
103
u c aio
ieauo
80
0 ea u i
104
ueaoi
ieoau
81
oc ia u
105
1 u cia 0
ieoua
82
oci u a
106
ucioa
ieuao
«3
0 e u ai
107
u e oai
1 euoa
84
oeu i a
108
ueoia
a ociu
aoeu i
ao icu
aoiu c
a ou ci
aouie
37
38
39
40
41
4*
c o a 1 u
eoa ui
coi au
eoiua
e ouai
eouia
61
6i
63
64
6$
66
au cio
auc o i
au ieo
aui oe
a uoc i
auoie
43
44
45
46
47
48
euaio
cua oi
euiao
eu ioa
e uoai
cuoia
67
69
69
70
71
7*
o ac u
oau c
ocau
oc u a
ou ac
ouea
85
86
87
88
89
90
01 acu
o iauc
oiea u
oieua
oiuac
oiuea
109
110
iii
iia
"3
114
u taeo
u i a o e
u i e a o
ui e o a
ui o a e
u io ea
uaeo
uao e
ueao
ueoa
u oac
u oea
91
9*
93
94
95
96
ouaei
ouaie
oue ai
oueia
ou iae
o uie a
"5
116
117
118
«19
120
uoa ei
uoaic
uoeai
uo eia
u o i ac
uoiea
Haudfccu* HMd f-u -«Ll-Ufrrfc naturaii difpofiti, & in fcmultiplicati , da-
bummutat,0ncsquotcunqucrerumpropofitanim,Vcrum ad hoc mtcll.gendum nil
aliud rcouiri videtur, nifi ttbulafcqucns, cx qua qu*cunquc hucufque diOa funt,foic
dariuseluccfcunt.
HfrAH-Qt M4MA3 |t K3AM - H
TABV-
Digitized by Goo
Lib.VUL DtMufi*p*Mmfie*: $
TABVLA L Combinatoria.
i
iao
5040
362880
£ 628800
79916800
479001600
62x7010800
14 / 8778291200
XJ / '^0767436800
16 I 20922789888000
'7 /J55687428096000
/8 /64023737057*8000
, 'P /'21645100408812000
-0 /2432902008176640000
2' /5 '090942 17 1709440000
22 / x 1 24000727777607680000
5852016738884976640000
24 '62 044840 1733 239439360000
Mutationes, & fic in infinicum .
Vidcs Htur quomodo numcris quibufuisordinc naturali pofitis , exmultiplicatione
numerorQ ordinc intcr eos fatfa producatur numcrus mutationfirebuscoueniens.ita
ioresintcrfccombinaripoflunt, 2628800. vicibus aorcs »43i9o*o°?»70944°°o©.
vicibus . Qu* tix credi potfunt, nifl dcmonftratio noftrum conuinccrct intellcCtum .
L E M M A II.
QVandocunquc veroresfimilcs occurrunt ,vcl quod idcm eftreseatdeminrebus
' combinandis fxpius ponuntur , Combinatio totius per numcrum combinatio-
nis rcrum fimilium in prxccdenti tabula propofitarum diuifk, dabit numerurru.
combinationisquxfitum . ' , t _ , .
Sit propofitum nomcn MARIA; quod ciim duas litcras fimiies habeat,fiue quod ide Mon|i0flW
eft, vnamlitcram A,vidclicet}bisporitaraiquxriturquoacsidcombmaripomt;Curn_. non inispen.
itaque noraen fit pentagrammatoo fiuc qumquelitcrarum ,& proinde , fiomne! '^«x
diucrfxfoient,combinationeiiabcrent i2oin prxcedenti tabulapropolitam. diuida- ,Itcr? fimile$
tur luc numeruspcr numcrumcombinationis binarijfiue pcr 2. vt tabulamonitrat,da-
bitquc quotiens 60. & totics combinari poterit quodiibet nomcn 5 . hterarum quod ta-
mcn duasliterashabucritfimilcsfiueeaidem,vt inprxfenti nominc duoAA.
Iteriim dctur nomen trigrammaton fiue trium literai um,in quodux literx bis ponu- Nominij ^
tur,vtinnomineALA&quilpiam fcircdefideret,quoticsid combinanpomt, net is ptmmm.
voti compos; fi combinationcm totius, fcilicct combinationcm trmm rerum qux ctt 6,
pcrnumcrumcombinationisbinan,,quicft2.diuilcrit,piodibitenimtcxaacombniatio
propofiti r.ouums quxfita_«. Vidcs
Digitized by Google*
6'
Ariis tifafn* Cdrtfent\ & Difso?n
Vidcsigitur in hoc cxcmplo,hoc nomcn nonadmitterc mfi rrcsmutatio- A A L
ficspropter Abispdfitum; Si enim duo AA inprincipiofcrrtcrpofireris i de- j\L A
inde vnum in principio & in finc altcrum . 3. duo in finc , cxhaufta erit tota_. j A A
combinatio . lterura 11 tctragrammatiduarum firailium literarum combina-
tioncm fcirc vclis,diuides 24 pcr a. prodibitquc 1 z, combmatio dicli norainis quacfita.
f c \ V-
Exemplum Tetragrammati nominis in quo duae
literae fimiliter bis ponuntur .
7
mrr
1
vnrt
8 9
in.T
•1
1
3
mrt
9
nnv
irvrt
1 0
nmi
4
nvn
1 1
n^m
5
vnn
11
vim
6
Vidcs in cxcmplo, hoc nomen non eflc combinabilc nifiduodecies, vt exemplum_
docet , vbi videsrtfcxies inprincipio pofitum 1 tcr&uerquxfimuliunftaconftituunt
12 quxfitum numerura combinationishuius norninis tctragrammati; idcm dicendum
dc quouisalio nomine tctragraramato . Si verd trcs litcras quodpiam tetragrammaton.
haberet fimiles, idcft,caldcm , 24per6diuifa dabunt quxlitam combinatioms muta-
tionera , vt in fecundoexcmplo patct. Vbi vides impolfibilc cfle, vt id admittat prxter-
quara 4mutationcs.
Exempl. Tetragrammati in quo tres literaefimiles funt
quater tantum mutari poffunt, vt in AAAL.
ITerumfitpcntagrammatonfiuequinque]itcrarumvox,quactreslitcras A A A L
firailes habcat,vt AMARA.eius habebiscombinationem ; Sicombina- ^ L A
tionem quinquererum,fcilicet 120, diuifcris per corabinationem numeri ajaa
ternarij, quem in tabula fexta inucnics. Quotus enim dabit 2 o combinatio- j
nem nominis quxfitam , vt in cxcmplo patet , in quo vides hoc nomen aha L A A A
combinationcm admittcrenonpoflL-» .
fJO
1 AMAKA
x AMAAR
3 AMRAA
4 ARMAA
$ ARAAM
6 ARAMA
7 AARAM
8 AAMRA
9 AAMAR
10 AARMA
1 1
1 1
14
16
>7
18
»9
zo
A A ARM
AA AMR
MA ARA
M A A AR
M ARA A
MRAA A
RA AAM
RA AM A
RAMAA
RMAA A
Volui hxc pauculacxeplahicponerc vtin paruis cxemplisvcritas innorcfceret. VcrQ
vt quacunq;aliarnm reru combinationcm in promptu habcat curiofus LcAor, hic tabu-
lam adiungercvoluimus, inquadiclo citiusvidcbisomma,qua;hucufquediclafunt .
TABV-
Diqitized by Goo<zlej
VkVllL MufurgiaMmfica. f
TABVLA II. Combinatoria oftendens numerum
mutaticnum, rerum, in quibus non prsecifa diuerfi-
tas , fed quardam funt limiles .
ietici reri Combiruti*
diucj fnu . teia omniii
diucifcxuin .
Combinitio
4
CttiMti*
H
R 1
*
I
O
rcrumia rjua
I uniiici.
1
5
CAiaiuo
II
2
0
tcru ta quft
| fioulei .
III
O
5
O
reii inqui
«uiruiei.
6
C6bimtM»
IV
12
4
ictu in qu»
] urullcr .
7
CAbiniti*
leru lo qui
• fimiici .
8
V
IXO
60
20
s
O
Cobinitio
reri in qtu
7£nuie» •
9
VI
720
360
120
*$
6
O
VII
2530
840
2 IC
rciu in qui
( laiici .
504O
4*
7
O
VIII
40320
20160
6720
I663
5«
8
0
rerfi inqu»
9 fimiiec.
IX
361880
181440
60480
7»
8
JC24
504
O
3628800
604800
5040
720
X
1804400
M953°
30240
00
IO
IV
VII
VIII
IX
I
II
III
V
VI
Tlbul* C*.
bma toria-i.
V S V S T A B V L AE.
HAbet hxctabuU loculumnas ,ordinc proportionalitcr deciefccntcsinprinu-.
continentur 10 numcri iignjrkantes res combinabilesfiue fcriem rcrum com-
binabilium . Sccunda colum na contjnet combinationci rci um, quaru Gngulx intcr fc
d.fferut.ita rcslV mutaripoflunt 1 2o.viul»us,Vll vero rcs so^o.TcrtiacoJunacotjncc
combinationes rcrum , quarum dux exdcm funt . Quarta tolumna continet combina-
tioncs rcrura,quarumtrescxdemlunt,&. ficde ccetcrisordinecoluninisvfqueaddc-
cimam columnam in qua combinationcs rcrum , quarum nouem exdcm funt ,conti-
ncntar* I- o
Vfus igitur huius tabulx hic eft fi quis fcire cupiat^uories noraen aliquot a. v,
o.litcrarum mutaripoffit,quodtamen4literashabeatcaldem,vtihocfiAura nomert lje*' * u*
MARABANA oftendit,in quo cum 4iitcrxilnt exdcm , quxnturquoticsid combi-
nari polllt . Quxrc igitur in prima columna VI II. ( tot cnim literarum nomcn propofi-
tum cft) deinde columnam combinationisrcrum, quarum quatuorcxdem lunt,&an-
guluscommunis dabit i663.&totiespropofitum nomen81iterarum quaium^cxdem
funt, combinari poterit. Ita nomen fcx literarum quarum tres e$dcm fiint, ri»
vicibuscommurabile cft.quem rtumerum habcbis inanguloc6muni,fianuraeroVl.
in primacolumna traniuerfim, 3c in tertia columnafuriumafcenderis.
Digitized.by Google
£ Artis Magn* Confini , & Dijfoni
Ita vides fex res omncs differctes 720 vicibus mutari poflc; Si verd illaru du$ fucrint,
e*dcm,36Q4,3,cxdem i 20. fi4,eardcm zy, f\ 5,cxdcmfcxie2, fi6,rcsca:dem o.Haud
lccus proccdcs dc aiijs rcbus quotlibet inti a dcnanum contentis . Compofuimus autc
hanc tabulam ex regulis pajlo ante traditis . vt proinde difficile non fit eam ad qucm-
cunquc numerum extenderc . Vcrum hanc tabulam fuiimmc declaramus in Artc no-
ftra Combinatoria,vbi cam ad quarumcur.que artium & fcicntiarumprincipiaapplica-
mus, ad quam fuo tcmporc Lcftor curiofus 1 ecurrcre potcrit .
iT
.4
C A P V T I.
De Notarum Combinationibus .
— _-
P
EraliquotProblemata hic docebimus modum acratione qua dctcrminarc liccac
quomodo & quotics Notc. quotcunquc vanan ac intcr fc combinari valeant.
Problema I. Combinatorium.
Datd uoce quotcunque notarum , quottes illa intra certum interuaUutn
mutari fofsit , mnenire .
S
q . QtU i J*3 . > 1 I " • - ■ 1 • ■ - - - ■ . '■ * ' — ~ — ~- .
It prim6 vox trium notarum qu? pcr tertiam afcedat ex C per D inE. qucntur quo-
\ tics illa intra hoc interuallum ita mutari polfit, vt nulla bis ponatur in codem gra-
du,fcd Gngulaj intra idem intcruallum dirTercntcs fint ? Refuondco fexies id fieri pofTe
nonphirfes,cumenim iuxtal. Lc-matresdiuerfc res, fcxiesmutaripoflint, hic autc fint
trcsnotac intribusdiucrfisgradibuspofitc, fcquitur neceflartdillasfexiesquoquc in-
tra 1 ntcrua 1! 11 m v n iu s tertije rnutari pofle . Verum ad huius vltcrtorcm dcnaonftration&
nihil 3hud requiri videtur niH ociilaris dcmonftratio, qua: fequitur .
'J 4
Videsigitur in cxemplo , quomodo voxpropofita fcxies ita muterur , vt nulla bis in
aliqnn gradu ponatur.ied fingul* differcntes finr intra idcm intemallum i fecimus igjh
turquod eratpropofitum_* .
Haud fecus vox quatuornotarum gradatim cxC in F pervnam quartam afcenden-
dentiu, 24 vicibusiuxtaLemma I. mutari potcnt. Cum cnim 4 loca in intcruallo quar-
t£,om nia diuerfa fint; Vox fexies mu tari potcrit, incipiedo i chorda C. & fexies a chor-
daD, &fexiesincipiendoachordaE. & fcxiesdcniqueincipiendovoccs mutationis a
chorda F.quatuor autem in 6 dufta dant numcrum totius combinationis propofitum.
Vt in fequcaticxemplo patct i
6 incipiuntaG.
* $
I
i *
6 muta-
Djgitized by Goo
Lib. yill: ^Mufurgia Mirifica .
6 mutationesincipiunt a D.
5S£
7
S±V
9
$:!b;± :&-*£$
8 9 io 1 1
6 incipiunt ab E.
IX
p
:*:$
niifn fiiu;
±|S*:
«3
i4 i$ 16 17
6incipiunt abF.
§3
!E?±«;^
:*±*5:
:*«S±
:*:*±«:
19
zo
2 I
*3
*4
Vides igitur nullam in hac combinatione nota bis in codcra gradu inucniri,fcd 24
mutarioncsprorfusdifFerentes cfl"e_-> ,
Problemall. Combinatorium .
Data 'ooce quotctmqHe notarum , quarum quotltbet notajufer eandem
chordam cxijlant, combinationemfrofo/ttavoas muenire.
HOc problcma foluitur fine vlla difficultate ex prcccdenmabulall.Combinatoria.
Sit iguur primo vox quarpiam fcx notaruni ,quarumdua?fint eatdem fiuefupcr
candem cijordam F cxiftant.ciujcritur vocis combi-
natio? diuidc combinationem lcnarij, vfcdclkec 720 tl3PS!3SSS22SE3S^l:|^
pcr combinationcm binanj numeri & quoticns 3 60 j \ • fr- — «: — ^EuC
dabit quaefitam combinationemitoticsenhn pro^o- ' ' '<3rv ^ -^.|.|«. p
jfita vox mutaripotenr.vel pcrtabulam prcccdentc:
Quxrc inprimaColumnaVI. &colun>na: iccun da? anguluscomunis dabit36».quc,-
fitam combinationera vt prius .
Sit itcrum vox quatuor notarum> quarum duc. cardcm funtiinquiritur combinatro;
diuide igitur combinationcm quatcrnarij videlicet 2 4per combinationem binarij 2.&
(quoticnsdabit 12. combmationcrn quarfitam vt in cxcmplopatct.
6incipiunt abF.
:|5.1:
' JmmJu'
:v:*3r$:
3
6
3 iG.
jt Artis Magna Conjom* Diffoni
3 a QfoU re,vt. 3 ab A. la, mi, r^incipiunt.
1 1
«3
Videsin hoc exemploomnesvocesrautari ,raanentibusfempcrfupereande chor-
dam, duabus nous i rcliquis initium mutantibus , & in primis quidcm 6 mutationibus
mancntibusduabus notis fupcr cbordam F vt,in qua& initiuro fit:in 6 aiijs mutatiom-
bus trcs aotx fcmpcr incipiunt inGi&j in A, rehqws binis notis fcmpcr manentibus
in F *
fca vox oclo notarum pcr octauam gradatim difpofitarum > mutationcm vocum con-
tinct 403 1». Si verd dux cx 0A0 notis quomodocunquc difpofitis candem chordara
tetigerint, admittat illa vox iuxta tabulam 1L Combinatonam 20160 murationes .
Si tres candcm chordam tetigerint , admittet 67 20. Si 4 candcm chordam tctigcr rnt ,
1662. Si j.eandem chordamtctigerintn6.Si6. 56. Si7 denique eandem chordam
tctigerint 8 mutationcs admittct vti tabulapulchre deroonftrat .
Problema III. Combinatoriura .
Datd voce quotcunquc notarum, & intcr cas quothbet binarijs , ternar
ri/s, quatcrnanjfue notarum Jufcr eandem, aut diucrfas ckor-
das exijientibus, mutationes Docis inuenire .
Sltprimdpropofita vox 5 notarum quarum duat notas in hla,mi*c> fint &totidem-.
in B fa,la, mi, vt in cxcmplo patct. Quamrur quotics illa mutari pofiit cum Uic lint
duo binarij ? eos primo in fc ducesfiue quadrabis, habebifquc diuiforemj>er quem co-
bmatioquinquc rcrum vidchcet 1 jodiuilareliquit 30 combinationcm imc ™M*U0T
ncm vocis propofitr qucfitam. Verum ad huiusproblematis notitum mnil aliua rcqui-
ritur, nifi ocularis cxempli fcqucntis infpeftio,& cxaminatio .
Combinatio wcis s notarum in qud du* not* cadcm bis
in diucrfisfpacijs .
£EEpS| ;i§§5: jP?^r
i§*i*
:|i?5$=jj~
n 7
• • ^
8
9 10
11
|:£E5Sp:
5lii£
!$li$i^:iiii?:
S#*VT^
" »*
14
I| 16 «7 18 .A
Vidcs
Digitized by VjOOg
Lib.Vlll. oMufurgiaMirifica.
ti
Fffyg^fe :*?*$*=
19
5?:IE
20
1 f
11
IJ 14
!=*?«?: :=**?* :z*??f=
i3
16
*7
19
3°
Vides igitur propofitam voccm non nifi trigcfies mutari pofle, idque ob duos biiuu
r ios no tarum in ijfdcm vcl diucrfis chordis cxiftentes .
Alterum exemplura.Si porrd vox quxdam fit noucm notarum quat in duabus diucr-
fis chordistrcsnotas habcat cxiftcntesquomo- _
docunque difpofitas vt in fequcnti cxcmpio:quc- g"=:~~T^:^!^^j5i:v^
ritur mutatio > ita progrcdicris, ciim rres notc fint \ -^-V-V-V — —
in duabus diucrfis chordis cardem combinatione" ! —^.-~JL-.. -.-.>■ ■
g, cui in primatabulainucnicscorrefponderc 6> t
infccrgo 6duccs,vthabeas36diuifor€;pcrhunccnimc6binatio9.ideft36i88odiui-
fa, dabft 1 0080 mutationes vocis propofir? qucfitas . Si vcro 7 notarum vox foret,cum
duobusternarijs, mutabiturvox 140. Verum vt Leftorcuriofus in dcmonftratione-»
ocularircm pcrcipiat,demusexempJum inparuonume-
ro . Sit igitu r vox fcx uotarum , quarum tres in prima_. Q——'. — Z.ZZ'JZ1ZZ
chorda & alix tres in fccunda chorda , tono dirfcren- ■ j— x;£:^:$:$:$_:
tes, qu^riturmutatiovocispropofitgr.Diuidcigiturcom- j — ~
binationcm 6. hoc cft , 1
Combinatio vocis 6 notarum tono dijiantium, in qua 3 notx
in
1 1
3§?$??E
3
4 s
.- .
81
6
8
^ ^ ;_
■ E^llll: E??iii^ ;??*?*§E 2SS5: E?§1??£:
10
1 1
13
:?;I5:?2E$:
16
:?§??£EE?*§?£?: :?^?^E
>7 »« #
*5
10
B * 7*»
\
12
Artis Magrue Confini , Difsoni
S1
A A C CC A
7»opcr a^quadratumcombinationistcrnarij hoccft6,&prodibunt 2onumerusmu-
tationumquefitus; toucs cnira mutari poteft dicta vox,vt m dato excmplopatet.
Problema IV. Combinatorium .
Datd voce quotcunque notarum 3quarwn du<e ead:m in vna chord&—>
fint, tresnjeroeadcm in alia chordai combinationem, ideflnu-
tncrum mutationis uccumrepcrirc .
»It vox qu^piam noucm notarura,quarum duc c^dcm in chorda A. tres vero ee.dcm
> in chorda C. & duc, alic. itcrum in chorda A* vt in prcfcnti exemplo patet ; queri-
tur mutatio vocis propofitc; ? itaprogredere.duc
combinariori/era tcrnanj.huc cl\6 pcr quadratum_.
combinationisduarum retum ,hoc cft pcr 4. habc-
bifqucdiuiiorcra 24. pcr hunc diuidc combinatio-
ncnoucnaritvidclicet 362880. &prodibut 15 120,
queluntin vocedata mutationes qucfitc.
quadntnm Si iterum occurrat vox 22 notarum,quarum due. repetuntur bis; & 1 quq repetatur
cobinario- ter,&due aK$ querepetantur quater,qucritur quotiesvox mutari polfit ? itaprocedi-
b-*[tjJ; tur , quadrabis combinationem *.&habebis4. hunc ducesin 6 combinationcm ter-
narij vthabeas i4>uncdeinde iterum ducesin quadratum combinationis 4. hoccfr ln
5 76. & produftum 1 38a4dabit diuiforem , per hunc numerus combinatioms a ». id clt
H24ooo7277776o768oooo,diuifusdabit 8130792301632000. numcrum mutatio-
niscantusquefiti.
Excmplavaria.
ln voce mucm notarum^.
QVandocunquc omncs norc lunt difTe-
. rcmxsfitujhabcbitvox 362880 mu-
tationes vt .
Quandocunquc due note ex 9 eundem_»
fitum habuerint , habebit vox mutationcs
181440. "'
Quandocunque tres ex nouem fupra ean-
dcra chordaru nierint , vox mutationcs habe-
bit 60480.
ox Q
Quandofeptcm ex nouem eandem chor-
dam tenuerint vox habebit mutationes 73.
CUIUSl
J7*.
Voces diuerfe onotarum
quo ad folum fitum .
fEliiiiili
ligilliii
Quandf &i ex nouem fucrint ce^era-.:
Vox mutationes habebit 90720,
" Quandavrrfj 2,2, cx 2,&o fuerinteiufdem
fi t u s> m u talabtr vox 4 5 3 6©, g r
-l- 4- • — • «-»-—— -!• mm
wkmk
ffffffff*
Quan-
Digitized by Goog
1
Lib.VUL MufurgiaMirific*.
*1
QuiQdoeunquc vcro 2, 3, 2 ,& 3 fucrint cx
9. fitu eodem, mutabicur 7 5 60.
Quandocunquc verd 2 & 3 cx 9 fuerint eaj- ir£— -f-
dcm, mutabitur 10080.
Hliiiif
Quandocunquc 2 3 & 3 cx 9 fuerintecdem, M f f A "4 4 :
irabrtut vox 5 040 . M vIOJlIXIx^IT I
Quando 3, 3 & 3 cx 9 fiierintecdem,muta-
biturvox 1680.
Quando |»1&4«** eruntecdem,mutabi-
turvox i»6o.
Quando 4 & 4 ex 9 funt e^dcm, mutabitur tl:?ZZ"
Quando a, 1 & 5 cx 9 notis cc.dcm,rautabi- tt^ZIziI:J:I:I:I"!: ~.~
fc5^:i:5:*:§:H:d
:?:|:|:^:I^:I^5:|.1:E
Quando 1 <5c cx 9 funt eatdem, mutabitur
15».
Quando 4 & 5 cx 9 funt ca:dem> mutabitur 5^Z^^^:^-^$:^"^"^I |:| I—
126«
Quando 3 & 6 cx 9 funt
tur 84.
c^dem , mutabi- J~ J~^"^"If^^§:| j~:Z
Quando a & 7 ex 9 fuat ecdcm, mutabi- P—I^J^^^^^^^-bllZ
r 36- s:::^:i:~z:_:z:~:~~3|:l^:
Quando omucs notx funt in codcm fpatio ; Jjjj
nilmutatur,vt.
t z$:*:$:$:0:$:$:a $:$
V
Ex pr^ccdcntc fchemate parct dare,quoties vnaqu^quc vox nouem notarum, mu-
taripoffit iEt quamuisalicuiimpoflibilc vidcripoiTctpcnultimam v. g. voccm 36 mu-
taripoffe, vcrum tamencffe quod dicimus, tuncinnotefcct ,cum Ledtor curiofuseam
cxpenderit. Atquc hacarte mutationescuiufcunquc vocis"libct notarumfacile
coguofcerc poterit , quc, in 2 » notarum vocc cxcurru nt ad 8 1 3 079 23016320000 mu«
tatio-
Digitized by Google
r
r
r
Po
14 Artis sMagnx Conjdni, & DiJJoni
tationes, quxfurama tanta eft, vt fi quifpiam fingulis diebus mutationum carundem..
tantummillefcriberet,is in dcfcribcndo laboraturus fit 21260896143 annis. Res
oranino ijs qui vim numerorum&combinationis naturam nefciunt incredibilis , qux
facilc tamen ex prxcedentibus demonftrantur . Vndc ctiam patct quiminconceptibi-
lismutationum multitudo cxMoteclaquapiamfubindc 50. 100.200 notis conftante
emanarepolfit. Certc fitotamundanamachinachartarepleretur , ilia non fufficercc
adomrrcs mutationescontinendasvclin 3onotarumcombinationc.
Problema V. Vniuerfale .
Datis in loce quafiam quothbet notis fiue dtfferentibus » fiue non diffe-
rentibus, quoties quilibet alius ex ajjumpto $) determinato
hocnumero, notarum numerus mutari fofsit y
HAbet hqc propofit io mirificum quiddam , vndc aitius ordiri vifum cft i & vt me n-
tcm noftram faciliuscxpliccraus,ab ipfo exeploinitium facicmus propofitionis.
Proponat igitur quifpiam c Mufurgis hoc Aenigma_,
combinatorium propofitis ordine notis 2 2 primo om-
nibusdiffcrcntibus pertrifdiapafonafcendenribustoc
nimirum , quot voces funt in icala muficah Giudoms ,
vtinhocpr^fcntifchcmateapparct.
Quxritur prim6,quotics illx fimpliciter mutaripof-
fint?atquc huic quxftioni ftatim fatisfaciemus pcr Le-
mal. & Probl. L ciim cnim omncs differcntes fint.ad-
mittcnt confuetam 22 numeri combinationem ,vt L
Tabula oftcdit vidclicct 1 1 24000042 171709440000.
Quxritur igiturfccundo , quotiesdux notx intra_.
fpacium trifdfapafon mutari poffint , quotics icerum_.
, 4 r.6. 7.8.9.&ftcvfque ad 22 exclufiue numeru,
quotiesinquam inrra determinatum trildiapalon in-
teruallum aiTumptaex 22. notisquotlibct notarum-
vox mutabilis fn \ Hoc itaque vt fuatur, lta agc . Cum
22 notxa(Tumpt„fmt.Ducesprim6 2 2 in 21 ,fcilicct
in prpxima vnitarc mmorem numcrum , & producen-
tur 462 . & totics du_ notxintra trifdiapafon interual-
lumdifponi poftunt , fcmpcr diffcrcntes. Ratio huius
reicft,cum cnim 2 2 dux notx omnesdifferenccs fint &
cradatim aiccndentcs, fietconfequcncer , vtordincm
vipefiesfcmel rautare poflit. Nam prima rautatio per
_i%radusfiti Secunda mutatio fietcum noraeita di-
fponentin , vcl pcr tcrtiam afccndant . Tcrtia mutario
notariim fict pcr quartam. Quarta per qumtam.Quin-
tamutatioperfextam,& fic dcccetcris vfque ad 21
P 3
i-JUU
• 1 1
• ■
i «
Os ^
I
-4 £i
1 ;
1
A
qVeeittrifdiapafon.cumitaque in 2» notis fiant 21
Hiuerfx mutationcs hic confcquenter duftc. in 2 2 ,pro-
ducent 46*2 propofitum numerum . Toties igitur dux
not^ intra trifdiapafon mutanpcftunt,n6plurics,quod
vult propofitum . ^
Quxomnia intelllgcndafuntdedifferentibus 462
mutationibus duarum notarum intra intcruaJlum trif-
diapafon varic difpofitarum , vt in appofitis excra-
rHs oatct . Hmc fi fcirc cupias quotics ucs not_inua_.
v * intcr-
00
t— 1
I I
<A
1 1
❖i i
❖i i
<A "
o\ i
<f! I
\
&\
I •
1 1
n
i 1
s
!
■
I
1 1
1
n
1
1 1
(i
i I M
I I
II
i I
I I
I I
I I
i I
I I
I
. ■ • ■ •
- M \ ! I
1 1 1 1 1
1 1 1
1 1 1
• t - -
f> 1 1 1
■ ■ 1 • •
\<y\ 1 )
a • * i •
lf> I )
i pM i
I • •
M
I »
I
I
■
I
I
I
I I I 1 1
11(11
M I I \
llllt
M I I I
M IU
1 1 1 1 i
III!»
I I I I I
M I I I
I I i I l
IUII
t f 1 1 1
I !
i I
M
If
I I
l I
H
1 1
1 1
1 1
u
111.
*UU!
rA U H
) OM U
llllii
1 1
i!
i \
1 1
1 1
1 1
1 1
Digitized by Google
Ltb.VIll. MufurgtaMtrifca.
intcruallum trifdiapafon mutari ita poifint , vt nunquam fintee, dem > fiue quod idcmj
nunquam bis iupra eundem gradum ponantur.MuJriplica 20 in 461 pauloantc cx 20
in 22 duclorum iummam> & producentur^j^o. trium notarum mtratnidiapafon va-
riepofitarummutationes. Sivero hunc numcium 9:4oduxensin I9>babebis 175 j6o
numcrum mutationum 4 notarutn intra trildiapafon varie poiitaruni,& fic ordine pro«
gredieris vfque ad 22 quarcrit combinatio crdinana numcri »2. Vcrum bec inkhe-
mate fequenti omnia clare mnotcfcunt, inquovides tresordines numerorum^.
Pnorcs 22 notas ordinc & gradatim in trifdiapafon currentes alterc.quas aflumptas
vocamus, dcnotant, quod ex aa notisalTumpCJc intra trifdiapafon muun polfint .
III II
II I II
!
1,1 Tnn
i"8 1 1 1| ]
1 " 1 1 1 1 1
(II
1 1 1
I ■ • • ■ - — - — • • • • • ~ 1 ■
niiinTT! i n -
1 1 & ! 1 1 ! 1 j | I ( | **
t I l 1 f
1 1 l 1 f
1 1 1 1 1
rrra LLiij
r : : : ' ! i ! 1 1 1 1 1
II Ifcf Rfl il
liifl [KO
• • • . •
I I I r>
■ iii.
00
III ti -
• 1 1 1 •
• • • ■ •
1 m \
i i & i
• 1 1 • •
luaiiw
1 1 1 11 . . , , .
LLL2 LLL2
LLii? Wt i I i i !
um w^m
i i i w 1111 MU\
i i • fTT
U oiTi gni^
! 1 1 1 1 [kj » «
|TiS QTtj 11+11 r
jiTff fitn iifti *
1 1 1 1 1
1 1 1 11
1 1 1 1 1
1 1 1 1 1
• 1 1 1 1
; 1 1 1
1 1 1 1 1
■ • • • •
■ 1 1 1 1
• 1 1 1 1
• • 1 1 •
4 1 1 1 1
ttfT I 00
um\M Hffl
• iiii
S.
>
>
>
>
;___
>
x_
>«;
g,
•<
X
liigiUii nras
•, 1 1 n 1 ttMa 1 1 1 « -
111
22
462
9240
175560
5160080
53711360
85941760
12893126400
18053769000
S346549004800
38158588057600
309744468633600
3007444686336000
27877002177024000
2230160x7416192000
■ 5611 121 21913344000
936667273 1480064°°°
4683336365740320000
18733 3454629601 280009
56200036363888803840000
1 1 24000727777607680000
x 134000727777607680000
22. S-
II li
Numerivcri vnicuiquc gradui notarum adfcripti flOtant numrrum murationum_ja
quas obtinct quilibct intia trifdiapafon ajTumput confon a n ti x nu m cms. ita difdiapafon
mcra
16 Artts Magn* Confoni, & Difsoni
intia trescnftauashoceft »» notascum interuallis mutari poteft 1*893126400. Pari
Mirjcombi parte v»dc6 interuallum 5 . ixue 5 numerosmutari pofle 4683336365740320000 vici-
bus . Et fit dc coeteris . Vcriim cura hxc Arithmetices imperito mcrcdibilia videantur >
Combinatioantcni hxcctiamfi ioooannislaboraretur,a 10000 krtptoribus exhau-
rir i tamcn non poflit , ideo hic excmpla in minoribus nuincris , apponcrc vifum cft , vt
per combinationis mutationes expanfas veriusrcicognofcatur jtdemenimin paiuts
ac BMW numcris procedendi modus eft .
Exempla in minoribus numeris .
CVpiat itaquc quifpiamfcircquotiescx quinquc notis propofitis dux tantum no-
tx mutari poflint vt femper diflercntes fint ; Cantulquc lemper faciat intcr ualla
dirferenria.ira procedito,ponantur numeriordine naturali , vt in cxemplopatet in_*
quoprimus numcrus monftratnotasquinqucfiuc intcgrum . Secunda
columna numeris latinis fignitkat partes tntcgri , quotics vidclicet par- *
tes quinque notarum intraquinariumintcruaJlum mutari poflint.Tcrtia * ^
columna fienificat mutationcs ipfas, ita vidcsvnicam notam quinquies 4 " *
tantum mutaripofle,duas notas vigcfies,trcs fcxagcfiesi quatuor ccn- 3 III 60
ties vigefies ; Quinque tandcm notas totics quoties ordinaria primx ta- x IV 1 1 o
bulscombinatio prxfcribit. Fit autemhxctabula facillimc hoc paclo f y |iQ
duc 4 in 5. & productum 20 dabit duarum notarum mutationem . iterQ
3 in 2o&habcbis3 notarum mutationes videlicct 60. Itcrum 2 in 60 &prod but 120
quatuor notarum mutariones,& 1 in 1 ao dabunt ordinariam combinationcm rci vt di-
ctum cft, fcd rem cxemplis oftcndamus ,
Mutationes duarum notarum ex quinque >ide(l , intra interuallum
*vnius quinta, tta vtnunquam bisjupra eandem cbordam refcriatur.
CSCPS^u1^- I--*
11 3 4 ; 6
7 8 9
CC- —5- -^«U
10 11 ix 13 14
; —
1 • *• —
• ij 16 17 18 19
xo
1
3 4 s
In hocexcmplovideslocaduarum notarum vigeficsmutari pofle,non plurics,fiita_.
accipiantur notx,vt interualiafcmperfintdiucrfa;Si verofcue velimus quotksmuta-
ri poflinthxduxnotx,fiduxineodemgraduponantur,nihil aliudftciendum,nifi ad-
dcnda 5. fiue quodidem cft,quinarius numcrus in fe ducendus cft , vt fiant 2 5. vel
quodidem 5-addendaad 20. Sienimex s.duasbisin codcm gradu ftitueri vtin 5.
vltimis mutationibushuiusfchematispatet, quc, rrioribns 2oadnumcratc. dabunt ab-
folutc a 5 mutationes 2 hotarum ex 5. ratio ex pofitiqne notarum dare patct .
Quoniam verohoclocoduofcmpcrintcruaila fumuntur vnum «W/8«w alterum_,
Kfircifimnv ,id cft,quorum in vno notxfurfum,inaltcrodcorlumvergant, quxtanten
eademfuntintcrualIacuiufmodifunt4& 5.3 & 6. 2 Scj. 1 &8. & fic dc coetcris.
Quc.ritur iam quoraodolcire poffunus, quoucs duc, notc prxcisc interinteruallum dia-
pcntc
Digitized by
Google
Lib.Vlll. Mu/urgia Mirifica.
17
atva» ,
pcnte jta mutanpoffint,vtjnterualIa omnia fint diuerfa .itaprocede , numeru 20 qU1
i > notis idclt ii rcfpondct in tabula , per combinationem ordinariam binarij numeri > A,rf run>
id cft pcr 2 diuidc & prodibunr 10. atque totidem prxcifas mutationcs admittunt dux
notxjntradjapentediipofirxi totidcm quoqueadmittunt 3 notx intra diapentc dif-
poiitx . totideraqua 4 notxintradiapcntc diipofitx.fi vidciicct numcrum corabina-
tionisinhactabula2ofciJicctper2,&6opercombinationcmternarijhoccitpcr 6 &
Mopcrcombinationemquatcrnarijdiuiieris.VcruracjccmpJa,!!! quibus clare" patet
iJngulasmutationesitadiucrfasciTcvtnulJa^notas habcat in codcm «radu fiuc^.
fpaciQ. «» uw
/ . Exemflum s notarum intra diafeme .
m
10
A>
/ /. Exemflum ^notarum intra diafente ,
7
5
10
Problema VI. Combinatorium vniuerfaliflimum .
Datis quotlibet notis , quot mutationes fierifofsint de quolibet notarum
numero exiis afiumftofiue c<c nou dtfferentes fint,fiueeadcm ,
aHtfimiles,fiuefimiles & dtfferentcs .
IN prxccdentimodum oftendimus , quomododatis quotlibet notismutationesdif-
ferentesexquolibetnotarum numeroaiTumptoeJjcerc pofif mus . Nuncoftcndc-
dum quoquc cft, quumodo ex quohbet numerojntraccrtum intci uallum aifiimptum,
jnutauones notarum ficr. pofftnt , fiuc UJC fuerjnt diiTercntes , fiue fimilcs , fiuc partira
Jimilcs&partira differentcs. B
lta igitur age . Sit Syfterna maximum fcal* mufic*, j , notis conftans Pro cxemplo,-
delidcrct autcm quiipiam fcirc,quotics fingula interuaUa mufica intra id aiTumpta prcl
cifasrnutarionesadmittant . V. g.defidero vidercquot 2 notxintrafcajam muficaiem
vanc difpofitx , mutationes fufcjpianr . Ita age,duc 22 notas in fc i cVprtnicnient 484
atquehxiuntmutationcs,quas2 notxintratotumfyftcma varic difpofitx fubire pof-
funt. porro hunc numcrum 484 itcrum duc in 2 2 . & habcbis 10648 mutationes trium
notarum intra diftatn, fcalam quxfitas. .
' Hocpaclo 22 jn 100V8 ducluproducent 224: numcrum niutationum quatuor
notarum 1 ,trafcalam varie difpoiirarum.Sic»» in 2 142 5 6 proximeinuentum numeru
duita dabunt mutationcs notarum intradatumSyftcma varie pofitarum, & ficfem-
pcrvUii^umproduclummuitipIicandoper noras toriusfcalxfiucpcria ,producetur
numcrusommurn umratjonum notarumeius numeri , qui inordincnaturaliproxime
iucccditi Si verovclisfcircnumerura notanjmpartimfimilium panirji difrcrcntium-i
Numeros prxccdcntis tabulx a aumcris huius tabulx fubtrahe, & rcliquum dabit que,-
C fitum
Digitized by Goo
Artis Magn* Conjbni , & Di/som
i
2,
3
4
5
6
7
8
Muiiiplicatec
tii
fnum . Excmpli gratia . Si numcrus 9 2 40 mutationum om-
nino difierentium in tnbus notis clucefccntium prxcedcntis
tabulx fubtraharura numcrocobinationis j.hiccorrcfpon-
dentcvjddiccta io648.rclinquct 1408. mutationestnura
notarura intra trifdiapafon partim fimilium , parrim diflimi-
liumquxfitas. Ita*. notarumcombinatioinpriori tabula-,
vidclicct i75 5ao.lubtradaabhuius tabellx quatuor nota-
rum c6binationc vidclicet a »341 5 6,relinquet 6 2 696. mu-
tationcs 4notarum partim fimilium partim HHfirnUiUin
Verum,vtartificiumfingulorum meliuscapias,hic tripliccm
tabcllam tibi ob oculos poncmus vnam odauam tantum_.
comprchcndcntcm,quarum prima oftcndit mutationcs dif-
fercntes i Sccunda partira firailcs partim differcntes , conti-
netquc dirfcrcntias numcrorum 1 & 3 tabdlxafc inuiccm fubtraftorum , Tertia mu-
tationcs nourum partim dirTercncium, partim carundcm fimilium, partim fimiliuin «C
difierentium : Vt fcquitur .
12
484
10648
11 3379904
*4943J78*&
J4«7j873J3<
Et ficininfinitum.
Tabclla prima» continens
notarum mucacioncs
dirTcrcnces .
Tabella /^«iwk.mutatio-
num partim carudcm,
panim difTcrcntiu^cftqi
difTerentia inccr vcraqi
I&III columnam*.
t
a
3
4
5
6
7
8
21
46«
9240
1755*
3 19008
537x1360
85941760
12893 126400
Tahcllatertia, mutationum
partim difTcrentium p.ir-
tim carudcm partim difc
fcrcntium & fimilium-ii
1
2
3
4
5
6
7
8
1408
61696
837614
60669544
I408416H8
41881746936
I
2
3
4
5
6
7
8
21
484
I0648
IJ4I56
51536JI
«13379904
H94357888
54875873536"
Iun«m bicaliudcombinationis gcnus,quod nimirum mutationcs fieri poflint , ex
21 notis quarum 1 1 fupra chordam candcm & vna fupra d.ucrfam pon itur Secu ndo
qJot mutationcs fienpoflint cx 11 notis, quarum »0 fupra ^^^^^^
Scnt & 1 fupradiuer(am,at candem,&fic de coetcris vfquead J-f b nc enim decrcfcff-
tes quo muudonura nuracrocrcucrant,eo decrcfcent , fcd ad cxphcationcm n.h.l a-
liud rcquirividetur. quim Paradigmata fingulorunu .
Hae 22. notae nullam mutationcm admittunt."
1 I zk-*-^
• "* • * ' - ' •' ;
11
rrics
ZZ— 11- Mutationes .
35
t
Z Notxii & i.mutantur 22.
Vidcs
\
Digitized by (jOOJ
Lib.FUJ. Muptrgia Mirifiv*^
J9
j ^-r hocf__*muunrura*i.
X JS*iO'A
19
zttiz
— hoc fitu murantur 1 540.
I
18
— hocfitu mutantur 7315.
1"
6 ■
«7
AAAAA
5
mutantur 16334.
_l6
— mutantur 74613.
15
z±±i**±tz
7
»4
:_>_>-_->____-__>:
s
10
i=S-sa$*m$SSSS: :->->->_>*_>§§c:
- mutantur 170544.
- mutantur 319770.
'i5:^:', -^n *
- muuncur 4974*0.
10
- muuntur 64664*.
h- <:Z*i Y.Z «
11
11
Z ruutantur 70^43 x.
Vides dirpofitionera nourum, iamvnicuml-Jtcm-^pIumdcmasftcund^ftrici
« Lc &or curioiui vidcat, quomodo mW tationcs fieridcbcanr.
V.
20
Artis Magtue Cohfont\^ Diffoni
Excmflummutationumfic*nd<efirieifr<eccdentisfchematis qua 21
notafontur Jemftr fuper / chordam, & 1 nota
fufra alteram cbordam.
■> LrMr» w — — — __1
1 E$:£$:$E$:$:&^
r~« — ~~ * .~.Ll
* Ei:$:$S:$:*%$^^^ =
4 E^:$5-$:$=^
t - j-. — - ^ «*•_ «»__—».»»_.»_■ — > ^«j1-" *~ — «_/»■<_.>. — «» _> —
■ — r
5 z^zo:$:$:$:$:^:$:0-$:$:$:^"^:^:^:c:^:*=$I^$;:
,_, ____ . _— _- — — — ' ~--T- 1 *» — -
6 E$_$.:$:$:o_c^
._,_.._,-_____ — — — — «~— - — — •— .
1 1 rSSricc^^ —
■> . _M • #.—«.,• «--.i — ■—— - « — - — ~ ------ — • 'V " ~" — "
I Vidcs
Digitized by Google
Lib.VlU. Mufurgia Minfca. jj
Vidcs igitur in hoc vnicoexcmplo fecundx ferici quomodo mutationes fempcr fiat
diucrfc;quoadvnam notam vfquc ad n.atquc hanc diucrfiratemclarcdemonftrant
notjcnigr^.Inferiever61ecunda,vbiducnota:inutant filura fiunt mut.ttiones 231.
quia hx dux notx femper manentcs in cadem chorda in /ingulis 22 norisdccics muta-
n pofiunt in fingulis zz notarum fcriebus& pauld amplius quxconficiunt 23 1. muta-
tioncs. Non fccus ratiocinaberisde rcliquislericbus , quarura mutationes adfcripcx
func .
c a P v T 11.
Dc combinatione valoris notarum .
Dlximus in prxcedcnribus Problematis , de combinationibus mutationibufque-*
notarum,fiuequociesdaCx not$ mutarcintcr fefitum poflint , diucrfafque vo-
ces conftituere, nunc oftendcmus quoque qui ratione fcirepoifimus, quotics notxdi-
tierfi valoris etiam in vna chorda di Jpoiicc mutari pofllnt . Sic itaquc .
Problema I.
DataDoce quotcunque notarum qu<e omnes dtff.rentis valoris /int ,
quoties tlLe nou dtffercntis valoris tnter Je mutaripofsintjnuenire.
ffffl *"*"*• ' 'T _ -3 0 1 °L__?- cl • I
NOn dcmonftrarnushic quoties notc propofitj locqm mutarc poffint, fcd tancum
quticsdiucrfivalorisnotx etiani lnvna&eademchoidadifpofitXs intcrfey
mu:ari& varie difponipoflint. Vt igitur a paruisexemplis ordiamur. Sinttrcs note, dif*
fcrentis valoris propoiit?, velifquc fcire quoties illx inter fe mutari pofliiic .
Cubicabisternariumtcrpoiitumvtelatcrepatec,duccndoj inavtn.lt 9 333
dcindc,duces 3 in 9 ,&nabebis 27.atquctotiestres not$ dirferentis valoris
mucari inter fe poftunt, vt in fubiuh&o excmplo patct .
- ' • < r ' - 1 -il III
9
*7
m
Mutatio 3 notarum cuuerfi valoris.
i
zfc
ii.
1 * 3 4 5 * .7 f 9
10 11 12 ij 14 15 1.6 '7 J8
H I
20
21
22
13
24 25 26 27
. J1lr ::- • .
Atquc ex hoc exCmpIo modusprocedendifatisclare patec, vbivides femibrcucmJ
nouiesponi in prima ferie ; in fecunda fetic nouicsponi minimam ; Si nouics in tertia_,
ferie
22 Artis Magfue Cwfont , & Difioni
feric femiminiraam, rcliquas confcqucntcr diucrfas inutationes iortiri .
Si vcro 4. dcntui nota: cmncs diticicntcs.ponatur numerusnotarum x 4
ordinc naturali , vt vides in bic > dcindc 1 ducin^ ,prouenicnt 4 c 2 j6
rcgione 1 poncnda,hunc iterum duc in 4 proucnicnt 1 6 e regionc 1 po- 3 64
ncnda, dcinde 4 ducantur iterum in i6,& prodibunr 64 crc^ionc 5 po- 4 256
ncnda , c^dcnique^iterum ducanturin 64 & prodibunt 256. numcius — .
mutationum 4 notarum dirTcrenrium . Non iecus in quibuslibct alijs nu- I$;i
tw diffcrentisvalorisaiTumptisproccdes. Vcrum vt mcntcm noftram_.
meliuscapiashic pinaccm iubiun«crc vifum cft, quadido citius , quot
nutationes, quotlibct notis diuerfi vaioris propolitis, Heri poflint , quam confulc— » ■
^Tabula 'vniuerfatis qua mutationcs notarum intra fpacium dtapajbn
fartim fitutparttmi>alorc>partim Dtroquc-mo-
do dtffcrcntium oficnduntur .
ffitn.
COLVM.I.
M utatiou. no-
tarum fitu ta-
tum diftcrcnt.
Ordo
Totutn
•a
o,
o
c
M
ti
Q —
II
III
!
5
IV
*.F7
o
-a
2
3
- VI
Cdbina.
vocu fi-
'11 ditfcr.
COLVMNAII.
Mutatioms notarum
taotom valorc ■
diftcrcntium .
Ordo
'o
120
II
710
VII
- — f!
VII
T
VlT
5020
III
IV
VI
Cobinatiooo-
tarum vaiorc
; imum dirTcr.
*7
tj6
COLVMNA III.
Mutationisnotarum' C0LvNJN A IV.
fitu* valorc uit-
fcrcntiurn .
Combinatio notirum
t; 1 1: .V valorc dif-
w fercnfHim .
PataJigmatica.
Exemyla.
162
6144
!»*5
46616
VII
8tjjo6i
16777216
37 jooo
33570720
676i55359,l°
.,.;.;
rsrs
Digitized by Goog
LikVUL MufurgiaMirifica. 23
V S V S T A B V L AE.
SVnt in hactabuIa4columnx,primaoftcndir vocuoi quotlibct mutationcs vfquc~s
ad 8, quoad fitum tantum;iecunda oftendit mutationcs notarura quotlibct vfq;
adSquoad valorcm tantum,Tcrtiaoftendit mutationes quotlibetnotarura intra o-
ciauam tum fitu,tum valore dirTcrcntium . Quarta oftenditrotum ncgotiumin exe-
plis . Si quis igitur fcire cupiat, quoties quinque notx,qux iemper intra icalam diuersu
iitum habent, mutationcsadmittar.isquxratin columnaI.ordinis,V.voccs,&eregio-
ncincolumnacombinationis repcriet 120. routationes quinque notarum qucTuas.
Si vcrd veiis fcire , quoties quinque notc, valorc tantum dirferentes ( cuiufmodi in col.
IV . nora* 5 differcntes c rcgione V. oftendunt ) inuenics incol. II. e regionc V«3 125.
3uinquc notarum diucrfi valoris , fiuc intra idem interuallum , fiuc fecundum gradus
ifpofirarum mutationcs . Si vcro fcire velis quotics dictx quinquc note, tum fitu tum
valorc differenrcs mutaripoflint ; id tibi oftcdet III columna e regione V. vidcliccc nu-
merus 375000. Notx 5. igiturin quintoexemplo oranesdifferentes,primdfine omni
mutatione fitus^ 125 mutari pofTunt , varia tantum notarum diuerfi valoris tranfpo-
fitionc intra eandem quintam vcl ctiam fupra eandem chordam facxa: fi vero accedat
mutatio fitus, quem intra interuallum diapcnteiuxtal. col. 120 mutare poteft , fTcnt
Ihutationcs 375 000, vti diCrura cft & III. Columna oftendit .
Problema 1 1 .
Datd voce quotlibct notarum cum fitu tum valore differcntium quoties
ix)x data sub hac duflict varietatemutarifojfit, inucnire .
IN prxcedenti problemate oftendimus,quoticsvox quotlibet notarum differentis
valoris routari poflit nulio refpectu habico mutationis loci . Hoc pr blematc vero
demonftrareintcdimus,quones vox quotlibct notarum,tum fitutum valore differe-
tium mutari tranfponiquepoflit .
Sit itaqucregula vmucrfaiis . Quotiefcunque nore. in voce aliqua tum fitu tum valo-
rc differunt . prirad ducenda eft combinatio notarum fitu diffcr en tiu rn,in combinatio-
nem valore ditTcrentium & produftum dabit quxfitum . Vcrum rem in minimis nume-
ris oftendamus. Siitaquequifpiamvclitfcirequotics vnvdnamm nnnnim fitu&va-
lore diffcrentium mutari poifn s ducet combinatio-
nem notarum fitu tantum dinercntiurn fcilicet2,vt
prima columna oftendit ,in combinationem notarfi
valoredifferentiumfcilicctin 2. numcrG, vtfccun-
dacolumnamonftrat,&productum dabit qucfitfi, I 2 34
videlicet 4-vt patet. Si vero 3 notarQ tu fitu tu valorc diffcrentiu mutationesfcire defi-
dcres,ducescombinationem ternarijvidclicct6in priraa columnaincombinationem
ternarij infccundacolumna vidclicct 27, & producentur i62mutationcsquxfitx.
Haud fecusin reliquis omnibusordine proccdcs ■, fcmper combinationero notarum
fitu diffcrentium, quam prima columna tibi oftendit,ducendo in combinationem no-
tarumvalorcdiffcrentium ,quamx tabuiaoftendit: &habebis mutationis notarurrui
quotlibctaflumptarum turafitu tum vaiore diffcrentium,numerum quxfitum . Vcrum
preccde ns tabula orania exa<fte docet. Si vero in tribus notis vna differat dua-
bis reliquis Iimilibus,cubusex ternario bis in fedu&o,vt elatercapparetpro- 333
ductus^videlicetz^, dabit intribus notisinquibusvna diffcrt,rcliauisfimi- 9
libus, murationisnumcrum qu^fuum ,vtfubiuiKtumexemplumdocet. 17
Vides
M'J Jj»,-tJ'J»J inOT £'j::''i."><j
m
mm
Digitized by Google
Vides igitur in hoc excmplo voccs trium notarum idem eiTe vnam notam diffcrre ,
& z diffcrre . Supponitur cmm hic in hoc tcrnario fempcr duas notas /imiics & vnanu
diflimiieaui.
L E M M A.
SI numcnisquilibctalTumptus bis,ter,quatcr, quinquics&c. vfqueininfiVtum-. ,
ordinercpctitus fucrit,produccntnumeri ordine rcpetitorum in fcordined.cii ,
numerum cofficumeiusordinis,quemchara(fter numeri ordine naturali conrinuati,fi-
ue qucra numcri exponcntes dcmonftrant.
Sit tcrnarius numcrus aliquotics re-
« m petitusiVtinhoccxemplopatct.Deindc R. v
adaigebu ducatur 33 inlchabcbirque QJi 3 Q^ 2
afHnitas. in fc ordine ducatur, habebitus biqua- C. 3
dratus, & fic dc coeteris vt tabella oftc- QQ^ 4
ditinqua vidcs3 bispofitaatquein fe SS. * 5
ducta producuntquadratum, quc cha- QC. 6
racler cofficus Q^antc binarium pofitus
indicat , dicuntur autem numeri naturaliferic continuari exponentes , co quod expo-
nant, quoties poni dcbeat numerus aflumptus quorieiq; in fc muitipiicari , vt procrec
turdcfidcratadignitas algebraka pcr chaiaftercm cxponentibusprcrixum.indicara.
Ita exponcns4oftendittna quatcrponi debcte, deindc in femuiriplicari, vt produca-
tur8i biquadtarusternarijnumcri per charactcremQpjndicatus. 6 vero cxponcns
oftendit3 iexiesponi debcrc «Scordine in fc raulriplican vtgcnerctur 719 quadrato-
cubustcrnarij numcri ,quem characlcr QCindicat. HocitaqueprxmiilumLcmma_»
ad icqucntia problcmata apphcabimus .
Problema III.
In Polyphoniis,fiue multarum vocum mclodiis, quotuis notarum,qu<t
tamen fitu #) valorc aqualcs fint, mutattones vocum co ordtne
crescunt,quo in numcris foteslates algebratc* .
1 -•' . :r». .ri .iHJnio. .^*i.b «^s j-.rtitoruvf2u:'
Slt v. g.propofitumtetraphonium , fiue 4vocumclaufuIa 3 notarum fitu & valorc
aqualiura, vtfcquitur cupiatque quifpiam fcirc, quot mutationcs cx duabus,3.4
: vocibus
3
33
m
mi
33333
333333
3 Radix .
9 Quadr.
17 Cubus.
81 Biquadratus .
243 Surlohdus.
719 Quadratocubus,
Digitized by Gc
Lib.VUL MufurgutMirtfca. ij
vocibus cnoergant^ra procedc; ponarur pro radice pro»rcffioni$ Coflice ipfa combi-
nario nuvncri norarumqnem quqfibec voxhabet ,c]uicum inhocexemplo fit ^.eiuiq;
combinatio iuxta i. tabulamcombinatoriam fit 6. erithic fenarius numerus radixto-
tiusprogrcflionisCoflic^harmonic^. Hic iraqucfcnarius bis pofirus, arquc in fc_-»
du&us procrcabit 36 Quadrarum, qui# oflcndit mutationes 2 vocum.quai um vna-
qu^quc 3 notas habct, valore ^quales^.mutaripofle. Cumcnimprima vox 6muta-
ripuQfn cantantcpnmo vnam cxlexipotcrit jntcnm iccundus 6 omncscantare eodem
tempore & cantante primofecundam voccm cxluis 6, fccundusinterim alias6 canta-
bifi &fic vfqucdum primus cantans, fcx mutationesabfoJuit,aIius j6abfoluerit ,atq;
bcx eft ratio, curdue; voccs 36. mutaripoflint. Hinc candem obcauiam tres voccsmu-
tari poflunt 216. quiaquemadmodum 6 tcr pofita&in ie ordine dycla producuntcu-
tum ,ka tres vocesquaxum vnaqucquc k xics murcbiliscft , in lc inuiccm ducl^ pro-
<ducunt quaficubum harmonicum videlicct 1 16. ruutationestnutn vocum quefitas.
Hac rationc 6 quater ordinc pofita & in fe ducta producunt biquadratum harrnonicu
fcilicet 1296 mutationcs4 vocum.& fic decceteris ;vt rabuia icquens oftendit ,itafi
ficrcnt 8 voccs,quarum vnaque,quc 3 notas haberct c.quiualentes,producerctur cx 8
icnarijsordinc pofitis & in feductis quadrato-quadrati quadratus harraonicus, fcilicct
167961 6 mutationcsSvocumquarfit^.
Gene/is mutattonis polyfhonuxrum-> . , n t ,
Exponcntes Radix
Vox I
Voccs 2
Voccs 3
Voccs 4
Voces 5
Voccs 6
Voces 7
Voces 8
6
66
666
6666
66666
666666
6666666
66666666 Quadrato^quadrati quadr.harmonicus 1679616.
Radix harmonica
6.
Qiiadr. harmon.
tSk
Cubus harmon.
216.
Biquadrarus harmon.
1196.
Surdefolidus harmon.
7776.
Quadraucubus
46656.
Bifrurdefolidus
179936.
Vides in hoc vnico cxemplo, quomodo in reliquis proccdcndum fir; vr fi v.g. voces
ComplurcselTcntquarum vnaqu^que^ norisvalore^quiualenribus conftaret,habebis
mutationes vocum duarurn 3. 4. & quotJiber; deniquc fi combinationcm quaternarij,
id cit^^proradiccpoteftatisdjgnitatiftjue Coflico-harmonicc, ftatuas , eo prorfusor-
«line cum replicando, vt in pra*cedenti exemplofadrum eft. lta 24. 24. radix bis pofita
& in le ducu dabit quadrarum harmomcum idcft?76 mutarionesdiiarum vocum_o
«juarum vnaquxque qua uornonsxquiualenrtbusconftar. Siterpoiiram 24. »4-24.
infe duxerisprodibit cubus harmonicus,id efttriumvocum murariones, &iic decce.
teris. Vcriimad racjiorem rcrum inrelligcnriam hicradicesharmonicasoftonumero-
rum poncmus. Radiccs harmonica? .
M i } ,6
Quandovoxpri-JJt • , L erit radix eius j JJ
mahabctnotas.TJ f ™u u f barmomca 7*™
7 i ! j f °4<>
L8J l 3403*0
tttuJ :IU .0:1 .liila i.wftth ■' • ih c - » . \,V n r.^ai^Iba^m&ftnjl ' s
Harum radicum fingulz bis, ter, quater, quinque &c. pofitx arque in fe daSix ,pro-
ducentpotcftatcscoflico-harmonicasmutationum,qux heri poiTuntinduabus,rribu5,
D quatuor,
Digitized by Goo
26 Artis tfliagnA Conjbni, & Difloni
quatuor, quinquc &c. vocibus.itaradix 403x0, otficsj-cpctica & in fcducla dabicQO^
Quadratum harmonicum, mutationcsS vocum,quarum vnaquc,que8 notis^quiuiiiC-
tibus conftat>continentcm_i.
Datts
quotlibct
Problema IV.
Voeum notisptu imequalibus, valore aquakbus
combinationes earundcm repcrirc .
Slnt v. g. voccs 4. fcx notarum, quarum ramcn in finguiis duo binarij reperiant ur ii-
miless ita proccdcs, diuidcs 7x0 combinationis 6 notarum numcrum pcr quadra-
tura combinationis binarij , hoctlt per 4 , proucnicnt 180 numcrus mntationis que;(i«
tus, critqucradix harmonica ad duarum,trium > quatuor&c. vocumpoteftatesCofli-.
co-harmonicas , fiuc quod idcm eft, rautationes inucftigandas quefita. Excmplura noa
addo, cum ex dictis omniafacilc innoccfccrcpoflinc .
.iw:m:.iw::v -n-i
Problema V.
Datis 4 Vocibusquarumfrima^ notis confiatftcunda tribus }tertia 4,
fedi flimiltbus, quartasnotis conflet,valorcdifferentibusy
mutattones omnium vocum reperire .
Slt hoc preTcns tctraphonium, & quifpiam vclit fdre_ t,
quotiesvocesmutaripo(fint,is ica procedec. Cum
prima vox 4VOceshabeatomnesequiualentcs ,&intra_»
interuallum quarte. fint conftitutc. erit iuxta predi&a I.
Probl. eiuscombinatio »4. Cum vcro fecunda voxtres
tantum notas habcate,quiualentes , intra diateflaron in-
teruallum conftitutas, eiufque combinatio fic 6. iuxca ta-
bulamI.Combinacoriam,duccstfin 24, &habebis 144.
mucationesprim;&fecundf vocis qucjitas .fiporro triu j
vocum corabinationcs defidcrCs,.Tertia vero vox qua-
tuor quide notashabctquaruduc, fupra idc fpaciu.iuxra
pr^cedens,combinatione quaternarijper » dmides;pro-
dibuntq; i2,que,in I44ductadabunt i7i8.triura vocura
routationesqucfitas. Sidcniquc 4 Vocu mutarjoncsde-
iideres, quarta verovox 5 notas habcat.diflimiks.ciufq,
combraatipocdinariafit tao.hcx in 3 vocum mutationcs videlicct in I7i8.duc}a4a-
bunt4 vocum inutationcsqucfitas,vidclicct 207360.
x r e— t
iiiiili
Problema V I.
Datis fpccicbus confonantiarumdiatefldron, diafente $J diapa/bn ,
carum mutattoncs rcpertrc .
I Vid fint fpcciesdiatcflaron, diapente & diapafon fusc didtum eftin lib. III. Cum
itaque lvnt 3 fpccies> diatcflaron . < diapctc,&7 diapafon ,vt, citato loco pro-
"~ 'batum cft > nihil aliudad hoc problcma folucndura requiritur , nifi vt ad mu-
tatio-
Digitized by
Lib. FIll. sMufurgiaMirifica. 27
tationes trium fpecicrum diatcflaron inuenicndas,trip erurcombinarioquaternarij fi-
uc diatcflaronvidcJicet j4.hicenimnumcrustnplatusproducit 72 mutarionestnura.
di£arum fpecierum qusfitassadmutationcsquinquefpccierum verddiapente,quin-
tuplanda cft combinatio diapcnte fiue quinari), quem in tabula I. inuenies 1 20. & pro-
dibunt 600 mutationcs quinquc fpccierum diapentcad mutationes verd feptcm fpc-
cierum dhpafoninucniendas > feptuplandaeftcombinatH>oclonariifcilicct403ao.«&
prodibunt 3 22 560. mutariones fcpremfpccierum quadirc .
De mutationibus ex 12 diutrfis modis Jiuc *T onis rcsultantibus .
C
>Vm fcptem diapafon fpecies conftituant 1 2 diuerfos modos, vnufquifqi verd mo-
1 dus intra /i*'t*H* tnldiapalbn mutan poifir mxta l.Probl. 40$ 10 vicibus,hi mul-
tiplicati per 1 2 dabunr 48 3 840 1 2 tonorum mutationes , fi fingula: oftauc. fc orfim con-
fiderentur.fi vero miftjrfumanrur,quadratus huiusnumcri 48348040611 quxfituro-*>
icilicet 234083727360 mutationcs.
6s
MVSVRGIAE MIRIFICAE
P A R S II
MVSVRGIA RHYTHMICA SIVE POETICA.
C A P V T I.
DeRhythmicffartis vi& efficacia .
^•«Efcio fanc , que^cculra&hueufquc impcnetratavisnaturae motui in--
Jr C fit, quoid in aIiopoffevldcmus,quod ipfcfacit;qi
poffe vldcmus, quod lpfe focit; quod non in extrinfe-
co tantura corporismotu^fcd&potiflimumco in ftK>ru,qui lingu^of-
^5 fi*-''0^ ln verba & canrusprorumpcntis. Vidcmuscnim vclvnumcan-
9 tantcm » ac* ldcrn a'i°s faciendum occulta quadam vi , ( llue id mctu ,
m&5^s**vTm vt Jn panico timorc pcrcu 1 fis, fiue inftinftu lxtiti*,vt in faltannbus co-
tingit) cxcitarei qucdcumin ahjsmoubus fiar, certemaximc locunvbabetin vocibu*
humanis.Voxenrm humana cumjiihilaliudfu, quimartificiofusquidam motus lia- Voih(l
gujc iuxtaintentioneruhominisadaliqoid fignihcandum iuru.utus ,prorlus id in alijs naadimui
xacere videmus quod ipfe pr.rftat, Expericntia enim docuir, vnum canrillantc vel plan- d^m prouo»
gentcm, vcl fibilanrtmautetiam ofcitancem ad idtm faciendumalios excitare .quod '
cum vcrum fit in fonis voc ibufque etiam r udibus impolitifque , certe multo magis , in_»
concinno verborum vocumquecontextu venricabitur. Notarunthancabditam natu-
ratvimaprincipioprimiujcfapientij» Magiftri;hrhc laildc^sDeorumimmortalium non
quolibct for tuitoue verborum contcjftu.»icd vinculis vduti inieclis orationes fuas har-
monica quadam menfura ita conftringeDanti vt ipfa vcrborum mcnfura inrcrnisanimi
arTeelibusprxcisd congruerer,vrvel hincprima qu$damfacrxpoefeosrudimetaa<»ncfc.
fcasjquar vtitunc, ita nullo non tempore nefcio quid diuinum apud pofteros obtipuit
in animis horr.inumj Nam hac non tantum Gcnios, Deofque fympathica quadam •Ite-
ratione fibi vicinosfittcrc; Scd & hominumanimosMn quodcunquemutare fepoiTe_#>
crcdebant j Quar omma tam prcclaTe miv/iJhxiei ille docct Horatius; vt ad eiusverbr
nihil aliud adiungi poflc videatur . -
D a Aut
cai .
Digitized by Google
iS Ariis Magtue Conjont , Dijfom
Aut prodcffe volunt aut deleclare Poets
Aut /imul& iucunda & idonea diccre vits
Silueflrcs homintt facer interprefque Deorum
Cadibus & viSlu fcedo decerntturOrpbeus
Diclus ab boc lenire Tjgros rapidufque Leonet
DicTus & Amphton Thebana condttor arcis
Quo kntn Saxa mouere fono teiludinis , & prece blanda
feril eTf»! Ducere quo vcllet , fuit bac fpientia quondam
xa aaxerint. Pubbca priuatis fecemere , facra profanis
Concubituprobibere vago ; dare htraMaritis
Oppida moliri , leges incidere bgno
Sic bonor df nomen diuinis vatibus , atqui
Carminibus i'enit,pofl hos infignis Homerus
TyrUufque Mares animas m trifha beUa
Verfibus exacuit, diclapercarmina fortes
- Et uiM monfhata via efi, & gratia Regum
perifs fcntata modis, ludufyui repertus .
Certe hanc diuinam & impcnctrabilc vim,vt cQ PJatonc loquar,origincm fuam non
habcrcnifiamotuharmonico,a!ibifufiusdcclarauimusi prcfercim fi is ipternis ani-
miarTcclibiiscommcniuratusrefpondcat,commenfuiatusaut5correfrx)ndcbit; fi per
breuitatem aut longitudincrn lyllabarum in aptas harmoniofafquc pcriodos dcducTa_.
ftringaturoracio.fiue quod idcmcftceleresanimi motus,cclcr &ve!oxfequacur men-
furaitardos tarda:& quamuishcc ficutiin Metricafeu Rhythmicaarrc vira mirificarn_.
polfidet, certe multo maioiem in Mufica poefi fiuc Rhythmica cncrgiam habcre, com-
pcrtumeftsillacnimhuicconiuncTa,veluci omnibus numeris completa ,prodigiol'os
prorfuscffecTusinanimis homitium obtinere,inrimTaprope Hiftoricorum monumcnta
tcftantur i Eft cnim vc pauld antc quoqjdixi ,nefcioquidintcranimum noftrum mo-
tufqucharmonicos& Rhythmicos fympathicum,vt fimul ac aunbus mctnca hannonia
fiftitur mcns varijsagitataarTccTibus , nunc gaudij modo amoris, nunc mceroris , com-
paifionis, iue, gemitusaliaquc pathcraatum indicia prxbeat, quc tantum fubinde in-
crcmcntum habet, vt mensintcrrjisanimiclauftris contincri nclcia , cxterna quoquc
membraad acTuspathcmatirefpOndentescxcitet i Vcriim cumhxcfuse in Artenoftra
Magnctic4ub.IILdeMagncnfmoMufic^iScTarantifmo oftendcruuus , eoLecTorcnu.
remittimus.
Vt igitur ctlam imperiti Muficx Rhythmos barmonicis numcris aptc &fine vllo erro-
reconiungcre fcircnt hocloco Rhythmicam muficam fiuePoetkam harmoniam prc-
mittere vilumeft ,vt iuxra illam directnntento aftccTu potirentur. Comprehendimus
tutcmfubhacmetricanoftraartc nonpoefintantum , fed& Khetoiicam, id eftfolu-
txoiariohisconcianas pcriodoseirlccicatqueapta fyllabarumprolatione muficis mo»
dulis applicare . Quc.curu itafint.aprimis incunabulisrem ordiamur.
«_at . :i' cni 6lluoi 5i i>j , >j,i!ii.!.j.-m. i mctft (•.'•■' /✓inoi niin mrnav ii.u>
C A P V T I I.
De Accentibus .
A Cccntus nihil aliud cft quam ratio cleuande, aut deprimenda», quoad tonum, f) I-
/\ labae : Eftquc apud Gijecos tnplex . Acutus, Grauis, & Circuraflexus . Latini a-
cutotantum & circumflcxo gaudcnc, neglcfto graui vtdicTum cft. Eftauccmaccen-
Quid Acci- tus acutus quo fyllabaactollitur, cuius cnccTus cft ofcn« id cftclcuacio igrauis ,quo fyl-
msacutus. j^jj-j deprimitur, arnac i Vocantur autcm ab accmendo, coquod cantum luie ic-
cita-
Digitized by Vj<
Lib.yill. MufurgiaMinfoa. 29
citationcm numcrofam modercnrur , Vndc 3cpaflim toni quoque, renores>voculatio-
ncs & fuftigia vocum dicuntur. dc quibus vide Ciccr. lib. 3 . dc orat. dcindc 1. 2. Quin-
tilianum l.i.c.y. Gcllium 1. 1 3. c.6.MartinumCapellam»q^uiaccentum vocatanimani
focum & mufuc; ieminarium ; Sicut porro acccntus impolitusfyllabis,non oftcnditca
fyllabam fupra quam ponirur elTe breucm aut longam , ita tcmpora harmonica , fiue-/
notc, quoquc non indicantlongitudincmautbrcuitatem illius fyllaba:,ad quamappii-
cantur, fcd pr$cisc tantum clcuatio aut exprcfllo vocis pcr tcmpus vclox aut tardum_o
indicata attcnditur . Vndc triplcx quantitas in lyllab^pronunciationc confiderari po-
tcft,primacft temporis, quo fyllabc conceptu immoramur antcquamabciusprolatio- T[£'"
n c ceftemus, & hec cft illa, que ab author ibus intelligirur , cum lyllabanu* b* pron
brcucm elfe aut longam dicunt . ad breuem cnim profcrcndara vno tem- ~* - cuuone
porcad lonoam duobus temporibus vtebantur,vt innotismuficisinhic — -jrjp
pofitispatet .hinc antiqui,vtQuintilianusl.i.c.7.docct, fyllabas longas ZuZ.—Z
gcmina vocalipronunciabant, vtMaaterpro Mater,aeemitpto demit>ptjpit
pro pipit>poonit pro ponit>puunit pro punit. Secunda quantitas cft intcniiua tenoris , qu;t
intenfiuselcuatur aut remiiTus dcponitur tonus vocis ,& hcc cerni-
nirin fcalc; muticc. gradibus , quarceadfmfyllabafiuelongafiuew» — — ; —
breuis, fi acuta fit vno aradu,& laltem fcmitonio altiorcm notam re- — — ir —
quirit, quam fi grauis iit; vtin A patet;fi vero circumflcxa fir , duas ~sSS$- "i^—
notasrcquirit , quarumvnafitingradufupcriori ,altera veroinuv A B
feriorii vt in B vidctur . Tcrtiaquantitas orta ex accentu,cft mora, •
qua non tam fyllaba cadem , quam eius imago pcr acrcm propagata perdurat in aere ,
& fpacio quod cum acre occurlat . Nam fyllaba acuta aut circumflcxa longiusinterual- N
lum penctrat&plures fuifimileslyllabaspropagat inaere, ideoque&diutius viuiteius Udooii
imago aud.bilis,& a diftatibus melius pcrcipitur,& maiori intcruallo rcpetitur ab Echo,
cjuam fyllaba grauis , autfyllabico accentu rcmifse prolata. Non iecusacrit inchorda
intenfius ductt , quam in ea quae rcmiflius , & hinc nimirum cft , vt fyllaba ac uta videa-
tur femper longior, quam grauis; lpccTata fcilicct mora, non quia dum eft in ore profc-
rentis ipfi infillitur,lcd qua cius fpccicsinaere viuit .
Vidcs igitur quomodoex naturaacccntuspaulatim Muficacxcrcuerit.Nam hcc to-
tumhumanxfermocjnationis negotium dingit , ita vt tanto fit cloquium clegantius
quantd fueritacccntibus fuisdiftinclius jHrnc om hcs £enres,& nationcsfuos proprios
acccntus habent nationis proprios, cV quo a ccetcris genribus diftinouantur . Veriim-»
cum hxc omnia alijs rractatibus rcfcruauerimus, hic Tongiorcs efle holumus . Sicut igi-
tur accentus partunt iyllabicam pron unciat ionem, ita mu fiCus acccntus , harmonica .
& ficuticx fyllabicapronuncianone Rhythmus nunc vdoci nunc tardo pedum motu
incedcns, nafcitur, ita & Rhythmusharnaonicus. Visaigitur natura accentus,iam quid
Rhythmus fit inquircndum rcftat .
CAPVT III.
De Rhythmo ciufque accentu.
' muiT".T; r;i . «JUtJiLicj suhcqi.UJM K cjtnrtaD j jinQflijipiiioivuiuri i.t 4.
RHythmus igitur prout tcmpus&motum fpeclat, tam Poetit,^? Oratorlbus,quam
Muficiscommuraseft,cum.tam^iquam illi voccs vocumqBCperiodoscertistc-
ponbus diftinguant . Diftei unt tamen in hcc quod apud Poetas omnes fyllabx breues
finteiuldcmbrcuitatis ,&omneslongx ciufdcmiongitudinis &produvtionis;contrx
apud Muficos non ura prxcise iuxta naturam iumirur fyllabarum correptio & produ-
ctio; Scd media tantiim longa veibrcuis intrilyllabisi in tctrafyllabis vero ,penultima
longa velbrcuis attcnditur,quam breuitatem &longitudincm vario notarum valOrc^
racniuram, vt pauld poft oftendctur . Variorum ttaque tcmporum & racofurarum or-
do
«
3 o Artis Magna Confoni, Dtflom
doRhythmus dicitur, quemPlatos deJegibus umn^ lagfrid cft motiis ; Arifto^
xcnus verdTtfv X&*ot* ro'£i»id eft temporumordinem definit.adedvt minimumaliquod
tempus idemefle potTit in Rhythmo, quod lbnusin Mufica,in Geometricapunduni,2c
vnitasin Arithmetica; Rhythmus enim fitcx certo motuum veltemporum tardorurru.
vel velocium ordinc, qui 111 tonis, choris, chordis puifuquc arteriarum deprehenditur .
Abhocautem Rhythmo quitarditaccm &celeritatcm temporis & motiis in ipfa har-
monicarum vocum longitudinc breuitatequc elucefcentem conftituit, Mufica Rhyth-,
mica nuncupatur;Harmoniaenim motu vocis abacutoin grauem,velutielocoad lo-
cum tendens, id foliim fpcctat, vt foni per debitas mteruallorum dimc nfiones, fuis iru«
locis & fcdibus aptc difponantur, qux tamen nifi Rhychmus eius veluti anima accedat >
ntanca meritd Sc imperfe&a confebitur .
Quantum vcro Khythmusafonorum grauitate &acuminediifcrat,conftat,cxvcr-
fuum fimplici pronunciationc, qux ncque crigitur , ncquc "depnmitur ;fed cundem te-
norem a principioad finem vique feruar , patet id ctiam m tympani ftrepitu, cuius fono
dum pullandovariapro vanjs belli circumftantijsindicant^Khythmumquidemferuat»
fed nullam poiTunt lonotum grauitatem , nullum acumen cxinbent ; Cum quacunque
intv nfione ccrium fcrias,femper idem percipiarur fonus; & tamen infignem in conata-
dismilitum animisvim obtinct, pre^cirimfiRhythmus prxcisc oblcruetur, idque ob
analogiam quandam , quam primus jAus habet cum icquentibus , aut quam omncsfi-
mul collccticmciunt. Stacim enimprimus iftusduorum fcquentium longitudincm a>
quat , ftatimquc vltimus duobus anttcedentibus refpondet , & fic dc costeris quos vcl
in dupla, vel ln hcmiola vel cpitriti ratjone tfficiuot a Vt proindcRhythmus latc fum-
Rbrthmi. ptus nihil aliud fit,quam fonus qu dam proportionatusex tardis & velocibus motibus,
Definicio iJUc quod idcm eftex varijs acummis & grauitatis s;radibuscompofitus. Stncniis verd
fumptus nihdaliud eft,quam conformatio quxdam ct veluti cbaravter qualitatis votis,
quo vox hoc vcl illo modoconformata Rhythmum perrkit , Ariftoteics quoquc irw
Khythmis motionem in fonorum grauium & acutorum ordine imitationcm habcre— >»
omncfque Khythmoscantico&ty mphonijsgaudcre aflcrit; adco vt omnes motusor-
dinati & certa legc aftricu Rhythmj di£i,ppiltnc . .
Siitaque Mulurgijs Rhythme poecico,harmouicosRhychmos,id cftnura,crosadiun-
xCi itj is certe; Audltpres non ppte/ir tjpn in admn at lonem raperc . Quid enim non po-
tcft DUmcrofa u t Jodia > & quo Khythmus deganrior aptiorque fuerit, eo faciliiis audi-
tores mouebit, pcr quorum amroos arij & tbclb vcJuri pedibus decurret, motibulque—»
concinnis.errabit.-itapcdibus Jongjs fpondcis, moiollis , cpitrkisatfeclus graucs ;brc-
uibus vero vt p^rrichijs, chorev, tryhra chis, p*onibusa hilarcs exprimcntur . Ycrum_»
dc hispaulbfuiius tiactandumcit.
bltip Oixi<;V:n^3"Ji c*.:j:..;I .ijii^riiiiV -:noroi£d ?:;r: ir:f2noh«.-,i
C A P V T IV.
De pedibusRJiythmorum fiue Metrorum.
PEs Metricus itaqw nibil airud cft, quam Verfus, Metri, fcu Rhythmi pars ccrto fyl-
labarum numero arque ordinc dcfinita & ficutipaflus pedibus , ita metrum vo-
Sdjfffi cibuslongis&brcuibusveJucipedibusmenfuratur.
w. e' MagnatamenintcrpcdesMufurgis& Poetis vfitatos diffcrcntia cft. Poetae cnirru*
quaoutatcm lyllabarum in pcdibus mctro alicuidebitisexacliiis fcruant . Mulurgi vc-
rovti&paul6autequoqucdnJtumcft,ad oranium fyllabarura corrcptioncm produ-
clioncmque non rcfpiciuntded mediarum tanium fiuepcnultimarumiyllabarum qua-
titaccmcum primisleruant;reliquas vcrbfyllabarumquantitates noncurant ,fiue cat
longa: fint, fiue breucs. ita biflyllabarum pedcspronnicueprofponda»o,chorxo,Iam-
bo, pytricAioaccipiuntMufurgijCumaudjtui in biiTyliabis h<-euicasauttarditas motiis
fit
Digitized by CjOOg
Lib.yill. MHfurgiaMmfca. si
(itjmperceptibilis? quis cnimauditu duos hofcc pcdts (Ponit&cpobtj quorum vnus
cuoreus alter p\ rrkhius;difccraat Hum utcrque in Mufica atquali tcmpoi c pccjferatur. .
IntriiTyllabisvcropciiultima (yllabaiiue media tantum attendicurdMuiurgis >ita_i
MololTus, Bachius, Anti^achius> Amphibrachyspro eodempede,cumspcnultimalon-
gafit , attenditur . HaucTIcCus dactylus,'Trybrachysv,Anaperftus» Amphimacer, pro
vno pcdc fumuntur , cuius penultima fiuc media breuis fit . Cuiufmodi lunt
pTctora, legtrcparwnt, tteidutfit. — _ . -t _ _
Pariiarioneintetrafyllabis nonnifi pcnuItimeTylltb? quantitas attenditura Mu-
furgis,itadifpondc,usdichorcus, An«ipeftus,Ionicus<A minorc,pxon-tcrtius, & Epi-
rritusI.II.III.IV. veluti Or7torc7, comparare, eekbr7re, &Q.?afltm pio vno pcdc tecra-^
lyJIabo harmonico,(ruius penulrimalonga fit, uamuntur.ProcelcuImaclcus vcrojpcd-
primus>pa?onfccundus, choriambus&fimilesquorum penultima fyllaba corripitur ,
vtiin hifccpatct regerercconcipircmiferu^parturiuntScc. pariterpro vno&eodempe-
dcfumuntur . Qmsenimin hifce duobus pedibus Ora^rej & bonorati prima? iyila-
ba; dirfercnrem quantitatemauditupcrcipiac?Vnde mirorcos, quiquanticatcmpcdu
mctricorum pluszquofupcrftitiose" inmuficis adanimos concitandosadhibcndam_».
cflc exiftimant^crtcquihapcpcniciusexpcndcritjviclcjbic in harrnonicupedibus nil
nifipcnultimam fyllabarum obfcroandam . Reliqua vcrftomnla fuperflua elTc; fiue_j
enim vt;mc cxcmplo dcclarem ,in fapphicis v. g. choraeum fiuciambum fiue pyrrichiu,
fiuc fpondJEumponamjidemfcmperin muficislbnabit^ Vtin hoc inpphjet> p4tcr .
Ifte Confeffbr Domini facratus
P e Ccrfe/for deprecare Deum
Sancliu Confejfor Orateres audit .
In hifcc folus primus vcrlus qui dcbitis fuis pcdibus conftat , pocticus eft i reJiqui vc-
to duo Muficifunt nonferuantcspedum quantitatem,fcd Rhythmitantiim faltus fctv
yant verfibus accomodatos. SeparacafylJabarura quantitatcpra;ter penultimam,qua:
fcmper in hoc metroacccntumacutumpoftulat.
■ Hxc autem omnia dicla fint de vcr bis fiue polyfyllabis nullis metrorum Ic°ibus ad-
ftriclisi vti fit, dum fupra aJiqucm cx Sacra Scriptura , vclfupra qucmcuque alium vcr-
borum tcxtum foluta orationc modulos concinnamus i Nam vt pauloantc dixi foluta
&numerofaorationonminus ad Rhythmicam pertincc, quamligaca, vt fit in mecris
poeticis .
Si quis vcroharmoniam verfibus & metris iuxta profodix leges compofitis applicct .
que madmodum nos in fequcntibus ex profeffo docemus, tanto opumcict abfolutius
quanto carmcn fiue metrum fucrit artificiofius, & in faltibus cxaclius..
Vcr&m vtvideas, quomodo mctricos pedcsad harmonicos reducerc poffis,tibifin-
gulospedcspoeticos, in notis harmonicis cxhibebimus, vbipnus ad mcjiorcm rcru
dedarationcm quc^dam prxmiferimus.
Notandum igitur,quod ficutiapud Poctas vna tantum breuitatis & longitudinis fyl-
labarum fpecics connderatur,ita apud Muficosplures pro varietate valoris 8c dimi-
nutionis notarum : Exempligratia (pamar) fponda?us cft & apud Poctas fpecie vnus
eft. apud Muficosveromultiplcxcflcppccft , cum omneshc. notxfequ.cutcsfponde.um
cxprimerepoifint.
Yt Droindc vcl cx hoc vnico excmplo pateat, Muficam multd Poetica Jatius patcre,
r maio-
— morcs
3* drtis Magn* Confini, & Difsoni
maioremquc habcre varictatem,& confequentcr maiorem in concitandis hominum_i
affeftibus, cncrgam obtinerc . Vcrum paradigmata fingulorum dcmus .
Pedes foctici corrcj^ondemcs fcdibus barmonicis %
■'- ' -4 ? ) *'^v^. ' '''•if *' '::l^ - '* ~'S$$&4
Spo„d,u,--^|=||Eg|:
Pyrrichiu, u u
Iambus u ~ Ii:llJI'ifo|E
.Atq; hi fiint pedes harmonici qui correfpondent pedibus
metricis,in quibus hec cum primis obferuanda funt.
PRimd,Non omncs huiufmodi pcdcsaptoseffe pcdibus mctricis, nequc omncs cx-
hiberipofle omnibus . Nara ii qms hunc pyrnchium ( Cyclus) pedibus harmon i-
cis m quarta vel quinta colum na contcntis adhiberct , difficilem prorfus & iniucunda
nonfinccxafpcrationcauriumproiationem caufaret; quod ordinarie occurritin bilTyl-
Iabis in quibus frcquentesfuntconfonantcs . vcl in hiice bifTyllabis , conilans ,plenus>
prorex ,portant ; & limilia quar vtitarditatem inpronunciandoamanr,itapedibusquo-
quelongionbusrefponderc dcbent , cuiufmodiprima columnacontinet, contrain_»
bifyllabis quar vocalibus abundanc, vti illar celcntatem amant, ita produclioribus quo-
quc pcdibusharmonicis conftarc debent, vtiin hifce,%- , fuge , mala , & huiusgencris
inhnita^.. °
Sccundo, Notandum hcc bifyllaba notis harmoniciscxprcfla vti tardiora,magis fpo-
daicum grciTum iita celcnora magis pyrrichium amare . Chorseus vcro melius faciliuf-
que duabus notispunaocollifis,expnmetur. vcletiamfyncopcprfrnifsi pausa, vtin_*
fcquenticxemplo patct.
Surfum corda
Licicuc
Aue Maris
lllicitus
Auc Maris
Ljciioi
Iambusautem, vix in anabafifiue afcenfu tolerari poteft obaccentum grauem, quc
inafccnfu, vltim? fyllaba? affingit, quo nihilinfulfius audiri poteft. Quis cnim non ridc-
ret, fi quis hos duos iambos Auc maris bai yiona faccret. in quo tamf facpc noftrosMu-
ficos impingcic rcpeno, pciTirnus in mufica accentus , cV fupra quam dici potcft abiur-
dus. alis
Digitized by Google
Lik.Flll. e^duJurgiaMirifca. jj
+Zr£^^**\& 1.-: «.:. '
Dc fcdibus harmonicis trisyllabis .
PRimd ,Triplex in trifyllabis pedibusharmonicisprogreflus confiderari poteft «W-
/Het-ros lai&vm 8c v?»/S«to{. ProgrelTus anobatus cft, quando pcs mouctur furfum
fiue id Hat pcr gradus , fiue per faltus. Ifobatos progreffus eft quando pcsxquo lupra_#
cundcm gradum palTu mccdit. Katophatos cft, quando pes deorfum rel pcr gradus vel
faltus mouetur, quae tripjex progrerfuum ratio tanti in metnca mufica momcnti eft , vt
finc ijs nihil rccte in Mufurgiaconftituatur.vt in fequentibus vidcbitur.
- Secundd, Arfeos&thefeosmaxima in trifyllabishabendaratioeft,quienimMolof-
fum <p^S*v 3tnHncjpcrct> ridiculam prolationcfaceret;fccus fieretfi ^ra-ow eum
proferret .
TertidjQuwfJaiu tnfyllabos pcdc» aptiores effe tcmpori pcrfc<fro,aIij temporiimper-
fc«fto; qualcs vero hi fint pauld poft vidcbitur .
Quartd, Notaspuncto clifas multum facercin correptione voCum; Verum rem pro-
pkis infpiciamus . Vt igitur folidius in noftra Mufurgia progrediamur ; pedes metricos
pedibus harmonicis varijs modis accommodabimus, quibus vifis examinatifque,dein-
de quis mcliormuficifque modulis aptiorfit decernemus.
Primo itaque confideranda cft in trifvllabis cumprimis raedia fyllaba , qua? vel brc-
uis cft vel longa,intcr eos vero pcdes,quar mediam breucm habent cft.Daifylus,Tribra-
(hys,AnapxJlus, Crct.cus quos & idcd roelobrachos vocat. Qua? vero media longa habct,
h» lunt ; Aiolojfus, Bachius, Anttbachius, Amphibrachys; quos mefomacros ided vocamus;
hos primo modoquidain itapedibusharmonjcisaccommodant , vt hifce figms quan-
jtitaus n- <•» notjepcrfcftc refpondcant; vtkquitur.
TrisyUabifedcs quifecundam corrifiunt fiuc Mefobrachycs .
Tribrachis Daclylus Anapajftus Crcticus
Siillllliiiliililii
U U U u o u — uu
u u u u u
8
Trisyllabi fedcs qui fecundam froducunt ftuc J^fejomacri .
Moloflus Bachius Antibachius Amphibrachys
liiliiiifllilSii^
8
Ecce hic eft modus quorundam,qui putant pedes metricos, ita modulis harmonicis
adaptandoseffcvt fyllabarbrcues refpondeantnotisminoristeraporisjongc., maioris.
Qyod cgo nulla ratione probo ; ingentcfquc in fyllabica harmonia crrores & ridiculas
omnjno pronunciationes caulare poteft ; prefertim fi afcenfus defcenfufque notarum_
E nulia
Jj Artis Magmt Confom , & Difsoni
nullaratiohabeatur. F.t hocprimumoftendainpedibus, qui fecundam corripiunt ;
Si enim quis hunc dactylum eurrere m.xta notasin $ & 4 columna. canundas cantando
pronunciarct jisneceifario iccundam lyllabanu*
natura brcuem longiufculam emceret , vt in exf-
plo e latere apparet. qux rcs dici vix poteft>quan-
tum afperitatisauribusadferat . Idcmdicendum
eftde tribracho & Anapxfto> qui in omnibus.pa- fj Currere
ricumdadrylopaflu proccdunt. Vnde vehemen- - « «
ter miror, cur Meriennus pro daftyliciCantus paradigmate has notas propofuerit in_»
harmon. Vniucrf.f0l.4Q 5»
Gaudia poftens gaudia poiteris j* r-
partant
Quis enim non vidctin hac daclylicapronunciationc mediam fempcrferc proferri
longam cum maximo aurium cruciatu > quorum afpcritas tanto plus crcfcit> auanto
notxfuerint tcmpons maioris>aut maionsfaltus . Eadem inconuenientiaacciditin-»
Anapxfticicantuscxcmplo; Inquo fi quisanapc.ftos plurcs ordine iuxta notas ibidcm
pofitas conferuaret, is fyllabicam cantus pronfi-
ciationem faceret prorfus ridiculam » e tfi enim—
fccundam breuiufculam pronunciarct, vltimam
camen plusxquo acueret ,fingulifque Anapx-
ftis in nne grauem acccntum affingeret > non fi-
ne rifu auicultantium. vt in cxcmploapparet, vbi
primusccfecundus pro^relTuSjgraui acccntu effcrtur, latinx pronunciationi inutilis. in
tertio verd cxcmplo, ctii vitima non barytona fit > media tamen ob faltum producirur.
Ex quibusnifallor clariffimepatet, muficos modulos hacrationc mcthcis pedibus
correfpondercnullarationc poflc,cumfic fumptiinflnitos folcecifmos in pronuncia-
tionepariant. Quivcrof^liciter in hoc negotioprogredi volunt > fequenti mcthodofi-
nem fuum confequentur.
Modus certus & aftifiimtis, quo metrici fedes harmonici , exaclef^
naturaliter fme fericulo fyllabica fronunciationis foloe-
cifmoaccommodari fo/funt .
PRimoigitur notandum eft,nullam nosin triiyllabis primx Sc vltimc. iyllabx>fcd rae-
dix tantum» fiuc ea corripiatur fiuc producatur , rationem haberc > ciim muficus
progrcflus in trifyllabis medix tantum iyllabx quantitatcm ipcdtct.
Provnoiojtur cVeodem pcdc fumi poflunt quatuor illi primi pedes ,
mefobracni, fiue quod idem eft, mediam breuem habentesj Tres enim
hx notxindiffcrentesfunt,adquatuordi&ospedcs,fiue enimillisac-
cSmode hxc vcrba facere,parcere&\xc h$c pariunt,comperunt. sepcr pro-
nunciatio quadrabit. Idem diccndumeft de quatuor pcdibus Mefo-
macris> fiue media longa habetibus. Siue cnim hifce trious notis accd-
mode bcc verba mefomacra comendans,laborans fiuc hcQjparataJLegin*
fcmper idem acccntus harmonicus pcrcipietur.
Notan-
Digitized by Googl
Ukrill. MufKpAMitificA. m
Uotzndumfecundo, Vt naturaJis fingulorum pcdum accentusferuetur,magnam ha-
bcndam cflc rationcm aicenfus&defcenfusnotarfl.Sienim intrifyllabispedummefo-
bracuorura fucritanobatusfiue afccnfiuusquacuraqi rationc fiue pcr gradusfiue per
faltus, pronunciatio,non carcbitfollcecifmo;mcdiaenjm breuis hoc progreflu ncfcio,
quam violentamproduftioncm caufabjt,quaetanto eritabfurdior,quanto fajtusfueric
maior, vt in pratcedcnti cxcmplo patuit ? Contra progreiTuscatobatos fiue defcenGuus
quacunquerationc corundempedumacccntum naturalem parict.
Tedum Mefohrac. progrefus illicittif. Pedum Mefokrachorum progreffuslicim,
liiliflipiiliiiiiigl
faccrc
fl faccre
Vbi vides Ifobaton arqualiter inccdcnte progreiTum tcncrc mcdium quafiarquali-
wtis, a quo quantorcmorius reccdes, tanto pronunciationemfaciasimpcrfeftioreoi-..
itavt omnjumoptimus progreiTusfitifobatus.deindcillequiper gradus procedit,dc-
indc quanto intcruallis conftitcrit maioribus,tant6 maiorcm vim auribus inferet .
In tniyllabis vero pedibus Mcfomacrisfiue mediam longam habentibus.progrciTus
co ntrario modo fe babct . Nam Anobatus progrciTus naturalem acccntum quomodo-
4 Pedum Mefomacrorum progrefus illicitm .
ui cxemplo
Mtent.
•
Eorundem licitus 2
Defunclum phngebat Arater Arator
Oratar
Notandum Tertiu QuodficutiMefobrachorum pcdum quantitasbreuibus&femi-
brcuibus notis non coftgruit, ita Mefomacrorumpedum quantitasnon bcne femimi-
jnimis>pcjTimcfufisScfcinifufispropter naturalcm quandam atuT&avconucmt. Vcrum
his itapramotatis iam rcgulas nonnullastrademus,quibusperfectum accentuta har-
monicis modulis dare polfimus.
Regulal. Mefobrachi pedcs funt catobati vel ifobati ; Mcfomacri vcropedesfunt
cotraanobati vcl ifobati. Mefobrachi pedcs commodc odttiibus poft minimas mi-
roris valoris notisapplicantur,ob fimilirudine celeritatisinfitx . Mcfomacrivcrdom-
nibus fcmiminimas prarccdetibusmaioris valoris notis 3pplican poflunt tam anobato ,
quam catobato progrciTu, ob rtaturale tarditatem , qux tam notis quara fyllabis incft .
Regub II. Pedcs mcfobrachi perfeclum & naturalcro accentum acquirunt , 11 media
clidaturpunclo,qupd pundhim tantum potcft,vtin anobatoprogreiuicorreptioncnu-i
mediar lyllabxialuct . Idem euenict , rlprima nota Mefobrachoru prarraifsa pausa fyn-
copetur. Effectum tamen mcliorem habebit in catabafi, quam anabafi. Mefomacri
tcro pedes perfeclum accentura acquircnti Siprimam notam prascciTcrit paufa fcmi-
minima. Vcrum excmpla fingulorum dcmus.
E 2
?ro*
Digitized by Google
?6 Artis <&lagn* Confoni, & Bifjoni
'ProgrcJJus fedum Mcjobracborum fermisfi .
Parere facere condtunt partunt -^.
Oftirrue & ferficlis/sm* fronuncittionis funtbi, quorum media
eltdunturfunfio.
lEi!IiliiSiij|ilSai
facere parere condiunt pariunt
Quicunquc hr/tctrifyllabis Mcfobrachys vfus fuerit, is nullum -rnquam fcfolorcifrau
commiflurum fibi pcrfuadcat .
fi!***
w**""** " '*""
Orator dponit&c
Pcdum Mejomaerorum frogreffusfcrmiffui 2
Progrcflus bonus
Oftimus frogrcffus f$ fronunciationis ferfctlisfimat;
Sequetur Venator Capellam Saltante t> .-*- ii- *»■
In hoccxcmplo patet,quam medix concinnam pronunciationS acquirantpcr pau-
fas & pcr fyncopcn_t . . .
Si veronotas prardiftasrcdcgcris in tempus perfcaura, prodibunt ni pcdcs alio mo-
donumens fuia conftante* .
Pcdcs Mejobracbi sccundum tcmfus ferfcclum .
Boni Meliofei Optimi
■ **** **~ ■ *****
m
— i —
g
facere parium
»*. *5*
TrifyU
Digitized by
LikFlll. MufuriiaAdmfica.
*7
TriQyUdifedts Me/omacrt fecundum umfus fcrfittum .
m • •• " — -» ~ — " • «~»
~:z:§:0
Scquetur Vcnator Capcllam Saltant?
Ia hoc cxcmplo vides huius gcncm tempusomne fere viciutn in fyllabarum pronu-
ciatione tcgcrc . Vides igitur quinam potjflimum pedcs barmonici ad periectam enun-
ciationcm aiTumi dcbcanr. quibus ita oftcnfis, iam ad tcti afyllabos progrcdiamur .
.11.
De fcdibus tetrasyUabiitfiuc quatmr syllabis conflantibus.
Pedes tcrraf) Uabi Pedesrerrafyllabi
PeDuItima longa
Penultiraa breuii
Difpondarus
Dichorarus
Anripc.ftus
Iunicus h minore
Pxon tcrtius
Epitritus primus u —
Epitritustccundus — w
Epitritusquartus jrrf
— — ~ — Oratoru
U — U
dimicare
VJ
— « *■ w
amauere
U
U — « — -
iiauefaeli
u
J — u
celebrare
— reluclantes
-• contulertmt
v fortunata
Procclcufmaticus <j
Diiambus
Coriambus
lonicus maior
Paon primus
Paoniecundus
Paron quartus
Epitntustcttius
v w v>
o — • <j — "
— o u —
— — . o V
~ U U u
U — < U (J
U O W N-
redimrre
rcfulferant
rtobilitas
miracuU
cfpiciw
doccbitur
calam tas
chmaueras
Eccc hi funt pedes quibus in mctris componcndis omnes Poctje vtuntur,quos qui-
dam plus arquo fupcrftitiosd valori notarum applicant , Nam noris minimis pe-
des longos,fcmiminimis brcuespcdcsapplicant quidam, fed qui in harmonicapronu-
ciationc rifura vcnus > quam arTe&um concitarc potTcnt . Vndc iterum miror , cur Mcr-
fennusccctcrumpcrfpicax.in fuatamen harmoma vniuerfali, hanc notarumcum rae-
tricis pedibuscomparationcm eximium quid putat efie . Quisenim non ridcat ^huiul1-
niodi harmonicam pronunciationcm , dum lonico maiori nasnotas Wtappiicaride-
bere putat . ^
Miracula patrabitis S
Patet igitur in harmonicapronunciatione nullam I6gitudinis aut breuitatisfyllaba-
rum,prxtcr foliuspenultima? fy!laba?,rationcm hab€dam cfle.Itavtomnesoftopau-
16 ante recenfiti pedcs pcnultimam producentes,pro vno & eodem harmonicopede-*
fumipoffint. Itcrura oftopedcspenultimam corripientcs,proaliopcdcharmonicoac-
cipi potTiint,adeoquc duo tantumfinttetrafyllabipcdcsharmonicij Vnus quipcnulti-
mamcorripiat , alter qui producateandem . Quomodo verohipcdcsnotisapplicandi
fint,rcftat inquircndum .
Pedespenultima longa tam anabato, quamcatabato aut ifobato progreiTu > harmo-
nicam pronunciati oncm fuftincntivt in fequcnti cxemplo patct . ~
SS Artis Magtt* Cohsom , Diftoni
Pedes harmonict fenultimam longam habentes boni sunt (ffermisfi.
Oratores
Si verd nota? paufa pra?miiTa fyncopcntur, aut punclo elidantur, acquiren t pcrfecbra
pronUnciationcm, vt in fcquenti cxcmplo patet .
. uifi» vV.>i£OiqtGo 'v^ti/- tti fr: « irtnttfio • in: .!»•.. ..i.-. «..-aoiriki
ffiV tetrasyllaborum fcnultimam longam habentium
frocejpM, ofttmu* eft .
Oratons QiUbfari Wehclantts
*T etrasyllaborumfenultimalonga ficundum temftu ferficlum .
Oratoret
5?:
Vidcsigkur inhispaucisexcmplis,quararioncpcdesmctricipenuirima longa no-
tis harmonicis adaptari debeant , vt perfeclam enunciationcrn obtiocant , ounc ad pc«
desharmonicospcnultimamcorripkntesprogrediaraur .
Pedes tetrasjrllabi fenultima breuesnonfermittuntur, fifroccdant,
ut sequitur . Processu* illtciti .
^Varturiunt '! :*-'. ' . !*»"•" . 1 V "> ^1^1^ ^
Si vero punSo elidantur , vclprasfixa paufa fyncopcntur , optimam perfeflamqu*
cnunciationcmacquirunt, vt infequcntibuscxcmplrspatct.
Oftimifrogrcssus .
Parturiunt
Exem-
Digitized by G(
L&.VIU. MlusurgU Mirifcd.
Excmplumsecundumtempusperfcclum ,
Parrurionc >* t» " t- '""u.
Vidcs igitur ex hifcc exemplis, qua ratione harmonia pedibus mctricis adaptari dc-
betjvc verba nairaonixaciommodatavenuftepronuncicntur.
C A P V T V.
De var ictatc Me troru m .
MEt ru fiue verfus eft oratio cerro genere,numero 8c ordiae pedu no fine conccru
alligata. Na verfus finc coccru nodiftinguererur afoJuta oratione,cu ea efle no
poflicfinc aJicuo tandc numero,& ordinepedu.Et quemadmodu lincaex pu&ifluxu,
& fupcrricies e lir.cc motu,&corpuscxfupcrficiciprodu&oncexurgit,ita &pescx lyl-
laba & metrum cx pc d.bus conftituirur . Qui pedcs cum infinitam Iatitudinem habeae»
infinitam qucque metrorum varieratera conftitucre poflunt . Quorum alij fumunt dc-
nominationcmanumeropcdum. Quidam abexccflu&defcclu (yllabarura , nonnulli
a pedibus, aJn a numero ftropharura, & membrorum, de quibus fingulisordinc . Vcr-
fusa numcropedum inftiruti funtpIerumqueIambici&Trochaici,quorumpriraum_»
cft dipodium fiueduorumpedum;NuJJum cnim metriminus haberc porcft duobuspe-
dibus,aliasenim non metrum iedpesforet. Vnum igitur metrum dipodiumcft,Duo
verd metra 4pedibus conftant, cuiufmodi funt verfus auos dimetros vocant,coftantq;
quatuorpedibus. Sivcrdfcxpedibusconftctvcrfusaiiquistrimctcr,fiodotetramc- Qui pedet
ter a Poetisdicitur. Quoniam nonnulh vcrfusperfyllabasquoquedenominant ,vt ab j^JSaf1
1 1 fyllabis,hcndecaiyIiabos vcrfus . Vcrum cum merra certo numero pedum nonita
praecise menfurentur, vt in finc fubir.de ijsnon defit fyllaba, aut eadero abundet, hinc
Poe tx verfus quibus in finc deeft fyllaba , vocant caraJcctos . quibus nihil deeft Acata-
leclos vocant jquibus vero in rincabundat iyllaba , verfus hypercaraleclos appdlant ;
Si vcro defueric ijs in finc pcs integer bibracbi catale&i dicuntur . atque haec eft prima
vcrfuumatquc fimplcxdimcnfio. Secundaconfiderarmultitudinem metrorum,quas Qu;<jdjftro.
odasvocant. quaeficarcatftrophis, dicetur Monoftropha ,id eftcuius ftropha vnico phos dko.
verfu abfoluitur; Sivero ftropru duobus vcrfibusabfoIuarur> diftrophos;cuius rribus, lot*
triftropbos , cuius quatuor , tenaftrcphosappellatur . Vel ratione diuerfitatis merrorfi
ditiifio metrorumconfideraripoteft , fi emmftropha duobus vcrfuum geocribus ab-
foluaturj^wXovid cft, duobus metris heterogeneis, fi tribus, cricttlon» u 4 cecracodon
dicetur, Potcft igitur efle vt tetraftrophon fit dicolon,vt fit in fapphicis, qux tribus vcr-
fibus conftant fimilibus, & vnovidelicct Adoniodilfimili.
Atquc ex hifcc luculcnter paict, innumcra verfuum gcnera eflc , qu^ omnia hoc Io^
co oftcndcrem, nifi hanc Pocticam Arfi noftr? combinatoria; referuaflem, ibi cnim fii-
«e dc hifcc agctur. Quarc ad inftitnti noftri propria rcuertamur .
De Metris immutabdtfcdum quantitdte contlantihtui
SVnt prxterea aliqna mctra, qux variospedes admittut, id eft, qui non habcntcer-
tam&fixam pedumftationcm,vtifunt Hexametra, Penrametra,Anap?ftica,H5-
dccafyllaba,Alcaica, Choriambica. & alia huius farinar, dc quibus profodiographosco-
fulc , Alia vero e contra funt qux ccrtam & immutabilcm pcdum ftationem feruant .
Suntquefcqucntia. lAdo-
4* Attii Mdgn* Confitii 3 & Difsoni
1 Adonium-, quod fempcr in principio daftyjo & Tpond.ro conftat,
2 Glyconicum, pf imo loco fcmpw fpondaro & choraro, dcinde duobus daclylis con-
. 3 Alcaicum dactylicum quod conftat fpondao, Umbo & caefura longi, deinde duo-
busdaclylrs. f Vldfs vt alta ffct niut candidum . SZ'..ZZ~.-.S~
4 AfclcptacLtum choriambicuni conftans fpondco , daftylo, carfura longa & duobus
da<clylis . [MtceH.isAtauiscdittrtgibus.j1
' 5 /^m5/c»OTF«r^i<«mcfttnbusiambisconitans,potcft tamcntcrtiolococtianu*
admitrere ipondaeum & pyrrichium vt f Aut niaris Sttlla . ]
6 Anacrtomticum eft tribus iambis & lyllaba conftans ^ vt [ Roris vt fat bibifii dulci ci~
cadacantucampos rcpltsamanos.] «. V I £\. d
7 Ven\quc lambtcum Arcbibcbicum ,tiiit\c2ialc&iim quam hypcrcataJeclum [Dtut
pottattr aflra t't prifca gcns mortakum . ]
Hifccacccdunt Phalcucium, hcndccaiyllabunij&fapphicura.
Atque hxc mctra oniniuaptifnmafuntmodulisharmonicis,cumnumeri intjsmi*-
fatithmis contcnti , ilji pcrpctud &finc crrorc applicari polfint . Vt pofteavidcbimus."
. uxufti:'. .V. canil f< j m ,".r> :J.f»b xiovi>»r> £;aryptJ0 }.> t«l«i/prtv»i!& rTVvjj
C A P V T VI.
<3£?)fK. ■ ' 1 vft' vU)U£t ii;;. J|. ;t m . ttU i 3^t»}<} I tlO . lUMDlwitlO J <». J D XI lf i tiili ' J Jfn 'jC* i.Ci£l
De Applicationc poetica metrica?,feu Rhythmica
ad poefin harmonicam .
. ttx *] j/|i j( » j j ; iJtOfJO * OllJafw^oT lCf ' j)n '1*1 I 1 m tl *1 14' 'J4l 5 II I ' l'rt ' llft t IffT I) L> - I )i O il ' • f ils
IN prcecdenribusfusc declaratum eft in poetica harmonia , non precise Ipeftari fyl-
labarum quantitatem,fcdaccentustanrumrationemhaberi> qui potiifimum m_»
media aut pcnultima vocum fyllaba cluccfcit. Vcrum vtMufica? etiamquantumuisim-
perituspantcr tamen omnis gcncrismctrain harmonicos concentusanimarc poflit»
hic pnmo dcclaranda funtmctrahuic negotiopotitfimum apta& idonca. Namvtfu-
praquoque diftumeft, non omnia carminaaptafunt harmonicis modulis,fcd catan-
tiim quc, certam & immutabilem pedum ftationcru obtincnr, Qucmadmodura funt A-
donia,Glyconica,quxdam Iambica, Phaleucjum , Sapphicum,& alia huius gcnerisi
Hcxamctra enim c\'pentamctra, Anaparftica cum variam pcdum miftioncm fortiantur,
&fi dairylum cum ipondjto in h*ne hcxamerrieximas,in rcliquis locis nullibi fixuai-»
pcdem habeant; hinc fit , vt modulis quoquc harmon icis , non ira facilc accommodari
polfint, nifi quiipiam eundcm perpetuo pcdum tenorem ieruarer, quod tamen dirrici-
le negotium foret. Hcxamctra itaque & pentamctra fimiliaque inftabiiium pedum mc-
tra non profodia? harmonic^ fed Rhetonca: fiuc folutx orationis numeris adfcnbenda
cenfcmus,qua; quomodo muficis modulisaccommodandallnt, paulopoft apparcbit.
De Carmine Adonio fentasyllabo .
QVamuis in rigore Ioquendo, ex duobus Iambis, Chorcjs, Pyrrichijs>& Spondcis
compofitavox mctrura dicipoffit, vtpote plunbusquam vno ,pedibuscon-
ftans, quia tamen numerustetraiyllabus ob temporis breuitatcraaurcs clu-
densfacileeuancfcit, neque vfque adeo motusproportionem exhibct . idcoa Poctis
tanquam metrice, ineptusrojcitur . Nullum igitur tctraiyllabum propiie mctrumdici
dcbct . Metrorum igitur primum mcrito pentalyllabum clti hoc cnim pcnt3iyllabum_i >
prima & hefcio quam gratam motus proportionc auribusexhibet.cuiufmodi funt pcn-
tafyllaba,Adonianuncupata,c6ftantq,duobuspcdibusdac1ty'lo&fpond$o,vt fcquitur.
l
Digitized by Gc
i tit VI 1 L M ufurgiaMirtfica * . ^
i Nubibus atris Mentis acumtn MctrometrjAdonijCatrainis
Vf Conditanullum . Ingeniique Terapusimpcrfeclum .
Fundert pojfunt Impcdit atrox ° t V ° °
Sydtra{umcn Soljicituao YtT?f
Oftendimus iammctri Adomjqualitatcmcondirio-; ,. fttff
ncmquc, modd Adonij raetrometri rationem cxplica- /? °f ° °
re nobisincumbit} fic cnim impofterum non pcdes ta- u-°fT0,°
riimmctricos, fed &omnis gcneris metra,queisMu- ^fttff
furgica metra apoericis diftinguarnus, appellabimus . T t t T t
Dum igitur dicimus Adonium Mufurgicum [Metro- Tcmpusperrcclura.
mctrum] Glyconicum Mufurgicum,Iambicum Mufur- , J ° ° ° a °
gicum, & flc de coeteris , notas intclligimus mctromc- t°°oae*
tras , accentibus mctrorum pocticorura rcfpondcntcs ,i°?y01"
fiu e quc, carmcn ipfum mctiantur . H* cmm not* ap- 1 0,0 ° 6 *•
plicatorvcrbisalicuiusmetriilludperfcvK' tum quoad
xcmfuisjtum quoad acccntum menlurabunt: cuiulmodi hic pofu.imus. 1 1 Adonia Mu-
furgica notis mctromctris cxprefTa , qux omnibus &fTngulis Adonijs pro materia ver-
^omraqueconditionc pulchrc appIicaripotcrunt.vtvcJhinc CuriofeLcftoradmiran-
dam in lurraonicis varietatcm diicas . Si enim vnum tx his 5;4iotarum Adonijs fccu-
dum diuerfumvaloremvariccombinesDrodibuntx56.mutationes, qua-prjecise fieri
poffiint, ctiamfi ftarum & &umn^M^nnHltcs, ^^c* iupr^ inMufurgiacprabi-
natoria deraonftratummit,aded vt vnum adonium metricum 2y6 diucrfis adonijs Mu-
furgicisexprimipoffit. Nos tamenhicex 256. duodecim tantum magisidonca fejegi-
muii qui' abundctfymphoniurgofufficicnt , ad adonia mctrica qualiacunque exprirnc-
da . Pofuimus auttm 8. adonia MufurgJcd tcmporis irnperfedti , Se 4 temporis pcrfcclt,
vt ad beneplaciturn ijs vtipofTrtMufurgus . Verumdc cxplicationchorum fuse in fe-
quent.bus. * latu^m
Ad Adonia Prirho reuocari pofliint Iambica Anftophanica, qua; ct(i duobus iambis
conftent , & vn.i in/ine adiecla fyllaba, quiatamen primxtrcsfyllabar dadylum har-
monicum exprimuot, pro adonijsMufurgicis vfurparipoflunt. vtfequentes verfus.
Tluit/slenti \ j Paratanobis j
V-iUcsper imas ^ v^r^rnenf^s^^ ^ Q
GrMaMetaurus ^^/>^A^%^vO
Nec»onfufm^ , , Mmajinbi., , ,Vl [ «J^, . v
m^nru* . Caducatcmms.
Z>* A/ff/ro HmafyltaVo* tdejl, de metro AdoHioddnilico ,
e ziriqo-ift 2ilu*>n
ooriH-jcnA
-no^cric
w 'i.i /imjiii/..iirnn" ^.TlJtfift n»<>»OOflEWgi?CXX
T Amiquod otdine ^dOnium feo^uir cft Adflnium daclyli- r tt t*tt
X cura kx iylJMutumrAer/uuta^itur dactylic^ujq giya ton- >UUa? »Tol '«
--ftardiiobus daclylalrE^que a^^M^irwraA^Wyi^hiWjn^Jiruiu^y • ^
norbcupinno inuenctk. Si enimin Adonio fpodaqm mutcs m ^t(T T T.'T ?."
dac^t) lumjhabcbis daclylicum. in Muf^rj^j^go j^^nt^^ ttt&X&Wi£y>ii
notamdupliccs, habebisMufurgicadaciylicaSvtnicappaictin 1 ^fltfT
fequenti cxemplo . f 1 1 T"t 0
Tollittlumina VtlVl\
Advaga fidera ?? f?
Cernite Numinis ? T f T T f
»•1 ,000000
... a Luctda munera . i
fl< F Secun-
lambica Mufurgica .
••???**
????°°
t?t ? ??
rttt°°
O o Oo oo
?t?t?°
tttttt
*o o y y ° 0
*?ttt?°
OODOqO
o oa o a a
o.a o o ao«
4* ^fr/i/ Magtut Confini , D/#&«i
Sccundoloco (<<^uicur larabicumEuripcdcutru. Mctromctri Iambici Euripidxi
pari rationc hetfafyllabon ,ied aprxcedenti ditiert >
quod dactylicum duobus conftet dadjylis,hoctnbus
iainbis,cuiufm©di eft vulgauffimus ilic EtcJcfiaiti.
cus hyranus «
Autmarii Saila
Dct matcr alma>
sitquc fcmper virgo
Febxcaebporta.
Eftquehoc mctri genus vt plurimum tetraftropho
monocolonvt m exemplopatet.
HifcecorrcfpondenuaMufurgica Iambica appofui-
mus, qux mctns diitisapplicata, caperfectc mcnfurat:
tum quoadtcmpustumquoadacccntum .Suntautcm
vt in praccdcntibus i a. cjuorum vnumquodque fingu-
lis fttcphisaccommodanpoteft . V. g. vtbarmoniaxqualiorfitfingulis 4 ftrophisvnu
e^hilcciiheftafyllabis mufurgicis lambicisapplicabis, vtin fcquentibusfufiusoftcn-
detur. *' A
T Notx Metrometrx Ana-
111«
Le Jambico /inacreontico , mctro heftafyllabo.
• uU. ■ '* :- rtttmmwoobc raBtt/rioal
IAmbicum anacrconticum mctrum heptafyllabon cft , con-
ftatquc tribusiambis& vnafyllaba. Eftquc duplex prius
in principiofcropcr lambo>pcftciiusfemperanapxfto gaudct
vtriufque exemplum in appofita figura contemplare .
»iHni£i zudoub It)3 XLap t- :f.riqoiinA l jfim&i Jntfuoq Iujsu
.*u;
creontici verfus .
O O.o ^ o o o
?°??t00
?ntt??
trttt ?°
??? 1 1?°
Ytttt??
4>o ooo.,oo
^oootjoqo
j Joo OOOOO»
ijoaoaoan
00
o o
??o.???
tT°???
rm noo
Anapcftico
anacrcon-
ticain notis
I II
0 ter quatcrque felix tfabtt omnis hoc voluptas
Cicada» qud fupernis Stimuh* agit furcntcs
In arborum viretis Apiumqucpar volantum
Roris parum vt bibiJH Vbi grata mcUafudit
Cantart dukcgaudet . Fugit & tiimit tenaci
Scquuiuuranap^ftica Feriticlacvrda morJu3SiC. tt?tff?
Exhifce duodecim Anacreonticrsbarmonicisquodlibct,fIngulis ftrophis accom-
modaripoteft; Cum vcropofteriusanapjftumin principio ftropharum habeat; habe-
bisMuiurgicaAnacreonticaanap^ftic3,fipriorcstiot3s in fingulis pcntafyllabis in_*
duaspriOrixqualesdiuidas.vttncxcmpIoappofitopatet,vbividcsnotas fingulasprio-
resinduascquiualcntes diuilas,vtahacreonticum anap;fticumhabeas& quamuis a~
napc&cum O&ofyllabura fit, idem tamcncum Anactconticoheptafyllaboeft fiut-»
accentum fpcftes, fiuc temporisprolauoncm-* .
°fT?!t
« .j>* o o o .
r ,t
IX t •
$. IV.
# Digitized by Goog
Lib.PlIl. Mu/urpaMiri/Tcs: 4$
NotaMetroractrar
§T V Iambici Archiiochii
De Iambico Archilocbio mctro oftosyllabo. ? 0 ? 0 ? rf ?
rtttmt
?*t 1 1 t f t 0
POft hcptafyllabum mctrum fcquitur oclofyllabon , cantatifli- f YTtTT T*
mumquccarminisgenuseft,itavtvix hymnusin Brcuiario fttt*f ?'f?
Romano occurrat ,qui non hocgenerecarminisconftet,eftenim_* ©j j ©©o.©©.
ftquod aliud Mufius modulis cumprimis congruum,Huiusgenc- ~ffy?©o©©
ris funt hymni . Vexitta regis prodeunt . ^TTTTtft0
Vtni Creatcr Spiritus . Et iilud 1 o o © B o a 00. ,
Sat funerifat Lcbrymis ^&ooBoooo
Sat ejl datum iokrxbns . jnooooooa.
Muficenotx hisaccommodandrthicapponunrur ; & cum hu-
iufinodimctrum vtplurimum tctxaftrophon llc vnumcxhifccia mctrometrisMufur-
gicis finguJjsapplicaripotcrit.
NotaMetroraetra?
Iambici Archilochij
§• v.
°??f fff°°
> 0»y 0«r> o «po o
v o«o o«o o *:
.De Me7ro Enneasyliabo, fiue nouem syllabarum . ?o?o?or'oo
?tt?t?t?°
IArabicum Archilochium diractrum hyper cataledhim eft Ennea- T 1 1 1 Tf*t?°
fvUabum,cuiufmodi cx tctraftrophis Horatianis tcrtiura q uod- °'f f f f f f ° °
*/ <»••<« °*t 1 090000
que metrum cft, vidchcct . • « « J
1 Svfc* laborantesgcluque f T T 1 1 1 1 ? ?
Ouandotamenfolisquatuonambisconftatvna cum fyUaba^; 'fttfffff0
. . ai ■ _A ... , ooofaoooa.a»
lambicumdimctrum Alcaicum cft. vt i «000000«.«.
,4/>m»/ VenenapamcttU . i a oa °'
Vtriufquemctrurn notismctromctrisMufurgicis ijfdem menfu- l
ratur, vt patet in appofito Paradigmatc .
• §. V I. i r.vH
JD<r metro decafyllabo .
Ambicum Alcmanium trimetrum . cataleCtum dccafyiubum cft,cuiufinodi eftle-
qucnsverfus: . .
Spernts decoros Vtrgints tboros .
Vcriim cumiftiufmodicarmen variara mifturamfortiatur, &pedem plus a-quorao-
bilem habcat,idcoilludccu minus pocfiharmonicaeaptum rcijcimus. Si quistamen ijs
vti vcllet,ismcnfaramvcrfushicpaul6antcpofitipcrpetu6»iimmu-
tabili paifti fcruarc dcberet . Quod fi ficret , tunc lilius mctri gcncris °??????ff°
fyllabis nulloncgotiopraeccdentcs notas mctroractras applicarcj oc,?c,fTTtr
poterit , fi penultimam notamin duas diuif^ zquiualentcs notas I tt 1 1 1 tt f t
diuiferit .
1
Digitized by Google
Saffbi
A
Artis oflddgn* Conjdni, & DiJJbni
- _ NotxMctrometrx
§. VII. Phakucij.
Z> metro hcndecafyllabo, Phaleucio,Safphico, Alcaico l U^V^ tV? ~
daclyltco vulgo H oratiano . ? T T ? ? T T T T ? ?
T TEndccafyllabum menum varium cft, nos ex multistriafek- JJJj^JiJJ?^
XI gimus harmonix magis apta. quorum prius Phaleucium eft . ?T T T T TT T T ? -
Eftautcrn hocobfrequentcs chorc,os, harmonix maxime a^turn-.. ?T'tT*t T't '" ^
Imd Itali vix alio magis frcqucnti in poefi fua carminis gencrc vtun- °?*T ?*T ?*T ? ? ^
turjvt cuinullum magis harroonicis modulisaptumfit. cuiad per- £TTT T* T T ?T _s
fedlam harmoniam conftituendamadiungcrc, vtplurimum folerjt , ^«««•■*
Anacreonticum heptafyllabum. vt in fcquentibus videbirur . Jioecflooo <*> B B.
Quicunque igitur hoc gencre metri muficam poefin adaptare de- i |ao»oce:o n.o n a.
fiderat, isprimd quantum ftcri poteft, curct , vt phalcucia fint pura,
&frequentibus chore> conftent, reieais da<ftylis , anapxftis & tnbrachis , habebitque
facileintcntura. Notx Metrometrxe regioncappofitx vidcntur , quatum vnamqua-
que ex « vnicuiqueexphaleucijsapplicare potcris ,
•V ,2
ncum metrum ,
Ltcrum Hcndccafyllabum Sapphkum eft , vulgatiflimum carroen , vt plurimurn_,
triftrophon dicolon, id eft tnbus conftansftrophis, quibus in fineadneCtitur a-
donium . aiquc adcoaduabusdiuerfisfpecicbusmetriidconftirucntibusdicolon d>
flura. hoc prxcedcnti minime ccdit aptitudinc ad preftantuTimas harmcnias eflormanr
das . Habct Cfiim abditam quandam in fe hoc metri genus harmoniam ita efhcaccm ,
vt vix aliter id ac per cantumfcanderc foleant Tyrones poefios ; marofeftum iignum_,
maximx ciufdem cum MuficacognationisamnitatifquCidiffert a
priorihendccafyllabophalcucio» quod illud chorcjs puris prcter MetvcmctraSap-
chorxos Iambofque, hoc dactylis& anapxftis quoquc conftct . E^^^STi
Huiufmodifuntin Breuiario Komano Hymnus : '"'^ ^ oo
IJeConfeJforDominicolentes,Scc. °??00??f?
HymnusquoqueinfeftoS.IoannisBaptiftcrecirarifolitus. ??T ??J TTT ??
Vt queant laxis rejonare fibris *°T T T*T T T ? ?
* n p t- 0Oo©oO©o<-,00
Miragestorumjamuli tuorut» J ■ 1 1,1
Soluepoliuti labij reatum \tt\ll \
.* - w ui«>« fmM&mh l \\\\ \\ \\ lf
FamofuTimum fanc mctrum, cuius occafionc Guido Arctinus jtli T?TYfTT?i
Muficam figuratam inuenit, vtifuse" in prxcedentibus libris often- £ \ \ \ J \l la CBYtt.
fumfuit. Notxmetrometrxhicapponuntur. i,BOoooo.Yoc««.
Nota hoc loco notas mctroractras prxcedentis Phaleucij Sap- i joc 0B 0 0 1 c oa B.
phicisjvti & Saphica phaleucijs accommodari finc fcrupulo pofTc^. * 1
Adonij verotriftrophoannecledi notas mctroraetras dcfumcsex
S.l."h*uius.
Ad explicaca hendecafyllabaiurc acccdere poteft Iambicum Hypponaftcum cuiuf-
modi cft iliud .
Ternos vetufti Congios falerni
Haufitpotentum Romuli nepotum
Regnator audaX arbiterque Regu/n, &c.
Ter-
Digitized by Goog
*
Li&.Vlll. MuJurgiaMirifica: 4?
Tcrtium Hcndccafyllabum Alcaicum daclylicum eft vul- Mctrometra hendeca-
go Horatianum , co quod Horatius nulJo carmjnis genc- Jyllabi Horanani.-
re frcouentius vtatur . Exemplum fequitur. ?Y°°Y*ttT*t?
, cl "^TT??0*???*!0
Vides vt alta ftet mue candidum 0,T?00?TTTTt
Soratlct nec iam fuslincant onus , ptt ? f*> T T °'? °
O O y O 0£0 J J ©»jO
Verum cum hoc mctri genus penuJtimam habeatbrc- •V0T?00Tttr*t0
uera , notq metrometrx prxcedcntiqm hendecafyJlabor£i *?tt ??t*t??*t ?
jjs applicari non pofTunt > fcd notxmetromctrx vtriufquc ?ttTTTT?TT?
Adonij & daftylici fimul iuncta dabunt Horatiani carmi- t '
nis nocas metiomctras. vt hic c regionc apparet. 1
o o o a o 0.0 o o» o o
0000 0J.0 o o o o o
0000 n»-1- yoo.^o
n<0 o pq.o.^ oo»o O
D
§. VIII.
De metro dodecasyllabo ,
Odecafyllabum mctrum Afclapiadxum Choriambicum ficqucntibus incedit
clioriambis,cuiufmodi eft fequens illud Horatij :
Meeotnas Atauis cdtte regibus ° t V ?'T ° ?"t t T* t ?
Quodfimc Ljncis vatibus inferit VT TTT? °* TT T*t °
ibmiferiam xerticc/idera . C'T*T??° ? TTTT?
Huius notx metrornctrx eardcra funt cum prxcedencis hen- ?'t t T T ?~ ° ? T °* ? °
deca!yll3bi mctrometris, v ttamcn dodccafyllabon fiat,quarta_» • ?°???0£?tt?*t°
nota in omnibusprxcedentibusmetromctris diuidenda cftin_# ^ttt TT ?T*t?I*t°
duasdiuif5a?quales,& habebisnotasmctromctrasproAfclepia- ?ttttTTT?T*t?
dcochoriamb.co quxfitas, vt in excmpJo paret . T T ? ? *? 1 1 T* t °
Porroquicquidvltra nfyllabas cxcurrit metrorum, id totQ 000000 °.©o©. 0©
expraEcedentibus velcompofitumeft, veltantarapcdum varic- °????B 000 00°*
tatc m obtmet v t Muficx pocfi difttcultcr feruirc pofllit vti Hexa- °* 0 0 ? ? " °* ? 0 °* ? 0
metia,pcntamctra,&muJta alia Lyricigcneris, qux confultd
omittimus j Si quis tamen ea componerc defideraret , cum vti diftum eft , vnum fem-
pcr pcdum tcnorcm lcruare oporterct ,• Vcrum visa natura verfuum muficx idoneo-
rum,nihil rcftat nifi, vtaliquam hic quoquc compofitionis eorundcm combinarjoncm
inftituamus.
SiitaqucSpondxumprefixcrisAdonio, habcbiscarmenpherecratium.
Si fpond^um iterumprarixcris Adonio daclylico,habcbisGlyconicummetrum.
Si huiccidcrafpond^oprarfixcrisjnafcctur Iambicum Anacreonticum .
S 1 duo Adonia fimul lunxcris nafcctur Anaparfticum .
Si duo AdoniadaftvIicafimuliunxeris,habebis Alclepiad^um choriambicum .
Si Ad onio adiunxcris adonium daclylicum,habcbis Alcmanictim dadylicum fiuc-j
Horatianunru/.
^ Sivero Anacronticoprxfigasfpondxum, habcbistertium metrumid eft Horatianu,
fiue lambicum Archilochium .
Spondxus prxfixus Anacrontico generat Iambicum AIcmanicum_».
Idem pr^fixus lambico Archilochiogcncrat phaicuciumhendecafyllabum.
Vides itaquc quod vti pcs pedi, ita carmcn carmini addirum , aliud fempcr generet,
quod negotium cum infinitx propc combinationis fit, vltcrius non producendum, fed
curiofiLcctonsconfidcrationireJinqucndumduxi. Quxcunque autem hic diximus
de notis cantiim mctromctris intclligenda funt. Veriim dehifcc fufiiis in ipfa praclica
corapofitionc-/.
MVSVR-
Digitized by Google
Jrtis Magn* Confoni, & Difsoni
MVSVRGIAE MIRIFICAE
P A R S 1 1 1
MVSARITHMORVM M ELOTH ETICORVM PRAXIN EXHIBENS.
C A P V T I.
De fcopo& inftituto Authoris .
; Vm in prxcedentibus mcthodum nos fnditurospromiferimus ,qua vnuf-
quifquc ctiam Muficat impcritus ,ad p< rfcdtam componcndi notitiam^
pcruc nircpoflit,hoc loco promiffa foluerc voluimus vbi prius,in quo in-
uentumnoftrumconfiftar,expJicaucrimus.
Cum frequcnti cxpcrimcnto doclior > vnum in omnibus & omnia in_*
vnum a dinira bili quadam rationc contincri obferuaremi id eft in omni-
busfcientijs & facultatibus vnum aliquod principium> ad quod fccundum anaJogianu*
quandam rcliquaomnia rcuocarcntur,fagaciusperfpexiffem ;illa verdfine perfcctaco-
binarionumfcicntjapertraftari nonpoffentj Artcm combinatoriam condidi inqui
In omnibuJ mentis mcar fcnfa cxhibcns , omnium fcicntiarum principia , ita pcr varia orchemata_,>
fcientijsda- oa,hsrepra;fentaui > vtnihilfacdiusvideripoffet > quameorum opebrcui tempore ad
Upiie" exa&am rcrum omnium notitiam pcruenirc : Cum vcro tam mirabUcm combinarionis
damcntum. rerum vim vtiin alijsomnibusiitapotiffimuminMuficarepcrcrim; Nihilaliud defidc-
rari vidcbatur,nifi vt principia Muficx in prcccdentibus ftifius cxplicata,hic in metho-
dicas tabulas, quas Mufarirhmos,fiuc harmonicos numcros intitulamus, redigereraus,
quod vtianimoconceptum>ita protinuscxecutioni mandatumfuit.
Nc vero quicquam in Mufica cffct,quod ctiam J/*w»v ideft Muficc. imperitum later tt;
Triatabulatum jyntagmatacondidimusin quibusper complurcsPinaccsmclotheticos
quicquid in vniuerfa Mufica mel«h,etka , fiue compofitoria rarum & cgrcgium effct >
c6drdine,&mcthodoiquaefequitur,digeflimus.
Ordo Tabu. frimum Syntagfhs, continetdeccmpinaccs fiue tabulas quibus vniucrfam Mufurgia"
larum con" poetkam fiue mctricam cxhibcmus, ita vt dato quouis verlus gcnerc fupcr eoquacu-
flruclarum-, pctitaratione melodiam componerc poflis.
Tumcopoffl Pi«4Ar/.cxhibetnobisMufarithmospedumpolyfyllaborum, a byfyllabis vfque ad
«one . heptafyllabos pcdes;comprchcndimus autcm in hoc Pipace tantum polyfyllabos,quo-
rum pcnultimalongaeft, vt ipfa tabulx frons dcnionftrat ; in calce vcrd columnarum_«
pofitq funt notoe metrometre, pcdcs datos mcnfurantcs.
pindH ff. cvmbct nobisMularithmospcdum pol)fylIaborum vna cum notis mc-
tromctris vnicuique correfpondentibus, quorum penultima brcuis eft.
PinaxIII. exhibct nobisMufarithmos promctris Adonijs,dacrylicis > & quorunu»
for me fu nt t Gaadia mundi, Toliite lumina .
Pinax IV. Mufarithmospro IambicisEuripcdc.is & dadrylicis exhibet,cuiusforma cft
decantatiflimus ille hymnus Aue maris Jlella , pro tali ergo vcrfu nullo negotio . ope_^
huius tabuljB defidcratam mclodiam perficies i rcliqua minutiora tabulae iuis locis cx-
plfcabuntur.
"^Ptifiwrff.exhibetMufarithmospro mctris Anacreonticis quorum forma eft, Oter
qnaterguefelix, vnacumnorismetromctris vnicuiquc corrcfpondcntibus , in calce co-
lumnarum adie&is.
Pm^r/.cxhibetMufarithmos prolambicis Archilochicis o&ofyllabis; quorum-.
quorum
Digitized by Goog
i
Lib.FllI. MufurpaMirifca. 4t
quorum fbrma t^VtniCrtatorStiritus ,pofuimusautem eos in quituor eolumnis vni
cum tetraftrophisid eft pcr toticfem ftropbas vnacum notismcrroraetriscorrclpondc-
tibus vnicuiquc.
PinaxVII. continctMufarithmospro IambicisArchilochicis cnneafyllabis,quora
fbrma eft > Amant •vtntnaparricid* > ordinauimus autem cos in quatuor columnis tcra-
ftrophis iuxta quatucr ftrophas, vna cum notis mctromctris corrcipondcntibus vnicni-
que vti tabulf monftrant.
PmaxVIII. continctMufarithmospro metrisdecafyllabis, quorumforma eft ver-
fus llle Prudcntij : Magnt Crtator rtrum cm»///miiuxtacolumnas tetraftrophas,& notas
metromctras in calcc adicclas, difpofitos .
P inaxIX. continet Mufarithmospro metrisHendccafyllabis fiue Phaleucijs , quoru
forma eft, 0 Virgo gloriof* Mattr Dti: iuxta columnas tctraftrophas vna cum notis mc-
trometris in calceadicltis difpofiros .
Pinax X. continet Mufarithmospro roetris fapphicis , iuxta columnas tetraftrophas
vni cum notismctromctris ordinc difpofiros.
Pinax XI conrinct Mufarithmos pro metris Afclepiadcis Choriambids dodecafyUa-
bis , q uorum forma cft . Mecanas atauis editt regibus, mxta columnas tetraftrophas ordi-
nevna cum notis metromctris, dtfpofitos .
Syntagmafecundumy continet VI.Pinaccs,quibus Mufurgiampocticam fiuc metrica syou„ u.
Mularithrais floridis & artjficiofis exhibcmus.
Pinax I . continet Mufarithmos pro metris Adonijs & da&ylicis, florido & artificiofo
vocum progrcflu , vna cum notis mctromctris vnicuiquc Mufarithmo anncxis , difpo-
fitos.
PinaxII. continctMufarithmosprometris IambicisEuripedaMs,HcaafyIlabis,flo-
rido &a.tificiofovocumprogreflu ,vnacumnotis metromctris finguhs Mufarithmis
annexis, di.pofitos.
Pinax II I.contiact Mufarithmospro metris AnacreonticisHeptafyllabis,florido&
Irtificiofo vocum progrcflu pcr notas metrometrasvnicuiquc annexas, difpofitos.
Phtax IV. continetMufarithmospro metris Iarabicis Archilochicis ocWyllabis, flo-
rido & artificiofo vocum incquali progreflu pcr notas vnicuique annexas, dilpofitos.
^MAvP.continctMufari thmospro mctns Enneafyllabis &decafyUabisflorido&ar-
tificiofo vocum progr JIu diipofitos .
PinaX VI. continctMufanthmosprometrisSapphicis & Phalcucijs hendecafyllabis,
florido & artiflciofo ftylo per notas mctromctras vnicuique annexas difpofitos .
Syntagmattrtiumyconunct[cx Pinaccs,quod tamen hoc in opere omittcndum duxi-
musobrationespofteafuolocoapcriendasi non tanrum Mufurgixpoetic$fcd&Rhe- SfnMg.DI-
torica?accommodatos,quibuspcr fyncopationemfiucligaturarumjanificiofumque,-*
figurarum progrcflum, oranem Muuca» gratiam exprimimus .
Pinax I. continct Mufarithmos pcdum polyfyllaborura , quibus fingulis fcrc notas
mctrometras annexuimus.
Pinax II. continetprardictorumpcdumMufarithmos. / "< rr:cur>.m<::> « ^f
Pinax III. continct Mufarithmos fyncopationum,& Iigaturaru variarum magifque
principaJium, atque ad affectus concirandos aptioru m .
?/»4^//V.continetMufarithmosfugarumaitificiofarum quibusinitiumahcuius ca-
tilenx infiitui artificiosc poteft .
?j»4xr.continetMufarithmosPolyphonorum,idcftproMeIothcfTapJuribus,quim
quatuorvocibusinftitucnda.
Pinax P/.continetMufarithmos melotheticostamftylorecitatiuoquam comico ,
theatraiique accommodatos,prctcrca chromatico, enarmonicoque ftylo muficarcom»
ponendarrationcmcontinentes. «
Atquehifcctribusfyntagmatisquicquid in vniuerfaMufica rarum ,elcgans,pulchru
&affcftuofum mcrito comprchendimusjvt in progrcffu opcris Lector cum admiratione
vidcbit. * Confi-
ecj,by Google
Artts Magn* ConJum \ $ Dijfont
Coniuliraurcm bcc noua noftra Mufurgia poti&mum in ai titiaofa eaJumnai u*n m c
In qflo con- 1'otaclicarum compofitionccxquaquomodolibetfjcta n,ccc|fand Jcmpcr noua rciuitft
hsl"co^npo'- bitharmonia, ita vtcumcompofirioneshutufmodi fint infinitc , infinita, quoquc h-ir--
nondiraco . rnonicarum vaiiationum diueifitas nafcatur v.g.pnmipinatiscombinationes tantc spt>
vttotos mundusatcrra vfquc ad firmamentum facilius arena replcri poflit > quauuli-
uerfitas harmoniarum indc relultantium cxhaurui. imd fi omncs Scriptorcs totius mu-
diaborbc codito ferhper huiufmodiharmonicaru corabinationum defcriptioni incu-
buiffcnt, nccduracastaxi^cncxhaufiircntiVerura harc folus numeiorum n.yltciiji ucr
butisciim notafint,amplius illa profcqui nolo,pr*fertim aimhc.c in prima huiuslibri
partc fuse demonftrauerimusi qu$ ctiara hic addcre volui,vt quorundam Muficoi um_»
praclicorummalcdicentiamcompcfcam»quiftatira hifce vifisobijciunt Muficam fc^m-
pcrcandem prodirc. Verumhorum ignorantiam nonmoramur , vcritatcm ipia do-
ccbit cxpcricntia. Quicumquc igitur columnas hafce in mobiles tcficllas artiriciosc:
iuxta regulas in quarta partc buius prc,lcribcndas adaptare , & numeros harmo»
nicos in fcalam mclotaclicam rite transferrc noucrit, is quoquc tonoquocunvquc da-
to & quibufcumque vcibis datis quofcumquc artificiofos modulos fc nonerit compo-
fiturum,ita vt qucmadmodum in Algebra logifta reguJa: tcnprcm feclando pa,ra doxa-
rum queftionum elucidationes pcrficit, ca faciJitatc , vt opcransiple, quid fcccrit , nc-
fciat,adeoquc inexfpeclatus efle&us logifta vix cogitantc producuur , ua hic rc ■gubru
cenorem fectantibus Melothetis ctiam a>b'«ic , deiidcrata tamcn Jiai monia prodibit .
Verum nc dintiiis auidura Leclorcm fufpcndamus, iam ad artificij noftnMufurgia . r-
canapropius acccdamus .
C A P V T I I.
• • . . :\wr.... . . .iiii t'.l<JV. dliiJ ..£1 / < Uii. '■ ■ .'^ .'. . )h , • £ v obfl
De Requifitis a d Melothefiam noftram
Muiarithmicam.
•i/R t?'d'»I» i\q>\j£* c.oui jolirt >iA atntn -ti 'Onid'- icluMi^tin ro j y<\ vj.r*/v
MVfarithmum,vt in definitionibus diclum cft,nihiJ aliud dicimus quam ccrtunuk
quoddam numerorum harmonicorum aggregatum, quoprrncras mctrefrc-
tras mufarithmo applicatas perfec^aharmoniaeducininad quod qu;dem curo cxccfic-
tiapraritandum hec requirunrur.
}t>o<'lib»£XTinj;^pfa:»to^^
xvequiiituni x. tindotom.
Palimpfefltu Phonotaclicta . g
ation 6ii"l uluga&iadiupiOiu!' • klt u . .-.iijoa V*w«rt
CVm omnis fcicntia mathcmaticapotiusindemonflrationc ad vcriratcminucoic».
dam,quam invago multifquc opinionum obicuritatibus obnoxiodijputiut <>c-
ncrc coniiftat > addemonftiationes meliiispercipicndasfcnfibiJibus eas figttjsrepi^sc-
tarc neceflarium tuiti Hinc punfta,fuperficies,corpora, numcros auoiquc chara6tcr«
infinitos rcpercxantprim^uc fapienti^Magiftri ,quibusin charraxlipiciis ,fef\ia mettis
rerumq*, conccptarum fignihcationcm prodcrcnt . Haud ablimili rationc Mufurgi , ad
rcdacendasinatSum fpeculationes demonftrationefque fcnfibus oggcrcndas, figra_*
quc; dam inucncru nt, quibus foni coeteroquin imperccptibiles vifibilium fignarum po-
iiaoneinootcfcerent. Hos noslccutud Ipeculationes noftrasin praxin dcduccndas
_ primoordinamusPalimpfeftumphonouclicum. Eftautem Palimplcftus niJiil aiiud
^fluj . m' quim coriacea illa cx afinina pcllc confeda membrana, qua pugillarcs fiuc fcriptonj li-
belli paflimcoficiuntur,&qua moderni Mufici vt piuriraum prae cceteris omnibushuic
ncgotioaptiflimavtifolcnt i In haccnim vtfaciie fcribitur, itaiicriptaiaciic delcntur .
rhono^;/
Digitized by Gooq
Lih.VUL Mu/urgiaMirtfoa. sjjp
Phonotaclicum veroappellamusquod vocesfingulac in eaper fuapentagrammaf1 itaJ
cnim vocamus penrades illas lineares,quibus nota* muficae ad interualla harmonica_,
indicanda inferuntur) per fcaJas,claucfquc vnicuiquevoci conuenicntesadaptantur ,
Cantus duru« fiue naturalis . Cantus moJlis flue fiftus .
! —
Signatio Pentagrammi fcanV
Signatio PentagrammiTcnoris.
" ■— —
Signatio Pcntagrammi Alti .
-*$?»:* (VtVt*
aa
I —
SignatioPcnragrammiCantus .
Notantur
cnlisa
ranturautem Pentagramma potitfimum trihusfignis ,qux principia
ppeltantjfuntqucF:C.&G. Signum F fiuc priricTpium fcala: in Pe
fcala* mufi-
entagrammo
Bafisponiturvelinmcdialincavelin quarta vel' iu quinta. Intranfponendiscantio«'
nibus vt plurimumponirur in media , & tunc bafisaltius intonat . Si ponatur in<juar-
ta linea tunc mediocrem vocibufque maxime naturalem femiditono inferiorem mto-
nationcm indicat > in quinta denique lineapofita, quod rard rTt,profundiflimam & fe-
miditono a praeccdente inferiorcm;denqtatintonauoucm . Scquuntur huius bafis co-
ftitutionemrcliquarum vocumfignationcs, vtpauldantc patet . Atque hxceftprima
fignatio, quam duramfeu naturalcmvocant . Altera eftmollis quam&fidara vocant
&in nulloapracccdente dirTert,nifi quodfingulis vocibusin fpacioconuenientiappo-
natur b.vtinfccundo ordinepatet .
Notahocloco quod vbicunquehocfignum $ii in bafis pentagrammo pofitum rc-
peries,ibiFclaucmclTc noucris, Abhacenim furfum veldeorfum , numerando noti-
tiam fedisclauiumfiiiecharacleriim 7.principa!ium ABCDEFG. quibus veluticlaui-
busporta ad omncm modulationem apcritur,dcuenimus.
InTcnorevbicumquCreperiturhocfignum \ ibiC. clauemeiTenoueris, aquaJ
dcinde furfum vcl deorfum numerando dcucnics in notitiam alterius cuiufcumcjue_j
clauis quaifit? i Qux in Alto fiue Contra-Tcnore Sc Cantu quoque obferuanda liint .
In Cantu vero fiue vocc fuperiorl a Iinea cui clauem G impofitara videris, reliquarum
clauiumfedes aufpicaberis, fed h$c Muficc praclicc ignarisdidla fint,in quorum gratia
totum fyftema palimpfcftiphonotafticihic adiungendum cenfuimus .
Ck*-
Digitized by Google
Artis Magn* Confoni, $ Difioni
V U-JUu
Charadcrifmus fiut *oarg modifsgnan(& fyftcmatis fbonotailici .
i * J 4 5 6 7 8
Procantu Proeintu Procamu Procantu Procantu Pro cantu Procaatu Procantu
Durus na-
turalis.
IMolfis oi- I Duroi noo I M
tnralis. | naturali*. | n
lollij non
raturalii.
Cantus Pe-
tagrammu.
Alti Pcnta
grammum
IDuru» nonlMolIii non|DuruttrI-|Mofnstri.
oaturali». | naturalis. | Ipolitu»./ fpodtva.
TenorisP*-
tagrammu.
Atque hi funt modi fignandi 4 voces paffim a Muficis vfurpati fupra quos& nos ta-
«juam iupra bafin&fundamentum Mufurgiam noftramrundabimus, &quamuisaliar
fignationesadhuc poni poffint,quia tamcnaltioremautprofundiorcmintonationem,
^Sil0 humana vox ad C3m pfttingerepoflGr, dcnotant,idedpaflim rcijciuntur . Ex-
plicitb igitur fyftcmatcphono.taaico iam ad aJterom Requifitum acccdamus .
ol & irii>(ntflthuiiloiQ(in oi£i boup(cJfioo fcvfu! ^upin . j : ~:i:vb n
Rcquifitum I I.
Mtnfa^Tonografbica
-oj2ih..i u.un lUJmiji;»
Kmhq Jb jsiI ^upiA . 1
iocjov wttjil '/. mfi j •
-oqqc u::3in5ij lo^obi
Slcuri prxcedens lyftcma phonoraclicum materialc quoddameft modulationum or-
dinandarumprincipium,itahoc non immerito formale earundem principium ap-
pe41arcr^frumus,.^nihUaJmdeft, quam iiTonorumiuxta 7. diapaion fpccics in».
columnisvnicuiquetonoproprijs,fccundum numerosfuos harmonjcosrepraefentatio.
Verum locofufiorum vcrborum hic totum lyftema tibiob oculosponimus: ncquar iri
pra?cedentibuslibrisdetonis corumquc natura& condiuoncfusc traftauimus,hic rc-
pctctecogamur.
t^opmL/. iiu / .Ui ,;i . •usiionnisT- ^jiabobni.-. • - — lsv ,r.:.cm) • ■ ■
. lnul tbnsmsidj inn« i>|» oinr.fy \*,ni •!■'»' -luji-O .I/A r 1 l iJUT.mjajjuc, .
PUnfcupib? .wskWmiiftocmidanuib ina f5r.;i ti <•• -.jm .3 jj. yaaii uhhjV ni
iJitt^ n • t; K,»n r j.irt ii j i&ib siittim a aiiV k c)&j& i9& W vu • ,lt; 'V^niuiird ;
Digitized by GoOQ
LikPIlL ^uJUr^tMmfoa^
Menfu ^TaMgrafbita.
~ — - — , — -
Quali-
ii. Tc.
aaiuia coiu..
m anii
Bclli.Lstui Lachrv Hilaiii
«mu
. -■!:
0Or
-tv <
lOiia.
D
C
T
■ 1
Hypo-
lydiui.
Moliia
8
~7. -
Hypo
Ame-
donui ttau
MoUiil 6utii»
1U
b6
UJ.
'2
U.
i.8 [2£7
7 } *
JLydiua Doiiua
Mollii Duiu>.
froi rc
ligioC
'tmAu
quciu-
iua
YIup-
tuciui.
-'X
Dutui. Duimj
-rrrr.
V.
YlH
1
5
4 .
4
1
■ 3 1
3 1
~8~
2
8
7
2!7
b~6
7
5
5
4
5
4
1 $
IV
_7_
6
Myxo-
■ ■ t v\
iucnn- fiducia
j!ui. pkaM
Scue
M0II11 M»?nl ihi v4
Hrpo-'
dutui. *k Mriii'Wotni
Uj.; V.u' fiX
A7
2
4 1 8
_8_
7
b <5
5
••^iir
Durus-Dui
4 .
6^
5
1
1
8
T
3 6
7
4
7
— »■
iititsv
»44
•t Jdl
MMM|
Hanc tabulam Tonographicam arcanoquodam artifi<uwucon«xuirou';, vr infini-
tasprorfus harmonicarummodulationum combinationcs paucilTimis columnis com- N0r_nij_(
prchcndcrimus , aded vt hcx mcnfa Tonographic^ non immerito bafis & fundamcntG ca Tabuia
totius noftrae Mufuroia? mirifice- dici poflit , Atquc Toncs quidcm pailim in Ecclefia_* _a0^™p
^fitatosquos&idcoEcc]cfiafticp*<itCiniubduudec»m^ofuirnus,ne quicquam curio- im~"
fo mclothetje ad imrr.cnfam raodulationum vanetatem deciTet . Etfiin rigore non ni-
fi rcxfintToniperfectasfnutationcsfubeuntes; Coctcrienim Tonivelineademintcr-
uallamciduntjvelaliaratione muta"sTonis duri irTmolIem, qiamtranfpofitioncm vo-
cancMuTici,djflcrcntuimfuam fuinuntjvtpoflca dicctutjotdinem 1 tonoium naturalem
in menfanonferuauimn3>vtordo^inncroruniricu^4»^»wei)t«interuallorum meliiu»
paterct: &vtconucnicntinominc vnumqucmqucdcnominarc piofljts; VererumAp-
pcllationcs vnicuique apppfuimus , vna cum natura vniufcuiulqOc , vt pro rationethe-
matis quod hawnonia anfmare defideras,inipfistonis repetias«l!e<ftu«corr«fponden-
tesiappofuimus tono vnicuique (durusvcl mollis) vtfiquifpiam tonus fucrit durus;
Cnaracterifmo vterens canrui duro oponuno; fi moilisjnolli , vt>q^oq>©5ucn^tino-
minc qucmlibcrrouoiudenominare poUcs.vnicuiquevctcjujn appellationesadiunxi-
rrtis, vnacum nattir»eutufuis,vt viddicctpro rationc tbcmatjs^quodhaniionicji mt^ .
dnlis animarc dcfidcras, affec~tus icpcrires correipondcntcs, lcibc^t gaudij,ainprjis,cc)-
p3aionis,doioris>mftus^diflblutionis-, reUgicmH,vanrtata5,feroti«»indi2nationis,fi-
niiliomquc adanimoshonunum cuLitandosoportunos. Navtimodulawiuxw primu
ionMin.inftityta,ncfcioquidcfliacia:obtinetadnpinajiefc
tnoremquediuinum incitandum ita e contra miJitarisafcc^ionis&ferociaema;gna-
nimitauiquc fcintillascxcitareproprium fcxtitonicft. Inprimaverocolumnaordine
clauc<; \ cr u pttm literas A BCDEF G.indicatas^vciutiquandamtotiusopificijno-
ftrijMulur«»icianimam duccmquepofuimus ,hxe enimcolumna tonorum columnas
tranfucrfim percurrens,fingulorum'in quouis tbno interuallorum cum dauibuscorrc-
^ondcntiam mdnifeftat; vti poftea in praxi vidcbitur .
Rcqui-
Digitized by Google
j* Arus oMagtue Cottfini, & Difioni
N
Rcquifitum I I I.
De vaiore notarum , £5» mcn/ura iemforie .
JEMnficximpcrinisinhocMijfurgiconoftroncfjotio rcmoram aliquam reperi-
ret, notuhru m quoquc muficaJiu m 'qaas nos rn Mufarithmoru m tabulis notas
metroroetras appeJlaaius ) valorcm bicapponcndum duxiraus.
Cum rtaqucmaxima fitmotuum harmonicorum (qui omnes in vna modulationc
plurium vocum conucniunt) varictas, ita vt quidanj vcioci , noonulli tardo,alm ui mo-
deraeo paflu proeedant,vii~um fuit Mufurgis ad conrufionem vicandam ccrtum lignum,
iuxta quod Cantores vocem fuam dirtgcrent , ordinare , quod quidcm fignum cum-.
veluti regula qu(dam fit , harmonicoru mquc motuum amulfis, illud immobile cflc noa
conucnicbar,ad motum igitur manusaut altenus cuiuicumquc rci manu dcrcnti elc-
uationeaut deprcfrionequam^wS: W^rvocabant, mobile pofuerunt; Itali vocant
Aduencada £» battutth boexuxspiaufum, alij taffum St menjuram, nos Chronometren intitulamus . C5-
ctfciTiOl. ftat autcm h^c mcnfura duabuspartibusvnapofitionc , quam fli'm»,ajrera cJcuatione
manus, quarn a^<nt Vcteresdixere, rclpondentque motui languinisincorporc, quem
Galenus Ji*+xh & mtr&nr appcllat. Sicutiigitur ex diaftole & fyAolc vnus pulfus
venarum.ita exarfi&thefi vnum tempusfiuc menfura intcgra complctur; Chrono-
mctri vcrocharaftercsfunt notat ille, muficc, vulgd vfirat^ ,quarum valorem hic vnico
iotuitu tibi 00 oculos ponimus.
Tabula I.
FttlorieNotarum.
JL. 1 *
T T »6
±
Brcuis Seaibreuis Manima Scminima Fufa Scmifufa
. 't\i!>< jtoui iunoj ra ry t siiitvn •"/ j iv.i'1 » u. • .°*o{l^J t-*i9
Prior notula duas dcnotat mcnfuras ; fccundavnam ; tcrtiamediam menfuram_,
quarta tnam quartam mcnfurz parte m, quinta vnam ocuuam & vJtima v nam decjma
fcxtam partcm mcnfurc; dcnotat, fingulisabimmediareprarcedente notain dupJa pro-
porttone dccrefcentibus. ita femibrcuis bisfumpta,conftituit brcucm ; Minima bissu-
ptaconftituit femtbreuem ; Scmimimma bisfumpta minimara , Fula bis fumpta fc-
tninimam ; Scmifufa dcniquc bis fumpta fufam ; Iterum femifufc. fedecim > iufx S >
femiminim? 4.mmim^ du^,vnifcmpcrlcmibrcuia?quiuaJcnt. Vcrumhc,c intypo fe-
qucntipatcnt.
Semi tt tt tt tt u 11 u II 11 U U U 11 U II U
Futttt tttt ttttttltfe
Scmi r t T T TTTT rainimc.
f t Minimae f f
0 Semibrcues 0
Brcuis
Vcrum
\
»
Digitized by G(
UkFUL Mu/urgiaMmfie
Ver um vt hxc taelius pcreipia n t ur de tempore hic pr i-
md a Jiquid indjcandum . Eft jgitur cempus Muiicum ni-
bil ahud quam certa & dcterminaraquantica* icu notu-
larum fiue hgurarum minot um in vna brcoi vci femibre-
uiconcenrsrum vc in prxccdcniiichematcpaccc. Eftque
duplex pctfeclum & impericclum i Tempus perrcc~tum nv
ucnicurin moduiationisprincipiofignacohoc charatfcre
O quoindicatur breutm modulatjonem jn ommbusetTe
pcrfectam, id eft f quiualerc tnbuslcmibrcuibus, vt bic e
lacere ■, ac cum in pnncipio cantilen x ponitur medius cir-
culusfic <£ vt ehcereappareciindicacurhocchandercbrcucmciTeimpcrfcftain-,,
-i«t» • vicq : '-»;.-. I c : t9fSM| .!
id cil xquiuaJere duabus fcmibreuibus . Verum cum dc hifce in prxccdcncibus fuso
djftum fit, hifcc tancum dictain mcmoriam rcuocare voiuimus .
De Paufis .
DEniquecum no femperomncs vcccsinmotufint,contingjt vcfubjndeqiuefcat.
Hinc excogitatae func notx» quibus phonafcis indicatur, quanru cempons quie-
fccrc de beant, vocancque has notas grxci muntt, larini muraro nomine paufas . Veru
ad harum i ntclligcntiam aihil aliud rcquiri videtur nifi fynopfis paufarura , quam tibi
hiccxhibco.
Tabula II.
*Tyfua Paufarum .
s i5
1
vcxt
:ir
-T
VZL
•^-
I 1
Liacxpentogrammo infmx fanificant in hocfcheraatepaufas>numerifuprapoi>
ti denotant valorcm paufarum ,ideaquottaaibus<juicfccrcd«b€anrphonafcii V^,
prima paufarum fignatio oftcnditoftotaduu quietem,iecQda feptcm, tertiafex, quar-
ta cuinque cum dimidio, & fic vfque ad vicimum , Nam vlcima oftcndic quicte | tcra-
poris, pcnultima £ temporis, antepenuldma i cempoha fiue fcmitacoa durare dcbcrt-*
Scd hcc vci facillima func & primisTyronibus noca , ica quoque vltcrius cxplicancuu»
non duxi, folum capofui, vc Muficxprorfus ignaris aliquam prxbcrcm introduclione,
Requifitum I V.
Mu/arithmorum notitia.
MVfarithmum hocloco nihilaliuddicimus , quam harmonicenim numeroru cer-
tis pcdibus mecricis correfpondcncium acque inpinacesfeu cabulas mcthodi-
cas redactorum aggregatum \ Quo quidem nouocicuio maxime appofico,3rcem no-
uam cohoneftarc vifum eft . Eftenim Mufarichmusidcmac^w»w«ieit/i(j>«id eft nu-
mcrorum fonororu congeries harmonicis periodis cxprimendis apciifimavt poftca vi-
debt>
I
Digitized by Google
debitur, ouorum diuifioncm gooi ioprimacapite iatisddaipleuoiUfthkrijsTaeniVh-
dislongiorcsefTcBOtairmiSjfcd ad eorundcm praximvfuracjiie 4emonftrandum> ncjt
auidura Lc<fwre«diu«ius iulp«ndercinus, protinus nosaccmgerc vohimius.
-i-rZ*Z7'Sl I? oid':m>t iV»Oi tov nj . • rj ":tn mutcjuri r»ntl
: -i i p v t iii.
De Contrapunftofimplici&.quorno4o is primiSyntag-;
matis Mufarithmis a cjuouis etiam Mufiq;
imperito confici polTit .
r%jBSf«%fc3oini >"n»fH?i»- i ^ftcitdi vd^irjciibni iiii»«pt yiiisl s jv t£ su iuU:>
SYntagma I. prartcr i o continct duos pinaccs polyfyllaboru Mufarithmorfi, primus
pinaxcontinetpolyryllabapenultimalonga ; Sctundus poJyJyllaba penultima_»-
brcui, quorum ope oruncm conrrapun&um fimphccm racile cxpcdiac quiuis- ctiam_»-
«M«Mspraxi paulo poft cxplicanda,pr$mifimus autem hocfyntagma Mu/arithmorurrL*
tanquam reliquis fimplicius,vtfica faqljpribus fiarolicioribufqueinitium facicntcs mi-
norem in rcJiquisfecuturisdifficultatc!ehtircfnts>& nein ncgotio didaclico */u*toJbg
procederemus, mathematicorum ftylum fccuti,totiusMufurgia?noftra;artificiunipcr
propofitiones practicas fcu problsmata quxdam dcmonftxarCvilum cft. Rem ig'tl#
OHlibonoDeoaufpiccrnur. ip.xir -4 v!X
.idaaszup . rr-.nf'. . ^wl iujL;» .uupsi^flrfil^ia ffliilimitUfoi oiimd b<
Problema I. .osdii»»^
Dato quolibet wrborum themate 3 quouutono , cantilenam fetitam
Jimflici contraftinft.0 comfonerc ex frimo finace .
SI ig»itur quifpiamartis noftrar experi.mentum in cont^apunfto fimplki furuere defi-
derctiisantcomnia PaJrmpfcftumphonotaclicumiuxtacapitisfccundiHuiuspar-
^oniixmo. tesrequifitum pnmcVpra.paraturn babcat. Secundo meniam Tonographicam . Tcr-
A»s • tk/Thcma vcrboiumlcorfim defcr iptum tcncat> iuxta quorum vcrborum cncrgjaoi-.».
tonum fibi digat appropriatum , Sit igitur ad dioini Numinis grariam implorandam_f
primo thema vcrborum : Vtni Creator Spiritus. Qua» verba ciim fpcm & fiduciam in_»
diuma mifcricordia denotant>hifce raaxime lcxtus. quadrabit tonus fiue hypolydius .
quicum moliisfit qucmadmodum dicli toniin tonographica mcnfatitulusdcmofttat,
penfQgramma vocura in palimpicftophonotaclico molJis cantus fignabis charaeTcrifc
roejdcindeiregioneadcolumnam clauium in menfa Tonographica feorfim exccp-
tara Sexritonicoiumnam applicabis.ftabuquclchcma vt Jequitur .
•5noifittijaiJaini»T>rfxi^ mcupiJU; intay»bo*i«dtti«M IV «uil jqc» auilol ,rtub rnot
% ^WW^S L «y i, mtmlfirpsJI jv
M
.iiafliemmun minvnirtc.miri m*uptas.*'-;:. ' -Q'' "umdrii
«ibodi:>ui<i.l|jdj;i uolaDjin^ni 3up«nm»i:i>Hrji>civ.T.> .j nmm <udrbvo
^u m^J> tw)i)oqqt ^inixcfn o^u'11 n%ip oi?<p ;cn . muioftch} i tt&
-un 11) bijtfcli&jMMwi», jr.flisbuu.uriinUdM {ruivtiS iomuiiv vuft.nodco casa
4v ^fbq jv BaiAbqx zibnxniiqx? sfbornqr^iaomir d «rm ^oa uicno.;ol mmenm
Para-
Digitized by Gc
I
Lib.FlIL mjurpaMmfica;
Paradigma /.
Sf
CoJum
CUuiu
Tonat
Mullu
F
8
£
7
D
6
C
5
B
4
A
3
G
2
F
i.8
. Mufarithraus I.
Ve ni crea tor Spiri tus
Pra?parato itaque palimpfefto phonoradtico &fcala dauium tono 6.feIefto correfpo-
dente, pentagramma quatuor vocum in tot fpacia diftribuimus, quot in afiumpto the-
mate fyllaba?funt, vt fchema docet. deindc mclothcfiam ordiri poteris duplici raodo.
Vd pcr diuifa thematis verba,vel perconiunda feu quod idem cftper plures coluranas
diuerfisthemaris vocibuscorrefpondcntcs,vel pcr vnam columnamintcgrx ahcui pe-
riodi aiTumpti thematis correfpondcnti . ExcmpJigratia cum thema alfumptum iit tc-
trailrophonicqucns,veluti quatuorconftans periodis .
VeniCreatorSpiritus m
Mentes tuorum •vifites
Imple fupernagratia
£j)uf tu creailt peclora .
Et vnaquxque flropha feu periodusfit oclofyllabarum , excolumna oclofyllaba pi-
nacis octoiy llabi excerpesquatuor mufarithmos quatuor ftrophis correfpondentcs,fi-
uc ij in coliinaredtofiuc interruptoordinefcfcquantur,pcrindc cft, nos nic acccpimuf
Mufarithmos i. z. 3. 4. vt hicfcquitur .
Aiufarithmtu I,
Stropba I.
rr.
Stropba II.
III.
Stropballl.
IV.
StropbalV.
C, J55 55 555 33334334 33*876*7 543**M
A. 77778778 88888888 88235545 865435»*
T. »2*33223 555*055* 1348*22* 3456855$
B. 55538558 88864884 88765225 82346558
.:jn: . ulua " •" > ■ -•w* • . •• » «uqwuj,
Nota primo quatuor in vnoquoquc Mufarithmo nuraerorum fcricseiTc , auc qua-
tuor voubus,Cantui,AJto,Tcnori, & Bafi lcmpei corrcfpondcnt & Bafin quidem vJti-
ma fcries icmper & immutabiJitcr tanquam fundamcntum reliquoiumreprcfentat.re-
hquc, tres voces prolibitu compofitorismutaripoiTunt. Siue cnimprimam feriempro
Cantu , pro Tenore , aut Alto , fiue fecundam aut tcruam numeroru m feriem dcputcs ,
pcrin^
Digitized by Google
S6 lArlu Mtign* Cvnfom.&DijJbni
pcrindeeft,(namin ccrtistonis vtnaturaliusvocumproceffusferuetur^fubindc muta-
rraxis com^ rjdcbent,vt alibifuse dcclarabitur)nosUic confuijcinis cuitandar graria vocesordinc
^ibetoimiie naturaliiuxtaliteras c rcgioneappblitasdcfcripiimus":per Ccnira fuprcraa vox fiuc-j
nam in Con- QanttU) pcr A /l//w-,per J. Ttrurr-> per B. dcniquc Bafis indicarur . ^
pfic"f °fim -Hisoblcruatispopa&antc tcpaiimpfdtumdi-ta pauio untc ratione praparatunt-. ,
vaaxum fcalaclauinni fexti tonicolumna: applicata, vt in priccdcnu pmadigmate__>
p^ci^C^oraftomctpthdiam itaaufpicaberisd CantninkiH 'ZZCZlzi
facicndo . Ciim igitur in prima primi Muiarithmi fcric 5 . o- Melorhefia primx vocis
ctjcs replicctur , Yide cui in columaaclauiura Jitewerefpo- fiuc Cantus . q*
dcat 5. iiucquinarius ntfmerus; &rcperies eidcm rcfpon-
dcrcC.inpcntagrammoitaqucCj»/;//in(paciocuiCiitc- 555555-55
ram inlcriptam vides,iuxta 8.fyllabas octo puncta iraprimes, cc c cc ccc _ 1
babciifque caooun .cJfigiatum.1 _ l |— , — ^_iJ
Sccwuddproyoccvl//i vidccuiig columna clauiuw litcrjr rcfpondeant hi numeri
_,yj-87yg.& t<p««-S 7rcfpondereiiter_rE. In parallcloj»rammokaquc Alri in fpa-
cio KulinealTtcnfEiTgnata, 4 puhfta imprimcs.prartcrca ciim 4 Icp-
tenariosSJcquatiJri Videcui litcra: in coluxnnj: j:Iauitim4rcfpon_-. • Mclothcfia Alti.
drar?. &TTiuenis--F. in- ipacio itaqjjc fcu li rrea pentagrarnraiyl/irf ii-
teraF. fignatairap-iraes pun-lunii aim vcrd poft ©ctonarium nu- 77778778
rocruminferfehuntoorurh dtiQ»poflca77 bccurrant.yauTemrefpo- ' EEEEF EEF
dcat literxE.duo aliapunctainlpacioF.imprimcs, & ciim vltimus
numcriisroufarithmi/./fJiito-lonarius,huicautem in columnaclauium Frefpondcat>
iroprimesin fpacio F. deputato vltimumpun-tum,habebifquc Alri vocem perfc&a.
Tertid ciiro Tenorts Mufanthmusfit - lajjiij, vidc cui litcrce in columna clauium
binarius numc-usrcfpondeat&inucnitsiliumrefponderc «» G.
lnfyacio itaque Pentagrammi Tt/toris fpacio litcrar G dcputa- MeIothefiaTcnori>\
totriapunfta luxtatriplicem binariuin MufarithmoTenorisoc-
currentemiropriiacs idcmde vidc cuilitcracin columnar clauium 11135 jij
rc/pondeat^. &inuenics AiTernanus autc tu bisponatur,impri- GGGAAGGA
mcs in pentagrammi Tenoris fpacio litcra A fignati in ccllul is or-
dinefcquentibus duo punffca , & iterum duo alia puntta in G. ob duos binarios feque-
tcs, & litcram G. iignificantcsi cum dcniquc vltiraus numerus tcrnarius fit, & A. liter^
in coluranaclauiura refpondeat,imprimcs vltimum punclum in fpaciolitcra A fignatu,
habekufquc conre&am Tenoris voccm .
Quarto cadcm prorfus rationc ciim Mufarirhmus Bafis hos numeros contincat
55538558. 1 555 autcmincoiumnaclauiumli-erarC. refpondcat; imprimesin pcnta-
«rammi Bafis fpacio huius liter^ deputato tria pu ncta ; deinde cum 3.
occurrat infcrieMufarithmi;triaautem incolumnaclauium rcfpo- Melothefia Baflt
dcat A. imprimes in pcntagrammi BafisfpacioiitcrarA.deputato v-
num puntfumidcindeob octonarium imraediat. in Mufarithraofc- 55538558
quentemaliud puniluminfpacio peatagrammi F liter^ dcfignato CCCAFCCF
(8enimliter$WF.incolumnaclauiura refpondct.) poiteaaliaduo
punctaobduplicem quinariumimmediatc lequentem duoalia puncia infpacio pcnta-
grammi liter* C. dcputato ( j enimC . liter? refpondct) & deraura ob 8. Iiterar F . rc-
fpondentcm in pentagrammo in fpacio F. vltimum punclum iraprimcs ; habebifqucj
Bafis voccmconfeflairi , arqucadcoomnium quatuor vocum iaterualla harmonica_>
fuis punflis detcrminata funt . Nihil igitur reftat nifi, vt puntfa fingula notis fuis metro-
mettis veftias . Quod hac praxi perficics .
Ciim contrapunctusfimplcx fit,&confequentcr loix&vot id eftarqualis tcraporis,fi-
uc quodidcmcftin quofyllabafyllaba? & nota notjc exaclc refpondcat ,atquc aded
fingulx notae in quaruor vocibus ad eandem fyllabam pcrtincntes eiufdem valorisfint;
«ccipicsincalcccolumnaeoctofyllaborum, quamcunquc notaiumfcricm,qux nificr-
ratum
Digitized by Googl
UkVUL MufurpaMirifc*.
S7
ratum fit , neccflario tot habcbit notas quot puncta fpacijs pcntagrammorum imprciTa
junt.hafque notasfuprapunfta 5^/ordineimponcs;dcindchafce eafdem notas pfi-
ftis T encrih & cafdem punctis Alti* & eafdcm dcniqi punclis Cantus infcribcs, habcbifq;
primam thcmatis tui pcnodum fiue ftropham, omnibus numeris abfolutam_*.
Diligentcr tamcn obferuabis,vt notae fuis lpacijs perpunctaindicatis prcxist* imponan-
tur. Veruminfpice paradigmainpraccedentcexhibitum,quodtcmembratim omnia_f
exactc docebit . Eaaem prorfus ratione & methodo reliquas ftrophas fiue pcriodos pcr
Mufarithmosfuosinharmooiamanimabis. In omnibus enim reliquis eadcm prorfus
praxisferuabitur. dato i«itur vcrborum thcmate,& certo tono ,contrapunttum fimpli-
cemexpediuimus,quoderatfaciendum. Mclothcfiafcquitur.
VeniCratorSpiritu metes tuorfi vifita implefupcrnagratic quitu crcafti peftora
iiglSliiiliiiiiii
ii||iiif|pilftlipi|
Verum obijcient hoc Ioco Mufici pra&ici , hac ratione femper eandcm hai moniam_,
prodituram, &confcquentcrnoneamharmoniarum,qaam Author prxtcndit , varic- Nouah«
tatcm refultaturam . Hifcc facilc osclaudemus vbi admirandam diucrfitatem vcl in_» "cThPoXscll
hoc vnicoexemplodemonftraucrimus. Falfaigitur cftobiectio. Nam hoc thcma inh> capaxinfini-
nita» variationis capax efic tunc patebir, vbi quatdam primo praemifciimus . ms.*10"'0"
Dico itaque quadruplicitcr variari pofle hoc pr$diclum thcma. Primo quidem ratio-
nc tranipoficionisMufarithmorum ; Secunddrationc tonorura . Tcrtio ratione notaru
apponendarum.Quarto denique rationecoIumnarum,quaeperdiucrfos pcdcs ,quos
vcl vna flropha habet, infinitas cobinationesadmittitiatnngulafcorfim exaraincraus.
Primociiva tetraftrophon hoc thcma quatuor Mufanthmis polyphonis conficiatur;
ccrtura eft ratione quaternarij nuraeri vti in prima partehuiusMufurgiaiProbl.i.fuse* variatio ra-
demonftratum eft , efle vigefies quatcr variabile id cft admirtere 24Combinationes ita none traTpo
vtlempcr nouaharmonia&aprioridiuerfaemanet. Nam qua?Ubet cxdiclisqaatuor f'£™muf*
.Mufanthmisprimura Iocumfcxicsoccuparepotcft,re]iquisfemper variabilibus , quae
omniacumcirato lccodcmonftrata fint, eo Lecrorcmrcraittimus . Potcft igitur hoc
thema tetraftrophonprimdvigcfiesquater iramutarivt nunquimeadcm fitbarmonia.
S*r»»<&rationeTonorum duodeciesiterum mutabilecft. Namclauiura fcaUmo-
bilisad fingulas Tonorum columnas adraoca, fcmper diuerfas cflcntialker harmonias
pro varia tonorum rationc producet . Si itaq, 24 ducas in 1 z. habebimus iam 288 mu-
tationes,quibus hoc raeraoratum thema tetraftrophon rariabile eft.
TVrfwmutaripotcrit rationediueriarum notarum&iuxta 12 fcricsnotariimracalcc
coiumnacpofitarum primo quidcm iuxta fimpliccm pofitionem, 3456.iuxtacombina-
tioncs vcro notaruin inter fc quomodohbet faftas(nafcentur 1 65 54298 1 60800 muta-
tiones )atquctotmodispoflibilibushocvnicumtctraftraphonin rigorc variabik cft.
H Qux
Digitized by Google
fKg Artit M*£»a Censom , & Difont
Quf omnia citm in primo Iibro demonftrata fint» bic amphus dcducere fuperuacancuui
cfle ratus fum, cum ua harc omnia in citato locodcmonftrauertmus , vtquifpiamigna-
rus de his dubitaxe impoftcrum minimc poflit, ac debeat .
Quarta mutatiofTeripoteftin infinirum quafivariabilis,fi videlicetper diftinctospc-
riodi metricacpcdescolumnae ordinctur . Kem excmplo dcclarandam duxi,fit igitur -
Problcma II.
ALIVS MODVS.
Per di&in&a membra , syUabafue ajfumftum thema in modulos
animandi .
ALtcr modus cft perdiftincla pcriodi mCbra, fiuc iuxwcolunarupedibusmetricis
adaptatarum colJeclionem.Praeparato itaquc palimpfcfto.phonotaclico, fpacijf-
Suc iux ta thcmatis aflumpti iyllabas dtrcmptis, columnas ordinarc incipics hoc pafto,
itra aflumptu thema,fit: Veni Creator Spiritus,Sc prima thematis vox Venifit biflyllaba,
columnam biflyllaborum poncs > fecunda vero vox Creator cum fit triflylla pcnuitima^
longa,accipiescolumnam tnfyllaborum penultimalongorum inpinaceprimo. appo-
nefqucad columnam biflyllaborum .Citm vcrdvltima vox Sphritus fittrifyllabapenul»
tima breuis, accipies in pinace fccundo columnam tnfyllaborum pcnultima breuium ,
& cam ordinabis ad columnamprxcedctcm ,habebijque tres colunas iuxtatresftro-
phz pedes or dinatos .
Nota ramen hoc loco n6 efle neceltc femper accipere integras voces pro fingulispe-
dibus, fcd poife voci vni acccdcre fyllabam vna veJ duas aut quotquot voluens ex vo-
ce immediate fequcnte, vel ctiam voces duas in vnum coniunclas , vnum aliquod po-
lyfyllabum vocabulum referrepofle. Qux,resiterumin infinitum quafi variabiliseft.
Veruro vt haccmclius mtclligantur ,hicvnum cxemplumapponere vifumeft ,vt exeo
mcutem noftram in rehquis lntelligeres .
/ | Veni Creator Sfiritus \
2 FemCreator\Sfiritu4
J Veni
4 Veni Creator
5 VemCre\ator
Creator Sfiritus
Sfiritus
Sfiritus
6 Veni Crea \ torSfiritus \
7 Veni \C reator Sfi \ritus.
tcccfchema variationis thematis quo ad pcdcs ; Primum Cnim habetfe per modum
octolyllabt vti in praccdentc exemplo ofteniiim fuit ; Secundum per modum rriutru,
pediun .Tercium per modum duorum pedum, quorum phmus eft bifiyJJabus , fciiicet
Vtni aJrer bectafylJabus, vtdelicct Creaur Spmtus^cx modum vnius vocabuh . Quartu
haber in prtncipio pedem pentafyllabum,& in finc triiylJabum penultima breui. Quin-
tu» ruptis fedtifquevocabulis, in principio habet pedem meti iam trifyllabum, vidcli-
cct VeniCre I dcindebiflyJlabum jfor;tertio trifyllabum Spintus . Scxtum ex abftradis
defcquentt vocabuJo duabus iyllabis , quas ctun primoadiungitconficit pedcm tetra-
fyllabum ,remanentcaJtero tetraiylJabo torSpiritus. Septimum verovtmedium fit te-
truiyJJabum abvltimo vocabuio fyJJabam mutuat.
Vides igitur quomodo ratione diucrfttatis pcdum ,qu$ in ailumpto themate conit-
deran poffunt, m u tattoncs con tingan t . Vifis ttaque mutationibus, lam ad propofitum
fMtrariigma reuertamur .
Sit
Digitized by G(
Ltb.VllL t&tusurgtiMirtfoa: »
Sit igitur thema propQfitura vt fupri J*e/ti Creator Spiritusy coniungas fingulorum pc-
dum coluranas, vtidKtumeft. Hoc peraclo quomodocumquc hafcecolu unas difpo-
iueris , dummodd MufarithmiMufarithmis icmper rcfpondeant, femper nouam har-
moniam prodire neccfle eft . V. g. in paulo ante pofitis tribus columnis; pro mclothefia
propofita trespinaccsprimos incolumnis Mufarithmoruaccipiamus,quibusfequcns
fchemacorreipondet ,
vnacum columna clauium coiumnx toni lexti,vt prius ap-
plicata,& videnumeros 13678x23 ad C<wi/«OTpertinentes
quibus litcrisin columnaclauium rcfpodent,^ z, Gi 3, A,
6,D; 7,E; f »C;4,B; & ijG; 3, A . refponderc muenies , im-
preffis itaquc pundisin pcntagrammoC4*/«/ ; Vide numc-
rus hofcc 78876778.quibusincoIumna clauiu literisrefpo-
deat, & inuenics 7 refpondcre tj/ E, 8 tot F, 7 n» E; 6 iq> D.
& deniquc 7 7&rE;impreffis iraqucinpentagrammoyl/tt infpacijs ditfis literisdeputa-
tis punclis,habebis locanotarum. Non fecusin Tenaris ScBaJis Mufarithmis in Pcn-
tagramrna propriatransfcrendisprocedes, quibus pcra&is ,iingulis pcdibusnotasin
calcc coJumnarum corrcfpondcntcs, ex 1 2 quamlibet fingulis vocibus apponcs,habe-
bifquc harmoniam perfeftam . Veriim exemplu temcliusdocebit ,quam Ego vel mul-
tis vcrbis dcclarare valeam.
CoI.VLToni
Byfs.
Trif.lon.
LL
III.
*i
678
876
r 5
(411
f »
4f 6
Veni
Crcator
Trif.bre.
III.
zzz
77»
f f f
Spiritus.
iCUuit
~T
Tooui
8
3
E
7
D
6
8
C
%
7
B
4
6
A
3
5
G
z
4
F
1
)
Exemplum tperationis l
«
136781 x 3
7887
z 1 5 5 5
— -f $~
5*45*5 5
Atque hac eadcm rationcrcliquasordincftrophasexpedies.Quicunq;igiturex5pla
hucufq;data bcne intcllexcrit js nulli prorfus in reliquis fecuturis difficultate rcpcrict.
Vidcs ioirur quanta facilitatc qujeuis melothcfia: hac praxi expediantur . Et nc igna-
rus artis noftra? Muficus nobis obi jccrc poiTct, femper eandem cantilenam prodire_* ,
facileilluconuincentca,quc de pnccdentis paradigmatisinfinitis fere mutationibus
demonftrauimus . Nara ccrtuin cft, in harum trium columnarum tranfpofitione variaq;
applicationc multo maiorem combinationum varietatem , quam in prccedentc occur-
rcre. Mutationcs harum tante. funt vthuraanoingeniocomprehendiminime valeant.
Sii<mure triura columnarum variaappUcationc tara inconccptibilis mutationum va-
rietas nafcatur, quantam cx 10. ao.aut 3o.ctiam columnarum tranfpofitione varieta-
tem emanaturam credimus ? Vcriim ciim ca vulgo paradoxa fint ideo filentio potius
inuoluenda,quan\ fufiiis dcdaranda duximus. Solum hoc loco fpecimcn quoddam da-
Li.nus,quarationc ha-ccadcmftropharationc diucrforuTonorum mutatione fubeat
cflV ntialcm & primo quidcra in omnibus 1 2 tonis excepto IV,qui ob intercurrcntcr*-»
fajfam quintain,hanc daufulam non fnftiner; nifiper g corrigatur .
H z SYN-
1 ~>
Digitized by Google
Kc tabul»
omnibus to-
nis applicari
poHuat ex-
cepcisIV.Sc
V.quibuj n<5
«maes Mu-
farithmi co-
ueniuat •
VLToni
F
8
E
7
O
6
c
5
b
4
A
3
G
2
l F
I
-I.rji
tUI3< i
-chr-
H 6
./r/*\f Mtgn* Confini Zty?#*
Y N T A G M A
Mufarichmorum Mclothecicorum .
P I N A X I.
MelothefiasfiucContrapun&ifimphcis.
Voccs Polyfyllab*,qu* pcnultimam Longam habcnt.
l I
Buiyll.
5 f
?•
»3
* i
J f
9 7
i f
f 5
8 8
3 *
• 8
4 4
6 6
8 ■;
44
4 |
II
*t
48
3»
i?
J J
« J
5 J
«7
S »
• f
l f
7»
» 3
f l
»3
7 I
f f
f i
* J
• I
43
4 I
I t |
I nfylla
3» 3
»7l
J J J
« 5 t
4 - '
I 7 6
< J I
4 J *
♦ M
8 8 I
< J J
4 « 4
»* i
747
J 4 J
f »f
6 J J
«7»
41 *
4 f I
J 4)
881
J6 J
8 48
5 f f
I78
3*3
t f t
•I*
8 «8
4l 4
i * 3
• 78
f I f
1 f 1
6f J
• 7»
4 »3
4f »
I V
f ff I
787 8
»3*3
J • J I
3 3»!
8 8 7 I
8 8 f 1
J»7«
86 f f
J41J
3 4 J «
f 6 f f
8878
i 4 »3
8*5 I
8 8 8 8
4 J43
4848
* 3 * 3
7878
1 f f $
f » f 1
3 3 » 3
8 8 7 »
f J f 5
8 S j 8
) »7 8
86 ff
14 »3
J4 5 »
»3» 3
7 8 7 l
f f f J
1 8 J 1
45*5
8 8 8 8
6 f 43
43 4»
PentafyU
»3 3 »3
78 878
5 ff JJ
f 3 t J 1
366 sj
73SFS
3 3 4 34
3 6 4 84
3 4 3 »3
8 8 8 88
f 6 » >f
I 4 8 Ji
x 8 » 78
43 * »3
»3 4f 1
f 6 J 4J
8 81 88
J4J6J
• 4 J 41
»3 J »3
7 8 8 78
f J J 5f
f J M«
43 » 78
186 5f
6 J 4»>
» J 4 J »
f 6| ff
8 8 878
J4 J»l
I4.J I
J44 34
8 8 8 S8
j 66 56
8 64 «4
5 6 j 43
8 8 818
} 4f 6J
1 43 4*
VI
Hertafyll.
JJJ 3 J 5
887878
33» »»J
88<6 I
4451»»
»18 7*7
6ej J4J
ui JlJ
3»J J«f
878 »8»
Jff »67
IjS 76f
88» J »3
6J6878
4J4JJJ
43» » J «
*)6 J4{
888 8t>8
4J456J
484 J41
J87 «78
555 J5J
jj»8ij
885 6jt
44J »*»
»»8 767
66f J4f
iij <if
3 »3 f4f
873 18»
Jff »*7
858 76J
*43 113
818 878
46 J 6JJ
4M "Ji
OJ6 J4J
888 188
4j4f6f
484 341
NotT corrtfpondenfes numeri j Pinacis.
00
??
TT
II
rt
rt
r
77
000
000 0
?°?
0. 000
??°°
-L©©.©
TT°?
^??
j-o q© O
*TTT
*????
T?T
????
,j,ono
}???
-?°?
OO M O
I
, BOQ.a.
3°?°?
©y o©©
^,0 ©oo
TttTT
T?T°°
?TT??
MTTT?
°HT?
J-©© "f?°
©ocno
t
3?rt°?
•«-o©YOO
TTTT??
0«©<Oy^O
£?T????
-t-0©©©00
TTT-t??
rm?°
Jhobobo
•**©s©oo
OOOOBB
^ oo©ooo.
J-OOOOOO*
II.Toni
G
JJ
F
P 7
E
b 6
D
5
C
4
B
A
G
l ■
Digitized by GooqI
Lib.VUl* MuJUrgiaMiri/ica:^ 6tt
PINAX II. MELOTETHICVS.
Contrapuncli fimplicis .
VI.Toni
F
8
£
7
D
6
C
5_
»
"4
A
3
G
1
¥
X
Voccs Polyfyllate,qu_pennltimam Breuctn habec.
51
H S
I I
1
1 V
B:ityll.
(Truyll.
Tcraiyll.
» 1
1 1 •
1 »8 7
7 7*
«7f f
* f
» » 1
t V
f f <
• f «f
» ?
4 4 1
J »7 «
7l
6 f 7
8 » % f
f S
»11
f 41 J
f >
» 1 f
«4$ »
\ J
» 1 » »
1 •
8 8 8
7 • «7
1 1
f f *
f f 4f
1 1
I 1 4
f 8»r
•f
» » i
J 44 J
1 1
77 1
888 t
41
5 5»
5 s
4t
f f *
14 4 1
» 3
4 4}
4 J f $
i 1
881
667 •
71
«65
»t » J
s*
448
»6f I
*V
< 1 <
1 » >
J 44 3
8 7
7; |
1 1 88
t f
»» J
f 66 t
8f
1 f '
844 1
5 f
3 J 4
4 J i f
87
• 88
667 «
J *
J S 6
»t » J
» f
884
1 6f 1
* *
4 4»
43 5 f
7«
6 6J
66 7 t
5 f
»1 »
»8 »J
f '
» *f
161 1
1 1
* » J
J*7t
7l
77«
ttfff
» S
ff f
f 4» J
< I
1t »•
I 4f 1
0 r
66<
J 44 J
8 8
• •8
81 88
4 J
44J
f 66 <
48
44 l
1 5441
Not* corrcfponden
Nou yii.
77 1 ij
f f f 78
» » J 4f
f f 3 »'
J J 4 J4
8 8 878
5 f 616
88«54
44 J »1
• 1878
66f ff
4 » J f «
78»»»
f 1 661
* J 4 4f
f J »»f
• »7 7t
66f ff
J4« »J
I 4 |J 1
7 t77t
5 f 5 ff
» J »»J
f 1 f f »
3 » 7 7t
76f »f
$ 4»»J
i 4f 5«
f«f ff
88 * 18
3 4 » *J
1 41 H
8i77»
6 6 j f f
J 4>>J
64< II
6144}
l<8 88
4 1 «*f
4 1 44»
»JJ **J
788 778
flffff
fff f f
888 ,7»
MJ »*J
848 $1»
»3* »»*
787 667
f ff 44»
«>f »»f
f43 »»i
J»i i?i
161 6f f
i»J4fI
66f 6( <
8»888H
44J 443
448448
*<3 »»J
788 778
flff ff
rjiff •
14J *»J
•••77*
Jfcffff
141 111
X»* »»»
7.7 667
f4f44f
1M»»f
t4f66f
688 888
4/J 44J
441 441
f43 »»J
7(tl7l
»*f *ff
I»J 411
i numerisPinacis.
r
3°°
-??
00^0
O. j>0. ^0
°r.°
m*r°
??'r?
nrt°
?rt°
_ 0 ^.o . ^O
?°?°
r?TH?
*t Tt°
rrn°
^oooq.
,aoaop.
^-00.00
^noo.yO
^•oov.^Oj
3?
^O^OoO-
>*.qq*|0*
°??'T?
_O<0 ^o*
W??'f?
°? ??-r
o °^O.G°
?TTT't?
^rrrt?
*???rf0
utrt°
^Ooo.f.0
0000
l
3
X
ooooop.
3???rT?
m0?0'
II.Toni
G
8
F
£7
E
b6
D
5
e
4
B
3
A
2
G
X
<
6t Artis Magna Confini , Difsoni
^•PrimumScherna.
Mutatio compofiti thematis exfexto in frimum tonum clauium-
Sligiturquifpiam dcfidcrarct hoc fubicftum mutare inprimum tonum ,is columna
applicct ad columnam primi Toni, atquc in paiimplcfto phonodiatico primo mu-
RaiiomutS- tct charatftcrifmum molliscantus In durum > quod ablatione bfict,deindediligcnter
«Jvnorono obferuet quibus literisin columnadauiumrelpondcantijdem nunien quatuor Mufa-
m aiium To. rithmorum cx tribus columnis cxccrptorum . Nam eofdera fempcr Mularithmos ma-
uunu.. nerevolumus ,vt horum maior varietaspaterTat. Sienim inpentagrammis vocu fpa-
cijs literarum pcr numeros indicatarum pumfta imprcfTeris , notafquc iuxta pr^cedens
paradigma metrometras,vt diftum eft,fingulis appofueris, habcbis harraoniam in tono
prirao compofitam, a fexto tono effcntialitcr diiferentem , VT in primo exemplo fcquf-
tis fchematis vniucrfalis apparet .
Vbi nota primd in columnatoni primi nf $ id cft fcnarjo numcro femper appofitum
efle b. quinumeruscu v»D. in colunaclauiumrefpondeat,femperloco clauis b. vbi-
cumque & in cuiufcumque vocis pentagrammo id repertum fucrit , fcias notq illo in_j
loco occurrentiprxponendumbmollc, vtin 5 nota bafisfchematis fequcntis incolii-
na prima primi toni apparct & in quinta nota Alti. & in tertia nota Tenons. qux omnia
diligentiffimc notanda funt . Nam quxcunque hoc loco dicimus , impoftcrum irrcuo-
cabilitcr feruanda funt .
Nota fccundo in columna pr^difta primi toni, numerum 7 cffc fignatum & figno fe-
mitonij,acdenotare, quod vbicumque& incuiufcumquevocispentagrammo C litc-
rainuentafuerit,quam7ni)meruscoIumna: Toni primiin columna clauium indicat>
illoin loconotxoccurrentiferaperprxfigendumelfefignumX. Sitaraen notaimmc-
diate fequens afcendcritaut finalisraerit;autpaufaimmediatcfecutafucrit}omittendii
vcrofidefccnderit nifirarisincafibus , dc quibusalibi .Quodctiam dealiorum tono-
rum columnis, in quibus 7 aut alius quiuis numcrus hoc figno notatus repertus fuerit,
intelligcndum eife fcias.excmplum habesin voce Alti, vbi primara &fextam notam_.
hoc fignoS notatam reperics,fequente nota iramcdiare afcendente . In vocc Cantus
verdvltimam notam quodfinalisfitxhoc figno notatamrcperies.
Schema fecundum .
Mutationis compofiti thematU ex fexto tono in fecundum mollem .
SI quis vero hoc compofituna theroa , iucundo & fubblando adulatorioquc ftylo co-
poncrc defiderer, is fibi cligat fecundum tonum, quod fict , fi columnafm clauiu
applicucritadcolumnamtoni 11 hypodonj, Si enim in pentagrammis quatuor vocu
literasper quatuor Mufarithmos in columna clauium indicatas,punctis notifque vt di-
£tum eftmctrometris, fignaucrit,prodibit nouum harmonix genusiucundo quodam ,
fubblando, & adulatono ftylo, quale fccundus tonus continet, compofitum,vt fccun-
da columna fcquentisfyftematis vniuerfalis oftcndit: diligenter interim obferuando,
vt vbicumqueinpcntagrammisquatuor vocum in E claui nota occurrerit , b mol-
le,per numerum 6in columna fccunditoni,cui badiunctum rcpcries,indicatum iuxta
monitumprimum prxcedentis, ci prxfigas ,Et vbicumq; Htcra per X 7 indicata occur-
rcrit, huic notx firaili rationc fempcr prxfigas i Si tamen vt dixi nota fequcns afcc-
dcrit aut finahs fuerit . Exemplum B. mollis habes in quinta nota Baffi , & in tcrtia nota
Tenorisi fcmitonij verd exemplum habcs m prima & fcxta nota Alti. exem. H. tonu
Sche-
V
Digitized by Goog
Lth.FlIL tMuJurgiaMirtfca.. 0>
Schema tertium .
jtfutattonu comfoftti thcmatu ex fixto tono in tertium tonumdurum.
SI porrd quis compofitum primo thema in fcxto tono in tertium tranfmurare vellet
tonum luftuofum,&rebustriftibusaptum iIntentumisobtinebit,ficolumnath_«
dauiumapplicaueritad columnamtonitcrtijfiuephrygij. Si cnimin penragrammis*
literarum per numcros Mufarithmorum in columna clauium dcnotatarum loca , pun-
ftisprimd,deindevti dicnjmeft, notismetromctrisfignaucrit ,prodibita!iud nouum
cantionisgenusiuxtatoninaturam quaefitum ,vtitcrtia columna fyftematis fequcntis
ulchre docct,obferuando tamen cum omni dibgcntia Ioca8fcmitoniorum,aut etia
& b.iuxtaprxceptain prxccdentibus indicata_i.
Schemaquartum.
Mutationis tbematis exfexto in auartum tonum .
I
MVtabis thcmaafTumptum in quartum tonum ,fi columnam ciauium appiicuens
adcolumnam toniquarti.Si cnim Ioca Iitcrarum in pentagrammis pcr nu-
meros Mufarithmorum indicatarum pun<ftis,deindcverdnotis appropriatis fignaueris
prodibit tonus fletui & planftui aptus,quefitus. Videfchcma toni IV.fcquctis Syftema-
tis. Quarequicumqucdic^amcantUcnam extonoin tonum qucmuis aliura mutandi
in hifce quatuor tonis mcthodum rcsftc intcllexcrit ; is nullam quoquc in relicmis for-
mandis ditficultatcm habcbit . Quare nihil reftat nifi vt fyftema generale mutationis af-
furnptithematisfecundumduodecim tonos,vnica fynopfi ob oculos curiofo Leftori
ponamus ; Ex hac cnim quomodo inreliquisproccdcndum, clare patcbit.
Syftemavniucrfalequoajjumftumthcmafer XII. tonos
mutatur effentiaiiter .
I. Tonij fiue dorij II. Toni hypodorij III. Toni phrygij
IV. To- 1
4m Artis Magrut Confini, & Dijfoni
IV. Toni hypophrygij V, Toni lydij VI, Toni hypolydij.
jnhoctonononyaletdaufula , A a _«v
siiiiS^iiiiifiiiiii
iiflilllilllilliililli
IILllllSpiiilillip
VII, Toni myflblydij VIII. Toni hypomy flT. IX. Toni Ioni j .
iiSiiiiiiiipiliiiii
X. Toni hypoionij XI. Toni Iaftij XII.Tonihypoiaftij.
Digitized by G(
Lib. VIII. Mufurgia Mirifica . 6j
Habcs hic Leftor vnius thematis in omncs tonos transformationcra in vno fyfteraa-
t£ demonftratam vt vel binc vidcas, immcnfam vcl vnius Mufarithmi varictatem ; qui-
bus li acccdat diuerfus notarum valor , ciufdera mutatidnum varietas emerget prorfus
mconccptibiIis,qux om nia ideo hic fufius oftendcre volui, vt artificij noftri <»0f Ajxirpoc
apertiuspatcrct. Sed jam de valorcnotarurafiuedemutatione tcmporisajjquid dica-
mns.
Schema V.
Mutationu notarum metrometrarum .
QVi primc. partis huiuslibri caput S.rite expenderit,facile vidcbit mutationum ali-
cuiusthcmatisiuxtadiuerfum tempus,vixeflefinem , Eftautcm duplex te-
pusperfe&um & imperfeclum,de quo cumin Requifuotertio fat diftumfit,
hicjongioreflc nolo,fedtandcm cxplicaboquomodoillud themati noftro varie appli-
cari poflit. Notas tcmporis perfecti fingulis coIumnisMufarithmorum fubiunximus,
quas & notas mctromctras appellamus, eo quod numcns Mufanthmorum,quoad nu-
inerum&tcmpusperfecterefpondeantJ& priores quidem fine numero proportionis
notatx fignificanf tempus impcrfcfturajEa vcr6 qu$ numcrum proportionistcmporis
prxfixum habent, vocanturnot^tcmporispcrfe^tij&vulgotnpladicitur . Etquamuis
vt fupra dixi , cx oc':o nctaiu in Kcquifito tcrtio explicatarum mutua intcr fe combina-
tionc infinita prorfus varictas emanet, nos tamcn ad faciJitandam, vt ita dicam>Mufur-
giamHoftram ex omnibus duodecim tantum elcgimus,quxabundead diftam confti-
tucndarumraodulationura varietatemfufficient. Theraaitaque noftrum priraoaflum-
ptum in prxcedcntifyftcmarc duodecics replicaru,toties cnim rcplicari poterit applica-
do fingulis quatuor vocibusvnara notarumexduodecim quarumlibet lericm. Quod
vt iiuelligas notandum cft ,quod cum boc loco contrapun&uin fimplicem tradamus
Imx&rw id eftxquali tcmporc proccdcntcm,in quoexdern notx fingulis quatuor vo-
cibus appliccnturj fufncerevnam notaium quatuorvocibusapplicandarum quamcu-
cjucfcncm, ficnim quifpiamdiuerfasferiesdiucrfis vocibus applicaret , iara tota har-
monia dcftrucretur,cumcatempusMufarithmis minimecongruum haberet. Hocita-
quc prxnotato,vt vidcas modum applicationis,hicquc pcrfectius patcfiar ; nos bafin-.
aflumpti thcmatis tantum d iucrfo valore notarum infignitum adducere voluimus .
Na m rcli quas voccs eori efpondentes eadcm notarum ferie & ordinc infignire facile^
quiuis potcrit . Vnicaigiturfynopfiartificiumtibioboculos ponimusi Seruict enioi-»
hxC tcmpoiis diuerii vnricras,ud variosin modulatione affeftus excitandos,- Nam vti
aftcvftus triftiticjlanguonsjplanaufquc tarda, ita afTedtus gaudij, hilatitatis &diffolutio-
nis, indignationifcrue,velocia,requirnnttcmpora_,.
^tu?m^ii^^mo^>nyhfitn:ty:, ...... ,o<j
SjBema mutationu aflumfti thematis fufra ftxtum tonum comfofiti,
quo admutationem notarum metrometrarumiuxta
temfu<5 imferfecluntj .
5 ^ ^-1 ^ ~ ^ M~
-< - s *i I Mcn-
Digitized by Google
66
Artis Magn* Confini , & Dijfoni
Mcntcs tuorum vifita
U illllill I
3-1 — 4^-. *-H-
Eece vides hic ix mutariones notarum> omnesdiffercntes magifque principalcs,alijs
innumerisreIiftis,quasMufice: peritis adiungcndasrelmquo. quamcumquc igitur ex
bisduodccim fcricm bafifiuevoci infcriori applicaueris,eadem legcrcliquis vocibus
eam ad Imxcplmt tenorem,applicandam noueris . Sediam temporis perfecti quoque^
paradigraa monftremus .
Schema temforis ferfecli fiue TrifU maioris .
3( Hr;~$ BP
VeniCreatorSpmtus — .
3g ..yisiaar:
•
Schema temforis ferficli fiue trifU minoris, fiuehcmioU.
VeniCrearorSpintus *t *
Si quis igiturmodulationcm temporis imperfetfi in perfeclum murare velit, is vo-
ces notafque methodo hic pofita fignabit, habebitque ctiam mutationcm ab omnibus
reliquisdirTcrcnrem ihuiufmodi autem tempus in caJce tabularum rcpcnes , fub hoc ti-
tulo: tnpla maior, rripla minor . Vtramuis igitur tibi feJigere poteris , vbi tamen notan
vcJim,in metristripJam ptr fingulas ftrcphas continuandam , neque pcrmifcendam tc-
pori imperfeclo,in vcrbis vero non metricis triplam arbitriocompofitorisrehnquimus.
Ex hiicc paucis nifaJJor fatis patet, artificij noftri mira vis, quo ex ijfdera numens trm
Muraritnmorum Hon mutatis,tamingens&admirabiJis varietas enafcitur. Qu?cumq,
igiturhucufqucdeajTumptirbcmatis melothefiadiAafunt , omnibusrcliquis lecutu-
r?s operationibus communia funt; Nam modus operationis in omnibus idcm eft , vnde
hicartirTcijmethodumplcncpertraAarevifum eft, neinfecuturiscandem rem toties
xepeterc cogcremur, Lcclorem igitur huc fempcr remittemus .
His igitunta prarftitis, nihil reftat, nifi vt an tequam vlterius progrediamur, hic cautc -
las qualdam apponamus, quas non mcrito Caoones totius artis appcllamus ; vt iuxta_»
cos,omncsdimcirltatcsoccurrentcsfuperare poflimus,&ad perfeftam componendi
notitiampcrucnire^.
CA-
Digitized by GoO<
Lib.Flll. Mufurgta Mtrtfca. ffg
C A P V T I V.
De Canonibus Mu{arithmicis,fiueCautelisin Melothe-
ticis operationibus adhibendis .
NE Muiici aobis obijcere poflcnt , aiiquidin vniuerfo Muficx praftica* ambiru la-
tere,quod auc non pratuiderimus » autalijs difficultatibus occurrentibus me-
dcri non potuerimus , hicCanones totius artis direitorcs apponcndos duximus , qui-
bus fingulari ftudio obfcruatis , nulla vnquam diificultas tanta occurret , quam non__.
hc Ue Tyro ctiam Hpum fit fupcraturus .
c a n o N I.
De Characlerifmis fentagrammorum fiuc de modo fignationis
uocum in faUmffefto fbonotailico .
CLaues harmonica», quasalij fcalamappcllant , variasfedcs in pentagrammis obti-
ncnt,)deocautc fignationc lllavtendu n , Nc igitur Tyro huius arcis inincertu
errct, ita opcrabitur compofiturusmclothcfiam quampiam , primofeliget fibiccrtum
ex duodccim fupraprarfcriptistonum > vcrborum fignificationiapcum, vti fupradiclu
eft. Quo peradto videat in lyftemate mutationis duodecim tonorum characlcrifmos
pentagrammorum,fiue qua?clauiurnfeufcal.r conftitutio iit in columnatoniqucrry
elegiti& hoc codem charaftcrifmopcnta»ramma fuainpalimpleftodelineatafignabit,
fi durus fuerit characler:fmus,durOi fi mollis,rnolli luadercm tamcn Tyronibus , vcse-
pcr accipercnt eam fignaturam fcalat , quam obtinenc in fyftemate vniucrfali fex ordi-
ne coniiramediatclequcncesi Hic enira reddic canrum magis naturalcm , fingulifque
vocibus magis congruum i Si quis enim cofcalae generevcacur,quamhabencprimus&
tresvlcimiconi, hic voces rcddecpIuj^quoaltas&vocibusCancorum incongruas.in
ijtamcn conisin quibus huiufmodi fignaturaoflendicur, relinquenda eft, fciasquoquc
nos hic conos duodccim pofuifle paJfim in Ecclefia vflracos,& quos iudkaui noftropro-
pofito optimos, non ignarus maximam de tonoi um quahtate controucrfum, quai» &
in prajcedentibuslibnsfatis difcuffimus .
inuiitx. m ' » sonc-.u ". 48UJlA.ni " j tbntium
C A N O N II.
^ */
lone
•
De Mufarithmi* eorumque ordinationc
QVidMufarithmusfit in pratce Jentibus declarauimus, cftenimcertumharmoni-
corum nuraerorum aggrcgatum, quale contincnt fingul? cellulac fiueareej
columnarum,inquatuornumerorumfcricsdiftributa?, quarum prima re-
fcrt cantum fiueprimam vocem,fecundafccundam id cft AItum,certiacertiamideft
Tcnorcm, & quaita quartam id cft Bafin i Atque Bafis fcrics immutabihs eft , nequc_>
vnquam locum alterius vocis fubire,ficuti ncquc alterius cuiufuis vocisfcries in locum
bafisfubire potcft .Tres tamcn feries vltrabaftn,prolibicu,fineceflicascompuleric, in-
uiccm pcrmutari poterunr . Dixi ii neceflicas compulcric iCocingitcniminccrtisfub-
mde tonis, vtvox quarpiam cx mufarithmis nuncaltior ,nuncprofundior euadat icui
vtmederi polfis, voccspcrmutand^funt i V. g.fiCancus velTcnor nimis Alti forent,
ajtcrutra vox in Altum mutanda foret , & Alti vox in Cantum vcl Tenorem fcilfcetal-
I t tcrutram
* f Artis Magn* Con/oni, Diffori
terutramvocem. Vcriim rcm exemplo oftendamus . In fyftematis vniuerfaliscoliina
quinto tono notataomncs voccsaltiuscquoaffurgunt ; vtcas igiturad mcdiocritatc
quandam transfcras Cantus in Altum i Sc hic in Cantum mutari dcbct , Tcnor vcro o-
cta«4o Infotenpbj^/khtbebis yoccs ad rraroralem ftitum redu&as, vt fcquitur .
frr!k
l.Pratnnaturalis. U.KuUad ad naturalem ftatum. III.
Oiiiii liiiii rnr
IV.
Signatiovocura natura- Vox AlriinCantu hxmutand^ inAltum
les terminos excedens. mediocritatcm adcpta.
piiiiifiiii
VoxCanrus in Ako " hxmutandcnin Cantiim
mediocritatcm adepta.
Vox Tenoris medio- hxmutandx inAltum
criutem adcpta.
I
hx veromutandx in 8. fupra
v 1 1.
mutanda
in Altum.
,<nu»ndi n inCantum
VIII.
•w» -
mutancja v jnAItum. mutaricia in 8 fupra
t^iilflilipgilll
mutanda m 8. lnira . mutailda v m 8 fupra
mutancLj. "irTAhurnr mutan^a^*"" " ^
mutanda
in Cantum
Pofui-
Digitized by Goo?
Ltb.Vlll. MuJurguxMmjica. 69
Pofuimus hic 8. columnas \ prima columna raonftrat exceflum vocum vltra natu-
ralcra conftitutionem alcendentium, Sccunda columna vocum ad mediocritatem re-
ductarum mutationem oftcndit ,itavidcs Alti vocem vtad mcdiocntatem redigatur
fiibire dcbere locum Cantus, & CStus vt mediocritatem habeat debere cederc in locu
Alti ; Tenorem verd fi mediocritatem non habeat, o&auainrraincederc dcberc*» .
Quam rcgulam fi ftnc"tc feruaueris,nulJam amplius in proportionandis vocibus diffi-
cultatem rcpcries \ Elt cnim ita comparatum vocibusa natura, vt vna excedenteme-
diocritatcra, mutatio iIJius in aliam neccflario excefsu rcducat ad mediocritatem, qu?
mutuatranstormatto maxime locumhabet in Altojfiueenim Tcnor ,fiue Cantusex-
ceflcrit,altcrutra vox in Altum migrans admcdiocritaic rednc*ta ccnfcbitur.trafmigra-
tiotameninoftauaTenorimelius conuenit,quamCantui ;fi tamen ita dcfcenderet
profundc vt infra notas Bafis inccdcrct, vt in Tenorc accidit, tunc Cantus cum Tcnorc
ledes fuas mutarc potcrit .
Porro hc.c rufius declaranda funt ; fi itaquequatuor voccs hanc conftitutionem ha-
bcrc nt, cjuam tertia columna oAcndjt id eft plus $quo fingulc. dcfcendercnt; tunc mu- QHomo<,°
tandxforcatinvoces inquarta columnaprimiscorrclpondcntes,itavidelicct Cantus vocumper-
m Altum ; Altusin Cantum, Tenor & Baiis 8 fupra incedcre dcberent , vt quarta colii- agcn<ta_*.
na monftrat . Pari pacto, fi voces altius xquo mcederent vt quinta columna demoftrat ,
tunc rautandxforent, in voccs, qualcsfexta columna monitrat . fcUicet Caatus m Al-
tum ; Alxusin Cantum , Tcnor vel ra Altum vel vti & Bafis in ottauam infra mutari de-
berct . Scd cumhafCcIarcexexcmpIjspateant,»jsnoojmmorabimur. iolum hic du-
bium Tyroni occurrcre poflet, qua rationcftatim ilJe voces mutaripoflint .
Refpondto, nihil faclu faciliuseile. Si cnim loca dauium fiuc literarum in pentagram-
mo Cantus, eadcm m pcntagrammo Alti vel altcriuscuiufuis vocis, puncftis notilque-f
figncs, habebis quxfitum . Sunt cnim loca clauium fingulis quatuor vocibus commu-
nia ,&idemprorluseft , fiuelocaclauium Alti ponas 111 Cantu, fiue Cantus vcl Te-
noris ponas m Alto ; Vnde & fcquitur quod in quolibet Mufarithmo trium numeroru
feries ad tres rcliquas poft Bafim voc.es pertinentcs funt indiflcrcntes , ita vt prima fc-
ries tam Alto,quamTcnoricompetat,fecunda & tertia tam Cantui quam Alto & Tc-
nori, IndirTerentia tantuminhocconfiftit, quodin vna voce fubindc altius autpro-
fiindiusxqu6incedant,&hoccafu vocesdicto modo pcrmutandejunt . Vcrum vtTy-
roni hic aliquam fatisfactionem de.mus , Sit vox Cantus in prc, cedenti exemplo ab cx-
ceffu fuo ad mcdiocritatem redigenda, hoc eftin Altum mutanda fit ; ita operabcris,
cum dux primx not$ Cantus confiftantinF, terrjain E,quartainC, quintainB,fexta
Afeptima inC, &oftauain D. Vidcbisvbina in Altipcntagramo fintdiftaru clauium
loca, m hifce enim notc. pofitc, dabunt in vocc Alti CantO ad mcdiocritare reduclum-.;
ita in omnibus aJijs operaberis; Vbi etia notabisTenore" &Cantu,ira fimiles etTe,vt nul-
lo prorfus fcrtipulo vnaproalterafumi poftit ; cfom in pentagramis non nifi vnicoin-
tcruallo diftent. Solaigitur transformatto ex altcrutra in Altum ficri debct, qui a di-
ctis vocibus, vt plurimum ditono aut diateflaron diftat .
M: > l» u i m >troirp>ici'> t itti ntbommo>>» sifnrflil' 1 M intru*j hju^ >. loul «Iv r*i
CANON III.
T>ejlgnis b b & X intra columruu Tonorum occurrcntibiu .
I
N columnis Tonorum fubindc occurrunt in certis tonis hxc ilgna b & X. Quo o-
ftendimus, illis litcris ,qux per numcrum cui hxc litera b. afcripta cft , indicari
quibufcumqucin pcntagj-ammis reperiantur, fempcrb. prxfigi dcbcre , idem diccndu
eft de b quadrato, & de figno £ femitonij maior is; hoc cnim feraper fere 7. numcro af-
fixum eit; litera ioiturquc. per huncfeptcnarium numerum infcala clauiu fignatur , no-
tam hoc figno artcdamrequirit, non iemper quidcm fed tunc cum nota fcquens afcfc-
der»t ,
Digitized by Google
fo jirtis Magna Confeni, & Difioni
derit, vel finahsfucrit,velpaufam habueritfcc*ucntem;fed vidcqua? de hifcefignis fu-
fiustra&auimusinfchemate primo Mutatioms VI. toni,inpriroum. Vbi& exemphu,
dcdimus • Sed in gratiam Tyronis repetemus excmplumfuprapofiti in fecundacolum-
na fyftematis vniuerfalis .
Canrus Altus
Videsinhocexeroplovltimam cantus notam <quod finalisfit hocS not.irijln Aho
vctdprimam&fcxtamhoceodemfigno. cumenimhocexemplumfecandi toni fit; fi
columnam clauium columna? fecundi toni applices , ir uenies 7 hoc figno 35 affe£urn_.
Fliteram denotarc;vbicumqucigiturin pentagrammis F cocurrerir, ibi notahocfigno
affccbponenda eft, vt in prima &fexta Alti nc ta apparct. Prxterca in hoc tono,vti &
primo,numero6.femperappofitum b molleefleinuenicsjtjuodcumE rcfpiciar, dcno-
tatin omnibuspcntagrammis,vbihxclitcraoccurrcrit ,ibi notamaffeclam cflc debe-
rcliterab. In primovero tono oftcndit notam in chorda b quantumuis dura,b roolli
tamcnfignandam,vtin primitonifchcmatcfuperiorisfyftcmatisclare patet, vbiquin-
ta notabafisb mollivti& 3.tenorishoc fignoaffeftafpeclatur . Scdhcc clarioraiunt ,
qtiam vtfufiustraclarimercantur.quare adalia_#.
C A N O N IV.
De Tonorum eleHione .
OMncsMufarithmifinguIisduodccimtonis prolibitu & promifcue adaptari nec
dcbent necpoflunr, cura Mufjrithmi multi fint ,qui ccrtis tonis proptcr illici-
torum intcruallorum ( dc quorum notitia poftea pluribus agcraus) oc urlum, applicari
nonpoflunt. Hinc vt tonorum commoditaci facilitatiquc in operando coniulercmus,
finguliscolumnisafcripfimustonosappropriatos mufarithmis diclarum columnarum ;
quibus feruatisomnes procul dubio errorcs tacilcvirabuntur. Quartus&quintusrard
in vfu funt, & paucis tanruro Mufarithmisaccommodantur , obfcquentem vti dixi illi-
citorum interuallorura occurfum . Reliqui omnes in vfum facile venire pofTunt . Hinc
fuadeo vt Tyro primd fe in fcx tonis potifllmum exerceat, vidclicet 1 . x. 3. 6. 7. 8. hi c-
nim cumpnncipales finr, & fere cumfcx rcliquisconucniant,ad omnem harmonicam
modulationemabunde fumcicnt,imo vixvllaaflignaripoteft cantilena,quc. non iuxta
vnum cx his fcx tonis compofita fit . Si quis tamcn rchquis fex quoque tonis ad ma-
iorcm vanctatem vti velit,illi non repugnamus, dummodd ea q ua diclum cft , cautehu
proce-dac .rncjiusquoque fcceritTyto,vt priusinll.&VLtono fccxerceac
•ifrOTJfr.titt.-i- >: !?qi:: » ! Vw. fr.iyf tr.$t% *r-r&K\<xuRhr.np <i ib ft*
-on »iUJin\.i»u-»;.h«li:r>ri trttr? . ' ;? tgstVtchft1! ?fh ttvxH'
*5"Mfc ttifcyyjl fclOfi isA*S 5*1(1' 'yil f ■^Kliir "•**■"*?•"*•'} n*in ITiT^i» 1 1 iwi i (fltrofc fft qA v» >[ mM'
CA-
I
Digitized by Googk
Ub.JPltl. ^AufurgiaMirifca .
C A N O N V.
Dc tllicttU intcruallis euitandu \
COntingit fubinde vt rautandotonum,Iiter$in illicitainteruaili incidant ,qu$ vt
omniftudiocaueas,vclim.Suntenimmaximumin Mufica abfiurdun ,& aurcs
mirurn in modumflagellant. Suntautcm fcqucntia-».
1/Itctta tntcrualla.
3 4
10
il
II
—
Sterz
53
Reduclio illtcitorum intcruallorumadlicita.
6
Prima fcrics intcruallorum oftendit intcrualla illkita: fccunda, mtcrualla reducT*-. .
ln prima & fccunda columna vides mi contra Jfc, kf» contra «i abfurdiffimum intcr-
uallum, rcduci pcr mutationem duriCantusin mollem.Intertia&quartacolurana-.
vidcs nt contra^/i in primo tonoreduci pcr mutationemcantusduri in b. mollcm-» .
In quinta &fcxta colunavides illicita interualla in cacu rooili.reduciper mutatione ca-
tus mollis in durfi orailTo vtroq; b, vcl cxduro in mollt vtroq^dm»flo,& ficdc cceteris.
Vides i-iturquarationc prohibita interualla reducidcbcant. Quandocumquc igi-
tur in vnum ex hifcc incidcris, vcl claufula mutanda eft cx duro in molicm,vcl cx mol-
liin durumivelqnod confult.usiudicauerim, Mufarithraus rautandus erKrquod netj
fialium qujcfiucnsMularithmumcuiusvltimiduo numcri inbafi,diucraaprioniint,«
habcbis ncgotium totum, finc tanta mutarionc confeclum . Vndc canoncm ficrorma-
^Quandocunquc numcriMufarithmorurainprohibitainterualla inciderintitunc J x
Mufcrithrausmutanduscft,quodfiet, fialium acceperis ,cuiusduo vlurai nuracri
inbafidiucrfifint.cxcmplumhocfit. . lttmm
SintMufarithmobalisduovItimi numcri y.i. qui in columnaV. tom incioent 4
inFB &cantusfitdurus,habcbuntq,nota!cadcntiam,quarafccunda columna mon-
fttat, fcilicct prohibitam. Quaercigituralium Mufarithmumbafiscuius numcri non-.
habcant * . 1. fed v. g. 6. x. hos fiapplices cidem columnxclauiujn prodibunt duaeutc.
7-2 Artis oZMdgrne Conjbni, DiJJoni
rx G & C. pofitxijjitur in dictis. locisprodibit interualluro lkitum vt c
latcre patct . Vcl filaborcm fugias in alio Mufarithmo quxrendo , om-
niumfacilJimonegotiorcmexpedics,ficolumnamclauium vno gra-
du altiiisproraoueas, vthice laterefadtumvides ; Nam primacolum-
natonivitiofuminteruallumpr^ftatsaltcracolumnavno gradu altius
promotaita vt %. literx G relpondeat, iim interuallum prohibitum_.
rranslatum, licitum interuallumprxftabit , Sed hcc poftea fufiusprofe-
quemur . Vides igitur quara diutrfis mocjs illicita interuallaemcnda-
re poffiraus .
C A N O N VI.
De mutatione Tonorum in *vna & eadem cantilena Jtue
de mijiura ^Tonorum.
TT t -
NE Muficusquifpiam nobisobijccrepoflit,nosin Mufarith-
misnoftrisnuJlambabcrc varictatera, circa mifturam.,
Tonorum hic cam traderc voluimusj vt autera hanc mifluranu!
tonoruro intclligant Tyrones ,fciendum eft Muficara ita varic-
tatisamantcm clfc,vt fiin vna&cademtantilcnaqualitcunique
illafucrit,perpctuus afliimpti toni tcnor, & eademfempcr intcr-
uallaferucntur, nccplaccre, nec auribus vllamiucunditatcm-j
prxflare poflir , quin potius molcftia& txdium adfcrant . Hinc
peritiores Mufurgi,diuerforura tonorum claufulis,veluti totide
coloribus diucrfis fuas modulationescum raagna audicntiunu*
iucunditate, exhibere folcnt. Ne igitur dic~ti Mufurgi putent no-
flrum Mufurgicum artificium hoc modo ingeniosc intcrtexcn-
ditonos priuaturn cflc ,hoccanonc monftrabo , qua radoncfi-
milibustcxturis noflras Melothefias adornarepofliraus,nequic
<juam in hac noftraMufurgia omififlTc vidercmur .
Nota itaque intcrualla principij & finisalicuius cantilenx s6-
per ordui, & tcrminan dcbcrcin tono, quiprothematc afllim-
pfuseft.Mediumautemdiucrforuratonorum claufulis Iuxu-
nari pofle , dummodo fempcr ex hifce diucrfis tonis aflumptis ,
rcfleiitat in tonum proprium afiumprom : fier autem hxc muta.
tio artificiofh hac methodo. Defcribarur duplexcolumna Tono-
rum,eoquihic elatercvidcrurraodo, dcindc fit paradigma-
tis loco Icquens hymnus, ldcm quifupii, fupra fcxtum ronum-,
compofitus. :.;P .:.*:..• d -
Cunrr.r.x EpitemicX
TotioTum,
Perioduj I.
H.
111.
Slr
8
8
4
3
b£
I 7
6
1
D
b6
T
k:c
S
4
• -
7
bfi
4
*
6
A
2
5
£G
1
Xi:
8
s :
bE
^ 7
b6
1 *
L)
?
I
&C
, 4
B
4
3
A
t
z
?:G
T
i
sf)
I
IF.
li
^VenTc^t^or^ ^ja.
Etprimaftrophafiucperiodus ficfcxtitoni,vcIis autcm alium quemuis tonum cui
cantus molhs competit, lecundc ftrophx accomraodare , ira agc : promoue coluronam
toni vno gradu iurfum ita vt i non iam F fcd v/ G . refpondeat , & hoc perarto Mufa-
rithmi quarauis ijdcm , qui pnrai iahum tamcn tonnm fortientur vidcJicct fccundum ;
pro-
Digitized by Goo
Ltk Vlll. Mufurgia Mtrifica.
73
proucnietquc daufula vtin fecundaftropha patet, nos hoc loco tantum experimcnta
in vna vocc bafis ponimus> reliqu? cnim voccscomponuntur cadem prorius ratione— *>
quabafis. Siitcrumpromoucascolumnam numcrorum per j.gradus,ita vt i vcl8.
rcfpodcatD. vt in columnaru fecuadaapplicationepatet,deinde iuxtahac metathefin
pcntagrammis punfta impretTeris , prodibit II. toni miftura, & ad tertiam mctathefin-.
IX. toni miftura prodibit , vt tcrtia periodus oftendrr, Quarta verd periodus > crit vt
onor fcxti toni . Nam vtdiximusprincipium &finis femptr dcbent icipondere tono
fupra qucm cantilena quxpiam principalitcrcompofiracft.
Vidcs igttur quam ftcili negotio tonorum fiat mixtura . In cantilenis igitur fupra_,
tonum molliscantuscompofiti fummoftudiocaucndum cft,ncapplicatio fiuepromo-
tio columnx numcroium contingatin gradu, qui propric cantui durocompetat,& ii
cantilcna fa&afuerir in cantu molli ,toni qui durocantui competunt,mifcere nulla_*
ratjone poiTunt aut debcnt, nifi ccrtis ijfque rariffimiscafibus,dum nimirum ingcntem
mutationcm ex gaudioin triftitiam artificiose innuere volumus. Adagnofcendos vero
tonos ritd pcrmixtibilcs hofce Canoncs i fcruato ,icd demusaliud cxemplum_..
Quandocunqifeligis pro quapiam compofitione pcrficienda tonum II. fcias eofdcm
fecQdr toni mufarithmos tcr aut quatcr mutaripoflc per bacillos tranfpefitorios. fienim
prima alicuiusMufarithmi notam vna tertiaaltius acceperis;
habcbis nouam daufula & pcrfeftam rautationemtoni,itcm
fivnaquartaaltiorcm pofuerisideindc vna quinta,&deni-
quein pnorcm tonumrcucrfusfueris: ied in cxcmplo rcs
dariusclucefcet. Sit huiufmodi Mu farithmus pt opofitus in_.
notisfccundi toni.hunc limutari velis, applica columnarn-.
numerorum mufarithmorum ad columnam dauium fiuc li-
teraium muftcarum, itavt i. rcfpondeat primae norc. mula-
rithmi,vidclicetinG. hoc paclo prodibit pro primo vcrfu
ahcuius metri primadaufula fccundi toni.fi vcrdpromoueas
columnae numcrumad B, ica vt i icfpondeatB, &dcmde_:»
numcrosmufarithmorumin notas rcfolucris,habebisprima
mutationem prioris claufulaevthicapparct.fi vcrdcolum-
nam diclam numcrorum numcro fuo i liter$ C incolumna
clauium appiicaucris, deinde iuxta hanc applicationem nu-
mcros mufarithmorura in notas rclolueris , prodibit fecun-
da mutatio claufuixvthic apparetifi verocolumnam nume-
rorum numero fuoradicali applicaocris ad D & iuxta hac applicationc numerosinno-
tas refolucris prodibit tcrtia mutatio , vthic apparct . Quarta vcro daufulacntcadcm
cum prima .
I.MuCirirh.II.Toni Prima Mucatio SecundaMutatio Tcrtia Mutatio
8
8
±
8
~T
7
6
5
G
8
6
5
4
F
7
s
4
3
E
6
4
3
X
D
5
3
r
i
C
4
2
i
fi
3
I
A
X
G
i
iiiiiiiiiii
Vndc hanc formamusregula :In omni mufarithmo II. toni, quatuor mutationcs fic-
ri poflunt.prima contingit, fi i numerum columnx numerorum appliccs vna tcrt»a,vna
quai ta 3 & vna quinta altiorem primanota primi Mufarithmi ; proucnict cnim perfccu
tonorum miftio.
cs4liud Exemplttm mutationn tonorum .
ifSiilglfeiplii
Digitized by Google
y+ A rtis t&tagn* Confim , & Dijjoni
C A N O N VII.
.81* ! V-
De Ditandu frohibitu interuaUit .
I. /^VVandocunquc cantilenaaliquaeftfignamcharaclcrifmocantus mollis, nu-
V^/ ^ merus i . vcl 8. columna» memorata?, ncquaquam applicari dcbct fupra_,
litcras A & E. cum cnim harc intcrualla propri£ cantus duri fint, pratcr
quam quod diaerfae naturc ronisinfercr€tHr, ctiam in intcrualla iJlicita incidercnt . ad
rcJiquas vcrd orrmcsliteras diclus numerus i .vcl 8. applicariporeft .
1 1. Si cantilcna fuerit fignara characlerifmo cantus duri , tunc numcrus i vcl 8. nc-
quaquam ftatui debet fupra B. & fupra E, & hoc adhibitis fignis b nifi,non rufi raro:
bas duas regulasfi ritc feruaris,finc pcriculo vlloin miftionc tonorumprogrcdicris .
C A N O N VIII.
De fofttionefignorum chromaticorum b Ir j;-
VErum in vtraquc columna dimera applicatoria inucnics figna chromatica tam li-
tcrisquam numerisaffixa; quibusfignificauimus, quod, quandocunque tam_.
numerusquamlitcraijfdem fignis notataoccurrunt,tunc notariftiufmodi fignurapr$-
figendum , Si vcro alrcrutra ccllula columnaru ijs fucrit vacua, omittendum crit. Ita in
primacolumna CJiteram fignoXaffeclam reperies. 5.autem numerum correfponde-
tcm codempriuatum ,quo indicarc voluimus C non cfie afficicndum hoc figno , fcd
prorfus omitrcndum. Iterum in cadem columna leptimum numcrum paritcr hoc figno
Xaffcftum rcpcrics,cuiE refpondctcum pra?fixob. quia vcrd literapriuaturfignoSE&
numerus 7 priuarur Jirera b. fignum tibi crit , vtrumque in hoc tono , tim literam b ,
quaroj&Omirreitdam.quayomniadiligentcr notandafunt. Promota verocolumna_»
numerorum vno gradu v. g. cx F in G . rcpcrics numerum b fignatum »7 vcro figno
Jgaffeclum.quibus numcris,cum E &Freipondcantijfdem fignis notatac indicabit tibi
vti nt E prxhVendura b. itl F. praefigendum efTcX-adc6 vt haec vniucrfalisrcgula
cfTcpoflit . Quandocumque tamhtcra», quam numericorrefpondcntcsijfdcm fignis af-
fccli'occurrermt,tum literas poftularearfcclionem fignorum ■, fivcr6 altcrutratantum
vd Jitera vcl numcrus hifcefignis affcctusfuerit, literam nulla rationc co figno notan-
dam . Nota quoquc fignum X non fcmpcr, vti in Canone tertio monuimus poni dcbe-
re,fed >unc,cum notafequensafccndcrit, autpaufaimmediate fequatur,autctiara fi-
nalisfiierit. Sedh$c omniafufiusin fequcntcpartetraclabuntur.quarcedLcclorera
rcmittimus
-SA 2*iri
C A N O N IX.
De Multiflicationc Mufarithmorum .
VT maiorem varietatem in Mufurgia noftra monftraremus , hunc Canoncm ordi-
nauimus. Confiftit autcm multiplicatio inhoc,ciim cx vno numcro alicuius
Mufarithmi integrum Mufarithmum formemus . Sit
procxcinplo logarithmas2fa/£rpro primo themate Paradigma.
affumptus fequens 5- 1 4 5 6 5 5 1 . cui refpondcnt g-A—
lircrpjn coIum.ch.CFBCDCCF. notarveroin Ba- eSTITTT"
* Jpondent vt e laterc apparct. Hunc Mufarithmu - t;*~£
nifis raodis variarc potcris hac axtc . Et primum
quidcm 5*45^55
DTgitized by Google
Ltb. VIII. &4ufurgaMir$c*. 7y
quideiufi 5. pfliespro multitudinc fylhbarurainafluragtotheroate. Veni Creator Sp*
ritusy ponas,id eftprimam notara in Cpofitam 8. rcplicesj&dcindealteramperioduni
firailiter oftiesin F. & 3 . (imilitcr oclics in Bi & vltima vox ordinariam cadentiam Jir-
uet . Verum cx fequenti cxcmplo mcntem noftram mclius percipics . fj
n.
t utoiin . ftficii v
1 mtnodi^v 2ifl*rortD > ion #?«*b'u > i '«Jii^O
Venicrentor fpiritus tnentes tuoru vi/sta imple Jupernagrjtia, Qtut tu creajii peclora,&iZ:
Vidcs in hoc excmplo fuperioris paradigraatis primi notarn in Ceflc hic oftiesre-
plicata iuxta o6to fyilabas, fecundam vcro notamhic in F paritcr oftics multiplicatam
tcrtia,in B.fimilitcr, quaitainC. ita tamen vt 3 primas notasin C,duasfequetcsinD;
& 2 inC,& vJtima tande in F ponas,vt m paradigmate.Nc vcro in notis mctroractris cr-
res»acciperepoteris,praqualibetnotavnam cx duodecim notarum in caicc columnar
ottofyHaboru contcntaru feriem.Sccud6fiintegra^period.os noIj^poterisMuiarjt^.mu,
diuiderequouismodo.Vel enim primani notamparadigmatasinCdupldrcveltripIarC
vd quadruplarc vcl quintuplarc &c. & iecundam notam in F. fcxtuplarc, vcl quin,tu-
plarc, vcJ quadrpf lare, vcl triplare vcl duplare, \ t in lequenti cxempJo patct .
niquitdu oiqliV
b r. jqur
x 5 4
4fr — — (b? —
FVa/ F«i ^rai Venicrt Venicre ator fpiritus ,
L-c Mpi)Oob0om*ntoi)ca r.ilut)3v^.u:»tdd^fi
Eccein hocparadigmatc cx infinitisrerecorr.binationibuspauculas tantum felcgi-
mus;primx tres clauiiila? refpondent duabus notis fuperioris paradigmatis , vt in prc-
cedCti pentagrammo bafispatet, quarta &quinta tribus notisfuperioris paradigmatis,
fexta quinquereliquis, atquehex omnia mfinins vt dixi modis mutabiles& replica-
biies fu nt;Sicut cnim primar,fic & vltim? multiphcabiles sut,idq;in tcmpore quouisda-
to . Verum ciim dc hifccin fcquentibus fofius traftaruri fimus, hic fuperuacaneum cflfc
ratus fum ijs longiiis im morari . Ex his fequitur quam facili negotio hac mcthodo con-
centus illi quos vulgo [fnlfobordone ] vocant ficri poffint. Sint enim dati v. g. Mufarith-
mi 1 5 1 .& 37 1 5 . in notas translati, vt hic patctconftctes,vt barbarcloquar,/a^«r»i bor-
^»f/w,fiprimaf & terticin primo membro.dcindeprimxin fccundo membro, & quar-
tc noti valorem per longam exprimas,vt fequitur.
K a Qui-
Digitized by Gooole
7<
5 =
— - —
t/fr/u Md£ Conjbni, &DiJfoni
— -J* U -
Quibus quidem notis quofuis vcrborum hymnos,quofuis deniquepfalmosaccom-
modarcpoteris . Atquc hoc harmodic; «enerc in pfalmis hymnifquc canundis Mufici
pafiGm vtuntur» vtproindeciim vulganafintampliuspertraftandanonccnfeamiQua-
re hurufmodiraiTos bordones componcndi mcthodum eantum tibunfinuafle fufliciat ;
nc quKqyam in muficafu, in quod Mufurgia noftraimperiu luumextendcre dici non
C A N O N X.
De Vcrborum ad notai accommodatione .
jd nt ;nup4*i**4D «} *«o8 mimtiq j n»rrc; c« .Ditiljrcup . • .hmo\g r4»E»3l
INPinace I.pofuimuspolyfyllabaquorum penultimalonga ; InfecundoPinacee-»
contra polyfyllaba pofujmus penultima brcui i Quotieicunque igitur vox alitjua-»
quotcunquelyllabarum^occurrcntjCuius vltimalyllabalongatuericpnmi pinacis po-
lyfyllabis vtens ; Si vero penulcima brcuisfuerit, fccundi pinacis prourriculus dcmon-
ftrat, Mufarithmis vrerisi In calce vcr6 vtriufque rabulc ,hoc eft m calce vniufcurufque
columnxnotx pofitxfunc Metromeerc, diftc^coquod datum qualecunque polyfyllabu
perfe<fte & multis modis mctiantur . V.g. fi fie fupcr hxc vcr ba c omp o nc nd u m, Magni-
ficat anima mea Dominum accipe in fecudo pinacc in columna cecrafyllabor u penulcima
breuipro Magwficat» quemuisMuiarithmum.cuiincalccrcfpondcnt nocxmecromc-
trf ; pro Anima mea% accipics in primopinacc in coiumna pentajyllaboru, quemuis Mu-
fanthmum ,cui quxlibet in calce noearum mcrrometrarum feries reipondet. harc cnim
ifyllaba etn penultima natura brcuem habeac,hab£c tamc quoad fonum longam.
C
entai
el pro libieu proAnima rriJyllabum ; Sc pro mea biflyllabo vti potcris . qux omnia tam
fupra declarata iune
O A P V T V.
DeMufurgiaPbetica metricaRhythmica, quse Contra-
punclo fimplici vfitato fiue pari vocum
progreffu conftruenda-» .
SYntagma Il.tabularum Mclorheeicarum contineejMuCu-iehmo^omnfsgenerisme-
trisapplicatosatqucadco hocloco vniuerfam Muficam poeticam, quantum fieri
poteft <*6'o A« tradabimus, vt nulla natio in mundo fit , qux non poflit fupra quoslibec
verius m oatiuaJjngua cooftru&os S> mphoniasomnis gcncris (criamfiMuficxfucrint
imperi' i) <;or*ft«*ucre . Quod tanto racio libentius.quanto non ica pndem hoc a Syris Sc
Arflbibus^acParfflJUs noftris Indisalijfque diuerfarum Prouinciarum inftancius a mo
fui t requ lfitum > acceffit quod a nemine id huc vfque prxfticumfciam . Nam cunj non
fcmpef vbiuifiiocowjm, qutarccm mciotheticam nonntMagiftrircpcriantur,Cantilc-
n$ tamenfiu<a4ckuotioncmhominum cxcitandam,fiucin vlus eheacralcs aut ctiatrt
propriam recrcationem f«ruientes,fubindc nccefTaric. finti opcrx prccium mc facturum
ouftimaui, iihocloco modum traderem , quoomncspopuli ieipiisfupra darisquof-
Iibct in natiua lingua conftruclos verfus,quaslibct harmonias &quouisartificio ador-
natascomponere polfint, Quod quidem nulia ratione mehusin cffec~tum deducipo-
tuit, quam per Muiurgiam poeticam , quc cum oracionem fiue cenum verborum con-
texcum
Digitized by Gooole
Ltb.VllL MuJurgiaMirifica. '77
tcxtum nen vagoac foluto ftylo ,fed cundcm mctrica quadam amuffi fub cctto fylla-
barum pedumque numcroligct & conftnngatiMctra autcm ommbus Jinguis appiita-
ripofluntiCcncidnobismagr.umfane ad propofitum noftrum pcrtiDgendum prx-
bct compcndiQ, fcd omiflis veiborumambagibus ad rcmiplam progrcdumur a lati-
msvcrfibusinitiumfaduri.
Sicutiigitur corpus cx varijs membris, tabella cx varijs piduris , & harmonia ex di-
ucrfisvocibusoriuntur.itacx varijspcdibusvarij nafcuntur verlus,metrafeu Rhythmi,
vt proinde verlus nihil aliud fit quam orario ccrtogcncrc atquc ordine pcdum aliigata,
quorum quidem nouem fpeciesi nonnulli vigintiquatuor i ajij pJura ,paucioraaIijpo-
fucru nt i dc quibus fingulis fusc parte fccu nda huius libri : n os rcJiiitis hiicc poctaftroru
ahcrcationibus ,ea mctrorum gencra aflumcmus, qui & ad aniiru aflcdiones cxcitan-
das pJus encrgia?, & ad Muficos numcros plus aptitudinis habere vidcbuntur . Ordinc
igitur naturaJi progrcdicntcs , a minimis verfibus ad maximos vfque finsulis Muurith-
mos aopropriatos pcr tabulas applicabim u s , vt fic dato quolibct vcrfu , ftatim pinax cfi
Mufanthmis verfusdatiiimeniripoflit. Cum vcro plcrumque non vnusvcrfusautftro-
pha» fcd plures fimul 3 coaceruentur,omnia vcrfuum gcnera in tctraftrophaid cft qua-
tuor ftrophasparticmur, vt fic faciJion ncgotioin artc Mufurgicaproccoat Tyro .
Propofitio I.
Datumetru Adonus {$> certotono M elotbefiam quamuis infiniUL^
quadam varietate comfonere .
QVamuisAdoniusverfusnon nifiraropolyftrophusfit ifed vt plurimum fapphicis
tnftrophis m fineadiungi foleat, nos tamen hic pro themate tctraftrophon_*
~ aflumpfimus , vt artcm noftram ilJi mcliusapplicarcpoflemus . Sit mctrum-.
tctraftrophon Adontum datum, vtfcquitur .
Adonium Tetraftr.
Ttu\>i\>\M atrxU
Condita, nuilum
Fundere pojfuni
Sydera lumen
Dadylicum Tetraftr.
Tolliee lumina
Jd T/aga fidera
Ctrnite tiumints
Luctdamunera .
Petitur (iipcr hos verfus componi mufica> ita operaro.
T)Rimo,fcligaturTonusvetbisaptu$, exfyftematevniucrfali jvelexmenla Tono-
X graphica^.
Sccund6,fignctur fyftemaphonotaclicum chara&erifmo cantus,quem tonus rcterr,
duro fi durus,firaollis>mollj,ideft fingula quatuorvocum pentagramma fuis fcalis &
dauibus vt in menfaTonograpJtiica praricripfimus» & infripatet>ugnanda funt .
Terti6,HocpcraftoaccipcPinacem III. antc tc , in quo prima columna Adonia_»i
fccunda Daftylicacontinct» exccrpanturquc quatuorMuiaiithmiquatuor ftrophis da-
us compctentcS) vtfequitur .
Hcs
tArtu Magn* Confoni. & DtJJbni
1
II.
5 5 5 5 5
878
5 5 1*3
87651
5 5 5 4 5
77 8 #7
51125
'tbdt:
III.
66% 5 5
88878
441 n
IV.
6 5 5*5
8 3 j88
* l 54J
4*34«
Coium
ClioiA
VI.
Tooi
HosMufarithraosnon ordincquoin columnafequuturexcerpfimus>
fedpromifcuCjVt yidcret Tyro quoslibctMufarithmosaccipipofefine_>
difcretione, &pcrinde eiTc liue ordinc reclo, fiue ordinc intcrrupto,fiuc
tranfuerfo,fiue cti5 oblictuo eosaccipias.quii uisconfultius fecerit Tyro,
fi ordincm naturajefrt columnarum feruct . Excerptis Mularitlimis>hac
ptfaxleosin notasanimabis.
' <2uart6,frrtejflus Vl.fupra^uem mclothcfiaconitruendacftjquxre
igUtir columnam hulustonj &iuxta cam appliccs columnam dauiuaL*.
vtinmar«incj>atct.
Quinto ,accipeprimam Mularirhmiprin m numcrorum , vidcli-
cct 5 5 3 5 5. & vidc cui iitera? in columna clauium refpondcant , & inuc-
nics refponderc CC ACC, imprirne igitur in pemagnarnmo cantus duo
pun&ain fpacio C, & vnuin A. in difcrctis pro tribusfyliabis [Nuybi,bus\
fpaci^vtvidesidcmdeduoahanunftainfpacioC.cjufdeirt pentagrammij in difcrctis
pro duabusfy llabis|>/m] fpacijs. habcbjfquc pro primaflrophaconfonantiaruraloca
dctcrminata,j .
F
8
E
7
D
' 6
C
5_
B
4
A
3
"G
2
F
1
3--
wmmmm
20
.0. * • ▼ * o $
Nubibusatris condita nullum fundere pojfunt /ider* lumen.
Sextd,pro Altoaccipcfecundam Mukrithmiprimi nnmerorumferiem 3 2878. & vi-
dequibusincolumnadauiumJitcris hinumerirefpondcant, &repenes AGFEF.in_.
fccundoigitur pentagrammo Alto in tribusfpacijs difcrctis fpacio AGF. corrcfportde-
tibus triapunclaimprimcs>deindc vnurn Ipacio E. & dcnique vnum itcru m in ipacio F.
habebifqueloca harmonicain pentagrammo Alti detcrminata .
Scptimo, prorenoreaccipetertiamMufarithmiprimi numcrorura fcriem 55- 123.&
videquibusnamlitcrisincolumnaclauium illarefpondeanr,&inucnicsCCFGA.ira-
primc igiturin totidem fpacijsdifcretis puncla in locis quibus litcrcj affixeTunt , vidcli-
Digitized by Gooole
LikFllL MufurgiaMirifcd.
cetprima duo punclainfpacioCjtcrti^in F.quartuminG.&quintum in A.habcbif-
quc loca harmonrca Tenoris deterrriina"ta_» .
Octauo, accipc pro Bafi quartam Mu farithmi pr imi numerorum fcriem 876 5 1 . & vi-
dc quibuinam in columnaclauium Jitcns rclpondcat, repericfqueFEDCF.imprime^
itaque pun&atotidcm in fpacijs difcicrisjatquc iri locis, qua?dauibus correfpondcnt
in pcntagrammo Bifli. & habcbis loca bafis decerminata, vt in prccedenrifchemate— >
patet.
Non6,pofitispunctis notas ijsfuprapones, ea qua-fequitur methodo,accipe in calcc
columnaequamcunquc notarum fcricm, norafquc fingulasfingulispunctisapplicabis,
ita vt omnes notatin fingulisquatuorpentagrammis vnifyllaba? rcfpondentcsfintciuf-
dem valoris; apparebitque prima ftropha harmonica , vt in fupcriori fchcmate patet .
Decimo, reliquas ftrophaseademprorfusratione & merhodo , quaprimamexpedi-
uimus, expedics . Ncque enim vlla diucrfa operandiratio in illis occurrcre poteft. Da-
to igitur metro Adomo tetraftropho, & dato tono cantilcnam aifiqnauimus,quod crat
faciendum__.
Nota in fragmatiam feraclam .
NOta prirao,in huiufmodimetriciscompofitionibus,eafdcm prorfuscautelasrc-
gulafqueobfcruandas efle, quasin pnecedcntibus iocanonibustradidimu6.
Quosvt felicius in ncootio proerediaris,perfcde caJlerc dcbcs, vt fi difficu Jtas aliqua oc-
currcrit, quid faciendu fit deliberare polfis ; Soluimus cnimin illis 10 canonibusquic-
quid in vniuerfaMufurgia occurrere poteft difficultatis. Vcrum in iequentipropofitio-
nc aliquas particularcs rcgulas aflignabimus ; quibus quicquid hic omiflum eft , vber-
tim recompcnfabitur.
Nota fccundo , huiufmodi mufarithmosquibuslibettonisaccommodari poflc , ex-
ccptisijs, quiobtritonumaut femidiapenteeosnon admittunr.
Notatcrti6,fcdcsfignoruraaccidcntaIium obferuandas.fine hiscnim facilc crror
contingere poflet.
Nota quart6,vel per vnius mufarithmiad diuerfis tonisapplicarionem>eundcn__
cffeclum prodire, qui pcr 4 diucrfos mufarithmos diucrfis ftrophis accommodatos.
Notaquint6,admifturasronorum anificiofius in 2 & j ftrophainfercndas,ordinem
columnarum naturalemferuandum; ita vt prima columna ftrophar prima»; fecundafc-
cundac, tcrtiatcrtia:; quarta quartar correfpondeat,hoc enim paclo omnis in miftura to-
norum error vitabitur; & cantilena naturaliproceflu conXtituta, dulcius aures fcriet .
Qux omnia fummoftudio obfcruanda funt .
SequiturPinax Mufarithmorum .
MVSI-
389
g o Jrtis Magn* Confoni, ffc? Diffoni
MVSIC./E R H Y T M I C iE'
P I N A X I I I.
Mufarithmos continens pro Adonijs & Da&ylicis aptos .
Gaudia Mnndi.
Adonia.
Not* Metrometr*
...
?tt??
of j>oo
<j>OfOO
?-??°?
-ojjoo
£?tt??
tttTT
o.j. o
OOOOOJ.
qoo oa-
Oo^oa»
ft?*
????r
rtt°°
., . ■
?H??
offoo
?afoo
?-T?°?
;?tt??
TttTT
O.O OQO
ooooo—
qoo aa.
OOO oo»
?-tt00, ?'tt°°
^'tt^0 0*ff0<
?m? ?tt??
o^yoo o^yOc
oO?oo ?OoOO
?*??*?
U.O*|00
*?«??
TttTT
©• j. obo
ooooo—
a ooaa
°??
?'??*?
...
£?tt??
tttTT
©•O OqO
ooooo-i.
aoo aa>
os«|Oo<j> oa.
tlrT?°? ?*t ?°?|?*t ?°?
?????■" ^????*!?????*
1???°? Y??°? lmc?
Tollitc Principcs.
JJactylica .
5J5JJJ
88(778
JJJ**J
iii W
666jJ J
888g78
444 >U
4445JI
J f T 5
8887 7 8
$44*13
8441» I
bn88»
JJ*J«7
87Jt56j
JJJJff
b'H*88t>
JJJ 3*3
in iti
JJJJJf
»»*»ii
777777
JJJJfJ
J44»iJ
888778
666H f
644JJI
J4.<>»J
88(778
J«JfJJ
«5'f J«
JJJ'87
4JJ544
877"»
6f5««f
088888
8j;88j
43344»
, 66(5666
1 11881
444JJ4
111(56»
444J34
818818
666J56
444H4
35 j66l
8*11(87
Jf»j4j
87766J
6JJ443
88887«
45f*45
4; 3 *Jl
4JJH*
888667
( JJ-MJ
4 1 1 »1 1
3JJ J3J
818778
6665J6
6663 J6
888778"
666* f 5
VVW J J 1
|44 »*3
64*5JI
4JJ-»«
888666
«5J114J
411 l»J
1 11 lll
FfJwTw
Jfffff
ffffff
666 666
lll »11
444 444
»11 ill
66655J
88887 ■
4441 >J
44*f f '
JJJ'87
811861
5JJJ45
877 66J
666 Jj6
888778
JJ3 *3J
666 336
JJJ661
S21JB7
Ji*J4J
8776' %
5 J J f 4f
8ii 881
5JJ667
87 766 J
J44JJ4
ll»88l
766 666
jl*66»
666JJ6
888778
3J3 JJJ
666336
JJJJ4J
lilili
777 767
ffff»f
566JJJ
881778
J44l»J
1 8445 51 1
-JijJl
67*5 J*
JJ6778
6J4 33*
J6»f ff
888778
544 »»J
8445JI
555J55
888778
JJJ *»J
11155»
3JJ »*J
888->78
5J55JJ
1551
«JJ44J
888885
4lJ*6 5
#2144''
;4J*»J
888 778
f*JJJf
84JJJ»
J6CJJ5
888778
-•44 **|
844 Jfl
ttt 5 5 5
8S8878
444 *»J
444 5 5 •
>J5J>$
888 77S
JJ3»:J
I'55i
*55 44J
: i 778
45 5 645
4J J**i
6J5 44J
£88 8S8
4J5 66J
4JJ44»
Not*Metroractrx.
O.yOO.yO
n0?*?*
?-trTt?rt?rt?rt?rt?rt?rt?
°????
^°tt?-t
?ttrt?
tttt-r
• yOO.O
O.^OO.jO C.yOO.j><
?'t°?-tC
°????C
•°???*?°
£?ttrt?
tttrr
>????'
£?ttrt?
ttt rt
oOO OOO
o«y°**o o
00 0000
OijOCoO
aooo o s« bo 00 oq.
?*t°?'t
000000
'°???*?°
*?ttrt?
ttt rt 0
tt ?tt?tt?t??tr?tt?tt?tt ,
00 00 o o
O.cjO o«oo
RCOO O B.
t?? ?*t ? ??? ?'t ? ??? rt ? ?rr rt ?
???????????? ????????????
n??*T ? ?'T??'T ?lrT??*T ? ?'m#t ?
vOO OOO
O* 000*^0
nooooti
Digitrzed by Googl
Lib. Vlll. Mujurpa M irtfica .
it
Propofitio I I.
Dato metrolambico Eunfed<co, dato tono quolibet fufra illud
quzmltbet harmomam componere.
IAmbicum Euripcd xura mctrum hectafyllabumeft, cuius Mufarithmos in quatuor
columnis PinacislV. Syntagmarisfecundiordine , velutintoridemcctiaft.opha^.
otdinauimus,vt tituluscolumna.um demonftrat . ArTumamus pro thcmate mctrivul-
gatiflimurn, facatiffimumqueilliimhymnum, quiJcquitur.
Aue maris sltlla
DEl Matcrabna
Atquc femper Virgo
Felix caliporta .
Supcr hunc itaquc tctraftrophon quifpiam defidcrabit componcrc modulationcrru*
quatuor vocibus dccantandamj isita proceder . Primdcolumnas rcfciflaseo ordine_*>>
quo volucrit ordinabit vclctiam^Mufarithmos quatuor ftrophiscorrefpondcntescx-
ccrpct feorfim i Sint autcm quatuor Mufarithmi ordinc iuxta ftropharum ordincm ex-
cerpti, vt fcquitur .
II.Toni
G
8
F
1 7
E
b 6
D
_l_
C
4
b
3
A
2
G
I
I. Srropha II. III. IV.
)t»r> :un
Mufarithmi
1
<
I
113413 »45545 3*8313 534»23 7
578878 7*5**7 57&777 55^45 5" LtCuaftrop.
318855 **3345 3 S * * 7 ■
L 876458 543**5 87*373 334*5« J
ExccrptisMufaMthmis,fcIjgeronum,qui fitv. g.fecundus, hiccnim_,
cxcitanda; deuotionimagiscongruus cft. deindc applicetur columnc.
toni fecundi columna clauium vt c laterc appar ct . Curn vcrc» tonus mol-
lis fit,fyftemati>phonotac~tici fingula pentagiammaappropriatis dauibus
rau:r
I I.
1 I
I
t-?:
£0
i
Aue maris ftella Dci Mater alma atquc fcmpcr Virgo felix ccli porta
L Prx-
91 Jfrtis M*gn* Confom , & Difiom
Prxpararo phonotatficofyftematedifcretifque profingulisfyllabistotidero fpacijs,
compoiitioncm ordieris, vt ieqnitur. ....
I'jitu6 , cxpedies ftrophc, pnmx Mufarithmum , deinde ordine reliquos . Vide igitur
quibuslitcri-s m^ohnnnaclnUmnuefporldeantprirriiMiifarithmiprima numeroruau,
fcncs 12, 413. & inuenfrs GABCAB. harumhtcra-ium loca quxre m pentagrammo
Canrus, ibique puncla imprimes. vt vidcs,demde vide quibus litcris in columna clauiu
relpondeatlecunda numeroruminprimoMufarijhmolcncs V7SS/ & repcrics DB.»
GFG.harum htcrarum Itxaquxrcrapcntagrammo Ak»,ibiquc punfoimpritnc :tcr>
rio vide quibus literis refpontrCHteimT>umerorum ferics $zi 1 ?f in eodcm Muia-
rithmo, & reperieseam rciporfdcre BAGGDD. harum htcrarum luca quxrc m penta-
grammoTenons , ibique punela imprimc . Quarto videquibus htens m columna cla-
uium Bafis Mufarithmus 8764y8reipondeati peritfqneGFECDG.harum lireraium
loca in pentagrammoBafisdihgentcr nota , ibique punclaimprimc . Quibus imprc:hs
accipe quamcunquc notarum mctrometcaruin (quas in taicccolumnaiuminucnics)
feriem;camque vnam & eandem fmgulis quatuor vocibusaccommoda,vidclic:ct »fu-
prapuncta fingulispentagtammisimprc fla .Namhxcpunda oftcndunt fpacia in qui-
bus notxnumero punftiiquccorrefpondeDtes poni dcbent,habebifque prioiam ftxo.
pbam compofitami Reliquaso.rdinc ftrophas cadcm prorfus rationecxpedics .Dato i-
gitur IambicoEuripedxotetraftropho & dato tonoqucfito,datam melodiam compo-
fuiraus, quod erat facicndum_j .
J^ota in Pinacem IV.
I V 7Tftropharum mclodiafinccrioi habcatnr , mufirithmi exftropbarumcolum-
V n's naturali ordine difpofitis excerpantur . Quod ideo monemus nc mulun-
thmi hinc indcfine vllofelcdtuexcerpti,quofdam fuppcditent, quiminusfuaui mc-
lodia influant. hinc prouidimus, vt muiarithmi naturali ordinc deprompti femper per-
feclara harmornam , qucinexaciatonorum miftura confiftit, cxhiberent.quod «fu*
pramonuimusVSein omoibusiccuturis pinacibusobfeii.an.dum cft.Hoc non ideodi-
clarn velJm',quod in promilcuc depromptismuiarirhnus nulla haimoniaprodcat ;ea_,
rnlw fetnper, quocunque ©rdine eos depropfcris emergct, fcd quod ij , non crTcctum_.
parcmijs, qui excolumnisordinc naturali dcpromuntur ,exhibeant . Si quis tamcru*
inhocncgotioexercitatior fiicritiiscx difpofitionenumerorumfacile quoqucinten-
tutn, hmc inde eos deproracndo, effcftum confequetur .
II. LocaS&>. fummo ftudio,iuxtaprxceptainprxcedcntibustradita, obleruan-
da funt .
III. Velvnicusmufarithrnus fufficictad^ftropharum perfeftamharmoniam ;u vti
m prxcedentibus diftum eft, per bacillos tranfpofitorios diuerfis tonis, vei quod idem
cft diuerfisliteris in columna clauiura applicetur . hoc interim obferuando , vt vltima.,
itropha femper primx quoad tonum rclpondeat.
IV. Hofccprxdtftos4ftropharummufarithraosomnibustonis in capitecolumna-
rum defcriptis applicarepoteris;hoc camen obfcruando,vt fiin voce quapiam vox al-
uor aut dcprcifior,fuerititamcumalteravocc >vtin canonibusdiftum cft,commutcs.
PINAX
Digitized by Goog
C3
n
E
1
B
rt
E
_>
o
u,
S
I
_P
S
I
•i
Lib.Flll. MufurgiaMirifica.
P I N A X IV-
Iambica Eurjpedaea penultima longa.
S»rophi I .
Stroptu 1 1 .
Stropha 1 1 I.
T7ui.!iuv.rxT£
S.roplu 1 V.
T I. II. III /V IX X.
T.ui.in.ivix.x.
T. I.IMII IVIX.X.
8 7 5 7 7 7
J » J 45 *
8 j 87 i i
I 43 »4 *
7 7 5 7 8 7
3 » 3 5 8 J
3 7§5df
» 5 4 J» J
7 7 7 J 7 7
3 J »34»
3 3 7 8 7 1
5 4 * 4» J
7 7 > 0 J J
3* 3 ' 71
378451 |
j r j j 5 f
8 8 8 7 8 1
3 3 3 »33
i i i f i i
333 3»»
7 7 7 7 7 7
5 5» J44
33 33 77
X » 1 1« 7
7 7 7 7 1 J
444 4 J *
7 7 7 7 8 J
5 5 4 J »3
77 f) > >
J J > » 7 i
J J 4 I % 1
8 % j 6 5 f
J 7 8 8 7 8
J 4 8 4 * J —
• ' « 4 »1
7 6 7 J » »
x 4 J $ 4 5
7 8 J867
J4J «» »
7*3 5 45
5 7 8 7 7 7
348J 1 J
87*37 J
7 7 6 8 78
1 > 4 i > 5
3 3« «*3
J J 46 J 1
3 »3 » « 7
• 7 J 7 J J
1 5 5 4 3 »
l \ 3 4 8 »
j iS 5 4 J
J 7 • 7 7 7
J 4« J »3
876 J7 J
5 4 J 4J x
7 7 7 * • 7
J * J 4 5 5
373x17
»7««78
J J « J » J
6 J 4 1 5 1
' » 3 4$ »
878x77
M S»J J
Ul?3»
3 - 3 5 » 3
5 7 » 7 0 5
3 48 J 47
8 7«? J 4 J
5 44J45
7»3l87
5 7 3 J 8»
J» 1 7* J
8 81 J » J
114555
4 j » 1 5 1
5 5 5 4 5 5
1 8 7 8 7 8
3 J » « » J
• I J 6 j 1
3 »3 » 45
» 7 8 7 7 7
3 4t3» J
87*J7J
5 4 5 4 3 x
7 77787
J » J4 J J
3 73 t «7
3543 * 3
■ 7 0 ) I 1
3 3 « 17 «
6 J 4 I < 1
5 5 5 5 5 5
*> e 0 7 * **
3 3 J »3 3 1
88*J88 1
5 5 5 5.4 4
1 1 7 7 7 7
3 3 3 3*»
33 3 37 7
iitiji
77 775 7
4444J5 ,
7 7 7 7 8 J I
5.» ->3 i 3
7 7* » I 5
J J ' 1 7 •
J 3 4 1 J I
5 5 5 5 44
7 777 77
3 3 3 3*»
3 3 J 3 7 7
5 » 5 4 j »
77775J
113187
» 3 3 7 » 5
J»3J 45
5 7 8 777
J4»J » J
87*3 73
*5<>4) 5
8 88878
8 J4 8x;
43 4* J 1
5 5 4 •» 5 5
776878
3 1 « ' »3
3 ?4<' '
J 4 3 » 4 *
7 7 5 787
J» j j 8»
J 7*i * »
$ 5 4 3 * 3
7 7 7J77
J 3 »J 45
3 3 7 8 7 3
5 4 i * 5 5
7 7 J «78
J »J 4 * 3
J 7 8 4 J 1
J ♦ 5 4 »3
8 7 7 6 J J
J4J878
1 »3 4» l
3 * 3 » * J
5 7*7*5
3 4*347
H7654J
»4*5 45
7»3 * «7
5 7 J J « »
J »17 6»
«8» 3»3
*J7l7 «
8 8 455 5
43 » ' » 1
Not* Temports .
O.y y y O O
?*T Y ? 0 0
????°°
T T T T°°
T*t TT??
MCt OOOOO
©•^ 0 «jj> O O
fTV?°°
? TY Y 00
TTTT°°
rtrrtt
—0 00 0 0 0
Y ? ? * 0
m?°°
??Y?°°
TTTT°°
rtm?
_o 00 0 0 0
1 1 I
m?°°
???Y°°
TT T T 00
rtm?
-yO 0 O O O O
£?TTT?°
0 «p 0 0 0 0
£?T TT?°
© 0 0 oOO
_?TTT?°
0 0 0 y 0 0
a 0 a 0 aa.
_oo a O a
0 0 0 0 c a*
_o?TToo
0 0 0 000
q 0 a 0 Do»
3 _o 0 a 0 a a.
* 0 0 0 0 a 0«
ho a 0 d a*
—0 0 a 0 a a>
00 O 0 H Q»
a 0 a 0 a a>
_©o a © a a.
0 0 0 0 a a*
O y O y O O.
3 ????°°*
— 0 0 O y 0 ©•
O O O y O O.
OOOOOO,
J-o 0 © 0 © ©•
C y V j, O O.
? ? ? ? ^ W*
**"? ? ^ ? ^ ^*
0 y 0 y 0 O»
????°°"
00 0 0 ©•
V>t0
iiu Jtb
A I
I .1!
70b 2Uf
JU
rs5 >ti
Pro-
1
Digitized by Google
fjf Artis Magn* Confom , Difsoni
Propofitio III.
Dato tetraflrofho monocolo Anacreontici metrijuper id quamuid har-
moniam fetitam comfonere.
Slt datura tetraftrophon vtfcquiturduplex Anaciconticumproprie diJhirm&Boc-
tianum-.-
Oterquatcrqtxfchx Habet omnu hocvohiptas
Cicada^fupremis AnaCrConticum SttmuUs aghfurentes Boctianum.
Jnarborumviretts 71 reu Apwmquc per volantum
Cantarc dulce gaudc: Ferit acJacordamorfu.
Quicunqucigiturftipcr hocmctrum harmoniam defideratcomponerei isitaproce-
daLfittoDusVIII.datusproformacantus. Ton.VlIT.
L Accipe quoslibctMufanthmosmxta4.ftrophasdilpoutosinictiue-
tipinace,vtinferiuspatet.
II. Sionenturpentagrammapalimpieftiphonotaclicbaracteriimocan-
tus duri prout oftauustonus rcfert .
UI. AppHcata 8.toni columna ad columnam clauium,punc~hto in fin-
gulis pcnta-rammis fcdcs dauium per Muiarithmos appropriatos indica-
tas, caprorius mcthodo & induftria,qua in praeccdennbus docuimus . &
omnibuspcractis prodibit tctraphonium fiue quadricinium, vtiequitur .
Notc. raetrometrc, ijs applicatc, Unt ex fcriebus temporis partim pcrfctfi
partim impcrfccti .
Mu&mhmi
3131123
1734»7»
I I.
3426676
8876888
8456414
1 1 1.
3^66134
8128281
6113166
6526762
I V.
7447677
8825878
3465413
8423451
F
X7
'E
6
D
7
C
4
B
3
A
1
G
1
F '
7
Tctraftrophi
[■■l^*.|fli.*W<M3
SliiiliSii
O ter quaterqifelix Cicada quc, fupremis &c
Videsin hoc paradigmate vtrumque tcpus imperfeclum in primis duabus ftrophis i
perfeftum fiue triplam induabusfequentibus.ftrophisiMeliusautem fccies fi toturn-.
tctraftrophonfub eodcm tempore vclperfc&o velimpcrfeffo exhibcas.
PINAX
Digitized by Google
Ltb.VllL MuJurgiaMirijica.
P I N A X V
Anacreonticapenultima longa .
5rropru l.jStroph. II.
Tco.I.a!lt- T00.I.II.III.
))i«S78 J54J »**
8l7«v,y 17775707
555J4»J JJ1J545
8S5645' S»5
55555 55 \Wi
8888788 |7777 77T
Jj?J»?J fffff*»
8,88 JU 3ij< JST
IV.1X.X.
JSJ4J»)
77«* 555
iv.ux.
JJ1«777
««7* J4J
»J|S»7« ff S4J j»J
Jj8485« ,»»5 37J
T56JJ»;
77888,8
»M5U5
554J'J«
JJ*«76$
8»76 545
SJ JJ>»J
8856 34J
JJ4541J
«•77655
514387«
111)451
55 5 ♦J»J
k78 555
3»J««7»
IJ34 »5»
J454J»J
I&JTS?!
8»*»555
I4J»IJ»
Jj»«6j5
JJJ 4iJ
887«87«
1150 5'
5J5<J»J
778^J«5
»JJ«878
5J«4i J»
JJ4J4H
«8776J5
5J4J«78
tu)4J»
JJ44 3»
778* 867
»»»5JiJ
.stroph. II 1 j> i r o i> h- 1 V. I Sitopha 1 .1 Stropb.iL j Stroph.Hl
iv.ix.x.
Torj.Ut.in.
1V.1X-X.
JJ4j»4»
777«i«7
JJ4J J«J
JJ»i /6j
5J5J54J
88;« 777
Ton.Ml.lll.
1V.1X.X
8««»J»,
66J7«7«
44J4 J J 5
44J» «51
JJJ4J»!
.7776JJJ
3J»»J*3 !J;J8I78
«8j ■ J7J j;;?4 1 Jl
iixi »87 7776878
Too.MLIl!
IV.IX.X.
J»J8 3»J
JJJ6JJJ
87 II 87«
•J34U»
7777 755
4144 4Ji
777 7«5
1J4J »«7
777JJ35
jj»«7«»
3J7«J6J
JJ43 3*3
7717 «77
5565 445
5J67 8*5 j.34j67J
.J»8 761
7*.5 545
JJ43 »1»
J'ii5U
J65J654
8878 886
54»« 434
8^56484
»jt> 7t>7 ' J4j8 8«8
787J54J 8876656
JJ4J 11» JiJ,4l4
j-»3JyJ
JJ2«767
7775 J4J
JJ4J »»»
>J7«J»J
JJ43»4»
7 ; « » 8 7
JJ45 585
j:»8 75|
JJ4J l*i
7* ,877
J5 J*4J
3i-»J 67J
.84J6484
K j .4 i*j
'7777577
jjj* 3+5
3337*71
555JJ»J
8478777
»1 5nJ
t> 8 y ^> 7 :
Ui» 7oj
887* J4J
5» JJ «J
4850 j,J
J5J4 }J$
33}l 1*3
3334 651
888 L|aj
66J7 «7«
«»J4 JJJ
443» 1J»
JS44 J»J
7766 jjj
»»»« «78
JJ»4» 5»
J4.4J1 |
J6J7»7«
88S1 555
»4J» iji
!j*J4 ?»3
8876 55J
JJJ8 878
,«*J4 15»
J»87 6$t
87*J 48J
JJJJ 878
»J63 45»
i»«7 *JJ
876$ 4»J
JJJJ878
8joj 4J»
)i8o 878
87 > 4 J J J
*4js «*;
t»S4 651
«J4J41J
6877 *SJ
4j4j 878
4I»J 4) I
814; 6J5
5787 878
J48»4»J
876J 4JI
J4JJ •S4
887« t>6
56JI 454
14 J* 41 »
7 J »8 767
5»7$ J4J
»J4J »*»
J1»J J»5
jji» 8»»
887* J*7
JJJ4J1J
IIJ» J»J
btroph.IV.
T00.IIMII.
343« ««>
«876 6 $7
J6JJ 4J4
845«*4>4
i)»8 767
,7»7J J4J
J J4) »»*
JI14 JiJ
8^76 J5J
J6J4 J»J
J3J8»78
«6)4 »5 1
J0J4>»J
»876 5 $5
JJJ»«7«
itj4 »5 1
8*a» jlj
63J7 »78
88j4 J J J
44J» »$»
34*4 J4J
!>8M 888
56J6 56J
MJ4 14»
J4J4 J»J
J*J7»7»
b«8i J5 J
»4J» ' J'
J454 J»J
J6j7 878
8»oi J5J
»4, I U »
» ji J J4J
7877 767
JJ4J »»1
J»»i5*J
J5J4 J»J
•776 J5J
J»J« 87«
I4J4 IJ 1
Jjl. «*»
JJJ4 J4J
8«/6 Ji>7
'»<»3»J
344J J4J
8887 7 $
51,» Jli
«165)4»
«i4J 6JJ
$7«/»/«
j4i»4>»J
876J4J'
»j»«767
7b >5 5
1J4J »»*
$•»3 J»J
IV.1X.X.
iv.ua.
$JJ4 ?6$
8818 78«
JJ»4 J»J
86 6 $41
J44J J*J
«67187«
l»»J JJ5
U»3 »JI
.88») J4)
JJ78 7«»
3'4l J6$
8876 541
*JU4»J
••77 6$f
C$4J«7«
4I*< 4$»
34Jj »88
8878 7J6
J'54 4J4
8456784
ji86 87S
«7J4 JJJ
5<.««»J
»*34eji
: h»j )44
157« / M.
JJ41 5*5
387» 54»
J4j4«7«
«776 ;j$
J4;«»»J
iaji 6ji
)»86 87»
»754 5 J
J4J» »»3
h.mM'
Ji8w 878
»71^)JJ
J13» «»J
1») 6$ 1
1 Jl8 7<7
7«7I 545
JJ13 *»»
J»»3 5 »5
JJiJ JJJ
878 «7«
3»«»J»J
*1*J IJI
Sb»b 878
J-.J 5JJ
J44J J*J
»4iJ IJ»
3-9-> «7»
• /76 JJJ
J4J8 kl)
lljl 6J »
$ 54J»J
•«/ 5JJ
J)>»«7»
|6>4 U »
j4S4 3H
8 888 888
J6$6J6J
14. 4 »4»
801SI 8
.$•71 1$J
J44J J»J
8-.ij.Ji
4J4J 4»)
««77 6$J
«J4j «7«
4*J4J»
>.»w 87l
«7J4 3$J
J4J««»J
»»J4 6JI
J6J4}»J
88765$$
JJ>»»7»
«6)4 »5 8
Notz tctnporis .
I
•°W°Yw'r. i'
yooo y ool j,o«> 00 00
?TT TT y0',mTT?°
YT-tT-tf0'rrlTtY
°?*TTT?00?'T TT?
^mr^Tmr
TYTTT ?°,TYT TT Y
o oc
c
oc
>o
,00
o
oocauBO. oocaoaet
HaOacPH.'oooBOaB.
oocooc a
?Y?°Y00'
ioO|.oo.
oooooco
f Y?° Y^***
j,O^OyOO»
"lYf
OOO j Cl
tt
rT-trt,0
r0???00
°?*T TT?°
£TTTn0<
t? m ?°
j>oCOo «^JY^*0 V
Y<-c<ioco y^^^y''0
rTT TT?° flTtti*
iTtT't?° ?TtT't?c
OOCCCpO cPOCCOO
HTVT00
TUTT?°
lNot» 1 cmpcns
°?'TTT?°
TTfrro
T?TTT?°
Tlt TT YttTtttT ?? Ttt TT ?? ftWffittnft
— — ■ — ■ — ■ "~ " — _ mm J\ . h w <n m «1 trt «O □ □
ccobooo ooooono'cocBOBH
BBOaOBaloBOBOBH^OBCBOBO
ooococb oocovoolocccooo
Y?Y°?oc
OCyOyOC
coooyoo.jyooojcc
c OyO yOC . ! oOy oyO O
m
■OCOvOC
iTTTT t*
iTtrir
i°??Y°°
°?*TTT?°
TTT?'T°°
T?TTT?°
Ttt TTYr
o v ] 'f i c' V c
^ceoooo
YTT Hi°
?TtT*t?°
?°m°°
VTT??°
TTTi'Tc<
COOBOBO
BOOOOBB
ccocooa
yyyCyOO.
yC0O0©*«
COCBOBB
BBOBOCR
oocooca
yyyOyOO
yOy OyOO
y yy CO
yCOvyOO
mtttc
YT'tTtr°
COyyycO
°Y*TTTY°
TTTY"ToC
mtrvf m n?°
TttTT ?Y TttTTYY
OOOBVBO
bboocoo
ccocooa
yyyCyOO
yOyOyCO
Digitized by Google
16 Artis Magn* Conjont , Dijfoni
Propofitio I V.
Dato Tetrdftrophomonocolo metrilambici Archilochici4atoquetono
harmoniampetitam componere.
DAtum fit Tetraftrophon fcouens, hymnusfcilicct in Ecdcfia cantatiffimus
Vexjlta Regij prodeunt
Fulget cructs myjlerium
Qua vita mortempertulit
Et morte vitam protuht .
SitqUctonusprimusdatus,fupcrqucm quifpiam defiderabit compo-
nerc harmoniam,ita proccdct.
I. Applicacolumnamclauiumcolumn^ toni primi. Deindc fi^nabis
quatuor vocum pentagrammijs in palimpfeftophonorafticoiuxta tonum
primum, quicharadterifmiduri cft.
II. Accipe 4 Mufarithmos quofuis cx Pinace fcquenti ex quo nos 4 z-
quales muiarithmos 4 ftrophis corrcfpondcntcs accepimus .
I.
85766555
33334**3
555*8778
88564558
I I.
f77ff44?
33281221
5 5487667
33785215
III.
58765443
33^7777
m3314f
88563773
IV.
77766555
33388778
fff43«3
3334«yyi
l.
Toru
F
3
E
2
D
8
C
*7
b
b6
A
5
G
4
F
3
SpgBSg gBw g*g6?s£;
$55--- —
— *.
VexijlaregisprodeuntFuiget&c. *
#53
Deinde opcrare punclando pentagramma , vt in prxcedentibus didum eft, deinde
applica punftisquarumc unquc notarum in calcc columnarum fericm, nos hic triplam
ciegimus,&prodibitharmonicum tetraftrophon quarfitum; vt hic apparet; diligentcr
ob(cruando,pofiriQnttn fignorum c hromaticorura X & b. locis oportunis facicndam.
Quomodoverd huiufmodicantilenaru Copofiti oncsinfinitis modis variari poflint,dixi-
musin canonibus, quosconfulc,&inpropofitioncprima pinacisprimi . Intcrim cc su-
mo ftudio notarc vclim* quod & fupra in Canonc II. monuimus ; Si voccs in aiiquo to-
nopIusa?quoaltiusautprorundiusdcfcendercnt,caspermutandasinter fe , vt cirato
locofuscdocuimus.
PINAX
Digitized by Googl
Ltb.Flll. QftlfiJUrgta Mtrtfica.
P I N A X V I-.
Iambica Archilochica o&ofyllaba penultima breuia .
.5
CU
CO
u
. < ifirj
o
I
"5
a.
Stroplu I
To.V.VI.VIIl.Xll.
5 f S 43
» 7 *1 8 77«
J * 3 6 J 55<
* ? 3 4 i 5 51
3 1 4? J »»J
«7 * 8 3 77*
I 5 » ! 'Hl
3 3 iT*778
8*6565 55
5 M I 1 »»3
Stropoi i 1 . Scroph* UI.
T0..V.VI.VHVXII
**r«5*M»
5 6 5 3 6 5 56
845641 14
3 i * 3 5 5 41
I 1 S J 5
* C S 87 *6J
; 8 8 1 j isj
|6J 6*77*
* « M J 55S
I 4 3» 1 SS 1
8* 8 8 3 »ij
J 6* 65 J55
J ' J 8 8 77»
86 J4 1 5 fi
J » 5 4 J 1 »J
8 7 ** 8 77«
f J S 65 fft
' M 4 ' 5 5'
>88*}»*J
J «" J 6 8 77*
S»f 45 jjf
JJUULLIIL
3 4 3 8 4 JJ4
t 3 7 6 KoijS
t 6J 3 6 55-
• ♦ 5 { 4 tI4
3 *4 J Ji»J
8718 8778
ii*s sssf
I 5 - ? 1 JJI
3 3 5 * J »»J
8 8 8 8 8 778
5*I«Mil
* 6 j 4 1 551
55587667
J> » 3 5 4 45
887651*5
5 5 4 3 »» *»
»3 » 8 76 67
7 * * I $ 4 4J
j j tlltll
8* 7 65 667
r f 5 .4 5 4.45
' MM \*f
5 6 $ 4 6 5 5 6
887888*8
J 4 1 »>'4 3"J4
J*4f 64 ' ' 4
8 7 8 7 3 » »3
5 J 3 5 5 5 5»
J 1 1 » 1 7 78
0(6(1 ! 51
i*4i i^-i
8 7 » 8 * 7 78
J J"M J5J
»1 5 J 3 I 5 f »
i 3 »3 5 5 4J
88 7 8 »8 *»
5 5 5 5 5 6* 7
38587*65
3*433 *»i
87»88778
5 5 6 5 5 J JJ
> 5 1 J 1 5 5 l
t». v.vi.vni.xn
J »J 43 » »3
i< 7 8 1 rf 7 73
s I J 6%Sjkl
1 ffl M 5 5 ',
311: 1 » » »
,»7>6|*>7
5 J 5 4 5 445
* 5 J »3 » »5
J 5 4 4 3 » *»
8 7 8 x 8 6 67
3* «JJ44J
* J 678 » » 5
3 * s 5 4J 3 J
87*7 »7 78
55336S54J
» 5 63 * 3 36
I • » 4J 4 4J
J5f 67**8
J J I» J 66j
887 6J44I
s 4 j »» » x*
71867667
5 6 J 6 J 4 4 J
5 »34 J »» J
5 6 J 4 6 5 56
8 8 7* 8 8 88
J 4 » 84 i 34
JM 5 M » '4
j 8 81 J »»3
5 6 j 58 7 78
888 41555
1 43 »1 5 f>
3 5 443 ** *
7 S81 8667
576JJ44J
85 67*» »5
35118*1»
• 876 5 667
JS54J44 J
IM » J * »5
'A
oph» I V.
6. V.VI.VII1.XU.
5 4 4 J »*»3
8 8» 88778
J 6* J6 j ff
1 4 » J 4 5 5 i
0 8 4 J 3 * *J
J*V* 8« 778
3 4 « 5 5 5 55
1 4 »3 I 5 5 1
J» 8 8 41 5 1
865 6677 8
f 438 8 1 ij
J»J46j 51
43188778
886 J 6 f f J
6% 4) * ** 3
4I»34f5»
3 »8 8 8 7 7*
86 J6j f J5
f 4J88»» j
I »J 46 f Jl
3*888778
«76S6JU
1 J 5 3**» J
I f 6 J 4 5 5 1
3 1 S 84 5 J5
86 566778
J 4 J * 8 * »J
1 *3 46JJI
t 5 43 »»»J
3 3 »3 8 7 78
8 8 6 5 6 J JJ
I I » 3 4 5 J 1
J » 8 * 8 7 7*
86 J 6 J> Jf
f 4J3 8 a»j
1 » J 465 fi
J 6 J4J»*J
88**8778
J4f<J J Jf
I 43 4 1 J J I
YTTTTT*t°
©ooo.oo. [°
utnm
mnrt°
*.n.mrTo
Mtfrtrr0
?°?TTrt°
Notae tcmporis
tjOOOOOO o
°?mrT°
TTTTTT't°
oOoO.j.0. |0
TttTTTt ?
T?mrt°
^ffTTtfT0
?°?ttrt°
"oooB^qoq.
[aouoonoq.
3?fr?ooO.
°????° ? °*
°?mrt°
TTTTTft0
4^O^0«> j*^*^1^
TttTTft?
mfm?
-TrTTTfT0
cTTTrt?-t°
T°Tttrt°
ooopooJfpT
^OOCOOBOB.
tjooooo-o • I pOOOO»>0©
3???0rf
°?m°?
,oc. c .
jTTfTf*
•Ofoooyc.
°??m*f°
Tttnrt0
ooo*«oO»oo
tttTTffT
TTTTtrt0
*tttrtrt°
?°?TTT-t0
oocaooOB-
|bOOO*BOB*
a 00000 o o
1 t t
tJtt
4 "\
t& Artis Msgn* Conjbni, & Difioni
Propofitio V.
Z)^/<? ^Tetra/lrofho metri Enneasyllabi datum Jufer eam
Melothtftam ferjicere .
S
ItdatumTctraftrophonmonocoIumcnncafyllabuni>vtreqDknr.
Aue Regitia Afigclerut»
Aue mcdtlapopulurum
Salut fons i 'iu falue port*
Ex qua lux mundi twbis orta.
Sit autcm fupra hoc mctri gcnus componenda harmonia , tonufquc Vll. datus fit ;
Prxpofitisitaque fignatifque pentagrammis palimpfefii , iuxta tonum da tu m . exccrpc
ex Pinace VII. quoldlibet Mufarithmorum tetraftrophon_» .
G
8
F
*7
E
6
D
5
C
4
fi
3
A
1 i
G
r
I.
1 1 1.
IV.
3*43*5355 551354?" 3***34545 5543*5555
886887678 88x87*867 876486567 886887678
53454»"3 334***545 33*4325»2 7345621*5
111345651 887652115 856782325 111345651
Excerptis Mufarithmisapplicabiscolumnam dauiumad columnam_
toni VIL& deindc opcrarc vt in prcxcdentibus docuimus fignando fin-
gula pentagramma fuis punctis , quc, deindc notis vt pnus vefties . cuiuf-
modi nos hic notas tripla? minoris acccpiraus,pro<Iibit petita harmonia_.
Tctraphona vtpctitum erat, ficicquitur ,
illilililiiffi^lflil
iiiiiiiiiffiiiiiiiiii
AucRcgina AngclorB Aucmedelapopuloru Salue &c.
Atquehocparadigmaitcrum alijs infinitis modisvariare poterisiuxra difta in prx-
cedcntibus,fed nceidem fcraper repetere cogamur^Lectorem ad canones Sc fchema-
taremittimus . Dato igiturtetraftropho &tono, harmoniam pctitam confccimus.
PINAX
Diqitized by CjOO
i
I
'5
V
rt
6
«-.
o
u,
Lth. Flll . M ufurgiet Mirijtc* t
PINAX VII»
Iambica EnneafyJIaba penultima Ionga.
Stropha I .
To.V.VLVnj.X.JU.
Strophi I 1.
To,v.vivm.x.xn.
1 Srropru 1 f I.
TcV.vi VIILX.X11.
I Stropha IV.
T0.V.V1.VH1.X.XH.
JJ »3 1 7 8 7 f
«fof 61 } 1 f
5*43 »»f» i
" »J4f 6 5 i
31 f8 76 f 4f
• 8 f6» x 7 1 1
fi*J J 4J 6 7
88 76 f» 3 »5
»J x» » J J 4f
l\W t& 7 Jt * l
/ m /v / • <i * ♦
ff 14 117*7
_J 1 f » f « f » f
J4|*f54f$
$6 J4 J J I * J
M84 I S6 S I
i* 54J»*7f
«7 88 87 f U
M 34 I 5 1 1 I
3* f 4 <S f 43 4
88 7* 8 8 8 8 8
J4*i 4 J« f 6
>4 5o4l4M
f6 J4 6f 6 J 6
38 7888888
34 »1 43 4 J 4
84 J6" 4 l 4 l 4
34 4J J 1 4 f f
i b • s ><7 8 7 8
f6 6f ff 1 »J
84» J 1 f 6 5 1
3» 45 «5*4* f
8i 8i 4*8*3
J5<78 7I7I
876$ 4$ 6 1 I
»J »« 76 8 7 «
7t6f f4f 4$
Jf4J»»J »J
J 1 »J J » #.» 1
3f 443 » » »*
81 81 86467
f7*5$ 4 f 4 f
8f 67 8» { 1 f
J3 »8878 7 8
10 / r « ff
• s r j t> J 3 J J
f $ 43 * * ' » J
11 »J4$6f I
J$ 3» J * 878
»88787 y 1 f
71 $f f f ! »J
$1 if «f « f 1
88 «1 3 * 4 J f
f°56« 7 87 o
3884 5 fi *J
14 J» l f 65 1
Jf 44 J » ( » »
8» 11 8 6 « 6 *
J7 6f f 45 45
8j 67 t » } i f
J6 4J % J 87 8
• 8 »« O f J f 5
»4 6J 4» I 1 j
S4*34f 6 j 1
J4 4j6f J 1 J
88 88 88 S 7 8
J66f 43 J J 1
864* 48 1 $ 1
J4 43 66 4 J 4
88 88 8 8 18 »
f66f 446 66
86 48 4 4 1 6 j
»»8i 3 »4 f 5
76 16 8 7 8 7 8
*» J4J 5 l * J
J4J» 1 f 6 f 1
88 8» J*4 5 5
5*Jo>7*78
Jl «4Jf l » J
(43»lf#fl
88 i83 7 8 7 |
f 6 6< < < | « c
J44J J*8z J
'4 1 f 6 f 1
j6J46f 434
H . 78 8 8 8 8 8
54 »14 J65 6
84 S64 1 48 4
>* 81 3 1 4 f f
• __ < * 8 n 8 7 8
1» J4 f f 1 » J
f4 J» 1 J*J *
J436 5 f 4 f 5
vvfiUBDO_o
.«•••ffljQ
5J4J3113
14 84 1 8 6 f 1
J4 4J 4J | » J
8888 81 3 1 %
»6.6f 6 j 5 5 |
86" 484 1 1 f 1
J* f4 J44 f J
8t 88 8 8 8 m j
ff 56566 7f
85 34 86 6 j 1
J44 J664 j 4
83 88 f 2 18»
f 66f 44 666
8648 4 4 » 6 »
J44J J »4 J 5
88 iS 8 7 8 7 t
f6 6» 5 f l»j
84» J I f 6 f I
55 Ji JJ » » 5
78 8/ 88 87 8
*$ JJ 5J « J f
f J lf l • 4 f I
Jf 43 » »3 » »
131876867
78 6f f 4 5 4 1
$' »3 f » 1 *$
f6f46 f 4 J 4
887* 8 8 6 88
J4» l 4J4 J6
8456 48 »84
J3 *8 87f7 f
8t6j6f J J5
554.111*3
'« »3 4f 65 1
88 »8 87 »78
$66$ J$ 3 J J
J"54«* 54 J4
tf 78 88888
35 44 Jif »»
8» 8» 8 6 f 67
*° «» 3*4 5 $
$6 568 78 78
J44J J ttiij
14 »J 1 f 6 f I
54 »1 43 6 5 6
84/641414
$7 6f 54 f 4 5
8f 678*3 1 J
1« »4 J JI» j
M J» 1 f 6 5 1
«8 »g 878 7 t
ff f4 »8 7 6 7
8818 87 878
34 4 i » 7 8 78
f6 6f 6f 355
J4 4J * »8 » J
S4»J4 S 6 f 1
?• 7* 7f f 4)
»3 1»» J»! X
Jl 5» f I J » 5
$6»f JJJf J
J44JJ »1 *}
M» J - J •$ f I
ff »f 6JJ J J
J6 6f 4-1 1 1 j
f4 »J 4 J6 f I
NotcMecroroccrc .
°??f ??? 00
00Y0?°f 00
?TT???*t00
?TTTTTt ??
Ttttttt ?°
T?T?T?t?°
tttmt??
°f ????? °°
°f ?°?°? °°
m??rr°°
?nt m??
TttTTTT ?°
T?T?T ?T ?p
Ttttttt??
^oooaoaoaa*
^oooooooaa.
aooooaoaa*
°??????00
°??°?°? °°
?TT???*T°°
?m TTT ??
?ttTTTT ?°
T?T?t?T ?°
Ttttttt??
°mm 00
mw-Too
?T TT TTTf?
?tt TTTT ?°
T?T?T?T ?°
Ttttttt??
j*uoo«uoqq.
^00 oooooacf*
aooooaoaa*
^oooaoaoaa>
oooooiooaa*
Z
aoOooaoaa*
^oooaoaoao*
jOOOOOOflOB'
BC^CaOBB*
B
_ yy j>Oj»o^oo.
■"Wr-?0?00-
3?r?w?°foc-
•»0 OOO0O0OO •
3???°?°?00*
-w??0?00*
3???0?0?00"
l2n_MID.'IO
, i £3Ciuqn
1t
tpq_>oH
nnwni of>
M
Digitized by Coogle
tfk Artis Magn* Conjont , Diffoni
Pjropofitio V I.
Dato nserfu decasyllabo, fiue Iambico da&ylico, harmoniam
fetitamconfcere.
SEqucns Pinax VUI.eft ordinatusprometris Iambicis Alcmanijstrimctris brachy
catalecus cuiufmodieftfcquens vcrius .
Spernis decoros Virginis thoros .
ToniVI.
Siquisigiturftfpcrhuiufmodi polyftropham barmoniam contcxerc-*
veUet,isfibiprimd pro ratione thematis eiigat Mufarithmosjdcinde ope-
rctur vt in pra?cedcntibus diftum foit , Sc coniequetur intcnrum luurtui .
Nos hocloco tantum vnicam frropham exhibcbiraus paradigmaus Ioco
compofiturus igitur fupra hoc v. g. the mi_# .
Magn* creator rerum omnium .
Accipequofuis^ex totoPinacc Mufarithmos', yidcli
ffff J34"3
cctfcqucntes,deindefeIigetonum vthicnosVl.deinde_-> 7787888778
applicata columnaclauiura columna? toni lexti . operare 2331356???
iuxtaprjcccptatradita;* piodibit harraoniafcquens. 51
Tcmpus impcrfcdum
F
8
E
7
D
6
C
5
B
4
A
3
G
2
F
1
-5=
Tcmpns perf<clum .
Maffte crtator rerum omnium Magne crtator rerum omnium.
Hocparadigma dcjndcconfequcntcrperfuasftrophascontinuarcpotens. Seruan-
dointerimprc1cpu& rcgulasin pracccdentibusfuse tiaditas. Dateignur, &c. quod
cratracicndum.
■*€ i O*. t •f^t*f I 1 T I' ? i * "
i t f III"11 . . . „ ...... . taff«*M« . i t
• aso'
•■o .
PJNAX
Digitized by Google
V
s
3
C
E
o
E
S
I
U
U
«
•4
rj
E
*E
*-«
Ltb.FIll. MuJurgiaMirifica.
P I N A X VII I.
i
Metra Decafyllaba penultima breui.
Sfropha I .
v.vlvh vur. jci. xn
887888778
f S * 5 5 J*»J
S 11 » 81 j 51
uh«« jj j
888888778
665644113
<4l«44l f I
4 J il i 1 778
88788 6 j 5 5
<tJJH:U
4'Jii4jn
8«78 j 5 5 4 j
56 55818 3i
J »» * J » 367
345887665
r
Strophl I I.
v. vi. vii. vhlxi. xn.
3 4 4 J664J I 8
8 88 8 881881
J66 5 4466««
864844» 6 61
J 3 J 4 J 4 7 66 7
5 5 »67 6 J44 5
5654656556
887S888888
J4 1 »4 J4 J 14
8456414884
II » 5 5 6 j6 5
7 77 78?* 88
1111)8888
5 J 5 5 » 4 J 4 »
? J J j 1 » 87«
8 8 8 8 6 5 6 j j
J 5 J 5 4 J»i J
I I 1 I » J 4JI l
JJ»J 5*555
8-97f-8»r7«
I 5 5 5 J4»i J
? 1 J 1 8 4 j j 1
»3 (418778
<5 J6 J J j j j j
4 j 8 8 7 « 1 » J
1 J 4 I |6 J ( I
44 J J?6| 5 5
HIIM7 7I
66 J J 3 4 1 1 )
41} I84J 5 I
188788778
4 | » I 1-411*3
» » 5 4 5 } 1 » 1 1
78 11187667
5 576»J544f
58 J» 5 8 5 » » 5
1418768667
7»*J * 4 5 4 4J
j 5 4 J 1 1 J 111
j 1 » J J 1 1 x if
565 4-6 J4J54
8878888888
J4l I 4 J6 J J6
845641 4884
» j 18768667
7 3 6SJ4J44J
J 5 4 j 1 1 J 1 1»
j 1 i j j a 1 115
S rnplu 1 ! T.
V.VL VII. VIII. XI. XII.
* J 1 * »j 5 44 5
787678x111
5 J 5 4 5 I7667
5 « 5 » J 8 5 1 1 j
1* 5,4**54 J J 4
8 878 8 8 6.1 8 8
i 4 * I 4 J 4 J 5 6
8456481 8*4
l7»8»e4J 3 4
J 5 *6 5 6666 6
8»4J»J*88 1
6 5 * 6761661
j J44J»8aii
8181865667
1 7M 54J44 J
85678 » j 1 1 j
8 8 8 » J14 j j j
$ 6568787 78
J 1 « 4 J J I » » J
J 4 3 « I 5 ff J j 1
S«ropha IV.
V.VI.VIL Vltt XI. XII.
i 4 J6 5 j 4J 5 5
S 8 88 8 88 77 1
56J4JJ II» J
1484186551
88 8 » j »4 555
J6j6 878778
i 8S4 J5 8»» J
I43iif6j< 1
? 3 1 8 8 7 87; 8
886 J 6 J j J J J
5 5 4 ? » * 1 * » J
1 1 1 ? 4 5*55'
j 4 4 ? 6 6 4 j J 4
88888818 81
J6M 4 4«* 666
864144 »66»
1) llljtlll
7876787 66 7
5 5 5 4 f 5 5 4 4 5
5 ' 5 » 5 '5 * » 5
8 7b 8 J » »77 8
5 J 5 6 5 » i 55 5
? » 3 88 7 • »» J
8jj4»j6 J 5 I
j6f 46 5*5*«*
8 »7kS 8 8 8 8 !
3 4 1 f 44 4 3 3 4
84564 14884
5 6j 465 4J J4
8878886888
J 4 * I 4 J4 5 5 6
8 4| 64 81884
35443*8»»»
8*81865667
5?6J j 4 5 44 5
8 5 6 78 1 J »»J
8 9 8 » j »4 5 5 5
J 5 6 8 7 » 7 7 «
j I 1 4 5 J I » » >
1 4 J » *~f 6 5 4 1
8718184 J J 4
J i<rt,1 6***4
1 »4 ? n*» « »
6 j 16 1 &i 6 6 »
J 4 J 6 5 5 4f 5 5
8888888778
5 I 5 4 j ? 1 » » J
2 4 8 4 1 86551
» j ? » I 5 6 5 J $
7 «87 5 8 8 7 78
$5 5 5 5 J4*»J
5 3 » J « » 4 » 5 I
" 18 1 J j 4 5 5 5
Jtj6iJ88778
HJ4JJI1SJ
I 1 ; i 1 8 6 j j 1
J 4 ? » 5 4 j 1 1 J
887676 j j J j
5 6 5 J Ji 8 7 7 8
8 4 J 4 J 4 « J 5 I
»88*3 »455 5
J6 j 6 87 87 78
3t845 5l» »3
142156551
JJ »88787 , 8
88 6 J65 j,,,
55 4J»»»»»J
' 'M4 (o|5l
5 <■ 5 > 1 J 77 8
»8 »8653 j j ,
J 4 • 5 4 » 1 » » J
8 4 1 j 4 J 6 J 5 I
Notar Mctromctrx „
oo»o-^o«^»|o
?T Tt TTTft^
T^Tt.MftT0
ttltftlTT0
Tt tf tt Tfl°
tttttt trt?
•tttrftrr
00»^OyO«^Y«|0
fO ^*^*
rttt tem0
tttftrttr
?tit trtr f°
tt ItttTft*
tttt tt trt?
jBvoeoBoaca*
oocqecoa cb«
z
3?rt°?°t0 ?°-
±tm?0?0.'0'
3t??°f° ?c?°*
"*???? ?** ?** ?**
°?"ft?t?rfo
?°'/° V0!0*?0
tt tttTtrt0
ttTtt? ttt°
trtttrtrt0
tttttttrt0
tttt tttrt?
^avoooaoa oa>
, cccacaoa oa*
0tttttf?'t°
c *■ ■ j 1 1°' y I *T°
?ttt trtrr
tffTTtttt0
trtttrtrt0
tttfrtttrt0
rttttttrt?
^aooOoBoa oa«
oooaoaoa oa»
3?r?oYOc*?o.
.m??oooto.
3mooooooo.
**ttfff 0 ?° ?°*
9t
V i
auwx
M *
Pro-
Digitized by Google
9*
Jrtis Magn* Cohjow, $ Dijfoni
I Prbpofitio V I E
Dato HendecasyUabo trifirofho fetitam fufra id
harmoniam confcere .
Slt datum Hendccafyllabum triftrophon ex Horatio } vt fcquitur .
Ttrnos Tftufti congios faJerni
H aufit pvttntwn Romult nepotum
Rfgnator audax, arbiterque Regum .
PrarparaPhonota&icum palimpfcftum & pcntagraraa fuis clauibuc &
fcalc, iuxta tonum datum (qui vcrbigratiafccundustonus fit ) adapta_».
Columnam colum nc toni dari applica , & dcindc excerpe quofuis ordine
cx Pinace Mufarithmos fequcnti 3. deindc opcrarc iuxta rcgulas datas .
prodibitquC harinoniaquacfita., .
lI.Toni
I.
553*334**4*
77^7« '11517
335555*'"*
II.
113WH***
77777775545
3f5453»«7*7
33373378515
I I I.
C5C6C117171
777>7655455
3333143***3
33j6j4i5^5»
G
8
F
X7
E
b 6
D
5
C
4
|
3
A
2
G
1
misgiiigiii
Terno$ vciufti congiosfalerni&c
1 1 1 111 'ii 1 1 1 % 1»"
Hoc para4h*mi qtii ratione minffnirum variari poffit percipies ex traditis in pratce-
dentibus reguJis; qua ratione quoquc dato vnoMufanrhmo illum per mixturamto-
norum variai^oflTiBJ quando&vbillocaponenda jibidcmpercipies Vides igitur ,
quomodo dato merroHcndccalyllabo ,harmoniainde defidcrataiclultct. Dato igi-
tur tctraftropho.ricndccafyllabo>&c. Quod crat faciendum •
• uo aai»Cv.)4
PINAX
Digitized by Googl
c
o
o»
n
TJ
o
E
e
o
1»
es
8
O
H
Lih.VlU. sMufurgU Mirfca.
P I N A X IX
Mufarithmos Meiothctic os Poeticoscontinens
pro Phaleucijs Hendecafyllabis .
FormaMctri. OVir&ogloriofaMattrEEl .
Stropha I
5 S J* ii 4 J »» 7
7 7«7I 1451*»
* J S S S S 4» »JS
J J M 18 J 876 f
JJ JUM4J»!
87 76 f f 7* 5 f f
3138 87 71 « 7 8
if J4 1 f J «I f »
S1 S14J J J4»J
SB 8 S 6f J 6« ff
IJ ij >J J » '7 1
II U 4J J 6 4| I
fl JJ JJ 4J » » »
1111711*167
JJ JJ »J 4»S 4S
gt jl 5 1 4 7 8 * S
JJ >j J 1 4 * l»J
17 II 77 » f f 4 S
j» JI U 67 I 77
lf**JJ 4f*7J
JJJ»J» S*4J»
17 »>7MJ7fS
J»J»74» i » • 7
IJ 8? Uf J 71 S
fj J* JJ »J »' 7
77 17 1 ' 7 f J 6 7
»J JJSf fl* Jf
JJ Ij 18 f * 76 s
ff J4J » J 4J * l
»7 7* » I 7 0 J f f
j» j«*7«8 87 8
IJ J4I J J4l f '
JJ f» JI 5J 4 } »
«7»*76f f7f J
J*J»74 » i *» 7
»5 »7 J4 f J 7 1 f
Stropha 1 1
JJ J4 f J 4J * * *
77 77 7f Tf f *7
JJ J4 JJ»> 7 6J
JJ J 7 JJ7«f »1
J» J J J' 1 J 3 » i
»7 76 1*1 «7 77
I» ij J4» • J 4 J
«7f6 J4f • 57 J
JJ »1 Jl 1 4 4 J 4
S J J6 76 j 7 7 f 4
11 »J J6 f » » II
tt 76 J4 1 7 7 I 4
JJ JJ»J J» » > 7
77 77 77 1 6667
Jf JJ 4J f 444 4
JJ JJ 7 J I» J 47
«J 4J »J * 4 j »*
f f 6l »1 76 I 6 7
JJ4S »f 14 J 4f
Jj «I 7» f » 1 »5
Stropha 1 1 1-
fUJ J«'7I7I
77 71761 J 4S f
JJ JJf4J* » x\
JJ}6J4«^1 '
JJ f4 4 44J » '*
77 7776 4 J 7 «7
jj J» »8 77 7 • 7
J3 J7 74» J ? 4 7
Jf f ff J JJ»»4
77 7 77 77 »76 J
JJ J3 J J H 747
66 66 J»J 6 f 4 >
Stropha I V.
JJ JJ J4J »» »J
77 7» 76 J f 4 J f
Jf fj J» »7 I 7 »
JJ 36 J4 1 f 6 f 1
77 1» 41 » 44}* »
1» 17 6f 16*7 »
44 I»67 114» J
77 6J 4} »4 4J »
Jf J4 J» Jl i * J
77 77 J77«76J
JJ J*J4S J747
JJ 37 «7 J6- S 4 J
JJ J4SS4J*»*
7777 7J 7J J 6 7
Jf f 4JJ » 1 76 J
JJ 37 JJ7« J » J
J» fj i» fJ J * J
J7 76 j6 jt7 7 7
t»»f S4 »t f 4f
17 f6 J4 J*J7 J
JS J4J *JI J »J
77 77 J7 7 «7 6 J
JJ J* J41J 74 7
JJ 31 »7 J 6 J 4 J
jj j» 1 1 7 • ' *J
JJJ4M JMi*
JS f»»J J 4J»I
K8»77_J 4'J'
jf j« }» 141 tt
I» 87 S7 7* f 7 »
JJ J»»7 744 JS
1 1 I j t7 J 4 6 J '_
Jj JJ J» '7 »7 I
777I 76 f J 4f J
JJ JJJ4J* »»J
» i6j4»f 0 1 '
J$f4 44 4j » » *
7/77 76 *f 7« 7
ljj»»«77f tl
J3 J7 74 * J 7 47
TiTiT* s 4 1 » »
tn »7 f ? 1 f 7 »
i|j»i 7744f f
11 1 J «7 J f 6 f t
4I»4JJ4J » »»
7« 74 J J 4J «7 «
7i j8 JJ »7 4* J
7»f4J 1» j4f '
J1 JJ4J J »'7 »
7; 77 777 7 « »8
JjJJ »J J J J J 1
JJ JJ 7J 1 f 6f 1
JJ »1 7*1 4 J 5 J
Jf fi »674171
fj »JfU 4 J » »
8876 J4 J » » f »
jj j»» 1 7 1 » * J
Jf J77« J* J f J
11 1» »Jf 4 3 * »
88 87 76 j 4 1 1 '
JJ J4j»f 4 »» »
88 87 f » 7 C t 7 •
jj j» 17 7 44 ff
II if «7 J46 I I
J# J3 1 4 J » ' * J
77 71 7* 1 1 4 f '
ff JJJI If lf I
3J 36 J 4 ' S 6 S »
4» »4 f J 4 J » * *
7« 74 fj 4J 6 7 «
7} 1« JJ »74» J
7* J4 3» »J4J l
33 Ji 1 7 7 4 4 5 J
8ai7 j7 76 f 7«
ff fjjftf 4!»I
«I »f,8f j4» f I
NotaeMctromctroe .
•rm-m00
o??o?ek??'tT<><>
°?? ?Y° t° ?°°
^TTrn40
o????0*???00
©©© ©Y©©©«|00
o?n'°Y°ico
•ttTYTi00
O????o«moo
°t? °Y0??*t°0
^????0?0?00
©^© ©?o ©© ©00
©?rrr©.vr?o©
"t?0?0??*!00
YtTYtftT T??
TttTt?*TTT?°
Ttt T???Ttr°
TTt?T??TTi°
?©© ©?©©©»?00
•©©■©©©©oaq'
m a 00© 000 ©0 a *
?Tt ?T? TTT ??
TttTTfTTT?0
TttTT??tT?°
T???T?.?TT?°
, ?IT YT?TTT??
Ttt TTfTTT ?°
ttttt??tt?°
Tt ? ?T? ?TT?°
nOO»00O0'^0O
?tr?TYm??
ttittrttt?0
ttt?t?m?°
t???t??tT?0
?o© ©?©oo«?od
^©©©noqonooq»
©c onoooooo a.
aaoooooooan»
coononcaoaa'
©ooqooooooa*
cnooooocoaa<
oocnoaon«n»f
^OOCPCOOOOO»'
qric>0Q09«O««"
93
« *
>fi
Pro
Digitized by Google
94 Artis Magn<c Cmfinu^ Di/soni
Propofitio VII I.
Dato carmint Saffhico triftrofho dicolo illud in
harmontam antmarc ,
INfequentiPinaceSapphicosordinauimusMufarithmos,prima: trescolune, triftro-
phoncotincnt. 4verocolumna Adonij Mulanthmi contincntur, quia Adonia_»
poft tnafapphica femperadiuugifolcnt.
. Si igitui quilpiam hoc metn genereMuficis omnium aptiffimo componerc vellet,is
non alitcr operabiturac hucufq;faftumeft. Scd rcm vnicoparadigmaredeclarcmus.
Sitigitur themaMelothefi^fapphicumtriftrophondicoloncclcbcrnrausillchymnus
decantatiiTimusS. IoannisBaptiit.fcftocantarifolitus,
Vf queant laxis refmare fibris
Mirageftorum famulituorum
Sokie polluti labij reatu m
Sanele Joannes ,
Prajparatoigiturpalimpfcftofignntiiqucpcntagrammis vocum>cxccr-,
pc ex pmacc fequcnte quofuis tres Mufarithmos cum Adonio , quos de-
mdcapplicata columnadauium columna*toniaifumpti(qui hic lccu dus
tonuseft)in haxmoniamanimabisjopcrando iuxta prxcepu& rcgulas
traditas, prodibitque fequensharmonia vocum .
Toni II.
I I.
111. Adonium .
G
5
F
T
b6
d"
5
cr
4
a
l
A
2
G
i
55122222171 313171125445 54723117123 34123
8887777755* 8876^577877 7755*66*355 5*457
333*74443*3 *654a33433*3 31177441171 32171
«865577785» «63458875673 37853445651 S66yi
ifSiiiifiliifi
iSiiii^iSiiiTPiiP
Iftc Confeffor Dni facratus
t> b b 0
Pariinduftria infinitis modis hoc vnicum variarepoteris, fcd dc hifcc legeiCa
& rcgulasfuperius craditas . Notarc tamen hoc Ioco tc veliui prarcedentem nJn:i<
huricprofapphicispromifcuefumi pofle; Mufarithmienim vtriufque vcl fa
tro,&pbaleucip accommodnri poifunt . Uato igitur &c.quod eratfaciend
PINAX
Digitized by Googl
Ltb.VlU. &tufurgi* Mirifca.
P I N A X X
Pro Metris Sapphicis .
Adonia.'
Scropha I.
Ton.MI.III IV.IX.X.
}>• 18 768 8 870
88 76 14 5 6 45
55 5J J8j4t*
88(6«4 8 4 6 f
»3 }* } J » 4$ 4
78 87 88 1 876
5? 15 t8 7 6 f 1
78 I; 88»}' 1
55 51H $88 7
»i 11 }} » 1 4 »
5J I f 18764 1
j{ j j ij t 4 6 5
88 7878x887
15 II 55 li 4»
«« 1« 18 7 6 J I
i* 34 15 41 J »
87 «8 77 8 7 8 7
55 5«*4«544
15865} 4 167
878» J8 77 » 8
15 67 76 1 5 7 1
J»J4!4» J4J
U»M4| J7 I
»} tl}J »46 I
78 87 8S »887
5 1 5 5 5 1 1» 4 »
51 15 187645
}J4! » »** 8'
«8 87 77 77 5 1
jf 1.5 44 4 J »
88 *! 57 7 7*1
8786 87 3 8 i 1
II 54 5 5 !« ! $
j»jl;» 8 8 8 7
II }4 15J4I5
:}^»7 6 8887
83 76 J4! 6 41
I! UJI J4 ' *
88 f* 14 »4 6 1
Srropha 1 1 .
Toa.I.lMIMV.IX.X-
88788«» 8 8 67
$1 fl'67 7! 14!
JJ»}J44}}*»
1 1 f l 17 7 l I » 5
51 5» !4J} 5 4 5
77 78 77 7 S777
JJ }8J» f J J » }
J} ?«J7 1 6J7 }
1! f4 1J4J» » *
7777 777 8 7 6 7
JJ J* JJ4'! 4!
?J ?T »J » ' 5 »1
JJ»4J44J J*»
887881 18 867
51 16 f»» 1545
88 1487788»«
77 78 U 768 6 7
51 45 75 !t ! 4»
JJ 4J4J *» J * *
]J ai 7 » 5 * ' »*
1! !4J»|8j » J
77 77 f ' 76767
J}}»}4 5 J7 4 1
}J J7 8 7 } 6 14J
51 14 57* J »»»
77 7777 78 7 6 7
JJ J1JJ4W 4!
.M J7 U * ' ! * !
J414VT4 144!
8878 78 »7 8 7T
)ij6f!»J J»J
«6j4f87 5 Mj
JSJJ f4 J J f 4 J
8i 78 7878777
ff «1 J©- ! I }»J
87 f6 34f*} 7J
88 78 8» 1 8 8 6 7
If II 67 7! !4f
JJ »J }4 4] J» »
I I 51 « 77 I I » f
Srropha III*
Ton.I.IUlMV.IX.X.
»J J»J4»46f f
72 87 88 18 87 8
J5 55 5! 5'4» J
f } 15 18 7 64 5 1
JJ J4 !'» 8 8 7 8
88 81 7675 5 I f
1 1 5 > »4 4 J J * J
11 16 f4 » J I 1 I
JJ J8 76 8 7 8 r 8
77 7614 1 ! 4 ! 1
Jf!J J«J »» »J
3J J< J4 II651
;j»IJ»!4J *J
77 77 77 7« 1 ! 1
M 4M4J8878
» 7J 37 J 4i 1 '
88 8» »} f 4J » J
ff 67 78 76 f f f
JJ }44l J 8878
88 87 76 } 4 1 1 l
JJ}> J4f 44! f
8887 817 6 f 7 8
f ! f 1 ! I J 1 i>-}
«' if 87 J 46 f 1
}J Jl 7* 878 7 8
77 7« J4 I I 4f 5
I! !J3» J» 1 * J
jj jtf j4 I 1 6f t
ja 87 }»8 787 8
77 5 f 766 j 45 5
f4J» 144» I » J
J7 8! J44 f 6 4 1
»4 }4f? »18 7«
78 78 817 !« ! f
44 5«!I4J ** J
7614 J« »J 45 1
13 J»3J »46f f
7887 II »1878
Jf f! 55 !M» J
54 15 187« 45«
omfo.ooooo
o j?o?o mo*
tTTrttt tTf°
?n??rtrr 00
TttTT ?? TT ?°
°yVT? 0 Y °i' 00
^oooaoaonoan*
, oooaoooooaa*
Not* Metromctrae .
*????***???**
Toni I. W.
IIMV. IX. X-
nm0*???00
©00000 OOO 00
?rr?r ttrrr
YTT?iT'tTT 00
TttTT ??TT?°
0????°? °? *°
OooqcpcBOoc
00000,0 y0^°O
?tt?t ttrr?°
^rrm-trr00
TttTT ?t TT ?**
°mr°?0?00
j » 45 1
8»87 8
f 1 1 * j
87^51
88878
1 1 «! f
J J 4*J
884 !>
88 }» }
66878
44f 5f
4 4 « 1 1
J J J » J
88878
5 15 5!
8 8 8f t
7 8 8 7 8
f ! ! ! !
* J J * I
f 3 ' 1 1
1 J6 ff
7 8 8 78
J I 4» J
J 64f I
8 »3 » J
5 7 8 7 8
J4f 1 I
J » I J I
68878
4f 1 t 1
I » »} »
4 JJ f I
J »4f f
8 »8 78
f f ' »J
8 76 f I
6ff6f
8 8 8 1 8
4 3 3 4}
4l 848
00 .
3???0,?0?00
???°??m00
oooaoooocaa*
oooooo*oooaa*
C.JfOO
0«||0»
?TT°°
.100000
*?tt°°
y |OOo
1 rttrr
, oooaoooooaa» ^©«ooao
aooooo.yoooa* ^oooao
^???0^0?0?0^
???°????r00.
o©.
3???0?0?0?
fYrtmtoo.
3???°?
9*
*Artu Magn* Conjom . Dijfoni
Propofitio I X. \
Datoquotlibct Jlropbarum Jfclcpiaddofptperidharmoniam
fetitam conficerc .
Slt thema metri diclum illud Afclepiada-um Horatij.
Mcccenas atams eiue Regtbus &c.
Lubeatilludharmoniciscxornaremodulis,ita opcrare ; Excerpc quotlibet cxfc-
quentipinacc ftropharum Mularithmos . Dcindc applicata columna clauium ad colu-
nam toni qucm prothcmatc aiTumpfifti>opciarciuxt3prarccpta&rcgulastraditas;ha-
bcbifqucintcntum .Exemplum hicapponimus, rcliqua induftrix & cxcrcido Tyronis
Mclothetc; relinquimus.
Atqueh^cfunt,qu?dcpraxipinacurafiuctabularumMufurgicaiQbrcuitcrdcclara-
da duxi , In quibus vbi fe induftrius Tyro aliquantulum cxcrcucrit , non dubito quin_,
maximafacUitate>quafuisiibiimpofitascompofitioncsnnllop^ne negotio fir confe-
clurus;Nihil enimhjc aliud, nifi excrcitium continuum requiritur. luadco tamcn_j
vtdiligcntirlimcpcrpendatcajqu^dcrcquifitis adhancartem fuse in principio tradi-
dimus . Ca noncs quoq;primd,vti & rcgulas Mufica? poetica? fibi familiarcs faciat . Qui-
bus inflrudus nihil in Contrapuntfo fimplici tam abditum crit , quod vt dixi non facili
ncgotio fit pcnctraturus .
fl 3(4i 344 4J' 'J 331334533121 J3J4343 3 i»»3
8x1 8818887788878887886*7 8628 78778778
c J 66 66 6 6 f f f 5 S 5 SS S & 5 f S 4 4 5 555* 7*556*5$
I y 16 624 41 c 51 8858 863782 2j 887654534* < I
M ecenas atauis &c .
PINAX
Digitized by Googl
-ibxj:o.
Qc
„U m
Ltb.Vlll. oMufurgU Mirifca.
P I N A X XI.
Dodecafyllaba penultima breuia .
Strophl 1.
T.V.VI.VIIVIIIXIXII
j? )% »3 ?%iS tl
«»«7 71 8x8» *3
55 fl 11 11 «778
*«»J Ji «7*5 5'
14.41 16 Jf J»»j
88 88 88 78877S
+g *4 1U1U
• Stropha 1 1 .
V.VLVII.VIJJ.XI.XIL
)- J- *J x} *i»i
8f 8778 7« 76 47
5©5J 5f 55 {445
*4«5 5 8 51 5 »»5
J4 J* »3 ?» 81 73
88«7 78 «6 f6 jf
f6 55 55 54 3- *3
«4«m» ix j4 n
>; H» )t .1; »77«,
«7 < !• . • > r.
J5 J4 Jf 65 41%)
»5*4 ij 1J4UI
9% 1I8» 83 3 1 »3
66 66 6*66 87 7«
J4 4J 14 44 f 7 S y
-64 16 6*4 + 1 f f 1
ft »4 43 J4fJ»i3
8888 88 88877«
;4 ^«J 5*55 JJ
»4 J4 4i 14 15 5»
J»4? J4 44 3» *}
8» 18 8;. 88 8778
67 6666 66 jjj y
65 %66i 44 15 5»
3*8831,; ii 13
8706 87 1(87 78
f 5 J4 5j*5 6jff
«5*4 H 13 4f f f
J5 43 1444 3» 13
81 »81» 888778
67 66 66 66 i , s j
<J»tf 6* 44 lf 1 1
J5 4J f J 33 ?* »f
Si 8» 18 88 87 7«
5 f 67 7f 5 5 55JJ
87 6j 58 11 15 51
JJ »i JJ 44 44 J4
88 78 81 »1 »1 8«
5f J5 51" »»»xftf
88 58 88 77 77 84
ji 88 J» 43 »774
876087 »8 6f5J
JJ J4 Jf <5 4» »3
8f 64 If »J 45fl
43 1» »3 aa 1»»»
18 87 78 76 7*67
61 6f 11 5454 4«
»J 4f 5» f»J»»J
3 5 »J J4 44 J»»»
8878 88 8 8 8667
f 5 55 5*66« 54*1
■88 f 8 84 44 81 *f
Srropha 1 1 1.
v.vi.vilviil xlxii.
»» »» »» 44 j»»j
77 77 77 8887 J8
5J JJ ff 66fi5f
55 5555 44 15 5 1
JJ I434*j »» aj
88*878 78 87 78
»5 J*7*JJ «ff f
«B76 54 fj 4ff 1
66 6A J6 f j j j if
8« 8888777707
44 44 J4 11 iti,
44 44 8 4 ff 5f »f
66 66 56 5 j , j 4j
8« 88 88 77 77 61
4444 34 H :i i»
44 448455 55 »5
66 f 6 64 44 4} J4
83 88 88 8**8 88
44 3446of jj 56
44«4 44 *>7«84
btropha IV.
v.vi. vn.viiLxi.xii.
33 JJ I» ?J »778
S8 81878865 ff
55 5J5I 55 4» »J
888785 JJ 4ffl
Jj6f Jt 66*5f Jf
.88 87 78 88 8778
ff 4» i/ 44 41 13
88 »f 5 1 4445 fi
JJ f434»3 3» 13
88 »8 78 78 8778
J5 J6 76 5J jf 55
88 7<f4 5 3 J5 51
6f 44 Ji *J »»»3
87 3* 87688,77«
4i 1 5 5 5 JJ 65J/
45 ^7 «5 <J 45 5 1
JJ »3 84-44 44 J4
88 78881» 11 f 8
jf jf jt »a j»f6
88 5« 88 77 77 84
<J »1 J4 5J3» 1»
8878 88788-67
11 11 16 11 J44J
iS f8 8< 3881 lf
4« »7 7« 7676 67
*8tJlff 74 54 4*
65 4» »3 »*»* a*
»J 4f J I fl flif
33^334 7J 3»»»
88 78 887886 67
55 55 J6 f f J44f
88 j3 80 388* »f
44 J» »3 Jf J54J
8*8778 81 »8 81
66 5» 1J 5J »367
44 "5 Jl 87 76S5
JJ J+J4 »J »» »3
881878 77 8778
55 f6 76 fj 6f5f
88 76 J4J3 45 5 1
JJ JJ J» J3 »*»3
88 8- 87 88 8778
55 55 55 f 5 6f5f
88 87 8* Jj 4f f 1
44 3444 44 4J J4
88 88 88 81 »888
66 56 6665 5f 16
44 14 44 67 78 84
66 f. 66 6f 5ff6
888888 8**888
44 J4 44 44 43 34
44 ■ 44467 78 84
44 J* *J «* »7 7«
8887 78 66 65 5J
«« JJ 51 |4 4**J
44 »5 f 1 «445JI
»1 3* »3 88 877I
77«7-7« 16\6\ fj
j5 jj jj;*»i *j
5 5 J5 U 34 4151
JJ54 J4JJ 11 »J
88*178788778
55 l6 76 55 6555
88 76 54 5f4jrr
"77 67 7« »8 8778
fj 4f ff 56 6*«
*» 1113 ji *»»j
5J»5 Jl J445 5i
»* »* »3 3» ix»»
77 67 7««8 «7 7l
55 4J JJ J66Jff
55 15 1 1 J4 4J5I
5J4J J»S8 8778
77 67 77 5*<J JJ
XX 11»» J» »»*j
55 »f ff J4 4 f» I
J4 43 34 66 54 43
88 88 88 83 18 88
36 6f j5 443665:
8648 84 44 14 4«
NotiMccrometrjE .
w?°rtt?T
TTTftfTttTT
°mrr tt n°
?°??-T°?nrt? rtm tt rt ? ?°?rT°? tt rt ? ?°? ?-r?tt rt t
?ttrt?ttt rt°
o.m.Too.fn.r o.trrtoo.TTf.to
?*ttrt??ttrt° rttrt?Ttt rt°
m?rm-?r?t0,mrt?r??rt°???rt?rT?r?
wt°?*tt ?r
?ttt*t?t ttrt°
O,ttrtoo*ttrt°
?-ttrt?ttt rt°
o
;tttrttrttrt°;tttrt trt trt°
jOOOO"^oo«o oooojOooo«^oo«ooo-oo
«»0 000*0000000 ojvtoaoo. 00 oooooo
tttrt trttrr
0000*000.^00
'??rrrtt ?.To
°'rtri°°'rtrr
rttrtTTtt rt°
?m*T??'t?rT0
mrtTrtTrt
^oo«oo;ooo j.ooo.ooo.o1
-^noo.ooooooooj -^ohoo.oooooooo
3?m'T??*T?rT? m?'T ^^-t??*?? ^^YrT^rTrrf?;????^?^ ?n?
*?°??'t mtmfnrrtri rtrtrrm ?mm,*?e??'T ???????
97
N RtguU
Digitized by Google
Artit Magn* Consoni , & Difloni
HeguU in Mufurgiam Pobttcam.
NE fempcreademrepcterccogamur, hicrcgulasquafdam poncmus, quibusin
Mclothcticisoperationibus dingamur, fcopulolque difficultatum occurrcn-
tiumfacilius vitemus.
Reguta prima. Cum MufurgiapoStica pcr pcriodos polyftrophas inccdat; Notan-
dum primo eft hos numcros harmonicos bafis y.i.vd 5.8.vbicunq; occurrcrint cidcm
tono applicacos idcm fcmpcr produccrc \. g. in fexto tono , fcmper cadentia ex C in F.
fignificat in fecudo tono cadcntiam cx D in G. & fic de costcris . ne itaq; idem femper
fonustonufque pcrcipiaturi MeJothetaTyro intcr Mufarithmos bafis alios prxter di-
Ctos quxrct harmonicos numeros , quales funt hi 2. 5. vcl 7. 3. vel 6. 5. vel quicun-
quc alu occur rcrint , atquc his femper pro lecunda vel tcrtia ftropha vti poterit ; Prima
enim &vltiraa ftropha fcmper tonum ioitio aflumptum tenercdebcnt , vt tanto raaior
in harmonicis modulatibnibus varictas percipiatur; Exemplum dcdimus m prxceden-
ticompofitionc,vbividesinMu£arithmi$2. &3.bafis vltimas notas di/fcrcntes eflcl
notis Mufarithmi prirai& vltimi. exquo confcqucntcr nafciturharmoniaaitcriusto-
ni,vci dictum cft. Nampriraaftrophiafccuridi toni formatn habet , fecundaftropha_i
vero formam noni toni habet , tertia ftropha formam quinti toni , quarta dcpiquc itc-
Expedifjrj. rumreflC(ftirurininitioaflumptumfccundumtonum. Hxc itaquc re^ula diiigcntifli-
ttomuuodi •> r j>- iv *• r- r '1 i ^ <U > O
iooos. melcruandaelt. bienim quis fcmpcr accjpcret pro iccundo tono cofdem numeros
harmonicosjislemper eundemtonumfacerct,quodq_amuisliciturafit,aun_iustamcn
nonitagrarum accidit quamfi mixtura variorura tonorum interueniat jvtifupraquo-
que canonefcxto docuimus . Si quisvcrodiuerfosnumcrosnOn inucniret, is vtctur
praxi omnium faciilima in canone fcxto indicata, promouendo vidclicct aflumpti toni
Columnamiuxtacolumnamclauium applicatam vno gradu velduobus vdquatuor
vel quinque "radibus altius , & Mufarithmi continud in aliara Tonorum formam abi-
bunt . atquenxc omnium cxpeditiflima ratio cft mixturxtonorum . adeoqucapta&
oportuna cft cuiufcqnquc vartctatis conftituendxyvt vd vnus Mufarithmus immobilis
pcrquatcrnam columnx nurVierorum ad alios& alios gradus columnxclauium pro-
raotx applicacjoncm in quatuor ftrophas harmonicas fcmpcr diuerfas emergac . Sit
c. g. Mufarithmus bafis pauldante addu&us 87645- 1, vnus eifdem per variam tonorum
mifturam in ^uaruro ftrophis exhibendus ; Ita procede, vltimum Mufarithmi numc-
rum 1. vcl S.applica fupra tonum aflumprum fcilicet fecundum tonum , vcl quod idem
eft lupra G.& prodibit compofitionc harmonica ftropha priraa fccundi toni . I tcrum_,
applica primum veJodauum nuraerum vltimum Mufarithmi primi bafisfupraD. ir__
columna dauium , & prodibit ftropha fecunda fupra nonum tonum compofita . Ap-
pliceturdeindeidem numerus fupra B. ex compofitione numcrorum fadta;prodibit
tertia ftropha fupra quintnm tonum compofita , applketur denique in columna nume-
rorum numcvus'. pnmus vel octauus fupra G vt in principio, &prodibit iterumfc-
cundi toni ftWf_la vltima; feruando interim diligenriflime hafce duas rcgulas.
Regula JtfUfvii. Qtiandocunquecantusfucritdurus , numerus pnmus vcloclauus
nunquam ft_tirf tfebcnt fupra B. vcl fupra F. & non nifi rard fupra E & quidem cum ar-
tificio. fuprareliquas vero omnesliteras illospromouerc poteris.
Regula rertU .* Qtfa_docunquc cantuseft mollis , numerus primus vel o<flauus inco-
Jumna numcrorum , nu nquam appiicaridebent Jiteris A vel E; reliqui omnibus impu-
ne applicari po«ru/i« .
Regula quarta. de pofuione fignorum Chromaclicorum b b quad.JJ vidc qux fusc
diximus in Canonc noho rcgula prxcedentis capitis,&fupra S. IV. de pofitionc carum-
dem rigu raru m . Vcrum netemper cogaris accedere didas regulas , hic alias poncmus
multo brcuiores .
Quandocunque numeri 5. 1. vd quod idcm eft 5. 8. correfpondent in columna da-
uiura
Diqitized by Oc
Lib. FIIL tfMuJurgtaMtrtficd. 99
uium litcris C F vcl G C. vel F B. fiue cancus durus fucrit fiue mollis 1 tunc nunquarnj
dauis fcu litcra quz feptimo nuracro in columna numcrorum rcfpoadet arfici debet li-
Quandocunque verdnumcri fi.vcl y8.Mufarithmi bafis,incolumna dauiumlitc-
risDG. EA. AD. rcfpondcrint, tunclitcra ,quxfcptirao numero refpondet , iure fuo
poftulat iignum X. fi tamen nota poft nota hoc figno affedta immcdiate afcendcrit, vel
finalisfuerit;dcfcendentc vcro noraimmediace iequence,omicccnda cft . Rationem_»
omnium horum in prxcedcntihbrofusc dcmonftrauimus .
Porro quandocunqueiu canru molh 5. 1. inciderint in DG. tunc litera qux 6. refpd-
dct, ipfa fcre* fcmpcr erit b mollc , fiue notx in chorda £ , icmper b. prxfigendum eft >
fiver6 fuericcanrusdurus& numcri 5. i.inciderint in literas A D.tunc pariccr liccra_.
qux 6. refpondct ordinaric b erit, fiuc nocx in chorda B poncndx, b. molli fi-
gnandxfunt, vidclicctin tono a.& r. Quasregulasfifcruaueris,harmoniamproduces
nt>lloprorfusdefec~tuobnoxiara . . .
E x hifccfequitur primo.fingulosMufarithmostctraphonos, iuxtaprodu&as rcgulas
per Konorummifturamquaccrvariacos, produccrc quatuor ftropharum harmomano Coroll.1*
omnibus numeris abfolutam , etfi enim in fingulis ftropbis interualla notarum fint ea-
dcm,propter tonorum tamen diuerfitatcm eflcntialitcrmutantur, gratifliraamque au-
1 ibus harmoniam fiftunt, quod tamen non rir, fi Mufarithmos diuerforum interualloru
vni tono tantum applicarcntur .Tanta vis cft in tonorum diuerfitatc .
Rcgula/juinta, de mutatione metriin mctrum aliud . Sequitur quoquc qua rationc_->
ex lambico Euripxdco Cataleclo , Hypercacaledtumfiac .
Eftaucemlambicum Euripedeumhypercaralctfuroilludcui vna in finc fyllaba ab&
dac, vcin hocfequcncicccraftropho apparct .
Aue Virgo Virgmum
Aucvir.i c<cltcum
Aue lux ctcleilium
Vrta Jpes terreslrium .
QuicunqucigiturMufarichmoshuiusmecri in tabulamparticularcm transferrc cu-
pit .ls nihilahudprxftabir,nifi vcpenukimum numerum in omnibus Mufarithmis Pi-
nacis IV. IambicisEunpedxisaccommodaris, duplicer ,id eft, numerum datum bis
ponatjhabcbitquepinacemMufarithmorum particularem Iambicohypcrcatalecto ac-
commodatorum,fit v. g.Mufarithmusitrophcprim? PinacislV. vtfequitur.
Catalctftus »"f t ? • 9 11$ 5 55 Ex cacalefto fic hyper- 11 11$ 11
Aue marit flelUt Mufarichmus 88877S catalccnjsduplicatione 8887778
Hypcrcacal. t y t° catalcdcus 333*23 penulcimi numeri in fin 3331223
AueVtrgoVirginu 88855-1 gulisMufar.vtfequitur. 8885551
Pari pacto notarura metrometrarurn penultimam m fingulis fericbuS vcl duplicabis,
vcl pcnultimam in duasxquiualenrescibifecabis. habebilquc notas quoque mctro-
metras Iambico hypercacalctfo accommodatas , vt in prxccdcnti notaiura exemplo .
patere potcft .
Hmc patccquoquepauloantecompofitamcompoficioncm Iambicam cataleftam >
fdcillimo ncgocio cocam in hypercacalcftam mucan poflc i fi fingularura ftropharum_. Coroll.IL
pcnulcima noca in duas fimul iumpcas diuidacur dictc pcnultimx xquiualentcs .
Hincpatetdeniquequomodo vnus & idcm Muianthmus diuerfismetris facillimo CoroI1 IU>
negotioaccommodaripoflir,fola notx initialis aut finahs diuifione in duas fimiies
diuifx xquipollcntes. Acquehxccum primis , ancequaro vItcriusprogrederer,anno-
tandaduxi, vtMelotheta Tyroinftruftusin omnibusad praxim fcle expcditiusaccin-
gcret. Multa hoclocode multiplicationc Mufanthmoru atqi varietate c6binationum
prope infinita diccdacrariVeriim quiahxc omniafuse indcce canonibus prxccdentis
capitis tradidimus , ideo Lectorem ad eosrcmittimus , Nam quxcunque ibi diximus,
huicMufurgix quoauepocticx accoramodaripotcrunt. Quare ad alia_».
N 2 APPEN-
/ o o Artis Magnat Confonis & Dijfoni
APPENDIX.
ln MufurpamPoeticam fiue Rhytmicam*
oui oiut t vjbnfxrtii OTitrua omnq*; xup( 6t:?jiI.tfuniKui^noqi>t.UA Ati tKl^ii
*Ra&auimus hucufque de Mufurgia poetica monocola id eft, qua induftria quod-
uis mecri genus homogeneum MuiicismoduJis animare poliimus, uim vero oiK -
dendum cft qua ratione Sc induftria hctcrogenea diuerfi genchs metra fimul iuncla_.
(qux Profodiographi nunc dycola a miftura duorum venuum diuerfigeneris.iam tri-
coia atrium metrorum, tetracolon a quatuor veriuum diuerfi gcneris miftura appclla-
re folent ) ad maiorcm Mufurgicarum opcrationum vanetatcro,conftitucndam , con
uefrtcndafint. Totum negotiumpaucisfynthefibusabfoluemus.
Syttthe/isl. Si itaqucMufarithmosexcolumna I. Pinacisl. appofueris mufarithmis
columnx I. Pinacis III. habcbis Muiarithmos pro mctro Phcrecratio, cuiufmodi cft U-
ludicqucns .
> ._fiii.ii r ti rrttnti Grato Pyrrbafub antro
-iUJnFi :uui£>: Nigris dquaraventis
-ut j>: Sperat ntfcttu anr* .
Syntbefis 1 1 '. Si I. CoJumna Adonia PinacisIII. bispofueris,habcbisMufarithmos
pro mctris Anapa»fticis,vcfequicur.
Chtgite vates tempora Imro .
Synthefis III. Si II. Columna Dacty hca Pinacis III. duplicaucris , id eft bis pofueris >
habc bis Muiarithmos pro mctro Alclepiadaro Choriambico, vt fequitur .
Quod fi me Lyricis vattbus inferis
Sublimi feriam fydera verttce .
Syntbe/sslV. Sicolumnam primam Pinacispnmiadiunxeriscolumnaefecundae Da-
flylicc. Pinacistcrtij,habebis Mufarithmos pro metro Glyconico, vtfequitur .
Spirans Aetbera vocibus
- u i jiiittaiv tu j AUspegafus induit .
Synthefis V. Si columnam primam &fecundam Pinacis tertij fimul iunxeris,habcbis
Ak manicu m dactylic um fiue Horatianum , vt fequitur .
Videt vt alta Jitt muc candidum
Sorafk,nec tamfuflweatonus.
Sjntbefis VI. Sivnicxcolurarus Pinacis V.pr^fixerisprimamcolumnamPinacisI.
habebis Mufarithmos pro Iarabico illo mcrro viuelicet pro tertio verfu Odes Hora-
tianx.
Sylud laborantes geluque .
Synthe/ss VII. Si priroam columnam Pinacis primi prarfixeris vni ex columnis Pina-
cis VI. nafcxnrur.Mufarithmj pro mctro Iambico Alcmanico, vt fequicur .
Spernis decoros Virginis tboros .
Synthefis VIII. Si vni ex columna trifyllaba Pinacisl. poftpofueris columnam Pina-
cis: V. hiabeUs Mjjfarichmos pro Sapphicis & Phaleucijs hcndccafyllabis , vc fcqui-
urrv > >ifl mu.tlti.
Veterno refinaquepigriores .
Syntbefis IX> Si columnam quartam pentaiyllaborum PinacisLprxfigas columna*
Dactylicoruro Pinacis tertijihabcbis Mularithmospro inctris Horatianis cuiufmodi sut
quej lcquuntur . .
Odtprofanum vuigus & arceo .
SynthefisX. Sibinascolumnas Pmacis V. velduas columnas hepcafyliaborum Pi-
nacis II. iimuIponasjhabebisMufarithmos pro pcntamccro dacTylico.
Borridus ore fcatens feruet Auernus aqttii . •
Arque
Diqitized by Gooole
LibVUL MufurgiaMirifica. toi
Atqtic hacprixiconiungendo columnascolumnis >fempcrdiuerfa & diuerfame-
trorum nafcentur gcnera . Exempligratia ex pinacis primi &t fccundi,in quibusMu-
farithmos polyfyllabos defcripfimus, varia combinationeQmnisgcncus nutra nalcc-
tur,quxficutiininfinixumpropeexcurrit dictacombinatio, itainfinitam quoquc va-
rictarcm mctrorumfpeftat . Coiumnc. verdpinacis primi & fccundi, cum columnis
poericxmetricx con.bmat.e , itcrum innumcrabilem variationisharmonicj»fobolem
pariet. Vtyelhincimmcnfam artificij noftri vaftiratcm intelligat Leclor.
Polycola vero fiue diucrforum mcpbrorum mctra fiuc Odas hc tcrogencas habcbis»
fidiucrfasdiucrforumpinacumcolumnasconiunxeris. V. g. fiquisluper lllam Hora-
I
tianamOdam datam vcllctharmoniam componcrc, .
Vnks vtaita fttt niue candiMtm
.c.v > • Strafte :nec iamfuttintantauut, , : icr. miloHurr
Sylua laborantes ;geluqut
Flumina conihterint acuto •
Ita operabitur , coniugesprimam & fecundi columnam PinacisIII.bis; hifce apponc
vnam excolumnispinncis VI. deinde vnacolumnam fccundam Pmacisll. demque-»
vnamcxcolumnis Pinacis V.habcbifque MufarirhmosproOdedaradifpofitos.
Non fccus alias Synthcfes pcrficies . Poflunt autcm aflignari od.e polycolx purat vcl
nonpurx.Odxpolycolxpurxdicuntur,qu<j fingulos vcrfus habcnt heterogencesT
Vt iiquis lambico-Euripedxo Anacreontica, arhgeret lambicum Archilochicumi
& huic dcniquc Adonium , is habcrct tetraftrophon tetracolon . Odx non purx
dicuntur, quando vmusgenerismetra, bis,tcr ,quarerponuntur ; & deindealiuddi-
uerfigcnensmctrumadiungitur, vt /itinHoratianisOdis , vbi duo prima metra funt
eiufdem oeneris, duo vero fcquentia funt diuerfi °cnens , vndc tetraltrophon tncolon
diciturvrp3tctinOdcpaul6 antecitata. ita in fapphicistribus verlibus ciufdemgcHC-
ris adneftitur Adomura diucrli£encris,vndctet&iftrophondycolon dicitur.
Eadem in omnibus noftrx PoeticarMufic? refpondent, fi quis enim vni ex colum-
nistetraftrophisPinacis IV. qui mufarithmosEuiipedcosc6tinct,&huiciteru aliam ex
Pinace V.&huicaliamexPinaceVl.dcniq;huicfubneaerctprimam columnam Pina-
cis III. is haberctMufamhmos pro retraftropho tctracolo , quorum videlicet finguU-.
metra diuerfi gcneris funt, ordine difpofitos. quorum primum eiTct lambicum Euripe-
da?um, alterum Anacreonticum, tertium Archilochicum , quartura dcnique Adoniu .
Ex quibus omnibus nifallor dariflime patet , inftnita quxdara vis ac poteftas in mu-
tuadiucrfarum columnarum combinationc cluccfcens. Veriim hxc omniafufius cum
in fcquentibus,tumin Artcnoftracombinatonafi DEVSvitamannuerit,demonftra-
buntur.
Qe Verfibus Hexametro Pentametro .
HExamctrum fiue Hcroicum rocrrum fex pcdibus conftat . quorum quintus fcm-
per daclylus eft, reliqui omncs vcl Daftyli vel Spondxi; Pentametru vcro qum-
quc pedibus conftat, quorum omncs vcl daftyli funt vcl Spondxi aut Chorxi,Pyrrichn;
Vcrum cum hoc mctri genus ob maximam varietatcm, quam admittit , inconftans tit,
ncquc pcdes ccrto loco fixos teneat > ided illud tanquam Muficx minus idoncum rcij-
cimus ; Siquistarocnfuprafimiliamctrorum genera fyraphoniam conftruere vcllet;
Is intentura fuum racile obtincbit, ii primi & iecundi Pinacis Mufarithmos iuxta metn
pcdes ordinaucrit , V. g. Si quis fuprahoc dyftichon quippiam moliretur .
Omnia funtbominum tenui pendcntia filo
Et fubito cafu qu* -valuere ruunt . . .
Siinquamfuprahofccvcrfustctraphononcomponere vcllct ,isiuxtapcdcs vtnulq;
verfuscxcolumnis Pinacis L & 11. Mufarithmos cxccrpet . pro pcde[0/»m<i]accipe : co-
lumriam IL Pinacis II. hic enim habet poly fyllaba penultima breuia; pro altero pede^
[funt •
/ 0 2 Artis^Magtus Confini, & Dijjoni
\funt hotninuni] accipecolumnam III. Pinacis eiufdem . pro [tenui] accipe iterutn colu-
nam II. Pinacisll. pro [pepdenti*] columnam IIl.Pinacis II. pto[jfb J deniquepriraam
columnam Pinacis I.vci II. Coordinatis bac induftria columnis quamhbet cranfucrsi'
Mufarithmorum fericm pro Melorhefia pctita feligcrepotcris ; &demdc opcrarc que-
admodum in prxcedentibus prxicnpfimus, piodibitquc hexamecrum muucis modulis
ornatuni>vcpecieras. Eadcmprorfusratione,Pencamecrnm cxpcdies, cft cnim in om-
rubus cadem operandi racio .
Confcflarwm.
EX hispacet,primi& fccundiPinacis columnas, cam folucat ,quamligatar oracioni
feruire poltc . Dato fi quidem quocumquc thcmate vcrborum > fiuc ligatoru.-n_.
fiuefolutorum,fcmpcrintracolumnaspolyfvllabaspedes datithematis aiHgnabuntur.
C A P V T VI.
Syntagmatis II. explicatiofiueMufurgiametrica
florida &artificiofa.
/^VVidfirContrapundusflloridusin prxcedentis fcxti libri principio affatim demo-
V^/ , ftratum ruic, tum itaque hucuique rarionem contrapunAi innplicis in Muiur-
gia noftra mctrica tradiderimus,hoc Capitc modum oftcndcmus,quo quiuis
etiam Muficejmperitusnonfimplici tantum Contrapucto quamuisimpofiram fibi Me-
lothefiam perficcre, fed eriam qua rationc artificiofo quoque & florido ftylo fuas can-
tilenasadornarepoifiti ncMufici infima nos tanrum artisMelothetuaeprincipiatradi-
diiTe, nobis obijcere poiTent , Vocamus autem Mufurgiam floridam & artificioiam ,eo
quodinca nonpuncto contra punctum ¬acontra notam ifobaro gradu , vtihuc-
ufquepra-ftitum, vocum proccdatfluxus ,fed quiidem varijsdiucrlarura vocum dimi-
nutionibus, nocarumquc confonarum diiTonaiumquc certa concordia , veluticolori-
bus quibufdam depictus concentus , fingulari gratia& voluptatc aurcs aufcultantium-.
rqtrlcerepoifit. Pofuimusautemadhunc crTe^tum VI. PinacesMufarithmicos .
J^-rmiaPwMXContinecMuiamhrnos floridos & arcificiofos pro mctris Adonijs &
DacTylicis hcctalyllabis .
Secundus P/iMXConrinec Mufarichmosprolambicis Euripedxis.
Trr/iW/Pm^concinccMuiarichmos floridos &arciriciofospro merris Anacreonti*
crs hcpcafyllabis.
QnartusPinax concinec Mufarichmos floridos & arcificiofos pro metris Iambicis
Archiloclucis .
Quintus Pinax continctMufarithmosfloridos & artificiofos pro metrisEnneafylla-
bis & decafyllabis .
Scxf«/?i»axcontinctMufarithmosfloridos&artificiofos profapphicis & quibusli-
bct hcndccafylhbis.
Ecce hifce fex Pinacibus exhibemus tibi Mufarithmospcculiares ,harraoniolasfuc-
culentas,& Ecclefic. apriflimas fymphonias concinences .
Noc^ MetrometT^ vnicuiq;vocisMufarithmofuntpeculiares,in quo diflerut a nocis
Mecromccris in I.Syntag.craditis, ibi cnim cx 1 1 feriebus notarfi metromctraru vcl vna
fufficic fingulis 4 vocibus comu nisi Hic vcrd vniufcuiufq; Mularichmi vox pcculiare fibi
vedicac noraru fcri£,qu$ mutan no dcbec.Sut errim ita conexe, cu numeris, vt ab inui-
ce fcparari ncc poflint, nec dcbeat. Hinc quot funt in vno aliquo Mufarithmo numeri,
toc in corrcfpodcncc notaru ferie nocas repcriri necefle eft . Coetcru modus opcrandi,
numerofque Mufarithmicos harmonicis modulis exprimcdi , in nullo prorius dirfert, a
modo in preccdetc Syntagmate ri adito . Imo multo faciliore in hiice qua in prioribus
opcrationc Tyrones Melothctas rcpcrturos corido . Cccterum hifce obiter fic declaia-
us iam tandcm totum ncgotium ahquot cxemplis dedarcmus.
MVSV&-
Digitized by Goo
Lib.yilL oZMuftirgiaMirijica. 19$
MVS VRGIiE RHYTHMICiE
SYNTAGMA II.
Mufarithmos Melothefias Floridae Sc Artificiofiecontinens
PINAX r. MELOTHETICVS
In quo numeri barmonicipro metris Adonijs & DacTylicis indquati quidem ,fcd Florido»
& Artjkiofo vocum progrejfu difponuntur .
Toni V.
Siropiu 1.
Vt. VII VIII. XI. XIL
3117171
55555
87651
-r-O- j jQO
o.Trj>o?o
■0000
543*3
—COj,Ou
338*7878
55*1345 5
88451
8886187878
66655
44443*3
44451
345343**171
823888655
5*543*3
845678451
nwoc<
o*|ono
t*TTTTTT?T°?
r<|OOft
311878x433*3
8666618878
5443465555
1126*33451
8432117!
666*5
8284331U3
4445«
TTTfTTT??0
TTTT0??0*
©oorroo
°TTTT??co
•trutf???"5*5"
cf|Coo?f00
Oq^OOo^^OO
?rTTT)T°
0«|COO
u?
6656545
80888
441484323
44*4'
8884323
666717671
444*345 5
4445'
£?T°9'TT°
U?T°TTCTT°
£O|CO0
r^coooo
£?T°TrU00
^f^TT00
JtO^OBO
4444323
88817878
44451
55455
7787678
12813
5565«
£?T??*T?°
*?T??T?T°
JtO^OOO
JCj^OOO
ilr""
TT?*U?°
TT?°°
TT?o,
Stropba
Toni V.VI. vii.
1 1.
VIII. XI. XII.
7818767
567654545
2122 2
543*5
22322
7788767
5554545
5JJ2L
3334545
j 1 1 171 22
55565*7
88825
8i3453*3
55587M
3*8*3455
87651
f5655 "
888878
334*3
8845 1
443*3
88887678
66555
44' 5'
8882787678
66655
444433*8*3
4445«
444321171
888655
66654323
4445«
3143243*3
8666465 55
5428782878
1 2262345 1
22322
7711767
5554545
55»*5
?«r c»r r©©
•T?TT?°?°
??a*>
••jtO
j - .oao
^,. jOj?GO
?.To?o?o
)'jOBO
rnn00
nt°i00
?*r oao
Y*r°oo
T*T°Tf*
i^j^OOO
rtooo
ftTYTTT0
rt°T?T°
?.forll?o
• ••To°o
?Tpo-
Ttf?UT°
mfto
TTT°°
?'T????,Il?*
y jC OO
rtTnm00
?<j>orio
£?TTTTT??°
£fT??oo
?TTTTT°°
i|j>COO
Oooo?o?o© f
^??0??000
°?fUT0,af°
0??00?«j)00
?.To«o
Y* j0??00
y. jO yOyO
?.jOao
10 +
drits Magn* Confoni, & Difsoni
Adonia,& Daflylica.
c V M
Suopba 111.
Toni V. VI. VII. VTI'. VT YTf.
3Z!7I
I765656
33333
6J436
33433
6665656
«812878
66*36
• OOBO
55543i8;8i
77766
1115434
5 5562 c
21321
7788767—,
5556454X
55'M ,
881878
66675676
33433
66136
45:565
8888g
6j|543
4J34»
33
TT
o*f O0O0O
n*??00
Y'|oao
7788767
5556454?
12367811
551*5
TTTTTTtT
o» j cbO
rrt0?00
rt°°°
O-f/OBO
o*f 03000.
rim°?°
f;fOB.°
o«fO'oco
rm?ooo
0*|OBO
ftt°° '
rrt°°
?-rt°*
117671»
765454545=
111767
54315
3334545
18888782»
11 115
8881717^
66655 .
4444313
4445 1
—
rrm°?°
rrm00
o*»f «o
e'TT??T?T°
*°Ttt?°
rrc?TT°°
?"T?°?00
ypqo
—
^mm0 ■
j; j>|0«o
*?f tt"T r°
£ jkf OOO
TODi V. VI. VII
356Z3^J
8*87878
555455
87651
1
.vnr. xi. xir.
o.poooo-
000
1113818»
77766
5555434
5556i
33333
1765656
31878
65436
'Y,.'.'<
35543*3
8187170—;
51381345*
8765»
65543
88888
'433^
148841
345543*7
813187171
55555
87651
1 ■ ?*••?♦•
rwmo
rrTt?
OaO
ff.©0j>OO ££.>f '
o*f oaol \ l *\ • « J
©oobo I - —
5565*
88827171
3344313
884P
8T343187878
66655 —
443184313
4445»
tf
3453654313
$23888817171
543655
845678451
e:trn
tttv
—
6656545
88888
44345341134144313
44841
?'T?-trr\
?*T°T?T°
?-Tr?Tiir
y.fOOO
rtrF
«tr»
Ttt?°
o C
rt?rn?°
T*tTllt?T°
?TT°°
rtt°°
0'fO*o "
?-Tt?f°1°
C-f 0.^000!
o^ftoqo
?-tltTTTT?rc
o«»oco
o
rllTT?-T?°
0*fOOO I
Tm°?rr?°
TTTT°?TTT?T°
OOOOOO
°TTTT??00
jtofOBo
£.TT*rTTllllU?TTT0
.Cof OBO
. 1
$*8si I
Pro-
/
DigitizecLby Goog
Ltb. Vlll. Mufurgia Mtrtjica .
19 j
Propofitio I.
Datometro lambtcoEunpedao f$ tonoprimo Melotbefiam fufer
tllud flortdo (lylo conficere .
EXpedics hanc propofitioncm opcrationc dupli,fimplici Sc mifta, vti in prexedenti
factumeft. Et fimpliccm quidcm inftituere potcns vcl vnico Mufarithmo vni
mctri ftrcphx refpondenti, qui dcindc per tonorum mutationcm replicatus , impofita
Melothcfiam aflignet,vtiinprimaprcicedSti operationeprarftitimus jvclplunbus Mu-
firithrais, quorum tamcn MufanthmusbafisduosvJtimosnumcros habeatdiffcrentes
a numeris 5. i. vcl 5. 8. vt diftum eft, primar vcro & quarta: ftropha? tonus idcm fit»ha-
bcbifquc qu^fitum. Scd dcmusparadigmapromilcuum, nc iemper duplicis opcratio-
nis cxemplum darc cogamur.
Sit igitur nobis Mclothefia florido ftylo perfTcienda fupra Mctrum Euripedarum,cu-
iufcnodi Hymnus eft. AucMaris ilella&c. exccrpantur Murarithmidiucrforum tonoru,
cui ufmodi diximus eflccos , quorum numerivltimi inMufarithmo bafis funt diuerfia
numeris j. 1. vel Ji 8. vclfi non reperiantur ; vnus Mufarithmus pcr diucrfos tonos rc-
plketur. s^T?
56718767 1382878 77fS77M7 578765* 7^1
78*34*4318» 5*743*3 SW*1 i"543*3
»876567654321*5 77665* 71876541545 34565687878
f4378< 5344T1 378815 8763458
Ecce^Mufarithmos 4 ftrophislambicismetri correfpondentcs, nosob fpacij angu-
ftiara notas mctromctras vnicuiquc inpinacefequentiappofitas,ftudioomifimus,quas
tamcn fummo ftudio Melotheta puntfisin pentagrammis impreffis fuper imponerc^»
dcbet,vtdi&ura cft . ln harmoniamigitur petitam dictosMuiarithmos animaturuso-
pcrarc , vt in prjeceden tibus docuimus , & prodibit fcquens Mclothcfia tetraphon .
iilSii&^I^Ms
AueMarisftcIIa
Recordare in hoc paradigmate rcgule de pofitioncX b . Ccetcrum nihil reftat hoc
locoamplius moncndum.
PINAX
/ o 6. Artis Magna Consoni , & Difiom
P I N A X II-
MufarithmiMelotheilas Florida? fiue Artifkiofepromctris
Iambicis, Eqripedjeis, Heftafyllabis ,
inv orr
Aut Ma.ru fUUa .
Strbjpha 1
."1 >L
24J2I5I767
7654328J,
»27755
l2i2Jl
7332717«
*5665 5
28844323
5J44JI
•???TT°Tf°
°*?tfe*rr
*"???°°
*'???OB
©.
Stropha I 1 .
57728767
3457*5
82343212
'737'?
888121717
555555
33^3 2
888785
?*?t?f c?°
°*t??? ?°°
,IMtt |°-???"^'
— j°*mriio
o.???ov
r'fff" . '
> do zon
0'?ooao
••ooodo
0«?©©ho
54332 U2344437I -'ffvffnrtrr*
6715456765I ^rnnrr^
81^8782878878 ^r'rrt°fTmtt0
lXO-?????O0OO
3ll7655
176541432$
553388
'56341
?23347 '
55'7^S
3*833**:nut
876543
55543181
771*11717
»55555
5X77_85
8»3545
558777
328332813
«76J7?
87666545 5 1
667x171
444555
882323
44»i5l
813 £1121
jj 16767'
345545545-
888715 a
43**7»7*7'
87656555
543184313
321445151
*?ff?r*
"?fm;
°"???*>°
°*???00
23-3
S$7"7»
532 151
32171767'.
765455
J421232113
34565«
Ttmriif
-mrt??00
-trrm-r00
imr?m°l
?*t?>00
rrtm0 ;*
mr°
tf?f°°
0*mr*ti?0
2318288767
7«564545
5443"
567S225
443 3 2 3
111117671
66555?
44»«yi
™
°*??TTUi?°
0*00000
°*?0*?ui?°
©•?0«0^ O
o»?o«?©o
3345*5
567878888
3282345665554343
87£5434J 1
888767
5565545
331112
884515
832643254334332123
71761771765
343J5432»23'*345
565476587666543
311111
176767
7545545
,a345678ii78i5
©•???00O
o.?WT©Tr
°*f ff oa
0*?f?°*
°'?ff°°
0*f?f 00
°*fft.?f0
*??f 00
0*???°*TT°
°*fmTT00
°*#rt?°
°*f ??B°
ffrr6^
ffff°°
t?f?m?°
mt00
n????oo
©. 00^00
f*Tttrfff°
©• ^©9°*
0,ff*Tf°f0
°*ttt**** * ""*****'
°^?f000
o.?©oao ~ ~
?trf f0O**°
?*?tfm??tmr
?«T??oono
?.T??oo
fT????°
f*T?t00
?.f??oo
??.T??.T?rT©?mTf©o
"""ffttt0? ^0"0
m'Tf?'Ti'tTTTTnt,°
~rYT??'Tr?'T????*,°
°*ff°°
co^?©o
*°???°
iir.bior»*"'
zutlqcacoso
Digitized by Gc
Libyill, Mufurgia Mirifca. /07
Iambica Euripedcea ftylo Florido omnibus
toniscommoda.
Stropha FlR
»544311
71111767
543*56^545
54345545
7471117.
f6^4^z3i8z
32*765
»-»?45 545
5 4^6767
3 28222
876525-
rs$f|4J
«8*787
884y6y .
7*j 1 1 767
575<$4554f
1433**
33333*3
771777
553545
346
17li*7
543*318»
318765
553545
171777
3183313
«5*373.
33*J7?7i
^5455
5543x8x3
845651
nr?H>
•m??°o
«???h
mrnr
m??°*
,ui?'wt°
rtrrrT
rf?r
oo??oo
???°»_
rfftme0
rTf?oo
r."..
o.fmfro
o»j-??no
©•Oo jHO
Scropha I V ,
318x7171
»75655
543843*3
113451
5443x343455
17765 67171
54311712113
87654345 »565«
553iii5 53'3V
8875567171
55381823453
8;-7,-tf58
711341431117171
5765455
1711765676117313
541x3451
881323
6541 -5#V*
211*1171
4311!»
°*??f^°0
^0*???00
[?*r?mf
-»-
'•>????
"***??? 00
°'?????T0
©•???oo
1 171171
66 > 45 5
4418x3
4456j_i^
?'T??co
????°°
??m?°
m?°°
551x3125431217:
88567565671655
55823843x3
885675645 1
431175171
666655
844181311
445651
*T???V
OOOOOo
m'm°*
00000«
IO,?????vTf 00?0?0
°*?????°?*f B0t*00
J10*0?????*00
3° "????? 00 00
444323
666555
11171171
44ri5«
«35443*3
5587655
3*83817171
8763451
5565414313
11176545
334888
884341
°*.??*tT?f°
**???°°
'•«rf???0
o.moo
IT0*????ttil00
XO«o^OO*|OOoO
"°*r??0?t??0<*
o.ooo«| j»oo?yj cc
?*??T°°?*? ????"* '
T????*?00*?0
:?*t??°tttt
co
ooo
_YT??
tTTttT?*??*!!0?0
?totiitttttt??°
oooo.?Too
????°°
l?tt?°°
??tt???0
ggtp*- _
0,m??° "
*oooo°
(«OOOOO
i>00000
-.?ornf?o
oo?o6o
°*tt?m°
0«y OO
0«y (''1'YY?CO
0«???0Bo
0,????*t?°?0
o.???©wo
0*??r-tt0tt°
o*??ttt°
°*???B°
©•©oo©*
1L>mI'»i« *»J.»fiL'_>
O 3
Pro-
Digitized by Google
io 8 Artisoftlagn* Coufoni , & Dijjoni
Propofitio I I.
Dato Anacreontico & tono fecundo impofitam pbi
M eiothefiam Tlondo flylo perficcrc.
^EquiturPinaxIII.prometris Anacreonticis floridoftyloconcinnandisiln quopn
|3 nacc cadem pror lus tibi obferuanda funt, qu.e in praccedenti .
Sit igitur iupra aliquod huiufmodi metri triftrophon Melothefia inftituenda ; cxccr-
ptisMufarithmisvti docuimusquibuslibecvnacumnotis vnicuiquc Mufarithmo ap-
podtis , operationem fitnplicem vcl miftam inftitues ; Mifta autem opcratio inftitui po-
terit per Mufarithmos fimplices ex PmaccIV. anacreonticorum prccedcnris fynrag-
m :tis excerptosjfloridis huius pinacis Mufarithmisaprc infertos . Tandem hoc mone-
mus, vtrcgulasinpratccdentibustraditas diligentcr ferucs,vt ad propofitum finerrc*
tandem pertingas. SedExcmplumad rqeliorem rerum ciucidationem apponamus.
Paradigma Melothefias .
Amor cflc.fhs aulx amorfcliciratisBeatOJUtn cunAa mundibonafpernunt
>i Hij?i'iJ[':i,
^Ei:tlifJI:S!|S:*r
— -(j-j — • —
cunfta mundi ij.
.1 i <>
pinax
Dicjitized by Gooo
Lib.FUl. Mufurgi* Mirifical 'jfg
PINAX III.
MufarithmosMelothefias Florida? flue Artificiofe cohtinens.
Pro metris Anacreonticis.
O ter yuaterque foUx .
Stroptu I.
Toni t.H.HT. I V_IX _X.
8782317 VtlT^
^5^7765 °rmco
3134*4* <rt??*°
858^345 *rm°°
«223+55
54511117
3228832
8877655
33*>43*
•»77655
5 445 1 7 1/
a6734fs
^3-3345434?
77111.7
55554311
311321443112
5555543144
5fL57£547:
788731717?
5545655
111144313.
553654345
x 1*1717
3374181
888456?
1345443*3
7^7b^\
5543^7-7-J
5113451
8436)4313
65486^5$
8888888
"4341
843J17>
677-755
81543*1
45 5 6/ 345 1
°??????
°??????
°?r????
°m???
°??n09
°?m00
°?m?°*
*????*°
fmtTUf5
?m?00
?TTTT0?°
?TT?-TC°
°ttrt??TTl?T
Tttrt?TUT?T?
Ttt?*TTTY°?
Ttt?-t?*ll0?
°f fY0??0?0
OOy©??00©
°?? i
tTT?"7??!!0-
?tt?*t00
?TT?*T00
?ttrr°
-?TTTTTT?°
°TUTT°°
°TTTT11tT0
°T__T00 __
?°??00?T0
00???i'0*
°????°"
^oooo j.O
°????BO
^o?o©oo
°?????"T°0
Stropha
Toni i. II. III.
I I.
iv.ncx.
7813117171
55677^55
13454431?
587345«
8123131813
5677775677
3454345
87654345*7873
23221 171
7177555
5545313
5123451
781354323
J567655
5^73451 ♦
55565145
1 1 11717
3334*8^
8884565
8233545
5677*777
3425331113
8756373
°r??-iit?r»
°?TT??00
°?'???tt?0
°? *T??°°
*?t?o??*n?0
?'TT?°?TT*QO
•ooooo*
0TTTTTTTTr?°0_
TTTTTTT0
?TTTT?°
?TTTT?°
mrtr
°??T??T?°
»|.JOj-»
o??T?m?ra
0????©©
?TT??^°
?mr°
?TT??°*
?TT??°°
[Y-Tjf00
?*T????°°
^Tmrll?0-
'ftf?"
2322 1 171
7177555
55435*3
Ulhfl
8281222
5717767
3444545
876-^15
5760545
82823313
31445677
8 67773
£TTTTTTT°
£TTrTT?°
£TTTU?*
?TTT't?°
32554132113
1771777
555366545
«556773
•rt??00
°rTr°?°
?TTTT?° '
f?TTTTTT°
?TTT11?°
?TTTT?°
?TTTTT?U?°
?TT??°°
??TT?TT°°
?TT??°°
lto
ArtU Magn* Consoni , &Difoni
Anacrebntica flyloFlorido .
_
^trophi
Toni f.ll Ifl.
1 1 I.
IV. IX. X.
311761767
87654454545
543H 2567812
8675^45^34^^?
777311131211
5 5554345545^767
122171344
555157*347
?*?m?rf
?*???TTTT?T°
???? iTTTlXf0
?TTTTTllTTTT00
TttttttTry0
TttnilTTTll?'f0
Ttt r *TTT 0 01
ntrttur
3121711521
777556767
5443254545
1244765
5712227
3424254345
8767525
1231777
5776545
3425332123
8/56373
77777767
4445434
2227712
7773* 17
44443 1 5 44443 3"
I222i877ii»2ii7(57
"777755*8855554545
777785566778825
78217171
5577555
1345313
5 17345 I
5366545"
78823177
2 1443323
53543*3
7^76555
33311171
3634151
l°??0)M0?f0
Ovj ^O .y.v^O
^f?0???0?0
"Ttt^mrt??0.
°?;f:?,t!^
Vfft!:.
°TTnr-m°
?-rr.t.co
5tr-phi I V.
loni £ II» III. IV. IX. X.
55554545655
l 1117671765717/71
5S554?*I;34J4Ji'432j
88887654 jtf7if5<J545 1 jTTttTTrTTTTT??TT?0
— —
5 00
JTttTTTttf
xTttTTTTTllf?°??T*
T 1 1 T T f ?? *11Y-11????T ?'
111:323
66671 171
44445 5 J
4442151
ftf?00
0O| j,Oo
tTrr?-tt?°
rr?tr°
TttTTTT?
Tttfff?
TttTTf?
TttTTrr
5567765
1113327
^5567765545
. SS'>33M43856f8i5
5556543*3
777^76555
3333S171
54432343*3
177665671765676X7171
54432121^51
TfttT??
rtttTTTf
TttTT??
TttTT??
-
r"TttTT?°
^TttTT^
^TttTTfTT0
TttTTTtTTftllt?»
^rrrrTt?00
:tTT?*T?f^
£TTTt'Tr'i
4U
- z
rTTTTT??TTTTTT
00
(33323127167171
' [7777*54555
5554>5JM273i3i3
3337564534151
,53453l,73~7i
£TTTTTfTTTTTT?T?° ; 3 7 i ^ 7 1 47 J 1 7^ y*7<55 5 45 5
xTTTTT?fTTTTTT
*??'it°r*
°????''.°.
°????0°;
53453**34554ll"P3
_ 53453*51
??t r
tTTTTY ' *
?TTTTTT°
?TTTTTT°
YTTTTTT*
•4345455
5i7<57i2i7i
»4325425132121
5x76651
^Ttt??TT??t
*TtfTTTllI*UlrrTT?'TT
tttTTTTTTlillTTTt???
^TttfT-lltt?? :■
TttftT-trm?T°
Tttr?rTT?°
TtttlrtlTltTTT?0
TttT-tTtT-tTT?0
XXiTTTT_T??TT r*Tr
^TTTTTTTmurmii???0
^rTTTTTTT-trTTTTT-trr
TTTTT??°
°?"T??' 00
Tf????°
orm00.
5554i2J
777651^
33}<i7i7l
3334S51
1214311132127x71
567176545677*17655
i-343:ii7-J45443*l
ii_4j_5J
T?T?°
T?r?mrTo
T?TTTTT??T11?0'
rTYTTT?°
£TT?????
*TTT????
£TTTTTT?T?
"^TTtTTyTtrrTtTfT0
TttuTTfrmmr0
^TttTTTfTTTTTTfTi0"
^TttTT00
•Ttmti
**
i¥i**i in
1 r
°Tii;;,a
**{ * s> ( *!!
Pro-
Digitized by GoogU
.4 ' .Jt
Lih.yJll.MuJurgiaMirifca. trt
Propofitio III.
Daio lamhico Archilocbico mciro^ tono quouis petttam Melotbe/Jam
Florido slylo concitmaMm exbibere .
SEquensPinax competit mctris Iambicis Archilochicis >continetqueMuiarirhmos
florido ftylo adaptatos ;Cui igitur animuscft fupra hoc mctri genus canttfcnas a-
dornare .iHiccxcerptosMufaritbmos pronumcroftropharum in harmoniam animet,
operatioqe fimplici vel mifta pcr apphcationcm feguTarum3canon^jmguc io prteccden-
tibusprfftriptorum . "flitrU*! . . (riltgrd j F
Eftautemhoc metrigenusharmonicis modulisaptiflimum ; ^paiUm in Breuiario
Rornano obuium; fiquidcm omnes fcrc- hymni hoc mctri gcncrc conftant. Vti-.Iam hu-
nifi vtpenultimum vniufcuiufquc vocisMufarithmi numerum duplicct. Notam verd
numero correfpendentem>hdc eft pcnukimam diuidat in duas diuifa: cquipollcntes ;
& habcbit Mufarithmos pto Iambicis Archilochicis qu^fitos. Excmplum <kmus;vt Ty-
ro habeacquolecxcrccat.
Stropha I
Raradigma . x a » -
Stropfia -"1,1.
Ettfc
giiiiiiiEiiiiiiiiiiii
llllIiliPH liljill1!
Stropha III. atropna x v. t p
iliiliiliii^iiiii
Stropha I V.
Digitized by Google
112
Jrtis Magna Conjbm, & Difsoni
P I N A X IV-
\klothefiasfloridae& artificiofse Mufarithmoscontinens.
tinr.
Pre Iambicis Archilochijs .
Verti Creator SptritM.
Stropha I .
Toni v vi.vrr. vrir.xi.xn.
17233213
5 5 6785I 171
154311551
15*456.6543231343**17671
58671443*17*7 171*16455
i534536543*8>3
C06784651
55543li3
87888878
3*365555
I534I551
3331311171
JI171655
5555543*1*3
88853451
314331*3
8721117J
55*5*555
»5*3455»
5 5 543 «3
88877665366655*5
5554*33*3*8*2l7r*
888776 i86543i345*355'_
34345 T45
11111117
565113181
8488766_5_
*3443"3
71 ili 171
55655555
5j£78_55J_
8ii38i343*353443*43*»3
5 6675671156771645 5 1
f 444312 3
»f 1*1 171
76655655
56678451
•?TTTT???°
°???TTn0
*°-????Tf'ir
OOOQ»0?^f ?» Q yv>
cn?TTm?*ll**?H??tro
J-0°-??°?00TTTT~
H^r?????00
°°'????*T9
©o^^ooooo
00,????t0
*°"????*T0
?TT?*TTT°?°
?TT?*T°°°
?TT?*??*TTT?°
YTT?'?000
°?????*r
°????t?0
o?w??o
°???'???0
*~m??rr
"r"LTttTTT*tTTTTTTT't°
■"■TttTTT't???T ???'?*
TtttTftTYTftHIItTft0'
°????tf*
o?m?r
°?????TT°
??????°
?????*r
Wftn0
■**?m?tt0
°??tttt0
^TttTTmfTT*"
lTttTTllTTTtt°
TttTTTTTllfTTtTtTllTT0
^TttTTTTT*ttTttTT?T,t°
r?ttTTT*t°
*TTTtTTT°
*TTTTTTT°
?TTTTTT°
Digitized by G<
Lfb.flll. Mufurgia Mirifica: jij
Iambica Archilochica .
Scropha I I.
Toni V. VI. VII. VIII. XI. XII.
33) )45005
88287117 <
5/5*321234545
11765125
"r-tftTfTTtt0.
•yf00?**0
1 5 5 °> 4343*3 2 343*343 5 i** 3
488117171765 16711171
8)"565436545555
488287851
i.1*????^0?^?*?000
ii—mn??*0
1 44 ■> **
66665666
31281334
64167662
TTT 1 TT
WTr?*
°t?????°
°??t?r?° .
*3°> > 55>
71 121171
55443223
51671551
fTTTTTT"
?TTTTT't*
tTTTTTT0
?TTTTTT°
343214434
8b'76888&
56f365«;S
845641 14
o?TTm?°
°?TT???°
o???f??°
55587667
332362222
55-554544?
88765225
°?*T?T?"T°
°?*TTT??*r*
°??TT?rT0
0?*Tr??*T0
3?f54523»2»
8828765667
55132824545
117654321225
•rT?r?rTT*t°
orT°rttrT°
°?*TfTT°T?T°
•n°rttTTTT°
12 3422121321 1 t 171
567 17 167 17 176586565445
823432815454354311213
567812343121
J*Y??^0f? ? ?? ?* * ?°* ? 0
° T?°?? 0 ?° t ° *?°????0" ?° * ?°
I""4??0*?°TTTT*0????0*?0"?<'
^^■t??T????0•?*,?0
1144322}
56671171
33**3455
86455551
°?????*t*
°r?????°
°???TTrT0
°????r?°
54321771
876567555
5432382323223 -
876567565434551
xTttTTT't?
— TttTTTiTf
-**TttTTTTT?TTT?
UttTTTTttTTrT? •
P lara-
Digitized by Google
iij 4rtis oftlagn* Confini , & DiJJoni
Iambica Archilochica.
Scropha III.
Tom 1. II.IiI.iV.lX.X.
1 Stropha I V.
To i. 1. 11. 111. iv. IX. X.
135545223x22
7x217766667
5* 5 13 * »2545445
«/876521227
°?'t???*r???*T0
T?0?-????*?0
«TTm?????*?0
^•t00???*?0
777 I 2,2 AfV «.
77768878
3333«3i3
33366571
Yttttft?*t°
iltllill 9
?tt????°
?ttr???°
?tt????°
71117766667
555545545545
23x32 i 2x23x22
587655x1x27
*f?trKtirP
'ttwittttr
orrm?Tfff*ro
°TT??*ftfrr°
222I7I222327I7I
777554545565557
554328767845x23
5371134532534551
^r?^?????0??0?0
II lllll II 1
W0?????00??0
°??°?? *T?? QO???°
°??TTTT??0??00,?t
55534555
77788878
33366751
m0'?rt0
?tT°*???°
?TT°*???°
?TT0'??T°
71 J/1.R82.17JCC/1C
57767425678787678
27117678x33x83x3
743218651
T?TT???*T TT??'T"
??r?????i2ttrur
?m*u??t?rii??0
°??0?0?00
3x7176717671
«674545575
74213131x3
1476341751
°?????T?T1?°
°??-T????*T°
°??????rr>
°????????°
)")})) 7)*}
88787675
34x88888
84563411
°?m?°TT°
°???*T°00
o????000
°????000
343232887671
8S878675
6675543x23
641734'5 5«
•0000,000
°?t????rTo
0?r??m*T°
X I 2 17? 722X2 Z
56778888*78
34435556555
14231184751
°???TTr???T
°?mT?m°
OoOOJyO^OOO
°??m????°
■
7IlS4544j2«7<
5765*5*5545
271x76712343x1x23
543x186551
TtTT??rT?T°*t0
1 ■ 1 ■ 1 1 9 ■ 1 1 §
?m??°?'ta
????•!! ?tm?*u?-to
\ 00<>Ov>0000
72878687678
555554555
3x32383223
3715341551
*???m°°
°????m*T°
°????m?°
43212 2343434
286666711167111
65434456745 7*
23456228412 114
?T?f°°??Y0?0
rt??o?-f???ft?-To
rt??oo?????To
rttf?^o???frto
k6k j kaz 2878
5 u> ^ )TJ '
8878765555
34X8887323
845634I5I
°m????0?0
°???T??°'?°
°????o??co
°??????Ho
56735432x3
887876,755
3421 1176778
8476*4i75«
mttttrt0
YTTT tTT? T°
?TTTT?*llff°
?TTTTTT??°
77217384717«
55755566557
2353X882X3X3
537I234534551
3278767878
8654545555
74*8383223
145*534*5 5 1
?tf??*ftffrfc
?tt?rmrro
mirtmr
?ttiiii?-r?r
r
3432333*«»7i
11711167777
56555545223
847111x34551
?tIlTftfTtt°
^mttttrr»
?tt?ttttft°
jrtmtmft0
?nr-rii?r?
?rrrrrrrr?
mtmrt?
rtmnm
»33211171
78864755
5554328323
53146551
?ttutrr°
mrttr
°tmiitt°(
ffttfft°
71223171
'6655475
166788x3x3
| 5443651
°????°"?°
•'m0?00
ffTrrttr
^????0*^0
Pro-
Digitized by Goo
Lib.FlIl. oZdu/urgiaMirificd.
HS
Propolitio I V.
Dato metro Enncafyllabo & quouis tono,fetitam mckthcfiam
Florido Rylo concmnare.
SI cui igitur animus eft huiufmodi metra in harmoniam animarc, is operabitur iuxtt
rcgulas in prjccedentibus traditas , cxcerptisprimo Mufariramis metrocongruis »
dcinde notas vnicuique Mufarithmo appofitas aptc pro impreflis in penagrammis pii.
^tis diftribuat . Quibus omnibus rite pcraclis petitam fortieris Melothefiam .
Pro dccafyllabis mctris penultima brcuibus habebis Mufarithmos,GpenultimamJ
vniufcuiufquc Mufarithmi lequcntis pinacisduplcs,notamque pcnultunam corundem
in d uas diuilc zquipollentes partiaris.
S ititaqueforma mctri datai^/iff/^MWJ^nct^iaffignatufq.TonuslI.Ejtcerpes
ex pinace fcqucnti quoslibct mufarithmos vni cu.n nocis vnicuiq,proprijs,vt fcquitur.
Stropha I.
Stropha I I.
Tonus II.
34543»«
56517655455
II I 171 1 JZI 3 3
143413651
°?r?T?°
•?Ttt°?rr°
•??°YTTTtt?0
°??????00
7111776x67
555*4545545
58765171*$
°?#t#?m*
°?m°???0*
•ft^TTtTr?00
0?*T00?TT0*
Stropha III
565-54313
117176)55
34x111711
•rmrr*
•??rT??0*
Stropha I V.
5*53543456*545 •WWrrTTT
117 1765671 1» •wrwTV
34x111443*3 c??00nmo
«45^3414« W
G
8
F
*7
E
b 6
D
5 m
C
7
£
3
A
X
G
1
Hofcemufarithtiosprimoinp opriavocum pcntagramma cransfercs, deindi iu-
xta daues, quos numcri indicant in diftorum pentagrammorum interuallis pumfta im»
prrmes, quibus nous fingulis mufarithrc is refpodentes fupc r iraponcsi & habebis quod
quxrcbatur i Nam vt fopra diftum cft, habent finguli mufarirhmi tot notas i regionc
correfpondcntes,quot ipfi numeros habent, vndc fi pun<fta pentagrammis imprcfllu.»
vcl plurafuerint vcl pauciora , fignum tibi manifeftum fit alicubierratuna cflc i vnd^
operationcm tamdiu iterabis , donec votistuisfatisfiat. Excmplum in compofitionev
non cxhibemus , vt Mufico Tyroni aliquam cxercitij occafioncm prjtbcrcmus •
P *
PINAX
i
Digitized by Google
tidf
Artis Magn* Coh/ohi>& Difsoni
P I N A X V*
MclothefiasFlorida?& artificiofa? Mufarithmos contincns.
Pro mctris Enneafyllabis& Decafyllabis.
csimant ruencna parricidd .
Stroph* 1.
Toni r.n.ni. iv. ix. x.
713x1123x3
55554345*55
11117111767«
J31S18471
34543117671
56517655455
111171x32113
M3415*5i
I17176717671
5*543454555
34:131134323
I456341 51
ftmt?00
m-tTm?0
*??????tu?0
0??°?"T??°
tftT??'U?°
•?TU??fT°°
??°?TTTU?°
«Wttf*0
ttfTTtt^TI?^
'?TTTT???°°
°t???TTTU°°
°??????cc
154323x1171
7121717655J
5555543*3
5*78s34'5'_
34713*171
J*455455
1 12 15 171 2323
14*345*5*
344533**3
76711117671
1125556655
142318451 ^
5545433*3
111177655
33x13117171
^54345J[
5671131171
345*55455
1 1 1 1712523
1434*5*5*
72 1716712313
55J5543455
J212317171
37*534*51
7123411x4345545
57*54*50-7*7'
»711767123x123
f?'TmTT0?0
fT???TT?f°°
°v??m00
r??????°°
°??0?*TC0
°??TTfffT??0
»oorf?ro
°?rffffcc
W???*!!?**
°ff????tt0
°?T0"rTTt0
°?t????co
°mmT?f°
o??r.r??co
c?TT??fcf°
C?????-T°°
'??°fTTf?0
m???°°
°?mTTTTf?°"
0?m?TT°*
°????°TfT°
°ff?mo°
Stropha II.
Tonl I. II. III. IVIX.X.
3Xli7U234543»iJJ
I7*56555*776y*77
543^3343*345
**345l87?7873
713345555
5556711171
XUX3X133X3
531865751
7121776767
5 5 554545545
23X3XI 22X2X
58767X71X5
*3554f*3*»
71 2 1776667
57x3x1x54545
787672127
171x5x33x3
5 5 5*77*5*77
,3*34543*15
r*345* 87^7 173
TTTTT?ffTTT?'T?oc
t??????'!!0'?0
????'U?TTCTT00
©^OCj^OOO
I7I 243 I I7I
555425455
311I7IX3X3
853XXI6S 1
11 71 76716 5 6
5 5 54545*43*34
34x13 1 1 1 1
845*344*4
*345457***5
71X17XX3X7
533x1x545545
78765x1x5
7*77*77*'*
554445444
1321x7767
53742 3747
1171767123434
56547476547656
34x131111
847634^x14
ffTTmTUhTUf
?-UTT??TT?r"TTT°'
fTTTttt????00
fTTTfffffff00
rrrTur
°??*U?TT?°
tTT?*Utt?°
cf?fftTfc
ft°ffrr
oYm°?f??°
0fTiTT?c?°°
°f t^fjf00
f
•*?TTTTf?T?°
cTT?f TTTf°
cTTTIlffTfT°
cTTf°TTf° ,
°*?c??mt°
°*?? -Ttf TTTC°-
°*tT??f?co
?*TTT???????00
c?m????°
o?????.?vo
°?????"T??0
°m??r?°
- •TTTTtoc
^fftfTTTfU?0
°?r????°°
°f??f??°°
0TT°?fTf?C0
c?*T°?'T?i9C
-mtr??????0
* '?"TC°?? °v
TTffmco
o??????oo
°??fm?°
o??????°°
wm*TTTTTTTT°
°??*T?TTTUTT?°
c??????°°
c?m?*uo*
Digitized by Goog
Lib.FUL MufurgU Mirific**
Enncafyllaba, & Decafy llaba
1/7
Stropha III.
Tooi 1. II. III. IV. IX. X.
Stropha I V.
To»i i.t 1. 111. IV. IX. X.
71x1171»!*»
5555454545
»3x^212765767
5«76j>3»j
°r ???°?°f°
°???Tt?????r
*??**?? 00
7771x7171
555665555
3333443*3
33i64555i
77*»I7,*»3*3
5575545455655
»34311767171
537**3453*5345«
^O jXOO^OoOO*
?°?°*T?T????*
0000 0 o« j o^° o#
?°???TTf?0????0
5553443*3
7771171171
3333'*3455
33366555«
11 17167171
55 45543455
3jii»3ii3i3
8665-34651
°????TT°?°
°?Y???TT*°
•?Tm?'T??0
°??????°°
712171 17671
565445455
1676561321x3
543111651
5653543*3
117176555
3411 11711
145634151
°??????00
°m'r?t°0
°????°*???
°??m?°°
5* 35434566545
1 1 7176567 11«
34111144313
845634*4«
»34545*3«
711776717767
»53211545545
58655x1x5
°TT*??0?00
°°°??TTTT??0
r^TT?*?????0
3 ,43332I7«7*
567111655
n*55543*3
142318451
»3x1x7767
5544t5444
7776772 IX
5374*3747
omr?0?0
o?m??°o
°imrr*
°???r??°o
711716717671
555554555
323x31323
37«534«5«
5556 5455
XI7II ; 1 113
5332XI65I
°??rii??,ii?0
°????n°°
°'°??'TTll?0
*??mr0 .• * -
56535434I43'3
11 1765654)
3421311 1 1
845634141
3454^*3*5 r*J*3
17656^5671777
543H7i7»*J43^545
1*345 ig7>6773
?*TfYTf?0??°t0
?'?llf°?*T 00000
?TrTTT?TTT??00?°0
?*???0?iv??0000
772173x7171
557555655
X343X14313
537«5345»
5055443*3
I 17171171
34x13x1x3455
14566,551
•??r?r?°v
°??°??f?°
°??TTTT?TT°°
°??????°°
3455443*33
5876665455
888888888
163441111
X32121776567
7;7675344
554443»l7ix
537473547
°????TT?'11?°
m????°°
°??r??TT?00
mm?00
1177642323
565545565 5
32112717671
°45 34345«
??T?*??°?*
?rr????°°
?TT?T??°0
^??????00
^TT0'???00
?TT0,???m
?TT°*???T°«
???°'??f00
°rov??rii?°
oo??T???,ir>°
^*?0????00
O??????urmo
•m'tT?rrr*
°??eor?TTT°
m????0"
°?????TTT?t*
°??????00
0??????'fr°
000000000
°????TTrH?°
??????00
00?????°0
c???m°°
??T?T??TTCTT°
??T?T??0,TT0
m????0*'
?0??°0??0?0
OOyj-OvOoTO
0,00000©»©
°?????TT??
°?"TmTT??
°????????
©J
WtfTTf
°???TT??0V
*????????0
°???Wil?°
m°???°
Pro-
Digitized by Google
II/
tArtu lAdgft* Confoni, &Diffom
Propofitio V.
Dato triflrofho Saffhico ft) tono quouit imfofitamftbi fufer eum
harmoniam Ilortdojlylo conflruert^ .
SApphicum merrum cmniummuficis modulisaptiflimum eft,& tbeatralibus fcfti.
uiiqueconcentibusidoneum,quodfiquifpiam muficis modulis concinnarc vel-
lct; is Tcnorcm rcgularum in prjeccdcntibu» pracfcriptarum conftantcr fibi fcruan-
dumfciat,intemumqueobtinebit. Ciimautem Sapphicahcndecafyllabafint; Mufa-
xithmihic defcriptiPhaleucijshendecafyllabisauoque applicari finc yliolaborcpotc-
tunt . Si quis igitur fupra fequcns Horatij Sapphicum componcrc vclit .
lam fatis T crris niuis atqvt dird Terruit gentesgraue ne rediret
Crandmis tnijit pater & rubente Seculum Pyrrha noua monjha queft*
Dcxtera facras iacuLtus arus Omne cum Proteus pecus egit altos
Terruit Vrbem Vifere montes
Is cligat cx fcquenti Pinacc quoslibct mufarithmos, eofque tono cuilibct applicatos
in harmoniam. iuxta praecepra in pratcedentibus tradita difponet>& obtincbit intcntu,
V.g. Sit prinwe ftrophx mufarithraus,ColumnasIlI.Toni applicatus , vt fcquitur.
f564$54i$454m3*i77*543*i*« *tr TmT??T0?TTlillTllillTTT •
334143471132132176*543217171 ^TmTTTn^TmUTTlUlTft0
ii «7484764378 23451 'rrtTT??m0m?o#Q
Signatis itaquepentagrammisCantus,Tenoris,Ba(fi congruis claui-
bus, iuxta numcrorum feriem fingulis pentagramroijs punfta imprimito ,
quibusfinguliseregionccorrcipondentcs notas fupcrimpones &habe-
bisquaefitura •
JIl.TonL
I.
I I.
A
8
G
Z 7
F
6
E
5
D
4
C
3
B
2
A
1
^_C~;^*TJ fcfcfcfclj +-r*T'T
Iam £1 tisTcr tis at quc ni 11U
PINAX
Digitized by doogl
Lib.FHL MufirgiaMirifca. II9
P I N A X VI-
Mufarithmos Melothe/ks Fiorida? 8c artificiofa? continens.
PrometrisfapphkisquibuslibetHendecafyllabis.
Vt queant laxis refinare fibris #
otr. pha 1.
Toni LIL ifi. iv, nr, x.
3i35434554?42?i5
87887587656,177
T533282382536545
85-865345673
°VTvTT v°o*o<>t toto>
TT r-i-ir Y tYTTYTt
cTT?TTY°T?TT?Tf0
^??0?0???00
y <r-4?23 3 32J44.
77-2I7886765t57
55 55555*7*1
337*5334541
VT-TvWf TTT00
TI HTT l\LL
muvtmir*
?TT??T*tTT0<>
8788735436545
55545556581323
323282887345677
»5865345673
iT TYr?Y ?T?
°?°tt??°?f?ur
°??0?of ??°°
33345432117671
5556517^55455*
88888778: 3IH3
I434I55665I
0. to j *ot»t » o»T T O©
?TT?r ?mr -LJ-Y
?TT?T11??Y*T00
°????TTT-tTH?°
°????TTTT00
44 1 3 255421l823322R}5 * -7 r c /l •» 7 171?
77587337777577777558766577I7f554345
44534554531333135543182
775873375876544333115,565
TTTTT 1 11 ITTTY TTTY 1 TTY TTYYY
m*T?m?rT?m'T??m??*To?mrT?*iir
i""???? (rrm-nm^rnr*
i^rmriwtm-mmm00
88887447777 " '
555^5065545
333313*8113331813
IHIf4434y67J
?ff>?"?*T??00
Tll TTT IM
?TT??rr??o°-
^TT^TfllTT^fTlir
?TT???-TTTTr°°
76787881,313
565555565677
2223233834545
545»5334»73
itTTT?T"ttTTTT?
£TTT?TttTll°?
^TTTfTttTTTT??
£TTTfTttTT°?
2321717123x5434323
777554555767v5655
55432833i4543438*87878
537I563331I7345I
rT???°m°?rit?'r?0
?'T???*TfrT°?rii000
?.T?w???mT???.lir?To
n????t?'tf¥<0
33321215841732115171
55171767167556555
8885653411844313«»'
5I475N55I
^TTTTTiT?fr???'llTT0r0
^TTTT^lWm^r?000
•^rrrTWfrrT??00
I-.?y?t???o<o
777ii;3»7i7i7i
555545845543455
1221776566733281813
fTTr^-r?^0?0?0
?rr????rr?0rr00
??T?*TTllTT?'TfTT???*
?TT???m0*,°
Digitized by Google
120, ArtisoHftlagn* Confini , & Dlfloni
T \ T \S\
Phaleucla , & Sapphica .
•
1
Strophx
oni 1.II.H
l li
1.IV.IX.X.
5 543112X76667
77ialT54f45
5 56754328»23«'
2 3786.78 5
133128766555
77877554443l3a
454443* 1 '7*7
756773344515 r-
7I134881431I71?
>7654*554>5
271176711331813
54311865 1
0?*rrn?0r??00
^Tt??0?*!!???00
-nt???0??00
YTTTTT-tTTr°
0TTTTtTTTTllo0j
fTTTTT tttt
fTTTTTTtn00
rtTTfTTf-trTTTfUf
m???°?*t°°
???Y tttTTtt 11
^?!0?0?0-
— .. -
332177111767
776555545545
55543*"321
334551115125
^TTTTTT??00
*??TTTT????°
°TT°f!!???0
0f?Tt!!???r0
5554328133347
777756771765
333234533*o23
5J17I726543
°??ffll??0?0<>
?????? XI |
°f yft0?0?00
13321554323181
7777777^555
«7c6-7-72?4."iI?
■cTT*tTTTT??M°
cTT'tTTTTf fTT°TT°
^TftTtTT??^
ni»733354$
5f55577f777
33*325533323
"7J5336373
^TTTftVTfT ?°
£TTT???'ttt?0
£tTT??? TTTTT
£tTT???'TTTf°
88873317117"
f 545 5 66y 5 5>5
33181884323
RrsAc jiAf 1 <; 1
°fT???f????0
^ffffMtft
TTTTTl T
o?"T???m-° - -
431814334J4321?1?1
117676765671131765455
4*181557654318x3
76*4443x1 112245651
^•llTT0fTTTTTXlT?t°
fllTTT?illTT??TTTTTT?0
fUfttfilTllTTt0
fUtffllYfTTTTTT?0
88278665555-
56655-444323
344431171171
8445J445M1
fTTTTTTTT^
?TT??TTTT°° 1
?TT?fTTTTf?°
?TT??TTT!0°
■ — c
**7"*CTT ** • * f t * ? ' i TTYi
Mr< ' : II.»*»»» iiiii
Digitized by GoOQ
Uh.Vllh sMufurgU Mirifca.
Pinax rcfiduus pro Phalcucijs , 3c Sapphicis .
Stropha III.
Toni I. li. J ii. IV.
IX. X.
3x171671x171
77555443455
543*388813282)
378)34466^1
344443z77i767i
56677165455
88822542823
'4*34556651
233*35556*5
78887888887878
r 55 5 5333443*3
53151888451
565354433*3 "
x 1717665 555
342838888878
145634411
33*87823655
7775555*'7'7i
5 543J3*843*3
,33785876452
3332171127171
77775556655
55543*3843*3
3337«53445j_ (
333**345543*3
55677176555
333448833,7,
8887763^,5,
333*87721287671 17333 2171143x3
55 5 5455777654345457777555655
5 57 1122 1765 5 5 54323 12717 1
888765 5 5333 853445 1
56543454843i3
88888868888
343656566545
148414344,!
332171176553541717327171
7775 534543*377755345655
5543^83127171532328384323
3378566345133785663451
•fwrtftfir0
•tmttft00
*t???Ttt*ttlI?*
fTttrTTT00
°TTTTrtTTriir
mtTrtff00
^TTTtrtft00
0???*TTTTt
00
°????0TtTTT?r
•ff^rttttff0
©OoOO|.£||»©
°tfffTTTT*'
0m?TTTT°°
°???i»TTTT??°!
*Tf??Tfrt°°
tTT?fT'tTT00
?TT??T'tTTT?T°
?TTm*tT?T?°
?TT??rtn°°
£TTTTT??TTT?T*
£TTTTT??TI°°
*TTTTTm?T?0
£TTTTT??TT°°
TtmrtTnrr"
TttTTf?TT?°
TttTTTTTT?'T*
TttTT??tT?°
'T-mmrtrrtT-rTmtTTTTTnrr
*T-tTT't?TT*tTT?Tll?TTT-tTTTTT000
"T'tTTTTTT*t?TT*tTTTTT??m0
^T'tTTTf tot£rtTTTTT??°0
^tfVitrtr
^tff^ttft000
•^ttVf^tTT0
?°?°? ?? 00
m^m^rm0*??^??0?0??0?0
+tt'wr<tr<irr~tt'ttttt"m*
mwmTTm^m^ff0000000
m7mw00-?rrffrT0*00
irj
NOTA
Digitized by Coogle
/ja Artis M^lgn* Cenfom, & <Dfiom
RfE^ulas de commixtionc diue G gencrismetxorum in appcndice capitis quarti
traditas hifce pinacibus quoqueappItca.ipoffc.itaPhaleucium cum anacrcon-
tfco^odulismuficisaptifllmumcft. Veriim videquxindiSa appeadicc.fuse* dchuiui
cfcmbmationis ncgotio traclauimus -
Abfoluta itaquc de Muftca mctncaeiufquc ad varios verfus accommodatione tra*
clati,nihilrcftatnifivtmod6oftentiamus,qua ratione rccenfiti Mufehrai omnibus
linguiscommunescflcqucant ,atqueadeo nullalin-ua ,nullum idioma, intotovni-
ucrip fit tam barbarum,quodnonhifccMufanthmis noftris adoinnc genus metrorura
harmonicis modulisanimandum,, vu poflSt .
Propofitio V I.
DatU mctris Jdontjs vel Datlylicis fctitam fufcr ca
lMclothe fiam ferficerc .
D
r ^Vplex ope huiufmodi Mufarithmorum opcratio inftitui poteftiSitrfplex vel rnifta,
U vel quod idera cft homogenea , vd heterogcnea i Simplex fiue homogenca eft,
cum Mufanthmisvniuspinacis tantumvtimur.Mifta fiucheterogencaieum Muiarith-
mos floridos mifccmus MufarirhraisContrapuncli fimplicis ex lupcrioris Sy ntagmatis
pinacibuscxccrptis . Explicemurvttauiquc methodum.
t i
D
Prima opcratio fimflex .
Iximusfimpliccm operandimodumeflc, cum vniu» tantumPinacisMufarithraisi
jl>t vtimur ; Verum ciim Mufatithwiinpinacibus fubindc ferc omncs , eandem. tei-
minarionem habeant.id eftcadentia.seafdem iempcrpr?beant,fextt vciiccundi vcl al-
tcriustoni iquod cognofccs ex duoljus vltimis numcrisMufarithmtbafis, qut fempcr
cruntifi VCI58. vcl^S.auam rcm.auubus ing:atam in pra-cedentibus oftendimuss
Htncvt varictatemin Mufica requifitam obtineas , Canonem fextum de mtxtufa to-
tiorura diligenter fcruabis, Scd tn gratiam Tytoniseum lioc IocorCpctaraus.
Paradigma I.
1 j' . TTTT * \ ' * ^ %c%^v •* ^ • I ■
It itaque iupra coaceruata adoniaquejnauiMelothcfia quodam ftylofloridopcrfi-
cicnda . Sintquc veiba fc qucntia.
Gaudia muttdh bhnda rtmittit, follicitudo, relligiofa .lf>V
Adharc verbain harmoniam floridamanimandam vnusMufarithmus fufrkerc po-
tcft hoc pafto. Sit Mcrtarithmusflprzdus fequcns (tonufquc datus VI.) ex fcqucntipi-
iiacccxccrptus.; <.*.' ,' 1 ?1 ' . © '
Accipe colurnnam fiuc bicncmbrem in canonc y^-x-
fextopropofrtamftatuatuicjucnumtruspriiiuis vcl cxfta- 327517671 ""TTTT f*tt i
uus columnar numerorumhjpra Fin columna clauium , 5-fS11 xrtl
quifcxtiv.g. tonicharacler cft. Dcindevidcs quibusli- 87651 °*tt"v
tcris Mufanthmusprima? vocis 543H rclpondcat ,& in-
ueniesrefpondercCBAGA.Inpcntagrammoitaquc primarvocis fiue cantus totidc
punaaimprira.es i quibus finoulis finotas e rcgione Mufarithmi iam rcfoluti appofitas
s
Digitized by poog
Lib.Vllh MufurgUMirifca.
vidclicet "♦'tt^ordinefuperponashabebispriraam vocem compofitarn,vtinfequcn-
ti paradigmatc patct . Nota hoc loco hacc ""Iigna denotare paulas, quas diligentiflime
obfcruabis hifce enim omiflis tota harmonia in confufionem merito abibit . Verum ne
hifcc Tyro a^m haJlucinetur fuperius allcgata hic repetara.
Valorpau- -
farum Z
»34
■ — i — . ....
7 S 9 10 11 ixij 14 15-16 17
- ~-|—
r
UL.
TJc
5 Z Tempus
-|- paufaru.
10 9876?
5t 4
i
21
1 M.
Vidcsinpriinoloculamentofignnmhoc 3"GE 10 panfarumvalo-
rem notare,in fccundo Ioculamento g. in 3. oilo, in 4 feptcm ,in s.fex ,
in 6. quinque,in 7. quinque cum mcdio.& ficordine ,prout nuracriad-
fcripti indicantjta Iignuminlocularacntoi^vnumtaclum, in iy.lo-
culamento * notat f temporis vnius partcm , & fic dc coetcris ordinc .
Quandocunqueigitur inter notas metrometras paufa occurrcrit , illa
diligentiflime ponenda eft , parum autem inter eft in quanam pentagra-
morumlineacaraponas,polTuntcnirriin omnibuscolfocari, vius tamen
obtinuit , vt vcl intra meditullium lincarum , vcl faltem intra fpatiu quod
notapaufam imraediatcfequerrsoceupat,ponantur. Sed h^cbrcuiter&
generaliter dicla dc paufis lufficiant .
Porrofimufarhhmosrcliquarura vocum fequentium fimili ratione-»
per applicationem columnac Dimere, & applicationera notarum ijs corre-
fpondentium inharraonicas formas refolueris , prodibit fingularum vo-
cum cantus vt fcquitur in vno Adonio dcmonftratus .
Lmutario
Columna.
G
8
bE
D
b 6
C
5
li
4
A
3
G
2
XF
S
bE
x7
D
b6
xc
S
bB
4
A
3
G
X
1
indi
m
blanda reraittit
m
follicitudo
re li gio ia.
pnuiid7 AWNi Wft
Porrofi continuarcvclisaiTumptaprothemate Adonia hunccundcm mufarithmu
in aiium tonum mutabis hoc paclo: applica incolurona numerorum 1 vcl 8.adliteram
C.&habebis quarfitum,Nam nuraori mufarithmioiuxtalitcrasquibuscorrcfpondct,
% in
1*4 Artis Mqgn* Conjont , Dijfom
in pentagrammatranslataacper pun&afignata ,& dcniquc notis correfpondentibus
intignkaj dabuntaJtcum mcmbrum adonijharmomu, \t in paradrgnutepatet.
lterurn fi promoucas numerum i. vcl 8. lupracharacurcm I) in coiumna clauium \
Sc dcinde Mufarithmos in harmonicas formas luxta prxdicta rcloluens, nafcetur tertia
mcrabn Adonij h.rmonica claufula .
Sidcnique velprintumMufarithmum repetieris in fine, vel alium qucmuis ex pina-
ce acccpcns, «Sc repctito VI. rono iuxta prxccdcntes regulas Cjjcris, i-rodibitpro quar-
to Adonio,quarta hafmonica claufulaiquxlita, vt patet .
Inhoccxcmplo dariffime patct, quam gratiofaharmonia, velcx-vnicoMufaritbmo
fecundum diuerfitatcm fiue mixturam tonorum cmergat Vctum nc vllum amplius
dubiuinoccurrere poJTit,ncque vIIaTyroni hallucinationis occafioeilcpofli^hicprimd
per ahquotrcgulascum pramunire fta.tuimus.
Regula I. ln cantu molli numerr i.vel 8 in columna numcro-
rum ,nunquamapplicaripo(Tunt,autdcbentincoIurona ciauiu
litcre, B/ib m/finum.-fincolQnaapplicatoria refp6dcrit E firo-
plicitcrfinc addito b mollii nequc applicari poteft numerus 1
vcl 8. litcrae A. fi numerus y. rcfpondcnt Iitcrx E cum addito
molli fic b B ; maximum emm cmnm committcrcr Mclothc-
ta, quihanc applicarionem in muratione tonorum adhibereti
In rcliquis vcrobmnibus interuallis apphcare impune potcrit,
cftque hxc regula vniucrfahs , Vjdc qux de huiufinodifusc tra-
didimusrnCanone V. dcprohibitisintcruallis .
Regultll. In cantucharaclerifmiduri numeri i vel &. nun-
quam applicaridcbcntautpoflunt. I) quadrato in columnaclauium iitavt c. numerus
rcfpondeatFin columnaclauium.ncqueBmoIIiapplicari poiTuncfi 4 nuraerus refpo-
derit E^ In reliquisomnibusclauibuslibereapplicatio dictorura numerorum contin-
gcrepcrfeft. vtproindeh<j dux regul$vniucrfales fint.
Reguialll. Quandocurqucigitur incantu molli pro tonorum mutationc applica-
tionijmftrorum 1 veJ8, flr mB. runcEnotam requint b molli arTeclam , & quando-
cuBaqucappIicatio ficrin A tum E. nccefljriocarebit b.
itcrumcumiu tantu duroafcplKationumerorum 1 vel 8 fit in B. tunc hoc B ncccf-
fariorcquirit fibi pralixum b. Si vero appJtcatio 1 vel 8 facta fuerit fupra E tunc B ne~
ceflario carcbit b inolli. latjoncprorfus piionbus oppofita , vtin columnisapplicatorijs
patct .
RegulalV. Vt vcrofcias, quandoin mutationetonorum fignum Xchromaticumpo-
nendum fit, Canoncm V. lartsa nobiscxphcatum confulc : Vbicumquc cnim in dua-
bustftlumnis applicatoi ijs , tam in coluinna clauium quam numcrorum duo X j oc-
currcrint,tunclircrcillinecciTari6apponcndumhocfignumXco taraen paclo,li fe-
quens nota afccndcrit,cum vcrd vnum rantum in altciutra columna occurrcnt, tunc
omittcndum .
Regula V. principium & finis claufularum fcmpcr dcbent eflc eiufdem toni,raedium
pro hbitu variarc poteft tonos, prout dictum cft .
Regula VI. Siin contcxru vcrborum notxMufarithmis appofitx fyllabis non vfque
quaque rcfponderenr, in dcfcclu vnius ly Uabar, notam vnam in duas partiri potcris , vt
derk-ic-nti lyllabxlocusdetur, vclfiabundarct fyllaba, duxin vnam contrahcndx cf-
fcnt. Scd hunc dcfcctum facile Cantorcs fupplerc poflunt.
RegulaVII. Si fiotas alicuiuSdaufiilx duplominuas, habebis nouasmodulaminum
variationes .
Regula VIII. Vbicunquc occurrcrit in Mufarithmis bafis numcri 5.1, vel 5 .8 , fignu
cft,vnius&ciuiilcmtomclaufuIas, vbivcroinueniuntur in Muiarithrris bafis 25. 6<f.
7 j.fignum cft diucriorum tonorum ibiclaufulaslatcre. Hj:» jgitur ad varietatcra har-
monia: finc vltcnon mutatione toniper appiicatoriam woiumuam iacicda, vti poteris .
- ' Regula
A
8
A
G
7
G
F
6
F
~r
bE|
5
E
4
Di
4
D
C 1
3
C
z
B i
l
B
I
A
~T
A
Digitized by Googl
Lih.VIll. MufurgiaWtirifica . 12 f
RegulalX. Vbicunque hi vltimiin Mufarirhmo bafis numcri 4.1 vcl 4.8.occurrerint»
horum numerorumdaufulas nunquam inprincipio,ncque pro mcdio/ed fcrapcr pro
fineaccipies.
Regut* X. Diligenter obfcruabisCanoncm IV. v t voces,quando'periliquam muta-
tioncm tonorum plus ^quo afccndcrcnt vel defccndercnt , commutcs Cantum vclTc-
norcm in Altum,&AlNJm inalterutram>vti in diftoCarroncprclcnpfimus.
RegulaXI. Siprxterca contmgat, vt cantusplusarquodekendcret, nonintcrrum-
pesrluxum ciusin notis,fedintegrajucIaufuIaab$Uupra ordicrisiqujectiam obfcrua-
da funt, ficantusplus a?quo afcenderct, non intcrrumpcs fluxum cius in notis , fcd to-
tam claufulam ab 8. infra ordicris .
AtquchxrcgulxabundcadperfeclioncmartisfulTiciunt, quarc reucrtamur ad in-
ftitutum noftrum j Poftquam igitur oftcndimus qu>d fit opcratK) fimplcx,fiuc homogc-
nca; raodooftcndcmus quoquc quomodo operationcm mifiam fiue beterogcneam-.
inlritucicdebcamus. ".-lr- — T..
Paradigmall. Operationismixt*.
Slntigitur cadcm aiTumpti thcmaris vcrba ,operarione mifta fiuc hetcrogenca cx-
pediendaiita opcrare pro principio clau ful a? exccrpe ex pinacc Iil.prcxedetis fyn-
tagmatiscontrapun&inTmpIicis Mufarithmum adoniura qucmuis incolumna prima_»
contentum;profecundavcr6claufulacxpinacc piimoContrapunclifloridifyntagma-
tis fccundi Mufarithmum floridum adonium cxccrpes, & deinde iterum fimplicis Cdn-
trapunctiMufarithmum pro tertia claufula , & tandcm itcrum Mufarithraurafloridfl»
pro quarta claufula, ftabuntque Mufarithmi, vt hic vidcs .
Mufirithmus fi/tykx
66555
88*78
% 44» 5 «
Gaudiamundi
Tkridu\Mufsr.
Simplex
44321
5554?
6786787$
77867
666655
2232»
44458
55"5
bJandaremittit
follicitudo
Floridus .
1445*54345*5
45678888
665434*05434$
44414«
religiofa
i t v-
Videsigiturinhoc vnicocxemplo quomodoMufarithmj fimpliccs floridis mifceri
dcbcant. Quisautcmimmcnfamcombinationum multitudinem & varietatcm exhac
Mufarithmorum permixt;oncfatisddcribat?Ccrtc earumcombuutiones totfuutvel
jn vuopinaccvttotusOccanus plurcs gutras habercnon pofiit ,quotdiuerfas muta-
tioneshabebunt fingularpcrmixtionum combinationcs. Nam numerus harum cora-
binationum longecxceditnumerumarenarum ,quarum totusterrcnus globus capax
eft . Qua? fane racrito aJfoam rcputai 1 poilent , ndi ureftagabwMathcmauci fcrutini/
vcritate illa iam dudum confirmaiTemus .
Excerptis itaquc mixtim Mufanthmis, cx pinacibus appropriatis, applicatifque iuxta
conura datumcoluranis,transfernumerosvnacum notis , luxtarcgulasin prxteden-
tibus traditasin pcntagramma vocuun , &prodibir iequens Mclothcfia.
rrr
rcr-a
*E1
. llliiup i
ui twilniri'} '
Ciau-
Digitized by Gooole
MM6
Artis <&iagiue Conjbni, & 'DiJJom
Florida Simplex Florida:
^iliipillliliiii;
Claufula Simplcx
1M ity J TO, liy. .j
Gaudia tnundi blanda remittit follicitudo reli gio o fa
Ecce paradigma opcracioais mijte3haud fccus in omnibus alijs fecuturis operabcris.
C A P V T VII.
Panglofr.a Mufurgica ilue de Applicatione Muferith»
morum ad omnes alias linguas totius vniuerfi .
§. I.
Di Ungti* Hehraic* ixrfibus & Rhythmis , ad Sacree Lingtue
Societ.lESV ProfiJJorcs.
toriflul
-•JJi- iliUil
Oe pedibus Verfuum Hebraorum .
Llngua Hcbraica vtfons &origo omoium cceterarumlinguarum eft itaprimordia-r
MuiurgicjrArtisabeadcmiumcrcvifuineft.Et vtperitiiisquoque hanc Hebrai-
cam Mufurgiam traclarcpoilimusi Dc proprictate hc.braicorum metrorum breuirer
noonulia prxrnittemus i Poeiis Hebr?orum antiquiffima eft, vt alibi demonftiauimus,
cuius mcua luispodibus & fyliabis cooftanr, vt in latina \ Pedibus in verilbusiuis duo-
bustantum vtunmripriorem vocant. yian Themaid eft mutatio , conftatque vnt_>
fyllaba loga j Alter vocatur nn*1 iathed hoc eft clauus,& conftat duabus fyllabis , vna_»
breuialtcra longa,rcfpondetquenoftrolambojvt *jV lecha tibi, "HDD mefor,tradc .
Atque ex hifce variepermiftis fiunt alij tres videlicet Spondcus , Bachius , Crcticus , vt
fequitur.
Creticus Bachius Sponda?us
Cortmim Deuarim Debar
Quibus omnibus fua carmina mctiuotur Hcbrari .
Hcbrxi
Digitized by Googl
LtbiFIll: MufurgutMitifca. tif
Hehrocicaimcn vocant . rva baith id eft domum, &pJerumqucadfinem vfquecar-
nainis binos verfusconiungunt, vt in noftris elegijs & dy ftichis fieri folet . priorem ver-
ftim nVn daieth id c/tportam,poftcriorem oiYi lcgor id eft claufuram,quiacarmen>-j
claudir^appcllantiVtrnfequenti verfupatct, :j r i
;n -oV rnV,,c? ano Maria quar peperifti nobis gratiam
pT "jrnN irncf Carmen noftrum te laudabu .
Porrbcarmen ficlcccm verfus non cxccdit dicitiir. p"»DS pafucSivero dcccm cxcc-
dit, dicitur "Ttf fchir fiue canticum .
De RfythmuHebraicu .
L .-.[ -*■*? olqnnib irt iiiqli! rr ? «t ?n '.upxaUa^d - H sHioibM ndibov^ao;!!»
HEbrc: adlua c.t;mina condcnda Khythnuini quafi falem adhibcnt, Fit autefrt-.
Rhythmtis rrtbnsfcreroodis . Prhno cum fols liter* fimplicesfiuc plures fiue_j
vna, nuJla habita punftorum ratione, conucniunt . vt na -jan vocaturque Rhythmus
nay abcrhocelttranfiens fiuevuIgaris,quod ita tranfcataurcs vt vix intcHigatiir .
Quartdo confpicuus Rhythmus fiuc clegans . vm*i Raujdicitur,cura in woquc RJiyth-
■ £cnu ■• nr»M fi i '»i
r.iimembrafimHitcrdcfincntiafuntiVt *p3 TH .
TcrtioRhythmusnaic^o fiue laudabilis dicitur,quando duxfyllabxfimiliter defi-
V . aurcv, cfli
cicnter fiuntivt
ctnaira fcha rwitn
0>£O D} O^NfcW
AfTelrbfcf gam- capha un
.- EIGraiofchcubelchamann
Leuabo cor meum> etiam manu*
Ad fedentem in coelit
•tv
Vcrumquicunquc pluradc varijs hebraicorum verfuum formisfciredcfiderat,legat
l^hccmH.liamLcuitam&K.Kimchi^aliofquc; Nosne Jimitcs Artis noftra: tranfilircw
<v i dcaihur>ad-i'iiEitutum reucrtamur . ^ll???^ " rxlJ I*P
Propofitio I.
Dato metro Hebraico , tonoque quouit Mclothefiam
petitam perficcre .
"""" 0' 't,r */ff',V~*"'
^lt rgitift^AWf rura hebrajcum fequcns . Tonus verodatus fit utyn cffcr
*^ 7p nTlK Ero lenis insl.tr AquiU & bitnuU
fgfa iy OJl Emm forfis vt Par<b" tm uo
V £7(13 ^3 OWH Ponjmfactcm meam -vt/ttcem, —
ffff\SFf$ff9 c l'tfaciam iuXtavoluntatemDEI Patrismci
' Pofito I !l
c
B
A|
rt
G|
F
1
~E
D
X
Digitized by GooqIc
I
t»S -Artii MagnsConfint, & Dtjfom
Pofito mctroi ordinabis phonotafticum fyftema prorfus contrano modo , quo huc-
ufouetVtumcft¶digma&tisdcmouftrat
Cum ieitur hoccarmcn fit tetraftrophon & larcbicum , Archiloch.cum.accipe^
Pinaccm V. Contrapunfli firoplicis excerptis Mulawhaus quatcrnis lcorfina,vtic-
quitur,
I.
77857555
75671887
5543788«
557*5555
zx5 43"3
77511771
55348558
1 I I.
57765445
32783313
>4587777
8f563773
1 V,
77764555
333888x1
55541113
33346558
D
8
C
X7
B
b6
A
5
G"
4
F
3
E
X
D
1
Hoc pcr afto , opcrare per Regulas & Canones in prxcedentibus tra<
ditos,& prodibit Melothefia hebraica cju jrfita, vt in fupenon excmplo pa-
tct Quod fi Florida defideres , Muiarithmi ex Pinacc II. Sy ntagmatis II.
excerpti; & m harmoniam luxta regulas lbidem prxfcriptas animati , da-
bunt ouifitum » „
Nota cum Hcbr?i ficuti omnesfcrc Oricntalesa dcxtris ad finiftram, morc cftens
contr3rio fuas Iiteras Jcg3nt ; fignationem pentagrsmmorum , vti & notarum^,
flQXum,contrariumfitum habcrc pecelTarium erat,Hincretrogrado ordine mclothe-
fia cantanda eft . In quo tamen hoc mirabile accedit, vt cadcm retto ordi ne cantata_, ,
aliara toto ccelo diucrfam mclodiam proferat ,fiuc igitur rctfo fiue rctrogrado ordinc
iilamcantesjfcmperMelothcfiafuaconftabitperfcclionc.
lAelothefia Hebraica tono hyfodorio, redo tf? retrogrado
ordine cantabtlu .
I ||i|fll I H|l'll I Hilll I llll'! I
bgiiiiiiiisiiii
r
I t
c
De
Digitized by G(
UkVUL MufurgiaMirifie*.
§. II.
De Poefi Sjriaca fiue Chaldaica fiue de Dcrftbus, & Khythmu
Sjrorum , $ Chaldaorum .
Ad Societatis IESV in Syria Patres, & praefertim Maronitas Mon-
tisLibani incolas; quibus Syriaca Jingua propriaeft .
Dato metro Sjriaco Tono quouis fufer eum melothefiam
fetitamconfcere:
ETfi multa ac varia apud Syros in libris pra?cipuc diuina officia contincntibus,rcpe-
rianturcarminumgenera;tamennciniiliscnuraerandis fine neceflitate tcpus
tcramus. curn ex ijs quc. dicemusfacile* coIligipoffint;duo duntaxat cligimus tanquam
omnmm nobiliflima, frequentiflima , maxirac ncccflana ,di" naquc de quibus agatur,
quibufquepotiflimumopcradcturi Quorum quidcm alterum aSancloIacobo%lte-
rumaS.EphremoeloquentiffimisDottoribus, ac max mistotius Oricntis luminibus
iuntconftituta,fibiq; nominafuntfortita,priuscnim )i<^ax>^* Mfibucbtho
iaaVuboitboM eftca men lacobiticura ,alteru n J**ao;V Epbreimoitbo id cft Ephre-»
miticura dicitur . Conftat autc n carmcn S. Iacobi cx tribus paufis, vt Syri Ioquuntttb
«juorum fingui* 4 fyllabarum cfle debcnt , vt in fequcnti S. lacobiRhythrao paccc .
Dachlopbeihun Churbaalotho Curbacbtobe
Quod pro illis Rcipicc in facrificja Refpice in pcccata
Vcrum vt metrumpcrfct"tum abfohitumque efle dicatur,poeticxque orationisfen-
fascantufquerite perficiatur • duofcre carminafex videlicetpauliscompacla confici,
lcribique iblentvtex loco cirato patct . Elegantius tamcn&venuftiuscompa cbunt,
C QMttMat id eft in fimiiiter definentia verba tcrmincnt,quod diuerfis modis fit ; Pri-
«no fi prima vnius carminis paufa? primae aitcrius paufa?, fccunda fccunda: , & tertia tcr-
tixrelpondcat .
Uo?Q^? t&o|Zf-^o| : ^lj^x» 'aaa
Cmofagyn , bolcn thebre iognbotutho
Cmo Vahltn Holen rebte Dobroiutbo .
Videsquomodofingula? p3ufa*,Gue membra vcrfuum i^potvt dcfinant; VeltertiaJ
dunraxat vniuscarminis, vel alteriustcrtia,vel certe omncsvtriufque carminispaufac:
vel denique nulla vllius carminis, vtaltera fimilitcr cedit . Verum vt dixi quo maior,ac
frcquentior eft paufarum defincndi fimiiitudo,eo elegantiora atque vcnuftiora haben-
tu car mina ; Eit vix lingua vlla, qua? maiori gratia Rhythmos fuos exhibeat, quim Iin-
gua Svriaca ob firailiter definentium terminorum muititudincm . Scd hxc obitc/ de-»
pocfi Sy rorum difta fufficianc .
j/t Artis <&dagna Conjbni, & DiJJoni
Propofitio I I.
Ddto metro Syriac$,/iuc Chaldaico tonoque quouis Jufer eum fctitam
mclothesiam ferficere .
SlquisigiturSyriacoraetroMufarithmisnoftris vti velit, isprimdraetrum compo-
nat, vcl cx di$isSS.PP. dccerpat corapofitum.Nosfequcns met ume Jib o SJ}-
phrcmi de amore fcicntix deprompfimus> Eftquc tetraftychon Anacreonticum htpta-
rylJabum, vt kquitur .
/hho hab iulfono Deus da ioclrinam J «ftV^ c*o» JoC^
Laino dorchem ialfono Qui cnim amat doclrinam J yw* y 1— u JJ
Vairabo dmalej fchafir Et Magiflrum quidocetjbcnum, i Jk*«S^o 9^i\*
'Abdoih rabobemaUutock SeruMseritmagnusmregnotuo. )Jt&- aiSaft.-» a» w» «
Ciim igitur ditfum metrum tctrafticum anacrconticum fit ; excer-
pcs 4.CX Pinacc IX. Contrapun cli fimplicis pro Mufarithrciis anacreo-
ticis, operarc vt in prjccedenribusdoctuses, &prodibit JequensMe-
lothcfia Syriaca, in tono VI.
5*54**3 5543*** 555345* *543*J3
MuJarithmi *6?V7* 7*^7&7 *^7* ?865®7* Tctraftr.
WU 345*355 »345545 3*»3433 *345*5$ M
1431151 5123711 85*3136 41*1431
tWehthcsia Syriaea tono hyfiolydio, rcclo f$ rctrogrado
ordine cantabilis.
Abctoh hab matcutock Valrabo dmalcf fchafir Lainodorchem iulfono Aloho hab iulfooo
Hac methodo&induftria Syriace. lioguf pcritus , omnis gcneris carmina quattis
componcrepotcrit,&dcindcluperdatametra,pctitam rocJothefiam perhcerc, Qui
• vcro JlbifamiJiarcm reddere vojueritu artem , potcrjinc, nuueros MuJarithmicos uu»
numc-
2J
c t
- JL
TTF
o» 5
B ?
4
A ^
3
21
X
TfT
I
Lib.Vlll. Mufurgta Mirifiea. . iji
numeros Syriacos > qui nihil aliudfunt quam 7. primc, litcroealphabetici Synaci > rr in
columna apparct>&aruhcium erittotum Syriacum>etiam pro fceminis,&IdJotis;etiafi
nuproruisexlatina lingua intclligant ,Melothcfiaficcxhibita ,reclo «Saetrogrado or-
dine cantari potcnt feraper optima cum barmonia .
§. III.
DcPoeji Arabica.
Ad Societ. IESV Patres in ^gypto , Syria & tota
Alla commorantes .
ARabica Poefis argutia&elegantia verfuum nullialtcri videturcederc , neauead-
modum difficihseftifiquidemapud nullamNationem maioremincudendis ver-
fibus liccntiam, quam apud hanc gentem rcperi ;Quar omnia fuse decIararcpoiTcra-*,
nifilimitum tranuliendorum metus ab ea rnc tradenda compelcerct; B>euiter igitur Sc
fummuJatim eius rationcm accipe .
Quemadmodum igiturapud Latinasfic Grarcos ex fylhbU pedcs,ex pedibus metr«,
ka & apud Arabes ex fyllabis qudque pcdcs > cx pcdibus verfus nafcuntur . Et pedes
Suidcmduo apud Arabcsfunt , quorum pnmus vocatur ^-u*/ifciiidcftchordaJ,
ltcroJ^^4WidcftpalusfcupaxiHus>fimilitudinedefumptaa ftruSuradomus feutc-
torij,itaftruclurampocmatisdicunt ss*a> beitb alfchaar. Expilis enim&pci- v^tpud
libusanimalium fibi Arabes tentoria tingunt , ficutienimdomus feu tcntonum opc-> *rlb" e6"
«hordarura &paxillorumcxtendirur,ita ftru£turamerroruro opc pcdu,quosipfichor- »«nl •
das & paxillos dicunt , perrTcirur ! Chorda conftat ex duabus cx duabus litcris confo-
nantibus quarum prior femper habct vocalem, vt in hifcc ^men quis \ lamjd cft non,
patet; pofterior vero vel vocalem babet, vclnon habet; fi non habct , vocatur
%JlaJl& *+*Ji\ elfabab clhafif id cft chorda leuis > vt in pridiclis vocabulis patuit > fi
verovtraquefitcfi vocahtunc dicitur J>-xiu3l elfabab eltahl - idcftcaot-
da grauis. vt in hifce parct Ubo pater <v5 Abo illi . \oa* hade hic .
Paxillus vero conftat cx tribus conlbnantibus,quarum duc. habcntvocalem, vna*.
eft priuata vocali ; Sihabentes vocalera funt immediat*,tunc vocahtpaxillum conmn*
Aumvthadehic,fiver61iteraquiefcensmediaintervramquenotam vt J^; ragb
vir — ,tumvocatur paxillus diftinttus . Qua|uor itaquc apud Arabcs fuxit pcdcsnec
plures ncc pauciores ad Cortftrucnda quoru mcumque cnrminum gencrVAtque ex hjS
alrcrnatimfibiiucccdentibuschordisA:paxilJispatre5Coniponuntur . .
-I— I •. ■ ~'r.-T 88r88°' ' OuM
De KbythmU siue fnetrit particularibu*
ETfi igitur Arabibusmulti formcs verfuum fpcdcs fint;magistamencum vulgl-
ribus verfibus quam cum Larin is cortcordar c vidcntur ; habent prarrerea maio-
rcm in pangendis vcrfibusIicentiam.^u^vUr^iaj gfptcs,& neinfignemaliquam&
& acutam in vcrfibus allufionem neghgaht, neque integritatcm quidem metri obier-
uant . Italisauterrjcadem fcmper eiLmcnfura,& hendccalyUabisvt plurimumvtutur>
aut izvti ijfuntverfusquos fJrucciclt dKunt ,Vri autem luiific & Arabesvcriusiufl:
gunt binos ita vt tcrmini vrr . fquc m fnwrw fiuc firaihter fonantapCdesterminen-
tur; qucm Larini Rfc) thmum, Arabcs a_ kapbieb appcllant terminus quidem_
prioris vcrfnsdicirur ^W^! alka*#fr>i& eft propdiitio ,terminwm6-«ttr!us verlus
fimiliter definens dicitur i^yiA) altarab id eft pulfatio , vtcrque aatcm dicitur
mefraa— ideftianua. ,
R 5 Vcrum
Digitized by Goo
h3Z Jrtts Magn* ConjoHt , f$) Dijfoni
riVfcriJm Cfuide hifcc plura defiderat ,legatdoCliflimorum Arabum poetls Catrcgi
Almcdwum , Locmanum,Dic~tionarium Camus,Haii EJchaliJ, aliolque complures.
Vcriusautem diftinguunt in ccrtot circuJos , vt ajius circulus fit B^foJLt *m. AJUjg
mochtalfct al daitretb circulus varius; circuJus compofitus,circuJuslimiliscuiusitcrum—
trcsfpccicsfunt.
JEpjH clragifci elrammcli
fiueSatyra Carmcn brcueficuti
improuila modulatio. arcna ob lucciiaslyllabas.
ReJiquadevarijsmetiorumformi$,vtdixi, Lcclorcuriofus confulatP<
citatos .
clhazagi
Cantilcna fiuc
Madrigaic .
>oetas Arabcs
s
Propofitio III.
CDm mctro Arabico tcnoque I. lAclotbcfiam fupcr
illnm pctttam concinnarc.
It Rhythmusfequens Arabicus fub forma Euripedati heptafyllabi .
Deusmifcricors AJIaelrahminp
Creauithominem wUtfl<iU ChaUallinfchina
Docuiteumintdiigcntiam ^l^yJfU* Almoholbiina
Etpofuiteuminiibravoluntatisfux ^aU* Gialoh bcmizina
r "°ciSi??Ie^ f*ccrr* PinaccIII.
Connapucnfimpi.asquatuor Mufarirbmcsdatis quatuor Khyrhrois rC
rWn^ntCi,apD ^S^^n^lauiumadco/umnamTin. 1. opc-
rtte-vt haftenus, prodibitquc lct/ifcns McJothc fia Ar:bka . Qui verd A-
£w 12nJrosL,at'n,tat,s 'nhacMufurg a nofha -mftrucre vohTnt ,muta-
oonr Mular.thmospmacnro in humcros arabicos , cuiufmodj coiumna_
flumcroiumWCdppofitadocet.
TonusL
r'«dzr
A*,ton»g Snfc III.
5rrm w*** 44443*
Mu/arithmi m7ff 777777 7775f
I V.
5745x8
J*8878 Tct«/rychi
334*51
F
i"
fc
H
D
A
C
V
b~
F
A
0
G
f
JJJ377 77778f
Meldthe/ia Arabica reflo ordine cantabilis .
inBafiexhibfta.
(__rn
iiiiiipii
m^hmiao ChaJakallinfchiM Almoholbi^GXohb^
rm
Mth-
Digitized by
Lib.FllI. lAuJurgialAirifica . n$$
QPMclotbcsiaArabtca tonoDorio reclo tyrctrogrado
ordtnc cantabilu.
iililiSliiliSlm
IfpIIpfSiiilliia
Vidcsin hocparadigmatc infigncmfacilitatem componcndarum Arabicarum can-
Qonum>tamre<ftoquam rctrogrado ordincconcinoandarum .
§. IV. ; V, /.
DcTocsiSamaritanal
-\ .
SAmarirani in omnibus Hebraica armul5tur>quamuis vix inueniaturlibri apud eoc.
poctici, fi paucos hymnos quos Gazcj in facris decatarc folft cxcipias . qui nefcio
quid Iambicum oleat, & ij quidcm 6mp9^( confonant > fed in fyllabarum identitate^
nonfibiconftant.Verum hocidioma,vti&omniaalrafacile ad mctra accommodari
po(fct>fi cflcnt qui in huiufmodi poefi inftauranda rabora-cnt,vc in fcquenti tetraftycho
patct>quod nos ad Rhythmorum norraam hendccalyllaborum owfohett copofttimos.-
. juaottt aujo.3 iDn»a>rin '>r>:iu j m j j. !•_ jA xup .tuoxiosb w»CD«ib£ii.q
Samaritanum tetraftrophon Rhythmicum .
nmx^*> j&n 2^ ^n^rt 711
Schib'<h>< elvba colamme haarez
Sehibbbu talmez bearcha colma fhariii~n'. T *'
Ki huhu malca colmabafmatm
Hupooelcotmabeauir xemaim.
Laudatc Deumomnesgentesterrae
Laudatc fadorera omntquod in tcrra fcrpit .
QuiaipfeeftRexomnium inccelo
Opcratorque omnium in aerc & aqua .
Super
h
Htn fion %up
f Digitized by Google
/ 34- -ArtU Magn<e Conjbni, & DiJJbm
Super hoc i«itur tetrailrophon Saraaritanum compofitamquc cantilenam cxccpcs
cx Vlil Pinacc quatnorMurarithraos quotlibct .quosfi iuxta rcgulas traditas in har-
momamanimes,prodibitfcqucnsmelothefia, Muiaj.thmicx pumaPinacisVHl.ic-
riccxccrpti funt Icqucntes.
irib
^313313111 33345543HX 55533fl7i7«
77171 185577 77777>7f54? 777*7655455
135**541-35 555*33*"765 33335431Il3
53151858765 333733785»5 333634»56S*
JUclothefta Samaritana 11. Toni reclo & rctrogrado
Xihuhu malca colma bcfamaitn Schibbhu tainiM bearchacolma kbuez Schibbhu eiona colammc haarei
Hu proel colma beauu vemaiin
Videsigiturmoduminperegrinislinguisproccdcndi, Atquc huc vfque excmpla-.
dcdimusdchnguisoricntaJibus, qux contrarium occidcntaUbus linguis in lcgcndo
icnbendoque roodunjfcquuntur; Iam vero quarundam ctiam orientaiium hnguam
paradigmata dabimus» qux nobifcuia cundcm legcndi moduro habcnt .
Z)f Pa*/* JEthiofic<U> .
Ad Socier. I E S V Patres 111 iEthiopia l
^TtlTvS. l^^£^Tffi^T£OV:5
A Pud £thiopes alioshymnos non reperi , nifi eos, quibus in facris vtuntur, homo-
£\ phonique funt uplurimum .& Rhythmici, nuila tamen quantitatis aut numeri
lyibbarumhabitaratione,vtveI hincpatcat, nullam Nationem adeo barbaram cfle_->»
quz noninfitoquodcm inftinclu Pocfin & Muficam inbymnis fuis affcclet . Vcrum_>
vt fpccimc aliquod huius imgua? videas , tibi fequens tetraftrophon /-thiopicum com-
pofuimus ad formam Anacr contici accom modaturo .
Gition
Digitized by G(
Lib. FIII. M ufurgia Mirifiea .
£A7 : fttfl Jl : : gihonfalach famai
Nilus fluuiusccckfhs
H SL$f\ ft : <Z)*7bf : D <f &: : W
Qui lrrigat falubribusaquis
<P%C:f<fflT\f %(\.[[<)t\\lMadurtamUhtbaut
Terram rcplcns di uirijs
0+6*0 hl fihf)i:Z watamlafaaUnu
- Nos vcro abundantia fatiat
Compofirurus igitur fuper huiufmodi linguam cantilenam jex Pinace
IV.excerpatquatuorMufarithmosquacunque fcrie. vt fcquitur .deindc
aiTumptotono quouiscosin harmoniam animabis iuxta ptccepta tradi-
ta , prodibitquc fcquens Mclothefia .
M clothc/ia JEtbiofica tertij toni Rhythmica .
2*543*1 5 543»** 6*4?«3 345*543
8674878 7865767 88658 8 k«S8h88
3456355 X345545 ^325655 50543*5
143x151 51*35*5 4»*345i 8434841
Mclothcpa JBthioficaFlll. toni, reelo retrogrado
ordine cantabiits .
*3S
F
7
E
6
D
5 .
C
4
B
3
A
X
G
8
F
7
llilllSliilliililFp
Cibcnfakcb/amai ZaiflaiW atubtmai MadurtaUbebaU \fataUfaaUnu.
Ecce paradigma Melothcfias £thiopice; ^ eode' prorfus ingenio artificiofam & rlori»
dam fupradifta metraMelothefiam componcs,fi floridose Pinacc lll.Syotagmatis-lL
Mufaxitkraoi cxcerpfcm, & tradita mctaodooperatusrucris.
S. VI.
Qigitized by LiOOQle
Artis Mdgn<e Conjbni, & Dijsoni
§. V I.
De Poeji Armenica .
Ac} Soc. IESV, aliarumqueReligionumPatres Armcnos:
ARmeniin fuametrica facultate, in omnibusfequuntur Gr$cos,a quibus vtirituSj
itaiacultatesquoquefuashaufcrunr. Intcr reliquos tamcn Poetas mcrito pri-
mastenct Nic-rJcs Armenorum Pat iarcha Sc Poeta gentisfux celebcrnmus. Ex quo
Mclothcfias noJtrc thcma deprompfimus Tnftychon,, hcndccafyllabum , vt fcquitu: •
Triftrophon hendecafyllabum Armenicum .
7imH.ufa.uy/ (3- ^mmta **nnua.k mJ~cmwmu /mjm
M^uumthnm- mplfujffuflt [ym b-mr a.Lu* t/uifnju
Garrach/ttparraz nuruchefmidaz lubs
AnfdiezJet ariecbagan lubs dzacbia bucbus
Ptrchiz'etpuguriz fefa puta pircbel .
h0C cft : SpkndcrghrU rcnouat mentis lumcn
Increati itaquefohs lux qrire huic aninu
0 Redemptor Vnxucrfibanc feftma redimere .
Quicurxjuc igitur fupra hoctriftychuhendecalyllabu componere dc-
fidcrat, is fibi exPinace VIII tcligae tres Mufarithmos, foliioque tono o-
pcretur iuxta rcgulas prxfcriptas i6V prodibit fequcns, Mclothcfia Ai mc-
wca.-fintticsMularithmifcquentcs, tonufquc tit lccundus,
*55* 54*««* 35434?i33iz xiiaiTjn^i
1-117765877 55682176167 55577S7<*55S.
313125673x3 53457554545 3?^4654311
15865345673 33117152125 88677634151
G
8
F
7
E
6
D
s
C
_4
B
3
A
z
G
1
Mclotbefia Armenica fecundi toni .
lilSiiliii^iiiiilS
Garrachat parraz nuruche fmidaz luhs Anfdieziec aricchag» luhs dzachia huchus Pirchiziet puguriz ftu puta
\ ptrchcl
V*.
Digitized toy
Lib.VUl. MufurguiMvrifca.^ t37
S. V I li
Dc Mufargia Graeca :
Dato metro Grtco Juper iUud Melotheftam petitam adaptare .
DE Poffi Grjrcorum non eft quod loquar, ciim & latina & omnis alia ab illa pro-
fluxerit ; Sed exemplum tantum fubiung3m,ne hanc lin^uam praeftantiflimam,
ex qaa,quemadmodum dixi,ccu cx fonte omnes fdentia?, facultatefquc tum potiflimil
Mufica profluxcrc,contcmptim praEterijfle vidcamur .
Anacreonr.Od.I. «fc
E?«7* wl,» »;t#i H^«An* At f\ * M*r«f j>t«< «cTh
Cornpofirurtis igitur fupra fequcns anacreonticum metrum ftylo Florido, modula-
tionem i Seligat pnmd tonum qui em v. g, fccundus. deindc cx Pinacc IIL Mufurgix
Flondac cxccrpat4 fequcntes Mufarithmos .
Mctrum Grjrcum.
555776s 53453** 543*1x713*?
87S2387 75577587^78 5f5'76777
323454^ »8*3555 3453*45
»587345 5873451 8756373
ppropriatis; operare Vt dotfuses,&prodibit
5554534*3I27t*321
777776655443555
33323117167567171
3337564534^3'J1
Exccrptis Mufarithmis vna cutn notis 3
fequcnsMcIothefia_. .
tflirtq jv *
liifllililiililililiSlii
Manc Melothcfiam iterum multis modis variare poteris , notas duplo grauiores po-
ncndo, tel tranfponcndo eas in triplam vel pcr tranfpofitionem ,vcl per translationcs
G in diuerfos tonos, vt fupradocuimus.
Dc
Digitized by GoQgle
i tt ArM Mtgme Conjoni , $ Dijfom
§. VIII.
Dc reliquu idiomatuOtcidentalibus .
OCHdentalesIinguar funt &vocanrur fl!iproprie,quibusEuropavtitur;Suntquc
ferc HifpanicajGallicajItalicajGermanicajCiufqiFiJicCwBelgica^AnglicaiScoti-
ca,Illyrica,a qua vcnifir Polonica,Kuthcnita,Bohemica. Hzomneslinguatfuasinco-
dendis verfibusraerricaslcgesferuat ; Ita tamcn vt plerumqidatametralambicisfint
fimilu,tamheptafylJabis ,quam hcndecafyllabis. Hexametrumenim,Pentamctrura,
Sapphicu,& omniaquxdaaylis&anap^ftisconftant ncgligfit; habcnt ptartcrea omncs
Nationes hoc, vt Rbythmosfuos faciat homophonos idcft fimiliter definentes, vclim-
mcdiate, vel in alternarim fib i fuccedftibus meti is , adeo innata vcl ab ipla natura ho-
minibuseft Rhvthmica Pocfis; Veriim, quac mctra Mufarithmis noftris maxime qua-
drent ,iam videamus , Itali raaximc amant coniunclioncm Anacrcontici cum Phalcu,
cio, id cft heptafyllabi cum mctro hcndccafyllabo .
oMetrurn Anacrconrico-Phaleucium Jtalicum hcxaflrofhon .
Otd dolce harmonia
Cou bcne altcrnata meUdia
Imaginifon <x>cre
Delraggirardtlle cclefle sferc
Chcgirando la su cofrot contenti
Fan chegodan qna giu Chumane menti .
Compofiturus fupra diclum metura Mclothefiam Floridam,accipe trcs columnas
ex Pmace 1L MufurgiatFIoridar & VLSyntagmatis II. iuxta numcrum, metro. umque,
quatalternatim fibiapplicantur proccflum ; ita vt prima columna fit Anacreontico-
rum,altera hendccafyllaborum. Tertia Anacreontico-um. Quarta Hendccafyllaboru.
Quinta deniq;Anacreonticorfi & vltima hcndc ca fy llaborumjQuibusita ritc collocatis
exccrpantur Mufarithmi quo!ibctordine,vti nos hos cxcerpfimus nulloferuato ordinc
prout primdoecurrerunt, operationeque pcrafta iuxta regulas praefcripras , prodijt fe-
quens Mclothcfia. Hocintcrim fummoftudio obfcruandos, vt notas chronomctras
fingulispunclis numerifquccorrefpondcntesfuperimponas, prarpofitispaufis,fialicu-
bi occurrcrinn Notatfingulis Mufarithmis rcfpondcntes, totlunt,quot numeriin mu-
fanthmo ,cuircfpondcnt;vndericiIis, ficrratumalicubifuiflet , corrcAiodatur. At-
que haic tanto ftudio peragcndafunt, vt nifi omoia ad vnguena fcrucntur > dcfidcratus
compofitienis fcopus obtineri non poflit.
TlSythniUi
Itilkus .
Mck-
Digitized by Googl
Ltb. VI II. Mttjurgia Mtrtfica .
Melottbefia Jtalica mctro adaftata.
139
Cosi dolce harmonia dolcc barmo
Cosi hcne alternata mclo
nia
dia
Ima gini fon
Dd ra»°irar dc
ilililpilltilli
piil^jlSiliiiii
r r*\ ■ «_ _i r.. „ .. .:
vcrefonovere Chegirando !a -,u co fuoi^contenri
lc cclefti srtrtf Fan chc godan qua giu r htfrrtati e menri .
§ . I X-
<2>e HilfamtcfMctro .
Hlfpanieadcmprorfusrationc cum Italis vcrfusfuos febricarefolent.videhcetper
^cP^ftKWW;VStf*MtfClarq^^^ v*' h<tcro4:ol*»>RJiyt-
•j^^quacUmconionantia #/.t#*#»w*i«perfetfa, vt in*c^«<ntiparacU&n»iWep»tet.
S/ d Homero la Odiffea tan nombrada
Si las Eneidas d Maron famofo C/nr de honor etemoj bclicofo
Tienen la facra frente delgenerofo Tbero con mil batallas •vicloriqfo
Laurcltan iufiamente coronada Igualando laphtma con lafpada.
S 2 Vides
ychon
n ic umhrf;obM supiidmoiq tzi
No menos ejfa obra dedicada
R hy thmus
Hiipjnuus .
Digitized by Goo
/ 4 o Artis Magrtct Confom , & Dfsom
VidcsigmirrationcmpocfcosHifpanic^i Siigiturquilpiamfupra eaMufarithmosno-
ftros applicare vellet, is coniungat coJumnas iuxta polyiyllaba metri , opereturque vt
diclum eft,prodibitque Mclothefia quatfita. Melotheiiam nonapponimus, fcd canu
exerciho Tyronj erucndam rehnquimus.
M
l
§. X.
DemetroGalltco.
mhii aliud mficxemplum rcquin vidcrur .
Dccaftrophon Gallicum Rhy thmicwn oclo-emcafyllabum .
De Gloria Paradifi . ;-- $
U les fens fondent tn deliees Accordans leur lutbs & leurairet
Elmtatl faxj pompf ig boribeur Chantept leshs&U vitloire
Lante triomphe auec bonneur Dont tant de genereux guerriers
De U defaite de fes vices Ont fait dans le temple de gloire '
La ks Anges par des concerts Fleurir leur noms & leurs Lauriers.
Superhuiufmodi igitur metra beteracola compofuurus Mclothcfiam excerpe cx Pi-
nacibus metrisfinguhs appropriatis Mufarithmosmetriscorrcfpondentesvelfirnplices
veifloridos>operationcqueiuxta prxdidas rc^ulas inftituta prodibit dclidcrata har-
moma_» .
§. XI.
Dt Gtrmanitomtiro .
~~"m~~'^r s\ "J^' J -■' " *"~.X l ~"i"X * ' ~T """v ~~\
Gftrrnanicum idiotna vcrfitof & Rhyrhmis aptuTimura eft, vnde irrnumcTa fnc in-
uemunturhuiufmodi Germanicis Rhythmis compofita voJumina,in omni ma*
teriar jjenerc. Quod autemdc Germanico dicimys»dc Bclgico, & ApgHco quoque«/
hwus Jingux filiabus inteDigeodum funt. Scd vide cxemplum fequeus.
Tetrafiycbon Qermanicum Rbythmicum,
?^tchts irdifch filt dej menfche» hertt.,
jthythmu* Kein fre\ffl^eiiluft efsJiillet;
Der luft , dw frfvMi&ldmtibfcto
Dto Gott allem efs fullet .
ztz w.lw/.saM ntv.M >ouWn»" faiul mui snotiaiatn' o*j mab-.-> [ T
ffivcrfusftsntlambici A*chttochici ocWyllabi . Cah^funrsi^
modihaftndrriam, accipe »prtacibosquin*o€^rrtrap«nfl!fiinp!icis velreitroCon-
trapunc^i floridi Mufarithmos datis verfibus corrcipondcntcs, operarcque vtdoftus
tsy prodibitquc MclothefiS pctto; Kstmphifh ktii tibs fryto erucrc poterit .
<\fv\iA iMciA «I »\wu\ (woAfikukiift^ \t\\Z
De
Germatucu»
Digitized by Gc
Lih.rlU. MuJUrgiaMiri/ea. /41
§. X I I.
De metro lllyrico.
ILlynca linjua multa fobolc gaudens (nam & Polonica & Bohemica aliarquc plures
cam agnofcunt matrcm) vcrlus fuosnon abfimili modo Rhythmicefiueper mctra
fimilitcr dcfincntia conficit ; Vt proirtde nihil aJitd hic opus fit nifi paradigmate, fupra
quo pofito: fi quis MeJothefiam defiderct, is opcrctur , iuxta pra?cepta tradita & potic-
turfcopofuo. Atque hcfuntpra?cipucJmguctotiusEuropje quibus Ars noftra Mu-
furgica applicaripotcrit . Si qua? veioaiic; lingux fueiint , lcias eas fcte dialcftos cf-
fcvniuscxiccenlitisJinguisjvndedifficuJtatera quoquc nuliam habcbis inMufarith-
mfe ad diclas dialcdos accommodahdos . Linguas vcro Amcricanas non adducocum
carum norrriam ncn habeam ; Quarc hoc loco tantum Afi$, Africa? , & Europc; prexi-
puascVOricntaJesIii.guas, quarum inteJIigcntiam diuinabonitas mihi conccdcre di-
grrata cft, addticcre volui i Idquc in gratiam Patrum Noftrorum aliorumque Religio-
lorum prohonore Dcr in diucrfis mundi partibus defudantium^quc; omnia vtad hono-
rcm Dei, VirginisMatris,proximique falutcm vnici cedant,obnixe voueo.
CAPVT VIII.
i MufurgiaRhetorica .
PROOEMIVM.
TAmetfiRheroricarouJqum in aoimis hominum inquamcunqucpartemiafleften-
dis concitandifquc polfit ,Muficarn tamen maiorem in ijfdcm pcrmouendis im-
preujonem obtincrc is loJusignorarcpoterit ,qui vetcrum Scriptorum monuraenta_»
non lcgit. Namaudrta quadam hatmonica? modulationis dtucrfimode infbtutc, cfS-
cacia, ex ruriofis manfuetos, ex UbidinofiscaAos >ex grauiuiraisinfirmitatibus ad inte-
gramfanitatem rcductos,aD*mo«<:deniqueinldfos , libcratos , lcgimus ; De Rhc-
torica vero firailja raro pcrcepimus . Maioi ergo vis fub Mufica Jatet, maior cncr-
gia & in mentibus mortalium varieafficiendis cffnacia, quam in Rhetorica , cuius
rei rationem cum huius loci non fit, in Mufurgia Phyfiologica fufius traclabimus. Cum
igitur hucufque de Mufurgia Poeticafcarifc» $ inuifaoiethodo traclauerimus,ordo po-
ltulare vidcbatur, vt & Mufurgiam Rhctoricam haud abfimili methodo profequentcs ,
noua quoque 6;a mukis huculque defiderata rationc tiadcremus» quod diuini Numi-
nisaffiftentia mehac in ptfrtccffeclurum confido, &ne Jongiorcsfimus,rem ipfamag*
S^fe^^v :,v.,. . , ..ul .loiift.*. ' utoaainoTS/-!
I *
jr>jcitiuicH.3v wa.tlun . . - ;U-!3uoii< u • i L >r?tu loifjuA Jfl smtxtm
De fartihus amflUutnnbtu Mufurgiam Rhctoricam.
Sltiftci e» fylHkifcpcdefc tx pedrt us metra, ex metris Oda? , & deniq uc ex ha omni-
businfign e poetica» compofition js «diricium confu git, ita cx verbis,nominibuf-
qtie apte di^voftris, vafra*naA:untur enunoationes 5 cx h »s pcrroch , ex pcriodorum ar-
t lriciosc per tropos figurifuc contextarum tandem nafcitur oratio ad perTuadendumu.
appofita, qua? quidcm tnplicitcr inftitui pott ft , per genus iudiciale , dcl ber atiuum , &
encomrafticum, Mulurgia vcronoftra parallcla quadam ratione procedens» & durru.
MufarMhmos vcrbis adaptat , pto fignificationc eorundcm ta rtones varias producit,
vcluti
Digitized by Google
/ $2 Artis Majpue C onjbni, & Dijfoni
vcluti e nunciation cs quafdami Ex quarum continuationc harmonicx nafcuntur pcrio-
di,ex hifcedemumartificiose perMuiarithraosfloridos & coloratos ccu per figuras
quafdam & tropos contcxtis refultat cantilcna^Kl variasanimi afFc&onesproafTurapti
thematis fignificatione concitandas , cfficaciflima : Et tribus quidcm di&i* dicendi ge-
ncribus apte refpondent tria modulandi generai DeliberanuumEnarraonico,Iudi-
cialc Chromatiqo,Encomiafticurn dcniquc Diatonico . Scdhxcabbifufiuspcmactt-
uimus.
§. 1%
De 'vartjs animt affeclionibus ad quas mu/ica inclinat .
SIcutiRhetorica varijsargumentis&rationibus velutiper fjgurarum troporumque
varium contextumanimum nunc dcleclat, nunc contriftat, nunc adiracundiam ,
iam ad commifcrationem, modoad Mignationcm, vindicum, impetus vchementcs,
aliofqueaffetfusprouocat , & dcnique perafla mentis commotione tandcm 3d idj
quod Orator intcndit,t;onfcnticndHm Auditorem inclinat . Ita & Mufica pro vano pc-
nodorum contextu tonorumquedmerfa difpolitione,varieanimum agitatiMouctau-
temanimam noftrarapertres potiflimos afFcctus, cx quibus tanquam cx radicequada
alij poftmodum naJcutuuriSunt autem hi tres afle#usgcncralc$iequcntes > pnmuseft
lxtitia,qux fubfe continct aifectus amoris, magnanimitatis,impetus, defidcri), quiex
fanguinc originem fuam nancifcunrur , fi vero fxtitia diflbluta intcmpcrataquc fuerit »
gencrat aflectus proprie ch.oIencos,irx, odij, indignationis, vindittx, furoris . Setuduf
rcmiflionisaffcclus gcneralis cum tardo motu gaudeat , generat aftcclus pietatis , amo-
ris in Dcum, itcm conftantix» moddtix, ieuewaris, caftitatis , rcligionis , contemprus
rerum humanarum,adamorcmdeniquecxIcftiu mouct .Tcrtius efl mifcricordix aflc-
ftus,fubquamancntomnes ijaflcftusqui a phlegmate&cholera nigra profluunt, yti
funt trifttix,plaruftus,commilcrationis,languoris,(lmiIefque,quiad hancclatTcm rcuo-
cafipolfunt. Quomodo autem huiufmodi affecrus viMuficx cxcitcntur inanima,di-
cetur in phyfiologia harmonica; modotandem oftendenduin eft,qui toniquxuc clau-
folx tropicx fint, qu» figurx dicfjs affe Aibus concitandis proprix unt , & pnmd quidfc
dicemus dc duodccim tonis;dcindc dc totidcm tropisfeu figuris harmonicis proutap-
titudincm lnlc habcnt,ad animam nuncad hos,nuncadillosaffeftus concitandam .
nuij
£ . I I I.
■Mi I
-tm
D
Deduodecim tonis , eorumque natura ftf frofrietate .
E Tonis eorumque difpofirione fiise in prxccdentibus libris aftum cft,vt proindc
nihil aliud hic opus fit, nifi vt paucis natunm cuiufuis dcdarcmus. Cum vcro
maxima fit Authorum de tonorum natura cont,rouerfia, nos in nulhus verba iurantes,
tonosiuxtaf»mpriamopimoncm noftrartthicdetcrminaraus-, uatainea vt^nicuiquc
fuom ''nhociudicium relinquamus.
Temujgttur Primus, g i mteofior fit & duTolutior A natura apruseftchorci», f«Uiti«S>
feftiuistripudijs.lircmilTusfucritpietati&amoridiwkocccleftiiimque defiderioiido-
neusquoquc euepotcm, fuper hiirKtonHm compofita eft Antjphona: AlmA&edtm-
pforismater. , . .,.:nu^?,?.nr . .- -
Secunaus tcnus ,Tcr\ciitudif\'i aptq% eft, pertinetque adafTc^.mifcrjcordLr Cxpii-
m$ndo$,qui4intenfior fit ,adaflcAus lxtitixkruire quoqucpotcrit.
Tertiustonujj ad afTctfus tcrtij ordmi* incJinat, naceftitix, luchr yinis>c^mmiferatio-
niaptus, fuper hunctonum compofitusefthymnus: tahtAegina.
Quartus
Digitized by Googl(
Lih. Vlll. sMufurgia Mirifica. i+j
$u*rtust*nus , in oronibus fere firaiiis eft prarcedenti, ciufdcmque claflis affcftus
planctus , follicitudinis ,calamitatis, omnis gcncris ad mifenas exprimendas apta pa-
thcmata cxcitat. r r
$ui*tus, Ecdcfiafticus cft,maximo dccore refulget,habct cnim ncfcio quid grauita-
tis,&heroicx maicftatis , qua mentes hilarcs & ad resgraues&arduas prouocare vi-
dctur. r
Sextus, ad affcftus in prima dafTe contcntos follicitat, ferociar militaris,fi duToIutior,
fi rcm i ffior, ad omnes affeclus concitandos feruire potcft .
Septimus , Modeftiam, iucunditatem, vifloriam fpirat .
Oftauus, aifrAibus fccundx claffisin animis hominum cxcitandis fcruit , «rauitate,
&maieftatem afFedtat. °
Nonus, fibi vcndicat verba lafciua , voluptuofa, minacia, qui fi intcnfior fucrit,furo-
rcm quoque St perturbationemfufcitat .
Z3rr/ma/ ,Modcftiam, manfuctudinem, cceleftium rcrum mcdirationem ,amorem_,
ciuinum fpirat, rcbusdiuinis cxprimendisaptjffimus .
Vndeztmus , Vcrba requint dulcia , fuauia, amocna & matcriam deletfationi pra>
bcntia-.. r
Duodecimus , Eandem proprietatem cum fcxtofortitur .
Atque hec cft proprietas duodccim tonorum iuxta opinioncm mcam ; Quarum om-
nuim rationcsDco dantcaflignabuntur inphyfiologia Mufurgica.
§ tm
De Partibu4%httoricte \Aufurgic<e .
VTi Rhetorica tribBSconftat paitibus, inucntione, difpofitione & clocutione,ita_»
& noftra Mufurgica Rhetorica j Inucntio Mufurgic? Rhctoricae nihil aliud eft,
quim apta Muiarithmorum ve bis congruorum adaptatio; Difpofitio vcro cft pulchra
quardam eorundcm pcraptas notarumapplicationcs cxprcflfio. Elocutio demque cft
ipIaMclothcfia:oronjbusnumcrjsabiblutjE,tropis figurifquc cxornatxpcr cantum—
cxhibitio. Quibus quidem tota artifkjj noftriMufarithxniciforma patet.
De Exordio Melodi<e .
EXordium melodix eft moduiatio Auditoris animum idoneum ad rcliquarcddffs.
eritque probafi Auditorcm cxcitct,&auidum ad rchqua faciat.hoc autcm fier,
fiexordium fit graue , faaue, lonorum & harmonica grauitatcplenum ;verbis con-
gruisab afTumpto tono claufulas ordicnsjvitiofum cnim effct, fi quis aiTumptx fupcr VI.
tonum Mclothcfi; urincipi um ab alio quouis tono ordirctur,ita vitiofum exordium fa-
ccret, qui immodjcjs vocum diminutionibuscanticum inciperet,nifi forte verborum_»
thenualiudiuadcret, vtin iftacaruilcnaMontcuerdij,/7*^ fuge dilecJemi. inquadum
fugamcxprimit,fugamvocum minutiiTimisnotisadornat. Vitium quoqucfbret^iquis
claufulam finidcbitam^ninitio cantusponerct.
JBi
jAj. tArtU Wiagrue Confoni . Diffoni
§. v i.
<De Ornatu.
ORnatus Mufur*ix noftrx in hoc confiftit, vt notarum,interuallonimque cotextus
verborum fignificationi refpondcat, vt fi cclcrcm ammi motum fignificcnt ver-
«W °- ba,curnoriscclcrLs,fitardum,tardisaptccxpnmat. Contextusautemmelodicus
tu» Muficus. > innuS) fint periodipcriodisbcne coha-rcntcs, vitetur corundera intcruallorum
p opinquitas; Verba attendantur, quorum alia, dum alus confonant.ora rcpenuntur ,
confonantiorem quoquc harmoniamemcient, ita voces [ tmmanes] [ concelebrare J
[Jvllkitudo.-] (conturbabuntur) mcliorem mclodic* dilpouuonis cfifedu, quam {mavnus )
[con cittcre] [cura,] & fim ilia forticntur ,
§. VII.
CDefigurti fiue trofis.
FI*uras in hac Mufurgica artc nos aliter accipimus,ac Rhctores; Nam hic pro cadc
tc fumimustropos & figuras. Confiftit autem figuraRhetoricain vana eiufdem-
vcrbi additione, gcminationc, multiplicationc fiuc rcpctitionc ,per modum dloquen-
tis, interro-antisSncrcpantis, proponentis rcs roagnas, altas, admirab.les, viles , mdi-
£nas Quc non itacommode noftro inftituto fcruire poflunt , vtpote vocibus concor-
3antibusharmonicc,niniium dimparis: ctfi ftylorecitatiuo id genusfigurarum melius
quadrct, dum vidclicct vna vox maiorem commoditatcm habct eas cxpnmendi .
RhctorcsporrovocantTropumlermonisa propria fignificationc m aliamcuravir-
t!utemutationem,quicumMufurgii noftrx difficultcr apphcanpownt, nos troposa-
Utcr furacntes, nihil aliud efle dicimus , quam ccrtas Mclothefix pcnodos , certam-,
animi arTcftionem connotantes ; Sc tales luxta duodecim tonorum diucrfitatem duo-
decim quoque conftituimus.Nam hmc,& antiqui tonos non aliter ac tropos appeiian-
dosccnfuerunticum diuerfi diucrfosanimiatTedtus denotent,& funtproprij ^ullc^"»
funtquc fcquentcs: amoris,gaudij, exultationis, diltolutionis , odij , fcrocix , impetus ,
grauitatis, modeftix,tcrapcrantix, rcUgionis,compaflionis,!uaus, plandus, m ti t x .
v i Figurxvcro,quibusnosproprievt^
{£T Com°plexus, Polyfy ndeton, Syrapioce,Om,oioptoton, Ant.thcton, Anabafis,Catabafis
uuKXttott) Fuga.
§. v 1 1 1. :t
TJ? T* * ' l .'!.)'.' 'tl L t*' * t ■ '. 'Illl'' I2JC £ r ' J )! Jt'J tSfJtklJ'. 1 U t. C'J«)tC 3H ^2. '. ? l M
Explicatiofigurarum.
.IV •>(«.; i:c.-.u:.- Up i; f-.z niiiiaai - •"jzi:„i- honai r. — vr:^....>;
YlaZtnt. " I.n«C<ncidequod quieseft,Paufatunccomode adhibetur,cum vnapcrfonano mul-
ticcnfcntur loquii fitquc tuncoportunciCumquis,vclintcrrogat, ycl ad interrogata_J»
refpohdet, vtfitin dialogisharmonicis Viadanx. Adhanctcuocaripotcft •«»-
ucfufpiratio, dum perpaufas fufas,autfcmifufas,qux & ideo fufpiria vocantur, gcmen-
,tis,ficfufpirantisanima:arTcauscxprimimus. r,
rtjfczm jj Dicitur aV«foe*fiuerepetitio,cum adcnergiam expriraendam vnaperiodus ix-
piiis exprimitur, adhibeturqucfxpc in paflionibus vehcmcntioribus animi,fcrocix, co-
tcmpti!S,vti vidcrc cft inillacantilena v\oxX:AdArma,AdArma i&c.
5'^
III. Vo-
Digitized by G(
Ltb.Vlll. MufurgiaMirifica. jff
III. VocaturClimax fiue gradatio , eftque pcriodus harmonica gradatim afcendes «ajW.
adhiberique folet, in affe&ibus amons dimni & dcfidcri js parrix ccelcftis, vt iJlud Orla-
di.(Qucmadmodum defidcrar ccruusad fontes acmarum)adhancreuocanpoteftfte-
oafinus id eft fufpiratio,qua? varijsfufpirijspcr paufas ,fufpirantis aniini aflfedus natu-
raliterexprimit .
IV. 2t/M«-WfiuecompIcxuseftperiodusharmonica, quavoccs quafiinvnufico- . • x
ipirare vidcntur, adhibcnqucfolet in affeaibusmachinationum,vtilJudClementis no W/* **'
p3pa, AftiteruntRegesteira aduerfus Dominura,& aduerfus Chriftumeius.
V. O^Mmw fiuefimiliterdcfinensfigura,cftpcriodush3rmonicaqax*fimilitcr iwl0Wfm.
dcfinit in iarpiiis rcpetita, adhibcriq; foJct in fcna aJicuius tci aflirmatione, negatione ,
autincrepationcvtillud Pr^ncftini;(Nbsinfcnfari.) ' \t
VI. Antithcton,fiueContrapofitum,efrpcrjodusharmonica,qua oppofitos arTc- a>t>9i7b/.
&us cxprimimus;ficuriilIudIacobiCariflimi , quem Hcraciiti rifum & Democriti plan-
«ftum intitular, &illud Leonis Leonij. Egodormio, & cormeum vtgilat .
VII. Anabafis, fiue Afccnfioeftpcnodus harmonica,quacxaItationem,afcenfio- . ,
nem vel resaltas&eminenres cxpnmimus, vt iiJud Moralis (Afcendens Chriftus in al-
tum&c.)
VIII. Catabafis fiuc dcfccnfus pcriodus harmonicacft,quaoppofitosprioriarTc<ftus n
pronunciamusfcruitutis,humilitatis,depreiTionisaffcclibus,atq,infimis.rebus expri- *
mendis , vt illud Maflaini . Ego autem humiliatusfum nimii, 8c iJIud MaiTentij , dcfccndc-
runt in infernmn 'uiuentes .
IX. K«;*x«cniluecirculatiocftpcriodusharmonica,quavocesquafi in circulurro KwtAuwf.
agi videntur,feruitqueverbisa<ftioncmcircuIarcm cxprimentibus,vtiilJud Philippide
.Monte , Surgam&circumiboCiuitatem .
X. «t;>i}fiucfugapcriodushariv.onica eft, vabis fugam indicantibus apta, cuiuf-
modiiJIud: Fuge dilecle mi \ leruit quoqucaftionibus iuccefliuis expiimcndis, cuius
quidem omnium frcqucntiflimus vluseft.
XI. OpoMMis affi.mlatio eftpeiiodus harmonica, quaaffaonesrcrunr.proprie cxpri- OpoiW>c
muntur, vti dum periodi fingularum vocum diucria rcferunt, vti illud : (T> mpanizant,
Cyrharizant,pullant nobistulgmt ftoliscoram iummaTrinitatc) in hac cantilcnaba-
fisTympanum g aucrcfert, ccetcras voccsomnisgcncrisinftrumcnta.
XII. Repcntina abruptio eft pc iodus harmonica , qua rem citd pcraihra exprimi-
mirs , &vt plurimumlocum habctin fine,vtiIJud ( Defideriumpeccatorumperibit.)
Ecce hi iunt tropi & figurx, quibus Mufurgi vr plurimum vti folent,quibus cxpofitis,
iamadpraxin nosaccingamus .
SYNTAGMA III.
Mufarithmos Mufurgiae Rhetoricapexhibens.
PRafmiflis ijs qux ad Mufurgiam Rhetoricam pcrtin£r, nihil reftat nifi vt mod6 quo-
que vidcamus,quomodo prxdiftis applicari poflint .
Quemadmodum igitur in Mufurgia nctrica fiuc poeticaper \6. Pinaces Mufarith-
roicos totarn artcm comprehcndimus; ita & in hoc tertio Sy ntagmate abfolutam Mtx-
furgi^Rhctoricaerationcm &mcthodum dcmonftramus, quod vt commodius forct
Syntagma totum in to.Pinacesdiuifimus. Qjprum.
1. Pinax bimembris eft,continetquc Polyfyllaborum,prior quidem penultima Ion-
gorum,poftcriorpcnultima breuium Mufarithmos ,idcmquc cum coquem in primo
byntagmate cxhibuimus . In hoc tamcn differt ; quod notas pleonaftice deduSas an-
nexasbabet.
T LI.Pf«
Digitizcd by
wjfi, Artts Mtgtue Confoni , & Difsom
PINAX PLEONASTICVS-
Mufarithmos Rhetoricae Muficae eontinens pro Contrapun&o
fimplici varie adornando .
Uba ! p,eoiufmos notar.quf \F^fl1
fliumtmotu diliuneto. I Da*
5 5
78
»3
II
5 5
78
»4
5 4
65
»7
43
21
55
77
22
5 5
43
68
45
1 1
T8
5 5
78
ii
56
78
14
5 4
43
68
45
2 1
5 5
78
2 8
ii
65
88
43
4«
m
111
111
IV
V»
IV
V
u
VI
V*
VI
III
u
III
IV
u
IV
V
u
V
VI
VI
m
u
III
VI
u
IV
V
u
V
VI
u
VI
u
VI
VI
VII
VII
n,°
rt,?
?°,?
t?,t
t?V':
mv.
'tm,?
°??rT,°
Tttft,?
*tttt?,?
T,T?
?,°?
*?,rt°
n,°?
TTtt*
^TjTT??
T,ttm
411
876
653
456
555
878
3*3
858
5 54
876
15*
34*
887
365
645
3*3
87«
555
»5»
555
878
3*3
858
545
868
3*3
818
*tt,m?
Notar lequeotes
fluunt motu con-
iunclo per repett-
tionem .
rtt,rt?
??T,T?°
*?rt?,'?rt?
tt??,tt??
Trrt?,ttrt?
^Tm^rmt
rttttrjttrttjSjg
?tT?*t°,?tt?to|4M
cttTT??£ttTT??i4*s
555
»78
3*3
858
1 1.
Pleonafmus notaruai
fractus.
Uil??,llll??
tttTT??ij.
TTTTT't?ij.
543
888
Tetnfyl.
Uba.
III.
I lconadnus notarum
IraSus.
Pcntafj ]■
laba .
IV.
Plconafmus lwehis .
1111
u
IIII
V
VI
u
vl
VI
VI
VI
VII
u
VII
VII
Vh
VII
IV
u
IV
*V
u
V
v*T
u
VI
u
VI
VI
VII
u
VII
*?,rt,?
??,°°
tr,rv.
ttt,?,?
?,TT?,?
£rrr,?,?
?tt,?v
£T,TTT't,?
T-tTT,?,?
T't,TT?,?
o,?,?r,°
TT,rrr-t,?
????,?'T,°
rttrr,?,?
•??•??, v
T?TTT,?,°
llconalmus imc
gernoiarum moiu
ilophono procedc
lum.
'TT't?'ij.
TTT°i).ij.
TTTt? ij.ij.
Ttt?°ij.ij.
TttT't? ij.ij.
£rrrrt?ij.ij.
fttt??ij.ij.
ij. ij.
tTTTT't?ij.ij.
rttrmij.ij.
345
848 VIII TttTTT"T?ij. ij
5 55 5
7878
2313
5858
5535
8787
3212
8565
6523
2778
2555
2351
33*3
8878
3323
8858
*54*3
5678
3*55
3458
54*8
8878
3853
8458
5 535
8787
3*12
8565
6523
a778
*555
2351
5 5 5 5
/878
*J*3
5858
4505
8888
6543
4848
VI
u
VI
VI
—
VI
VII
u
VII
u
vn
VII
VIII
VIII
VIII
VIII
V
V
?,?,?■?/
j v° * u
1,1,,
?,tr,TV
m,°,V .
??,??,V
TT,TT,?,?,
TT>TT,T't,?
TT,T,T't?
??,??,v
w,?>v
°??r,?,?*?,°
T,ttTT,T't,?
°??°,??,V
°??°?,?,V
pleonalmusinteger
noiarum .
TTT'r ij.ij.ij.
T????ij.ij.ij.
88888
33434
86484
25413
45678
43128
*345i
56555
88078
343*3
84858
1 UtTTTij.ij.ij.
Yi TttT't^ij.1,.!,.
3000*'?" ij.ij. ij
VI
VII
u
VII
VIU
w
VIII
VIII
TTTT?? ij. ij.ij.
TTTTT't? ij.ij.ij.
TttTT??ij.ij.i,.
TttTTT't?ij.ij.ij.
rtt?rr??ij.ij.i,.
^ttrttrt?
mttrt?
55543
07765
3*388
'534*
5 53 5*
87872
2122
85652
56654
88868
33434
86484
S7872
32122
85652
25423
45678
43128
*345»
56543
88888
345*5
84348
Vll
u
rtt,r,T,??
VI
?,T,TT,i»?
VIi
u
TT,T,T,T't,?
T,T,TT,T't,?
VII
T,tr3TT,?,T
VII
r,?,TTr,r,*
VIII
v"'
Ttt,T,T,T*t,?
VIII
T,tr5TT,T't,?
VIII
r,tt,TT,r*t,?
IX
u
?tt,T,?r,rt,°
X
X
rttrr,r,tt,?/
Fleonafmus : nte-
ger nourum.
VI
T'tTT??ij.ij.ij.
»j-
VII
TTTTT't?ij.ij.
ij.ij.
vii ?ttr???ij.ij.
lj.i,.
VIII
TttTTT't?ij.
ij.ij.ij.
VIII
■
fUTlfmij.
ii.ij.ij.
VIII
ij.ij.ij.
IX
mmrt0 ij.
/j.ij.ij.
Digitized by Goog
1 • *
Ltb.Vlll. MufurgiaMirific*. 147
II. PinaxcontmetMufarithmos MelorJicfias Florid^ varijs primz claflis aftcclibus
conciiandisaptos,verbi/qucpolyfyllabis penultima longis accommodatos.
III. Pmax continet Mufarithmos melothefias floridx , varijs idem fecundx claffis
affedtibus concitandisaptos, pro varijs verbis polyfyllabis penultimis breuibusaccora-
modatos.
IV. PinaxcontinetaliosMufarithmosfloridos, fy ncopatos,diminutos,artificios& rinacesArec
Iigatos,pro vari]sarTc<flibustertia;claffisconcitandis,aptos , verbifquc polyfyliabis pe- Muiurgic*
nultimalongaaccommodatos. reicium.
V. PinaxcontinctMufarithmosproijfdemarTcclibus,fedverbispcnultimabreuibus
accommodatos .
VI. Pinax MufarithnioscontinctMoteclico,EccIefiaftico,&Madrigalefco ftyloac-
commodatos.
VII. Pinax Mufarirhmos continens, fugarum artiriciofarum conrextum exhibet.
VHI. PinaxMularithmosPoIyphonios,id cftin 5.6.7. 8.12. 16. vocibus tam fim-
plicis, quam floridiConrrapundhcxhibet.
IX. Mufarkbmos ftylorccitatiuoexhibct. . j
X. Mufarithmos chromaticos & enarmonicos exhibet .
AtquehifuntPinaces, quibusArca noftraMufurgicaconftat ,adperfe<ftam com-
ponendi notitiam perduccntes,quostamen inhoclibro,partim nemultitudinererum
opusplusxquo grauarcruusipartim nc arcanumtamnooilecuiuis aperircmus,con-
fultd pmifimus.
EXPLICATIO PINACIS PLEONASTICL
Contrapun&i fimplicis pro Mufurgia Rhetorica .
HAbct hic Pinax quatuor columnas quarum vnaquxque fcries irerum in trcs tri-
partita eft; Prima feries vmufcuiuique columnx continet Mufarithmos Contra-
pundifimplicis,in biflyllabis, trifyllabis, tetrafyUabJS,pentafyllabis ,vtfericscoIumne
vniufcuiuiquc oftcndit. Sccundaferics continetnumciospolyfyllaborum penultima
tamlongorum quambreuium, &breuiaquidemitaexhibemus. ™ noc e^ trifyllabu
penultima breuc; 'J quatrifyllabum pcnultima brcue i % pentafyllabum penultima
breuc&ficdccceteris.penultimam vcrd longam ita exhibemus . ™ trifyllabum pc-
nultimalongai'V quatrifyllabum penultima longa, ^pentafyllabum penultimalon-
ga . yj heclalyllabum penultima longa & fic dc cceteris" Tertia fcrics^notas continet ,
polyfyllabis fingulis correfpondcntes , quas notas nos plconafmosvocamus ,atquc_-»
nihilaliudeft quam multiplicatio Mufanthmorum in noris rcprxfcntata . Produximus
autem Mufarithmos in hoc Pinace a tr ifyllabis vfque ad pcntafyllaba , eo quod hic 4.
Muiarithmifumcientidimi fintadomnes quofcunqucincantilenis verborum contcx-
tusexprimendos. Verum mirificumhuius Pmacisvfumdcclaremus.
Nota igitur Melothctas non fcmper ijidem cadcnrijs fiue interuallis vti,fed eandem
claufulam iuxtavariam tonorum mifturamvarie rcpctcrc , proutfupra in canone fe-
xtotraditumeft. Sienim quifpiam tum exhoc, cum cx fequentibusMufarithmiscon-
tinuatim claufulasiuxtadatithematisfyllabicatn quantitatem dccerperet,isquidem_*
ficcret Melothefiam omnibus numcris complctam , & artificiofo floridoque procciTu
adornatam; led cui gratia & nitor dcfit . Idemque faccret , quod Tyro Rhctoricx , qui
dum variosflofculos & elegantiascoaccruar, orationen quidem floridam , fedcuico-
textusanima&decor harmonix defit, componcret. Hinc Muficipcritiores &iudicio
policntes, vt ingemofa periodorum concatenatione cantilenam fiue motedlu aliquod
adornent, floridis & artificiofis periodis fimplicis Co ntrapu ncli clauiulas admifcere fo-
lcnt, cafqucper varia interuallarepetitas, & fic tandcm cantilcnara fuis numeris abfo-
T z lutam
Digitized by Gooolc
jjff Artis Hagna Confintf & DiJJbm
Jutam conftituunt . Hos nos imitari voluimus totiufque artificij rajionem in hoc piria-
ce expreflam demonftr3re, nc quicquam ad Mufurgiam noftram quouis modo peiti-
nens obmiiuTe vidcamur .
Regula I.
De Pleonajmo Mufarithmico .
PLeonaimus Mufarithmicus nihilaliud eft , quam multiplicario cuiufcunque Mufa-
rithmifiroplicispropofiti. Potcft autcm hxc multiplicatio,quemadmodum wpra
oaWcoo. quoquc in canone (>. tradidimus, dupliciter inftitui> Pumo per Plconafmum fiuc mul-
&feu & di. Jplicationem fraftam, fiuc quod idcm cft, difiunclam, dum vidclicct polyfyllabiahcu-
U° US' ius vocabuli notv pedometrxin diueria intcrualla difcriminantur . Secundo per Pleo-
nafmum fiue muUiplicationem integram , fiuc coniunclam , dum vidclicct polyfyllabi
alicuiusvocabulinotxpcdometrxm eodera intcruallo conftituuntur. ytrumciucin_»
columnis exhibuimus , vti infcriptiones doccnt . Hij igitur propofiris , iam columnas
Mufarithmorum interprctemur • Prima itaque columna habet Mufarithmos bifiylla-
borum ,quxinrigore nonrefbondentnifiduabus notispcdometris,vti inpinacc Syn-
tagmatis prinuContrapuntfi fimplicis oftcnfum eft . lam vcro vt Rhetorica Mufurgia-.
varictatisamans, maiorevbcrtatc luxuriarctur,huncpinaccmita difpofuimus >vtco;
lumnx Mufarithmorum non tantumbifiyllabis,trifyllabis,tetrafyllabisautquatroIyl-
labis prxcisc refpondcrcnt, Sed vnufquilque cx diclis omni imaginabili polylyllabo rc-
ipondcrc poffiti ita primx columnx Muiarithmi per Pleonafmum fiuc difiuntfum , fiue
coniunclum, 3.4. 5. 6. 7.8."cunquctandcmvoluerisfyllal>arumvocabulo,fiuc
pcnultimam longam habeant, fiue brcuem, accommodari pofliint . Idem dicendum_.
cft dc Mufarithrms III. & IV.columnx . Veriim paradigmatc propofito res clarior cua-
det.
Sit itaque Mufarithmus biflyllabus liic 5. 1. in notis
reprxfentatus vt patct ; Hic Mularithmus in rigorc tan-
tum bifiyllabis vocibus rcfpondct. At nos hicafleri-
mus ,eura omni polyfyllabo dato applicari pofle, quod
ita oftcndimus . .Si cum primo trilyllabo applicare velis,
poter is id multiplici rationc in efteclum duccrc dupli-
cando vidchcct aitcrutrum numerum vcl notam , itfu
Bxemplum J.
. fc-U-
5
Exemplum I /.
y J i 5 1 1 III 55' Ul 5**
U
— w $-u~ - J S ~«h -u-e-d ■$H —
Plaudite Plaudite
Plaudite Plaudtfe
Videsin fccundo excmplo triiyilabum penultima breuc in voce Plaudite exhibitum cf-
fepcrMufarithmum y. 1. fi primum numerum huius Mufarithmi duples hoc paclo
j y 1. & deindc notas pedometras quafcunque huic pcdi correfpondcntcs appliccs.
Hoc paclo omnes feries illarum metrometrarum,qu£ in Pinacc U.Syntagmatis Primi
in finc columnx iccundx co tincnrur , huic trifyllabopenultima brcui, applicari pof-
funt. Sit itcrum propofitusMufarithmus 5 1. tnfyllabopcnultimalongoapplicandus,
fiet hoc,finotas columnx mctrometrasincalcecolumnxfccundcpinac. 1. Syntag.I.
cxbibitas, multiplicato Mufarithmo ffi* applices . vt hic tertium cxeraplum docet .
Exem-
Digitized by VjOOgl
Lib.Flll. MuJurgiaMiri/ica.
ty
Bxemflum
III Jll
/ / /.
Jdem Pkonafmw fub altjs notis ,
=8
551-
5 n-
Viftori Viclori
Noniecus jfiMufarirhmipropofiti 5 1, vltimam notamdupicshoc paclo. 5 1 ijvcl
5 8 S.deindenotasiuxta trifyllabi quantiratcm oftcnfapauloantemcthodo,Mufanthr
irricis numeris applkaucris , vcin hoccxemplopatct,habcbisalumvariationera.
Exemplum IV. Per Pleonafmum coniun&um .
55
7«
»7
55 5 ^H*"f:±Zr
778 r!fi=:iste
223 —
*8 5*8 PiW»><r .iW/t
-pcn.br.
Vifari Vifton
— pen.Io.
Siverdpcr Plconafmumintegrum fiue coniunftumprogredi cupias,totum Mufa-
nthmum trifyllabum 5. i.dupbcabis, itavt pnmoMuiarithminumcrusfimilitertripli-
cctur, hoc pafto. 5*5 5 1 11 ,deindc hifce numeris iuxta trifyllabi quantitatem notas
iuetromctras pro libitu in citatiscoiumnis contcntas, apponere poreris, vt in excmplo
patct. & hxc rcpetitio in omnibus reiiquarum vocum Mufanthmis a?quali numcrorum
proportione multiplicanda cft.vtin aiTumptoMufarithmo patct .
?imp'cT
55
78
58
Multiplxarut i Plconafmus coniunclus
55 5 555! vcl fic 555 555
778 vel 788i r
223 fic 233
558 j88< 555
coiun-
tfim-t
777 888
222 333
111
1
5
Pleonaf.difiunclus
vcl di- 555555
fiuaim 777778
222213
itcrurn
Difiunttus
ve.55S555vei 555555
™788888 2 778888
tcr2"3J3 tCf «3333
55555*1 511111 J5IUI
Vidcs igitur quomodo a binario numero paulatim crefcat Mufarithmus buTyllabus
tam pcr difiumfta,quamperconiundtainteruaila; Vbi nota quartam feriem per con-
iu nctum Pleonafmum iterum vigefies multiplicabilcm eiTe > quarum nos 3 tantum po-
nimus vtiin 5.6. 7.fcric apparct . Verum notas vnicuique corrcfpondcntcs appona-
mus.
Excm-
Digitized by Gooale
IJ9
\Artu Magn* Qonfom . & Dtjfoni
h
II.
III.
Exemplum I.
IV. V.
r»^^rynyg — ~*
PJauditcVi<loiiij. plauditeij.
VI. VIII.
>J.
ij. ij. ij. vi&ori.
Videsigitur vcl ex paruo fpeciraine inexhaultas Rhetorica? noftrx Mufurgicx diyicias .
Notjcauterninbafipofita;dcbcntciTce*dcrn,prout numeri Muiarithmorum inrclj-
quistribus vocibus declar3t. Quicunq.vcrocuriofiusdcfiderat fcirc,quoticshic Mufa-
ritbmusbilTylJabusin vnotrifyllabomutaripoiTit, isadeatprimam partcm buius pro-
blcm.3. combinat . vbi mira & prorfus paradoxa circa dicta reperict . Denique quaecu-
quede vnico Muferithmo 5. 1. propofito dicta funt ,dc fingulis in illacolumnaMufa-
rithmis bifiyllabis intelligenda funt .
Exemflum 1 I .
S
I rporro Mufarithmus trifyllabus ex fecunda? columna? gSZ!!Z:_.*_~
primaferie propofitus 6 4 5-quartus in lccunda colum- if T JS—
is . Hic MuCirithmus trifyllabo rcfpondcns fim- 3i— — — — ——
naMufarithmus.
plicitcr, ficin notas refoluirur . Pleonafticc tamen in querauis 6 4 J
polyfyllabumrefolubiliseft,veIpcr notas coniundas, vel pcr
difiunftas. Vtfihunccitatum Mufarithmum quadriiyllabo applicarc velis , duplicare
pQteris, veJ 1. velz. vcl 3. vtin cxemplo fequcnti patct .
I.
II.
III.
IV.
V.
111
IV
IV
V
V
VIII.
H—
Videshicin fecundaferie primam duplicatam,in tertia veroferie fecudam,in quar-
tarertiam ad pronunciationcm tetrafyllabiformandam >in quinta veroferiepcntafyl-
Jabum duplicat primam & fecundam, in heclafyllabo fingulas duplicar,vt in V I. ierie_^
patct.in VII. ferie pleonafmusintegcrcxhiberur; dum rrifyllabum (Crcator) in fin-
gulis notisreplicatur. VIII. ferie verdidem difiunclimponitur,vrexdjitinclionepa-
tet,quimodusin infinitum fere variabiliscfti naminhoc exemploprima notarcfpon-
dctprimacinMufarithmofimplici, 3 verd notannfecundadiuifione,fecQda?nota?Mu-
farith-
V
Digitized by Googi
Ub.VUl. MufurgiaMirifca.
ftnthmo fimphci; & qumq; notar in tertia diuifione , tertia? notae Mufarithmi fimplicis
correfpdndent,qui modus ininfinitum ferc variabiliseft,vt in primahuius Ubri parte
fuse oftendimus, hifce pofitis hanc formabis rcgulam .
Regula .
DAto polyfyllabo quouis ,Mufarithmum querauis trium nu-
mcrorumexcolumnafecundapinacis huius depromptum
in datum polyfyllabum Mufarithmum conuerterc ; Sit pcriodus
3[U$d3mEnneafyllabadata jhoceft^. fyllabarum ; vti Vcni Re-
cmptor Fioicuum,c\m\ Mufarithmotcrnario exprimcs, vel per con-
iunciura velper difiunctum pleonalmum ; fipcrprimu, fin°;ulitres
numeri triplicati dabunt quaefitum , vt in hic patct . Hifcc fi vnam
exfcriebus notarum metrometrarura in columna Enneafyllabo-
rumPinacisprimi vel fecundi, Syntagraatis primi applicaucris,
habcbis quaefitum . Si pcr fccundum, operabcris vt in III. IV. V. cx
SimpkX Mufaritb-
mustryfyUabis.
I. 6 4 c
II. 666 444 Cf 5
III. 66666451$
IV. 666644475
V. 664444445
empl. patet .
I.
TnfyUabuml.
I I.
Fnncafy Uaba pcriodui
Pkonafmo coniunclo
I I I.
Pkonafmodijsunclo .
Crcator Veniredcpcor fidelium ij.
liSiiSllSiiii
Vidcs quomodopcr multiplicationcm Mufarithmi fimplices in quodlibet polyfylla-
bum niutaripoQlnt, & quomodo nor* ijs correfpondentesaflfiaipoffint ; atquehocin-
finitismodis. Scdrem aliquibuspropofitiombusdcclarcmus.
t
Propofitip I.
<Dato Mufarithmo fimflici,^) quolibctfolysyllabo fimflici fiue com-
fo/ito ^mufarithmum ad datum folysyllabum accom-
modare , Dt fequitur .
Slt Mufarithmus fimplcx 4 numerorum vt fequitur y 147. fitquethema polyfyliabu
8 (yihbarum {Gaudeamus inDominoJvclitquc qutfphm componerc fupra datura
themain fecundotono;is duplici methodo propofitum exequctur. Prirao per Plco-
nafmum intcgrum, fiue interualla coniunfta . Sccundd vcl Plconafmum fra{tura , fiuc
intcruaila difiunda, vtrumque paucis cxhibebimus.
Si
1.
Digitized by Goqsle
>OSh
IS2
j4rtis<£Ma*nx Cmfinij&Difloni
2 £ 2 2
5 M7
Siitaque quifpiam pcr coniunc"tasperiodos rem prinad renta-
revolucrit,isPhonota<fticumSyftema primo in quatuor partcs
iuxtaquadrupliccm Mufarithmipropoiiunumerum diuidet,dein-
dc cx columna 4 pinacis huius quemuis cxcerpct Mufarithmum >
nos nonum propofito noftro conuenientcm aiTumpfimus > vt f C44
hic patct. Dcinde appl cata columna clauium ad columnam., 7*87
toai fecundi,in fingulis pentagrammijs vocurapundta imprimcs
ita vt fingula fpacia pcntagrammorum vnum punclum habcant.
vt fcquitur . Hoc peraclo defccndc in fccunda feric coluranac
tertix , vfque dum ad ^ fignum oclofyllabi > vidclicct aiTumpti
thematis,perucneris,&accipe lbidcm: V.g.penultimam notarum
feriera, quam applicabis vnicuique note, cx quatuor fcquentium
vocura nous vt hictaflum vides ;
^Alufanthmi fimflices.
ILToni
G
8 .
r
^7
E
b6
D
5
~C~
4
B
3
A
2
!G
1
— — |
J M4
7887
»312
—
5 '47
I. Exemplum.
Per Pleonafmum coniunftum.
mm
liiffi
5
Gaudeamusin Dno ij.
Sequitur
9.
1 >tii
ituriamvt videamus>qua ratione hi 4 mufarithmi firriplice$per pleonafmum
um difponere poflimus . Qu od quidcra cxcmplum fequens tc meljus > quam_
difiunc"himaup
multa vcrba><iocebunt.
JI.Exem-
>
Digitized by Google
Lih.Vlll. MuJUrgiaMirifica; iss
I I. Exemplurn .
Per Pkonafmum difiunttum :
Gaudeamw in Dno ij. ij. ij.
In huiufmodi igitur pieonafmis fiuc difiun&is fiueconiunftis accipe quamcumque
notarum feriera , vt nos hic vltimam TTTttftf. Quo perafto fpacijs Mufarithmis
corrcfpondentibuspunftaimprimesjfingulifque pundtisnotas aflignatasita applices,
vt lftjc oc~to notae ponantur omnes in chorda, quam in qaalibet voce punclum obtinet
in di&is punctis , vti in excmplo patet; prodibitque melothefia vel per coniuncla vt iru.
prinio vel per difcreta interualla, vt in altero exemplo patet.
Videsigitur replicationem oclofyllabi compofiti quater iuxta 4. numeros Mufarith-
tni fa£taminprimocxemplo,in fecundovero eand£ replicatione,atdiuifim; Nam prirai
Mularithmi notac refpodent y. nota? TTTtt in D bafli. Sccundi Mufarithmi nota? relpon*
dent 3. in G. T*t? . Tertia? rclpondent aliae |. TTTtt . in C . & tres aliar in F. quartse de-
niqueMufarithmi notarrelpondcnt. VJtimam vcrdperiodum floridam ex colum-
na VI- Syntagmatis II. Mufarithmos floridos pro oftofyllabis continentis exccrpfimus
ad maiorcm harmoniara cantilenae conciliandam , quodfemper optime fiet , 11 Mufa-
rithmis data rationc multiplkatis repetitifque dcindc floridam ,& artificiofam claufu-
lam polylyllabo refpondentcm infcramus , vt iam diccmus.
Notse in Pinaces Arc$ Mufiirgica? referuatos .
CVra iuftisdecaufistertij fyntagmatis artificiofar muficar pinaces , hic omittentcs
Arc.v Mufurgicaecosreferuaucrimus ihoc locotantura Notas quafdam poncrd
vifum cft;vt qui Arcant Mu/urgicam habuerinr,aliquam vfus horum pinacum notitiam
acquirant.
N O T A I.
In Pinacem Pleonafticum .
EX hisfufius forfan quam pareratdi<5tisfatispatet,quomodopertnaphoram fiue
repetitioncm quam nos inter tropos Muficos repofuimus , cantilcnam aliquam
ordinare poflimus ; Eft enim hoc nihil prope in cantilenis communius>adeo vt vix vlla_.
V occur-
i
is4 drtis Magna Conjbni, & Difsoni
occurrat, quae non huiufmodi rcpetitionibusfcateat,ncautem qualibet repetitione» »
coganturintegrumverborum. contextum repetere Mufici ,hinc ponercfolenthuiuf-
niodifionaij.vel ij.queis &nos incolumnapinacispnmihuiuspartisvfifumus; prae-
fertim in Plconafmis integris notarum ,'vbnn 3.columnar tertia ferie hoc fignum bis
ponitur ij. ij. per Pleonafmosconiunftos ,adfigniiicandumnourumpraecedcntium
aggrcgatum bis repeti deberc ; vbi verd \y ij. ij. ter ponitur,notas prxccdens notarum
aggrcgatumtervbiij. ij.ij.ij. quatcr repctidebcrefignat;non tamcnintelligas vclim,
hancrepetitionem inftitucndam fupra eandcm chordam , fcd fupra cas chordas,quas
notxnumcri Mufarithmi dcnotant , vt in prxcedenti exemplopatuit.
Porroin notisPleonafmiinterruptividcbisnocas variediuifas,omncs tamcn,in tor,
quotMufarithminumeroshabenti v.g.in 4.colunapinacis i.poftnumerum quihcpta-
fyllabum brcue notat yj,' reperies hasnotas Ttt,T,T,?,?,vt vidcsfubdiuifas,quoofte-
dimus 3.primas Ttt pcrtincread primum nuracrum Mufarithmi jquartam vero Tpcr-
tincrc ad fccundam ;quintam T ad tertiam ;fextam ? ad quartami fcptimam dcniquc
ad vltimam Mufarithmi figuram fpeclarc. Atquc hac ratione accipicnda iunt notarum
difcrimina . Nam fempcr tot difcriraina inucnics , quot Mufarithmus notas contincr,
& noteinter Singula ipacia difcriminantia pofitae ccnfendae funt ad cam Mufarithmi
ndtam fpeclare, quam ordoindicat. ita notae omncs in primo fpacio contentae ccnfcn-
tur ad primam Mufarithmi notam fpcftarc , omncs in lccundo fpacio content» ad fc-
cundam; &fic dc coetcris.
N O T A II.
De Pledna/mo 'vfitato Ecclefiaflico, quem 'wlgo [ falfum Bor-
donem ] nos Ifobatum dtcimus, Docant*
E Xhis clariffimepatec, quomodo nullo penc ncgotio Falfi ( vtbarbarcloquar )
BordoncsficripoiTint,expcdiriautc totura ncgotiu potcrit Mufarithmo yelvni-
co.quacuor vcl f.aut quotuis numerorum. Sunt autem falfi Bordones nihil aliud
quam claufulx quaepiam certarum notarum, quarum prinia nota pcr longam aut ma-
ximam exprimatui ,rcliqux verd fcquentes in claufulam abeant finalem . Eft autcm
hujufmodiplaJlendijat»omaxime yfitatain pfalmis, quorum verfus cura bimcmbrcs
plcrumquefint>hincfit,vtoinnesfaUiBordonesbimembres,id cftbinasclaufulasquo-
quc habcant ; prima pars refpondet primx parti vcrfus alicuius pfalmi; fecunda fecun-
dar. Cauendumquoque ne infalfis bordonibusdaufulxfinto^pid»-f#*iwideftfimiliter
definentes ; fed ieraper prima aliam tcrrainationem fortiatur, ac fecunda. Sed rem_
excmplo doccamus.
Tiata* Propofitio 1 1.
Dato Mufarithmo quatuor numerorum , fkonafmum *vfita-
tum Ecclcfiaflicum , fiue [ falfo Bordone ] fiue *u/ nos di-
cimu4 1*> baton conflituere ^
J. A T O VI
Slt datum thcma ( Dixjt Dominus Domino mco : fedc d dcxtris mcis) fupra quod pleo-
nafmura vfitatum conftrucrc oportcat .
SintqucMuiarithmifinguli quatuor numcrorum , quifequuntur 8^7,731$ i.cx
fColumna4.huiaspinacisdcprompti ,rcferantqueBafsu; reliquos enim vocum Mula-
tithmoibrcuitauscauUoraittimus, SutaquehofccMufarithmosinnotwrefoluas,ita
Digitized by Goooh
Lth.FUL MufuriisMirifiea:^ §rs
\r primo cuiufuis Mufanrhmi npta fit longa> vej maxima, rejiqua» vcrd incJaufuIas
abcanc , habcbis quzfitum , vt infequenti paradigmatepater,
Exemplum Pleonafmi lfobati Eccle/tafli& ni 1 21 : c j : ^
DixitDominusDomi no meo Sede a dcxrris meis.
Reliquas voces iuxtaMufarithmosvnicuiqueproprios expediesj vides igitur artiff-
cium, Siverd pervnicum Mufarithmum negotiumcxpcdirc vis,tuncaflTumptoquouis
Mularithmo cura in fuas notas refoluas fiuc fimplices , fiuc flondas ; Quo perafto mu-
tata columna toni vno gradu vel 4. aut $. Mufanrhmos dcnuo in notas rcfolues , pro-
dibitqjpcr huiufmodi tonorum mifturam pledhafmus pctitus,vbi tamen fciendum, in
boc negotio Mufarithmum eligendum,cuius duo vltimi numeri bafis habeant nu-
meros 5.1.- - * £8 a. itind rwnun ir.m rv . '-: xxizi
N O T A III.
Deyfufmacum SjntagmatU l. Arc* Mufurgic*.
/1 f~" llt^H
VII
OtaomnasMufacithmos pinacum quorum- Afnfarithmus /smplexhcpt.fyUabus.
cunqucin Syntagmatc primopotirorum,
huic nc«orjo noftro , fiuc aniplincationi Mufurgix
RhcroriLasfcruirepolTci NamPIconafmi mcmo-
rati tam coniuncli,quam dtfiuncliin qucuisdato
f>oIy iyllaboafifignaripoflunt. v. g. ftqucns cJaufu -
a exMufarithmispinacisheptafyliaboru fyntag. I.
cruta,tuicunqueiententic>autpcriodo inrinitisfere" modis accornmodaripoteft.
/. Exemplum ter pleonafmum coritunttum.
_ ^j^i^ ^i^^ ■ ^ ^.^ ^ ^ ^
CantcmusDno ij. ij. canticuranouura.
Exemplumll. perdtpan flum.
canticumcanticum nouum.
iiilliifiiiiilllp
CantcmusDomino .j.
Sit enim melothefia pcrficienda fupra hoc thema [Cantemus Domirto canticum nouum\
& fupra Mufanthmum ex pinace heptafyJlaboruro extradrumi vtiprimaexemplife-
ries oftendit: potcris quotJibet in primx nota? fpacio , & quotlibct in fecundar , quotli-
bct in tcrtiic , & fic dc coetcris, notas continuare, vt in duobus cxcmplis hic appofitis
patct.
V x
KOTA
Digitized by Goqjjk
/ Ams Magn* Confom, tf! 0gp<M
N O T A I V
Pinacis II. in Arca MufurgicaExplicat;ioncmexhibcns.
Ploax II. continet Myfarithmosflptidos,& artificiofosbifyllaborura trifyllaborum,
& tetrafyllaborum,prout frons vjniu/cuiufque columna: demonftrat ; Nota taracn
quod fi quis cx hoc pinace decerperet varios Mufartthmos themati appropriatos,is qui-
dem harmoniamproduCturus fitartificiofam;fcd ob eadem , &W#a»« mterualla ncc
iudiciofam, nec auribus apprimc grara exhiberet, nifi quis vnoMufarithmu vti in prar-
ccde ntibus dcc/|i;ra.tu fuit, pcr varias tonorum mifturas deducerct , tunc cnim harmo-
nia yigorcm decpremque iuum rctinerct: Seruict igitur hic pinaxpotuTiraumclaufiilis
artinaofis , & fl^ridisjcontrapunclo fimplici pleqnalhce dcdufto mferendis, vti in pa-
radigmatepropofirionis primx huius vltima pq-fpcjo patct ; Qu* claufula florida pul-
ci^ claudit Mejpthcfiam ex vnico Mukritbmo pleonafticc deauftam; polTunt autem-.
jilaWulx huiufmo.di vbiqueinterfcrivelin principio, vclin medio, vcl in finc >hacta-
men cautela , vt tunc numeri bafis 48 & Ji femper finem . 41 . vcroprincipio , mcdio,
&fini>rcliqui numeri65. xi. tantumprincipio,&raedioappliccntur.
N O T A V.
Pinacis III. IV, V. in Arca Mufurgica praxin exhibens .
IN hoc pinacc contincntur Mufarithmi floridi Ecclefiafticocantui , & moteftico fty-
lo maxirae proprij; Sicui ig;tur animusforctMelothefiam exhibcreftylo Eccle-
fiafticp,is bpc pinacc maxime vtatur , habet autc hic pinax duas celumnas,in quarum
vnaquaque ,Mufarirhmi vnacumfuis notiscorrefpondentibus cxhibcntur. Sitigitur.
Sv.
Propofitio III.
Dato qualicumque facro verborum themate , fufer Hlud Melch
thefiam ordmare Jlylo Ecclefiafltco conucnientcm .
Shthcma vcrborum v. g. Aue Virgogloriofa fupcr prmcsfpcciofa vclifquc id cxorna-
rc modulw harmoniciss ita age . Sekcto v. g. tono 111 , cxccrpanrur cx fccunda
columna octofylUbormn ( totcnim vnum mcmbrumthemati^at>etfyllabas,quarura
penultima longa) Mufarithmiquilibet, quideindcpcrapplicationem co-
columnxclauium ad coluranadati toni ,in modulos opcfyftematis pho-
nota&iciammabunturca prorfus rationc,quahucufquefemperfaAum_»
cft( Nam in modoopcrandi nulla prorfus a Contrapunclo fimplicj diuer-
fitasoccurriO&prodibitfcquensha moniaEcelefiaftico ftylo accommo-
data. Summovcroftudiocurabis , vt notascorrcfpondentibus vocum_*
Mufarithmisappliccs,& nihil corum, quat occurrunt, vt funt punfta no-
tisaffixa,&caudi fufarurn fcmifufaruraquc omittas, quar tamcn Muficx
pratoimpcnmdiaalint.
rmifjijv , mu&siUB atB*&&(bmp& guffltt] >j m*t<n ijittn
-iboop ••; ■ .-ujut ni ijdi»; ou| " ; «.Jon 3 mi<|mi di!»oup?m3< ..
?xdboq .1 wlqfl33X5i"<i'",'> 'i; "'<^i-?ir~ir.03 2n3ou^ 1 «Jaoj sbail At
A
8
G
f
6
E
f
D
4
C
3
B
a
A
1
ffl-0!
Excm-
Digitized by G(
ZJh.PlIL lAtfirgiaMirifcg: tfj
ExemfUtm fiylo Ecclcpaflico .
■<wi»»<'»»yi*«». — T.*.^..-^ ~ "{t~*" ",""x" "~",,"> 'f***f>**r" ♦•"-•">■*»••—• ••t..— .
Gau dc Virgoglori o fa ii.
.Ulrw •i.tfllu-, c:i!Jil"!{j|!j j.wv.thtxvCL "J 010 ;v.;:/riH03 •».
i|i||i||i||||ili:si||i:l?
te
rv
Superomnes(peciofa ij. ij.
Vidcs in hoc cxcmplo modumproccdcndi i n ali js, Nota vero, Qu6d fi poft pcriodu
vnamatqucalteram Contrapuniti limplicis'MuIarithmos ex pinacibus appropriatis ,
(v. g. cx Pinace.V. iuxta thcma vcrborum aiTumptum oclojyljabum deprompros) varije
tonorum mifturx infcjucris, non tantum harmoniam fuauiorcm>led & p odudiuxcm—
rcddcs:v.g. hatcciaufulacxPin ce-odtofyllab.Con-
trapuntti fimpiicis deprompta Se infcrta intcr pi lmam
&tcrtiampcriodum,gratiorem rcddCt harrrioniam_,
praefertim u claufula ruerit altenus a priori claufula to-
ni, vti nos hic cx tono 111. m X\. defleclimus. pommus
autcm hic tantum bafis clauhilaro. quod enim dc vno, de aliarum vocum Mufarithmis
quoque intclliueodum eft. AtqucexJjoc vuicocxcmplo liquet ,quomodo in rejiquis
proccdcndum^Eftcmm hicmodusinfi: itisfcre vanationibusaptus,quas tamen peri*
tiorcsfeci]iuscapient,t]uaraego vcimtiltisvcrbiscxaggerarepolfim.
illflii
ims.. 3
Digitized by G
tArtu Magrue Confoni , & DtJJom
N O T A VI.
Pinacis VI. VII. VIII. Mufarithmos fugarum con-
tinentis,praxin exhibens.
Icpinaxcontinetartificia fugarum , cuicunque igitur animuseft fingularielo»
qucntiaMclothefiam quandara pcrficere, is cx hoc pinace MuUnthmos fibi
pccercpoterit jVcrumrem vnicoparadigmatcdcclarcmus.
H
Propofitio IV.
Dato themate verborum quorumcu?ujue M elothefiam ar-
tificiofis fugarum texturis ferficere.
" • f " y . — - 5 . . • t-
£Mt thema verborum'datum : LaudatcDSminum ornnes Gcntcs , & Tonus VIII. Pra?pa-
O rato phonotaftico fyltemate ,applka«fquecolumnis inuicem ex hoc Pinace Mu«
iaritlimos exccrpcs vcrbis conucnientesi v. g. pro Laudate excerpes Muiarithraum in_»
prima cellula prim* columnxs pro [Dominum] mufarithmupnma? cclluljeTccund^ co-
lumnjcquosfiiuxta pr$di<ftas regulascanonefqucin notasvnicuiqueadiuniftas rcibl-
ueris>prodibrtfcquensmelothefiafugata , S>i quiivcrd in fincartificioseclaudcrc vclit
«mnesgcntesi is accipiat cx PinaccII.buiuspartis, e"x columna tetrafyllaborfl quamcun-
queclaufulammufarithmicam, Sc habcbis-carrtilcnam omnibus nuraeriscomplctatn_»j
vtfequituj. ( m } • 2 » m '«£[
Mclothcfia fugatatono Vlll.ideli fitga fhwtotjtue
~ZZ .per fecundam afcendcns •.
liilSiipiifii
« . .
Ziil^ _ Laudfltcf ij.
Pominum ij. ij.
;^:tr; :t: iJ.
omncsgentes
Videsinhocexemplo gratiampeculiarcminfugafcum.prQceiTu, fiigitur canturaaU-
q ucm a fuga inciperc defidcres , fuppcditabit tibi bic pjrarfcns pinax , quicquid circa fu-
^is volucris :v:g* fi tibi mandatum elTct , vt fugam componeresdiateflaron , id eft pcr
quartam aiccndcntcm, dabit cibt coJumua fugarum diatcflaron qutjfitum J Nam Mu-
larithmusindc depromptus, & torjoXelc&o acco;wuQ<iatus dabjt fugam in hyperdia-
A i O ■ tcfla-
Digitized by.GoogJj
Lib.VIH. MufitrgiaMirifica. zjf
*ciTaron; Itafugasinhyperdiapentcfiuepcrafcenfuminquintatn; Hoc pafto fugas
bypcrdiapafon, diatonamque vti hcc prxfcns cft , venabcris . Columne; cnim huius pi-
nacisoftendent proceiTum fugarum pcr fingula intcrualla, tam aftendendoquam de-
fccndendo, & fi quidemfuga dcfccdcnt tunc capro [HypoJ cxprimitur,ulis hypodia-
pafon fuga eft , que. per lntcgra" oftauam vei compofitam vcl incompofium dciccndit .
5i vcro fuga afcenderit , tunc per particulam [hyper J exprimitur , vt hypcrdiapafon-»
fugaeftpcr oclauam velcompofitamvelmcompofitamaicendens. Vcrum coluranae
totum ncgotiura clarc exponur. Singulorum autem paradigmata, nc immcnfum opus
ctefca, tomittcnda confultd duximus .
N O T A VII.
Pinacis VIII. IX. X. PolyphoniarumvocumMufa-
rithmos continentispraxin exhibens .
Plnax VIII. continct Polyphonia, id cft rationcm qua non quatuor tantum,fcd plu-
rium & quotcumquc vocum melothefias quis pcrficcrepoflit : Vt cnim mufurgia
noftra eiTct omnibus numeris abfoluta,& ne mufici nobisobijcerc poflent, A^wov qui-
dcm quadriciniacomponcrc , fcd vltra pertirgere minin epofleiEamobrcmhunc
pinacem Polyphoniorum oidinauimus , vt non 4 tantum, fcd & j. 6.7.8. 1 a. i6.vocum
cantilcnam componerc quis poflir,etiamMufica?prorfusimpcritus, &eadem prorfus
facultatc , qua quadricinia, fi itaquc cuiquamanimus foret,ad componendam 5. vocfi
cantilenam , is fibiexcolumnapentaphoniorum Mufarithmos appropriatos exccrpc-
rc potcrit , & in notas congruentes animare,habebitque quxfitum . Ita ficofdem Mu-
furathmos ex columna heptaphoniorum hecaphoniorumouc exccrpferit prouenict
Melothcfia 6.& 7. vocum. Vcriim quandoquidcm ha? dua; polyphonia non ita frequcn-
tatafunt vt4& j. vocum jhincillaomittcntes ad 0A0 vocum cantilenas componcn-
das caJamum conucrtamus. Eftcnim ofticinium nihilaliud,quam replicatura quod'
damquadricinium, in duosChorosdifpertitum,ita vocum n.nihil aliud,quam qua-
dricinium tnplicatura,in tres choros diftinaum,vti praeccdcnti librosdc Nodo Mufico
dcmonftrauimus. Vcriim qui modum proccdcndi in oclovocibus bcnc pcrcepcrit»
alios ignorare non potcrit, cit enim cadem prorfus in omnibus proccdcndi ratio , fcd
rcm vnico paradigmate dedarcmus .
Propofitio V.
Dato verborum themate, oclofhonam melothefiam conftruerc .
ANtequaro viteriusproccdamus: NotaPrimo. Nos in pinacc boc plurium vocura
M larithmos partim Contrapu ntti fimplicis , partiracompofi i fiue Floridi po-
iflc i Nequc quiipiam fibi pcriuadear, oclophonam compofitionem in hoc conliftcrc,
vt tota cantilcna petpetuo oclo vocum pcrfonatione continucru- , Abfit , forct c-
nim hoc aunbus ingratum | Sed aitifTcium hoc fpeitare,vtChori bini,in quos quatuor
voccs diftribuimusfeartificiose &olternis Chons infequantuti &vbialiquantulumie
infecuti fuerint, & dcindc pro rationc verborum omncs o<3o confonent ; quod vcl ra_>
principio vel medio fien poteft;in fine autem omncs femper confonare debcnt,& quod
deoftovocibusdiximus,dci2.& i6.quoquc intciligendum eft.
NotaSecunao : Choros diuifos,fiuc quod idem eft quadnciniapoflc eflc, velContra-
punfli fimplicis vcl Floridi : & proindc omncs hucufque propofitos pinaccs huic poly;-
phonc Mclothcfix fcruire poflc . Mufarithmi vcrd ia hoc prafcnti pinacc difpofiti , ta-
tum
Digitized by (j
idt Artii lAagfue Confom, & Dijfoni
tum tuncfcruiuntjCumvoIucrirausS. vd 12. vel 16. vocesfimul componere. Verum
pajadigma omnium rationcm fecilc oftendec .
Si quis jgitur fupra hoc thema Qmnes Gentessplaudite manibus> Mclothefiam odopho-
namconcinnarcvelJctiisprimoduplicctfyftemaphonotadicumjid cftvbiprimd 4.C0-
ftitueratpentagrammia,hico#o conftituat,eacharaclerifmorum clauiumcjuc llgnatio-
nc, qua in fequcntiparadigmatc fafturo eft.
Veriim vt breuitati confulamus jhic tantum duos BalTosprimi Sc fccundi Chori in_ji
notisfuisrcprzfcntauimusjvpccsenim rchquae codem tcnorc eamfequunturBafin-,
fupra quam conftrucljefunt . EademigiturpaufarurajCadcmceHiporisomnium vnius
Chori inomnibusratio,
Oclofhonium ftue Ofticinium ,
Omnesgcntes plauditcmani bus ij.
PXhoruspiglpi^ElljgiillpEE^
plauditemani bus
I.Chorus
liiliiiil
i4-
H.Chorus'
U.
Hocpcrafto cxcerpat Muiarithmosnumerorum 8 vocumj protetrafyllaboOwn»rrg£.
/«jdcinde Mufarithmos heflafyUabos proplaudite manibus , vt infccunda columna_.
patet ; Hunc Mufarithmurojquierit v- g. 888 5 58,dupJicatum ita difpofuimus,vt vltima
nota primi fcmperrefpondcat. primae fecundiMuia- 888551.
rithmi,fintque eiufdem clauis not^, vtJaicvidcs. 88855T.
Inprimoitaque Choro poftquam columnamclauium columna?toni II. quam pro
formaCantus fclcgimus, applicaueris, impreflifquepunftis in fpacijs a Mufarithmis in_.
columnaclauium denotatis ,deinde in BaiTo fecundi Chori ,cadem punfta iraprimes,
ita tamen, vt dura Chori primi Bafis curric , hcx fccundi Chori vox Bafis pro tcmporis ,
quam notarum valormonftrat,quantitatepaufet, quatin^oc excplo paufafemibrcuis
cft,vt paufa fecundi fpacij bafis inrerioris oftenditjfi vero mutationc toni induccrc velis,
accipealium Muiarithmum videlicctfequcntemhoc pa<2odifpofitum 8S8773.
operareque vt prius,& habebis aiiam daufulam duobus Choris replicatam , dcniquc— »
cantilenam claudes Mufarithmo oftophono, vt vides . Vcrum Muiarithraos ordinc-j
hicproponimu».
. . .
ii| — UU Ul 0*1 .
Vidcs
Diqitized by ^QOSle
Lib. Vlll. M ujurgia Mirifica .
16*
I. Chori <
CC
" A
IlChori <
L B
\
5553 3333*3
8787 888878
3*1* 555555
C
A
T
1515
1231
5758
5555
IB 8585
887558
555555
888878
333313
888c5i
555443
555777
333445
888773
333445
555777
555443
333773
"55*3
445555
888773
448558
443221
888778
I I J12I
4415JI
Vides igicur in hoc paradigmate, Mufarithmum octo vocum accommodatum primd
tetrafyllabis Omnes gentes ; pro FLwdttc mambus fecu ndum Mufarithmuro i 4. pro primo
Choro,cuifccundusMufarithmusprofecundoChorocum priori idem,prorfus itaac-
commodatur, vt vltima? notz femper refpondeat primafequentis Mufarithmi, & huius
vltimaprima» huncfcquentis,vtpatct;In tine tandemomncso&ovocesdenuo confo-
nanti Vt tum in prxfenti Scheroatifmo Mufarithmico, tum fupraex proceflu duorum_.
BaiTorum viderc cit i Verum exemplum ita clarum eft, vt maiori explicatione non indi-
gcat ; Nihil igitur reftat nifi vt aliquot hoc Joco regulas ponamus , vt in compofitioni-
busfuis fccunusproccdatTyro.
ReguU in Polyfhonijs feruandU.
PRima.PhoIyphonij totales Mufarithmi excerpendi funt ex columnis appropriatis j
partiaJes verd vel cxcolumnisappropriatishuiuspinacis,vel cx pinacibus prar-
nuflis hac tamen cautela , vt numeri Mularithrriorura duarum bafiumprimi , & vltimi
fcmperllntijdem.
Excmpli gratia fi vltimus numerus Mufarithmi bafis primichori fuerit 8. primus nu-
merusMufarithmi bafisfccundiChori pariter debet efle 8.vel i.Sivltimusprimichori
numcrusMufarithmi fuerit f.primusfequentis fimiliter y efledebet. In pcntagrammio
vero bafis primi chori, notar quibus Mularithrai rcfpondentj ita difponi dcbent, vt vlti-
mxnotc.prioris claufuix priraa nota fequentis in pentagrammio bafis choiifecundi
prxcise fubdatur in cadem claue , vt hic patec.
Exemplum Oclopbomj duobws Cboris ludentis .
=Egg§
Partialis
U L Chori.
— ^ » 1 ■ ■■■ — ~ ~ ~~— ~ ~~w ■ -™ ~\f- - ~w • » — — — - — ■■
8
T*~~r | — - ~j giTJi*
Vides in hoc appofito paradigmate notam vltimam clauful.x prim* primi chori ter-
minari in G,in qua claue incipit nota prima claufula: bafisfccundi chori , & hac finicn
te in B clauc , ineadera incipcre lecundam clauiulam priroi chori , vltima dcmurru
vtriufquc bafis claufula rotaliter perfonantc ; vbi vidcs quoque ,quod, dum claufula^.
prima pnmi chori pcrfonat , in fccundichori fpaciocorrclpondentc tot paufz ponan-
tur, quot notz coinlpacio comprehenfx tempora continent, cuiufmodi in priroo
fpacip bafisfccundichori 4 pofuimus,quibusperadtis nota prima ciaufulzfecundi cho-
X ri
Il.Chor.
Digitized by GooqIc
161
drtisoftiagna Confeni, (^DiJJoni
ri nccciTario concordabit cum vltima prioris , vti diftum eft ; primi vero chori bafis tri-
bus temporibus quiefcit, & refonante pi imi chori bali , lecundi chori bafis tribus fimi-
tertemporfbusquiefcit.quibusperaclis vltimara claufulam ipopoirtts intonant.
II. In totalibus Mufarithmis duse bafes ita poni debent,vt cotrarijs motibuscx ocla-
ua in vnifonu, & contra fcrantur , quemadmodum vltima claufula demonftrat,ncquc
intereft ,fidua? o&auar immediate lcconfequantur,idcniminhoccafu liciturn,libro
prxcedentioftcnfum cft.
III. Si quis cx pinacibus fiuc Contrapunfti fimplicis,fiue compofitiMufarithmos ta-
les excerplerit , 3c ita in phonotaftico fyftemate cos rcfoluerit, vt vltimus nuracrus pri-
nii Mufarithmi cura primo numcri fccundi Mufarithmi vnus & idcm fit , erunt & notij
i)s impofita*confequentervnifona?, hicnim Mufarithmialternischoris repctiti oftici-
niumdabuntperfectum ; Nam hifceduobus Mufarithmis varie mutatis, iamper to-
norum mifturam , iam per mutationem notarum , nunc dcnique claufulis vtnufque_j
Rafis pleonafticcdeductis, vel longifltmam cantilenara producere poteris.
IV. Inpolyphona Mclothcfiaconftituenda , eaedem prorfus rcgulce & canonesfer-
uandifunt, quosinprincipiohuius partisprxfcripfimus.
V. Signatiopentagrammiorum in primoChoro cfteadem cum fignatione penta-
grammiorum in Chorofecundo.Eftcnim nihilaliud,qulm rcplicatumquadricinium;
Si quis tamen vnum Chorum altero altius conftituere velit, erit hoc vnicuique liberQ.
Tunc enim duo Chori fignandi funt,vt in facie Arcc. Mufarithmicij fequentis, defcrip-
fimus.
VI. Obferuandum quoque inMufatithmis polyphoniorum numerum i.in bafire-
fcneoctauam infra,8 verd octauamfupra. qux omuia diligenter notandafunt.
VII. Vbus Mufarithmus per Plconafraos quibufcunquc polyfyllabis fcruirc pb-
teft . Exempli gratia, fit pro exemplo daufula prexcdentis paradi°matis : Ontncsgcnta
ha*cclaufulaomnibuspolyfyllabisper pleonafmura adaptari potcft . Si cnim primam_.
&fccundam ia minimas vei icmiminimas diftribuas duabus vltimis iromutatis;habebis
omnisgeneiispolyfyltabapenultinulonga. Si vcro pcnultimam fcmibreuera muta-
ris in has notas ?* T, reliquas verdpntcedentes pro numero fyllabarum pcriodi occur-
rcntu, diuifcris, habcbis omnisgenerispolyfyllabapenultirjaa breuia. Vcrum mentera
noftjam m fcquenti cxcmplo mdiils pcrcipics.
Subieclum
1111
Penultima longa
VII .
Omncsgentcs concelebrate Auemaris ftella dterquaterq;felix
Subiectum Penultimabreuia
IV V VI VII
oris
Concinlte 'celebrabitis fblli citudine Redcpforfidclium-.,
r:«i.i .r:q joi ritobnoqnrno j obai
tfltUriu i i :.:5nhno5 tir^rii
rtiov>) iiV)u-i> ..niiq £:c.i . ftsi
: . 1 3
Con-
Digitized by Goog
Ub. Vlll. Mufurgia Mirifiea.
Refiduum. v«i
Vft "tf>?
rofl , «1 m 1 1
Auc Rc gi na cx lorum lAc ConfelTor Domi ni iacra tus.
VIII XI
fHiHil
Exaudi
voccs 1
"upplicum, Hiceftquekgis il lo quc coucmis
Confc&arium
2N hoc excmplo c Iariffi mc patet, quomodo vel vnicus Mufarithmus pleonaftici om^
nibus polyfy^abisadaptaripoflit, ctiam a Muficar impcrito ; dummod6 valorem-.
notarum pcrfccle noucrit . Patct quoque ex hoc vnico cxcmplo , quomodo omnes
Mufarithmi contrapuncli fimplicis. r«I ra^M-iri , »n quafcunq; vcrboruru periodos pleo-
nafticc deducipouint.
VIII. Muiarithmi contrapumfti Floridihaud abfimili rationc quibusJibet polyfylla-
bis adaptari pofiunt . Si enim quis rcferre vcht polyfyllabum penultima breuc, pcnulti-
ma nota cuiufuis daufulx diuidenda eft in duas diuux xquales . In reliquis vero notas
limpiicespro varia fyllabarum quantitatedifpefcerc potcns, intcrim diligenter obfer-
uando, ne in fy ncopatis ligatifquc notis quicqaam alteres. Si vero penuiritna breuia-.
in polylyllaba penulcimalonga mutare vcJis , has notas V fj ** ?,T' l mutabis in * ■ %
habcbuque quaefitum •
IX. In Mufarithmis vero alterne per Choros difpbfitis , idero prorfusobferuandura
eft, quod in VII. regula prcfcripfimus . Nam quibufcunque polyfylJabis pleonafticc a-
daptan poreruot ; hac tamen cau rcJa , vt qua? in prima regula prxfcripfimus, diligen-
tcr quoque obierues .
X. In izaut i6vocibus, fmequod idcmcft,in jaut^Choris, ita procedes;in I»
vocibus fiue 3 Choris,vnus Mufarithmustcrrepctitusfcniirc poteftivt m excmplopro-
pofitioms V pateti vbi daufula(Plauditc manibus)in fecfidoChoro repetita dabit odi-
cinium , fi vcro eadem inpalimpfefto ix pcntagrammorum, fiue 3 Chororum , rcpc-
tcreturhabercs iivocumclanfuIampera&uWcd exeraplufcqucs tcdoccbitomniai
in quo BaHbs un tum 4 Cuororum pofuimus.
-5;:::"
X ft
Ex
Digitized by GooqIc
OQffl
7
Artis Ma*n<€ Confont , & Dijfoni
11 L Chorum 16 vocum dtffo/itio l
Plauditc mani bus
Chor.
Chor
Plauditcmani bus.
^
Plauditcrnani bus
•lilU 3j:
-v " i
Plauditc mani-
Chor.L §f fl^r^
Plaudite mani bus
Plauditc mani bus »J. xn
Plauditcmambus ij-
Chor.1V
bus
plauditcmanibus.
Exhlfceni&llor.luccmetidia-acUriuspatet.rauoconftitucndorumCkororu^
Polyphoniorum-i .
AVCTA-
Digitized by Gaogle
Lib. VllL &\Aufurgia Mirifica.
CAPVT IX.
De fecreto Canonis harmonici Mufarithmorum
ope perficiendi .
P A R A D O X V M l
SVbiungam hifcc aliud horum Mufarithmorum arcanum , quod tametli cius con-
ditionisfit,vttanquameximium, & vnicum lecrerum vulgari non debcati nc
tamen id bono pubiico lnuidifle vidcar, prodcat id ficuti coctcra omnia in lucem , da-
bit diuina bonitas gratiam ad alia inuenienda abundantiorem . F.ft autem huiufrnodi.
Vidifti hucufque quomodo cx varia Muiarithmicarum Columnarum mcrathefi,&
tranfpofitionc innumcrabiles nafcantur diucrfarum harmoniarum fpccies; modo ofte-
dam i quomodo vcl in vno quater nario Mufarithmico , id cft , i n fingulis Mufarithmis ,
(quorum dcccm fingulx columnz continent)in quatuor voces difpartitis eadem ratio
infit,adeoque Muiaritbmusquiuis inquauiscolumna, quiprimd linearcmfitum am-
biucrat, nclcio quid circulationis,&inrinitudinis arabiat iNouimusquanto cu fudore,
quam intcnfo labore hucufquc Mufici laborent, quam in Canonibusharmonicis ingc-
niofc concinnandis dcfatigentur ? adco vt is ingcniofus prx ccctcris Mufurgis mento
habendusfit>auidi<ftosCanonesfacillime, & ingenionflime concordarc noritinos
omni labore fublato hac noua noftra arte Mufarithmica id fane prarftitimus , vt impo-
ftcrum nihilEciliusfit , quam Canoncshuiufmodiconcinnare,ita vt vel vnicusMufa-
rithmusadintcgrum hymnum,aliamque vellongiflimam Cantioncm pertexendam_.
fufficere poflit. itaautein opcrabcns.. Extcndantur quatuor Mufarithmorum numeri
in Continuum, fiucinvnam lincam,fiuepcntadempcntagrammamabafiincipicndo,
& habcbisperaftum. Verum cxemplum vcl vnicum, ad arcanum concipiendum dedif-
fe fufficiat . Sint igitur quatuor vnius Mufarithmi icries , quas in Canonem difponere^
yelis ,fequentes.
Hasquatuor feries fi in vnalineam difponas ordinc , a Bafi inci- 2314313
piendo, habebis Caoonem dilpofitum,vtfcquitur . 7532 l7l
5344^1 556655 7'3*ITl *>i43*3 f5*6f?
Hofcenumerosfiin notas reiolueris vniusvocis & quatuor 53445 1
cuiufcunque Jiabcbis fequentcm Canonemcircularcm unefine
cantabilcm cum optima &pulchernma harmonia .
A.
o»^oo^oo
c^o^o Mjgnum fe.
Ctctum in_»
Mufica.
a-6~_j:4:t--a: 5_dS:E=3E33_:_¥i:_
Aue marisftella
:£|:S:z:|l??:
Dci matcr almaatq.femper Virgo , fclix Cceliporta.
Secunda vox poftprimam incipit poftfcx tcmporumpaufasiTertiavero poftfccun-
dam totidem Quarta poft tcrtiam totidcm paufis Canoncm mcipitiCantabiturquc
hic hvmnus cydico quodam progrcflu in inrinitum ; idcm de quibufcunque alus Mu-
farithmis ima^inabilibus in tabuliscontentis dici poteft i adco vt mcmbra Muiarunmi
permutari po°flint pro libitu . Nihil dico amplius , arcanumreuelatum habesrvuie-
bitqucex hocvelvnicofpccimincMufurgusiagax,quomod6 non tantura Canones
quatucr vocum , fed & 5. 6. 7. g. 9. 10. 1 2. & quot voluerit vocum ordinarc poiTit,qux
rcs nefcio,anvUi vnquamMuficorum in mcntcm vcncnt. Atquc hxcfunt, quxMu-
ficiscommunicandaduxi,fccretum vtimirificum, ita ingcntism toto negotiohar-
mo-
Digitized by Google
QV
1Z6 Artts Magn* Com/dm Difsom
monico momcnti . Vtvelhinc apparcat immcnfus horum Mufarithmorum vfus.&
quomodovclvnicusfirfiplicis^ontrapuncli Mfifarithrous, in quo nota contra notam
fimplicitcr difponiturilnc vlJowgatoartificio.fugatamcn &ca quid5pcrpetuaeuadc-
rc poflit ; quod mcrtfo paradoxum rauficum eft ,<Sf pcritis Muficis twmm imo faftq im-
pofsibilc» nifi fpfa rcs vcritatcm luculentcrdemonftrarct .
Notafecundo. Cumfingui Mufarithmiinprxccdentibus tabulisdifpofiti, Cano-
nis fotmandi capaccs fintj cxhocipfoinnumciabilem, & inexhauftara Canonunu»
multitudincm nafoi , qui omncs non corta , vt inplcrifquc aJijs h*t , fcd fuauiffima har-
moniaaurcsauditoYum rcriunr,
PARADOXVM II.
Volibct ftylomufico cxcellenrcr,c\ ej<ac"tecomponere,paucis muficis concef.
fum eft, ficuti paucisifta aDcogratia concefla cft,vt in quacunqucfaculta-
tcfint cxccIIcntcs.Poctas in Lyricis vclhcroicisexcellcre vidcmus; Mathc-
maticos in hac vclilla mathcfcosparte; Medicosin huiusvel illiusmcmbricura ; vrau-
tcm intimam vniuerfamquc poflideant fingularum partium alicuitisfacultatis notitia,
paucis, vt dixi, conccfTum cft. Sunt raufici qui in motetfico & fccdefiaftico ftylo tan-
tura prxftant;funtquiin Madrig3lefco;funt qui in Choraico ,& Orchematico, non
defuat dcniquequifoloftylorecitatiuo valeant :Nos vcrdinhac noftra Mufarithmica
arte aliud doccmus artificium prorfus admirandum , Sc Catholicum fiuc vniuerfalc^ ,
quo quiuis etiam muficx imperitus f quouis imaginabili ftylofuas melotbcfias pcrficcre
pofliti Vcrumad inftantiamipforummet Priricipum , ipforum etiam rauficorura-.^
confulto infignc arcanum filentio inuoluendum duxi ; ne quod tanto nullo non tem-
porc in prcciofuit apud fummos quofuisviros, publicoiuridatura vilcfceret jfufficiat
bcncmeritisPrincipibusiIIud oretcnus velfcriptiscommunicafTc. Artificium prorfus
a praecedentibusdiucrfum cft,& ingeniura requiritperfpicaxad bcnc operandum. Ve-
rumne quifpiam meplura quamprobarc poflim, ia&arc dicere poffit , hic fpeciminis
locoapponcrcvifumcft , ingeniofara compofitioncm,quam artis mexopeperfccit.
UJuftriffimus, 8i Reuercndiffimus Dominus Bcrnardinus Roccius . S. D. N. Innocentij
X. Pontificis MaximiReferendarius, ingeni) acurainc, & prxftantia infignis , qui
tametfi muficx practicx imperitus , eas tamen artis noftrx notitia peregit compofitio-
nes^ quar cum operibus fummorum raagiftrorum raeritd comparari poflint . Cuiufmo»
Meiothe^fix di intcr alias illa cft, quaminfra apponiraus , in qua vt nihil ftylorum , nihil gratiarum ,
a;uficioisc & dcliciarum muficarumomittcrcr, primo in dialogi formam brcuem contexuit com-
mMuUm" pofitioncm ,in qua & ftylus recitatiuus affeftibus pulchr* accommodatusrefpondet .
m^xpeia. deinde dyphonia amocniffima , poftca triphonia,intcrmixtis fempcr hyporchematiti
6*< ftylifymphonijs,dcniqucfex vocum harmoniam , qnatuor cantibus >& duobus bary-
tonis inftitutam i totius harmonix vcluti compicmcntura quoddam contcxuit , in quo
nihil ,quod in politiflima melotiiefia defidcrari poflTet, omifiti quamque in pubhco
Eminentiflimorurn Cardinalium Conuentu , diuerfifque in Ecclefijsfummaomnium
admirationc , coque cum applaufu» quem mre veiuti fuo poftulare vidcbatur , canrari
non fcmel curauit . Et nc quifpiam cx raaleuolis cauiliari poflet , aut mcam aut cuiuf-
uis alterius operarn Compofitori accelfiflc, hinc vifum fiiit tcftem huius ocuJatum ad-
hibcreGinum Angelura Capponium Equitem Muficxperitiflimurn ,&operibus, qux
edidit clariflimum ,quicoraponcntiaftitit,compofita abeodem mox rcuidit , appro-
bauftque . Qux omnia hic adiungcre vifum eft, ad dicas quorundam maleuoiorum in-
rringendas. Veriim Le&or peritus cx ipfa Melothcfias infpeclaonc meiius , quam ego
vd multis verbis non Cxplicauero, quid prxftiterit, comperict .
it J7.r. •JUplA .J.:j.:jV ttXr.V i. j TC -!i4y tiivj'~ na A
oiot m siirtTgei r.3; «raa^iii. . / .-r...m .i\ . u. \b: ■
Melo-
Digitized by Gopgle
Lib.Vlll. Mufurgia Mirifica. m6?
Dialogus a 6. fiue Mclothefia , vario ftylo Concinnata &
abllluftrifi. & Reuerendils» D.Bernardino Roccio
SS. D. N. Referendario,ope nouse Artis
Muferithmicae pera&a.
Solisab ortu fo lishabcntg fignu ij. Dei vi- ui
Digitized by Gooole
t6i Jrtis M&grue Confini > DiJ/om
viui eVclamauit voce ma gna ij.
43 43
^ ^ ^fg| 43^ ^
quatuor Angelis
:e--
ipiil
An-
»4. — *~ ^ ^ —
—
gelis quibusdatu eftno cere quibus
43
§l:r:£±::
3gg
datumcftno ccre ij
23
tcr- rae & mari &
wm
—
ma-
ri diccns.
^liiillpip
Alto folo
Nolite no lite nocerc tcr-
$g=EEE:
— -fl —
— * —
r x & ma-
i-:«p:
»
:2
Diqitized by Gooole
Lib. FllL MujitrgutMtr$c*; . r6f
\
v ni ucrfomudoin v ni ucr fo mundo ij.
6 7* 43 * # # 6 6 6 6 43
Canto^Primo folo.
Ad cejcftis harmo niaedulcc carmc & fu aue dulce carmc&fua.
6 6, 61
liilli
ue iu bi Ja te exulta te iubi late e xuita te esul ta te ij.
4}
piisiil
iubila te exui tate c6e,
gaudentes Ange li iubi Ja te cxulta te
6 . 43 6
1
Cd* gaudcntes Angeli tuba ij. ca-
43
p-- — -
fe
ni tctuba ij.
-9-
— * — r-
Digitizedfcy Google
lih. Vltl. Mnfarga Mirijka)
ce pfallen tes.
Digitized by Gooole
Digitized by G(
\
Ub.Flll. M*jur£idM>rifc4. t?s
Digitized by Google
A/_f Artis M agn* Confim , & Dtfim
Cantusl
SsU*s|fca qoftro
^« T | Lrl » -T ' •4' t jA ~ -- , , ' j — irf-T Xf i|»4 I _ ».
-H»-««s-7-*,4»,L 1" —
CintIL |:3:5^ """"
:a5.:te:|:r-_:I~-E rE:E:r
Salus Dco no ftro
I - 4 •• * •
:tw:tt;_*=e=
—
»T5
SaluiDco no ftror
Cant.III
— f -T-- - — r-'
n>0? f 1 I 1
Salus Dco no ftro
:«*_____ :«:« J:fc(Kl»i3"8!"S
Ij . _ ______ Salus.Dco no ftro Salus Dco noftrodpraina-
Cant.
AltusBa-
rytonus.
«_,_»--_-_»-
[j SalusDeo^ no ftro SalusDeo noftrodoraina£_
b
__-_-_:$
'~Z.~Z~~ — — — SaJu-sDeo no ftro Sa_usDeono ftro
*i_r
_xz:
ad Orga-- UfcZa^
■L- 1 i II 1 IW^rM^I
Digitized by GooqI
Rcfiduum Dialogi i 6.
*7*
< -:t:
Domini tori
§1=1
n • .
ton i).
Dominatori
*m » tmm m»m mwm
EEBEEz
V ni ucrfae ter tx
•
tori i).
=Kfc
— P-
V niucr £e tcr ri
EE3
1
V ni uerfae ter rae
Domina to ri i).
4}
=E=
Diqitized by Google
t76 ArttiJ^ntCtmfontt&Diffim
RefiduumDiaJogia.?.
^ ^
Domi nata ri VniucrGc tcrr*.
Bcnedi &io
Domi nato fi Vniuerfz tcr rx .
Bcncdi fti o
— i—
Bcncdi ftio
E:"E
, ,;s Benedi tfio
.w nc i
ggjgjjf
4 n
zs
to n >>.
Digitized by G<
I Lib.Vllt, MujurgUMmfc^
Refiduum Dialogia*.
*T7
>iba
honor Sc Impe ri um
Ju
honor Sclrnpc ri um
honor&Impe ri um
honor&Imperi um
iilliiil
Etglori ofum no mcn eius
Etglorio fum no men eius
*
Conftroximusautem &peculiarem Arcam Mufurgicam , plurimum ab illa quam in
fequentibusdcfcribcmus,dmcrentem ,In qua , 5 ftylorum gencra eo artificto delcrh.
buntur, vt fiquis componcrc vclit quocunque ftylorum generc,is habeat, quo defide-
numfuura explcat iprirousftyluscftrccitatiuus , cuiusin primoloctilamcntocontin6-
tur combinariones, verbis ita accommodatx,vt Muficjc etiam ign3rus facile quafuis fi-
uecomicas./iuetranicasmateriasprofequipo(IitiAtquecx hoc ioculamento prcce-
dentia paradigmata dcdit Compofitor huiusDiaJogi, Sccundum loculamcntum-.,
coutineti Ecdefiafticiftyli perfeltamratJonem,ita vtMufic^ ctiam impcr;tuspou1t
Ecdefiafticas cantiicnasfomma induftriaperagcre? Tcrtium loculamcntum contincr
Z com-
t
Digitized by Google
17S ArttsVLAgrut Confoni, & Difsont
RefiduumDialogi 36.
fTi!
ivjuii:I£ ici.o»i
Etregni
Et regni
quoniara magnus cftDcusno- j
fter Et regni
quoniam magnus eft Dcus
no-
fter
4*
43
combinationcsfugarum,lc'Lundumiiue^uallorumgraduscont.inuata5,itavtfiquifpia
m»am incipere veht adintaualluai fecundjcquamdiatonam vocamus, habeatquod
de1idcrabit;itafugam diatntam> diateifaron^diapentc, diahc.\achordam,diapafon_j»
hoc cft pcr tcrtiam,quartam, quintam, fextam,odauam,iuxtaartiftcium Magiftrisar-
tis peritisnotu inftitutara,fummafaciliute perricict ; Quartum loculamcntum conti-
net combinationeschoraico ftyloaptas , vt fi quisfymphonias inftrurueotis folis exhi-
bcndascomponercveltt; habeacquo id tacile expcdiat i&taliseftfymphonia chely-
busapta , quamCompofitor huiusDialogi prazrlxit tanquam prcJudium quoddaxru,
frontihuiuspiarfentisDialogi, Quintum Jocuramentum Arcc. M« juqjicoe , continerj,
plurium
•£21->J
Digitized by GoogU
LtkPIU. Mufurgta Mirifca:
Rcfiduum Dialogi a 6.
±
179
non
1
mmm
non ent uV
non
cius Doncrit ij.
non no crit finis
enis nonent ij.
non nocrit fi nis
-| —
43
non
pluriumvocura,fiuepolyphoniorum combinationes ; vtficui trium,quatuor,quin-
qucfex ,feptem, oc"to ,Vocumcompofitioneslubeat concinnarc, is nullo ncgotio id
expcdiat; continuauimus autcm huiufmodi compolltiones, vfquc ad 16 voccs ; Uue ao
.4 choros rite in Aitucndos . Hoc itaquc artificium vlterius quouue producerc potuuic-
mus, fed cum rar6compofitioncs4 choros,fiue \6 voces excedam :, fupcruacancunu-
quoquc ciTc ratus fum ijs componcndis ,atque in tabulas redigcndis tempus pcrdcrc .
Scd regulas,aliquot , nd inncgotio fubtili ir.clius proccdcndum apponamus.
Reguia I ln fin<mlis columnis cx vna parte ponuntur nota» numcriscorrclpondentcs
quas ium ma cautda,punftis in pe ntagramnMjs imprcffis fupcnmponcs ; Ne vcro Tyro
igitized by Gooolc
if& Artis Mdgn* Confini, & Diffbni
RcfiduumDialogia 6.
I a . c
rit
fi ms & regni cios
mmm
non crit ij
nonc nt
fi nis Scrconi
ni cius
nofl
& regni cius
~i —
— r
•i —
& regni eiu*
& regni eius
IlHIig
non cnt ij.
ignarus Mufica? in verbis apponendis errorem committat i fi quidem notar non fingulis
verborum fyllabis3qucmadmodumin contrapunclo fimplici nt,apponuntur, fed vna_*
fyllabafubindc per varias notarum fluxuscontinuata , vt in contrapuncloFloridopaf-
iim fir>tandem poft aliquot tcmporis mcnfurasad alteram fyllabam profiJit; qucmad-
wiodum in ftylorecitatiuohuius c6pofitionis varijsift locisfactum vidcsj Hinc vt Tyro
tutius in ncgotio lubrico proccdcret ; punfta fingulis notis qu$ fyllabatim pronuncun-
tur,fubiecta reperies,vbi verd fluxus notaru continuatus vni fyJJabac refpondet,ibipucta
onufimusiquo indiearevoluimuspoftpunttum vltimum diiconrinuumjfyllaba:pronu-
ciationem continuari deberc, vfque ad aJterum puncuim > cui fequentcm verbi fylla-
bam
Lib.VllL Mufurgia Mirfc*.
1S1
RefiduumDiaIogia6.
non noerit finis
ric finis
-1
•»-» —
— -p> — - -
— .».«...
— — —»■—- ■
noncrit ij.
non no crit finis
=3
non
rit fi nis
:z:f::3±i~|:J:| :
noncrit ij. non noncrit fi nis
» r
nonnoncrit fi nis
bam apponcs. Hxc fi diligentcrferuaueris>nullumtcin ordinando verboruracontextu
crrorcm notabilem commiflurum fcias .
Regula II. Intonisquoquefeligendis fingularis induftria adhibendaeft , Excm.gr.
In ftylo reciratiuo nemo nefcit,hoc vnicum curaridebcre, vt atTcctusper verfcja expref-
fi,&conuenienhbusTonis,&claufuliscorrclpondcant ;fiquisigiturafTe,5tusintcntos
cxprimcre vclit;diligenteraduertct,quemaftcclum vcrba expriniant;dcinde conue-
nientem ei tonum applicabir,vti in prarccdentibus quoquc dittum fuitine vero TonorJl
mifturafitinconuenicns, diligenter vidcbitin calcc columnarnra,quamquifq;Tonu»
mifturam patiatur , Nara non omnes toni ,quibufue Tonis mifccndisapti iunti N-m_*
Toni
ifj Artit Magme Confoni, & Dijffbm
RcfidutfmDialogia6.
non erit non eric ij. h nis
Toni molli clauc fignati, cum Tonis dura fignatis , omnibus modis fugiendi funt ; nifi
Artifexfumma dcxteritatccosccrtis occafionibusmifcerenoucrit. Fitautem hcc mi-
ftura Tonorum hac induftriajColumelle. ciauium> ea coIumclla,quC; tonum affectui ex-
primendoaptum cxhibet,applicari debet , &hoc peraclo ,vt prius in compofitiune-»
procedendum eft,&habcbisqua!fitum,diligcnterfedesfcmitoniorum,qua:per hoc fi-
gnum indicantur X. vti & b mollium notando . Cum cnim hx magn^ in affeclibus cx-
primendis confiderationisfint ;eam quoqucdiligcntiam , quamfuovelutnurc poftu-
lant, adhibcbis. Vt pr^terea Tyro cognofc3t,quibus affeclibus, quales daufula? feruiat;
nos in columnisfcre fcraper Mufarithmisappofuiraus litcras divtos affe&uscxprimetes;
ita
Google
Digitized by Gooole
oo^ie
L&.Vlll. lAtiJUrziaMirtfied.
RcGduum Diaiogi a 6.
1 tt!J(
non cnt
nonent ij
fi- nis
non no
'Hii • rnniTiiin
non ent
fi nis nonon
rsr
nis
nonent
ij. ij. fi nis
nis
non ent
ij. xj.
fi nis
iiiSIgiiillliliifll
nis
nocnt
ij. ij.
fi nis
noerit
nonent ij.
fi nis
I I I l II I"
~T"" v"
jra A.amoris, G.gaudij,D.doloris,T. trifticie., I.indignarionisarTeclusexprinuint.
RevuLilll. In polyphonijsdiligenter curet Mufurgus , diftinctionem vocum inpa-
limpfeito _ fipolyphomara corapofitioncm oc"to vcrb.gr.aut i a vocum perficerc vclit,
Choros in palimpfefto diligenter diftinguat , & paufas occurrentes oportunis fpacijs
ponat. . .
RtguU IV. In fugis pariter hoc attendat, vt in palimpfcfto, ordineiuxtapaufarum_
fejes pulchrc exhibeantur ; nc in tumultuaria diftinciionc confufion m incurrat.
Fugarum vcro fpeciej, inftitato aptarum> ftons columnarum pulchre indicabit.
Noue-
Digitized by Google
s/tf Artu&Ugtue Confbni, &ViJJtni
RctlduumDiaIogia6.
Piano
non no cric ri nis.
Piano
non nd eric fi nis.
noneric h* nis.
Nouerit tamen Leftor, nos, ne vnicuiquc hoc fecretum vulgarctur, cabulas difti ar-
tificij confuko in hoc libro omiftfTe, vt pocc Solis principibus & benemeriris amicis rc-
feruatas . His icaque pr opofuis, modd ad mechanicam nofiram raelothccicam progre-
diamur.
1 diYAhiU intsluq fUiMEiini >• •-■ "ivil <(UuV?qC • '^"Mni et*»£ "'1 " **!ult*:i
MVSVR-
DigitizecLby Goog
lyr* JV/iudin/4
Cyriunt Orphlt
\etemm (^rttcorum Injtrumtnta Tnuiua cx "Reman*
— ' : — T. TSt,
Digitized by Google jg
I
•mrrmrrrr
taboluui durus, Bafsus metabolicus mollis
h i ^ii > — L f U.
ifinus Vbcum mi- Characterifm us Vocum me
naturalis tabolicus acadentalis
L INVENTVM
Jjm^Ptn,, fltctrum Lyrg tl.afirm*
utn antiguu monumenhs dejumta,.
Digitized by G<
Lib.PIIL MuJurpaMirifca:
MVSVRGIAE MIRIFICAE
P A R S V-
DE MVSVRGIA MECHANICA
B&:t^^'L'?' ' s iuy t.Kf/ . \ ;l^r/J
De varia niobilium Mularithmicarum columna-
rum Metathefi fiue traafpofitione .
VSVRGIA mechanica nihilaliudcft, qulm certaquardam ra-
rio a nobis inuenca , qua quiuis eciam ap*m< vatia inftrumentorum
Mclothericorumapphcarionecacilenasiuxcapetitum artificium com-
ponerc poffit . Quara quidem mechanicam Mufurgiam > qua fieri
poteft breuitate trademus , Sc ne prxfando tempus teramus > a fabrica
Arca? Mufarithmicx ordiemur .
C A P V T L
Fabrica Arce^ Muferithmicar.^u/tf/f0Ji^jT^
ARcam Mufarithmicam vocamusreceptaculum columnarum Mufarithraicarum;
ColumnasveroMufarithmicasvocamus a Mufarithmis pinacum inligneisauc
chartaccis virgis feorfim defcripcas ; Arcam igitur hac induilria prxparabis. Fiac rc-
cepcaculum quoddam cuiuslongicudoalcicudini xqualis, vcraque videlicer palmurru.
inccgrum habeac , lacicudovcrd \ palmi parcem habeac. hanc lacicudinem icerum in_*
tria alia particulana rccepracula alijs affcribus difcriminabis . Sic Arcae longitudoin_»
civ. Iconifmo AD vnius palmi; cui refpondeac altitudo AI vel D V. latitudo vcrd
A B vcl D C \ palmi: vacuurp vero intra AB&DC iterum in j. xqualialoculamenta.*
afferibus GE & FHpcr medium tranfactis difcriminccur . Porrd primum receptacu-
lum HB.F Citcrumin ii.partcsxqualesaiTerculispcrmedium concauum cranfucr-
fim tranfaftisdirimatur, vt ncellulx numcrisfuis infignitx dare demonftrant . Sc-
cundumrcceptaculum G HE Fin 6. rcceptacula aflerculisper medium tranfuerfim-.
tranfaftis, vt figura docet, diuidacur. j.vcro AG D E receptaculum in totidcm partes
fcu receptacula , vt figura fiue lconifmus XIV huic Iibro prxfixus oftcndit , diuidatur,
in facie vero Arcx fyftema phonocatticum , vna cum menfa Tonographica defcribes,
eo ordinc quo in principio huius partis tradidimus , & hic apparcc , e lacere yerd D C
alialoculamencahericurabis, vt LMdemonftrat, in hiice coiumellas conorum Mufa-
rithmicasiuxta ordincmin menfaTonographica defcriptum impones. vt Icon.docct.
C A P V T IL
Decolumellis Mufarithmicis, earumque in recep-
taculis pra?paratae ciftae ordinatione .
PRimoaccipeomncsordinepinacesconcrapuncti fimplicis numcro iz.horumpi-
r.acum columnasfingulasieorfim inchartaceis aut ctiam ligneis virgis aliquo-
Aa ties
ties vt potc quater,, ouinquics, Ccxies, fepties ,Ovties^ nonies , dccies deicnbes&nos
hic oji^tcr tajntum.-flngulas Colimnasdcfcripfiiiius t. g. Syntagma i. duodecim tan-
tlfifi piniceS habct,quorum vnufquifqi continet coJumnas dcceuii primus pinax conti-
nct polyfylJaba penultimalonga, fccundus polyfyllaba penultima brcuiai vnamqua-
Ortfoutio qucigiturhorum pinacum coluranam ,aliqtfoties dcicnbes vna cum notis metromc-
Tabuiamm tris incaJce, ccdupujxanncxis; itatamen vt omncs coJumnx xqualiifiraam habeant
SiSST"" diuifionifciiid rcMtft* m auibusMufarithrfii dcfcnbendi funt , orhncs fint xquales ,
fienirainxqualesforenr,applicatiocolumnarum quomodolibetfiuftaerroribus nonef-
fet caritura , atque hxc xqualitas non tantum ln columnis pnmi Syntagmatis , fcd &
incolumnis Syraagmatisfecundi, &tcrtij, verbo in omn.bus quibufcunque columnis
obfcridridJeft i :Cum verodiuerforumpindcum coIumne;inxqualem habeant ccllu-
laruranumcrum, qua?ck»m cnim 9 tranfucrfas ferics, nonnuJJx 8 tantum habcnt,vtar-
tificium ordinatius cuaaat , Minurgo fuaferim , vt Ci n gulascolumnas in decem cellulas
dirimat 3 Sc deindc infpacijs vacuis , Mufanthmos quofcunquc iu eadem coJumna vo-
lufi^cpctitosCquo nihil facilius ) dcicribati Sic enim orancscolumux xqualcmfor«
tJC^jijr ^cllularum numcrum , ai tificiumque oranibus numcris abfolutiuseuadetifbr-
^^jf^ucezcha/ta craifiorevel ligno coJumt-JJis, dcfcriptifquc in ijfdemMufa-
r^tjmiseo quo didtum cft ordine >fingulasrcceptaculis fuispeculiaribusinferes. v. g.in
prima cclluladodecamorij AC ( fic enim illam arcx partem appeJlandam duximus ,
quxCont! apunclifimplicis n ccllis diftincta cft ) in huius, inquam, prima cellula lignei
bacilli vcl taxilli iiuc chartacex columnxpinacis, primicoJloccnturi infccundacclluJa_*
columnxpinacjsfecundi. In tcrria columnxpinacis tertij, aliquoticsmuJtiplicatx.in
quarta vero ccllulacolumnxpinacis IV.aliquoties multiplicatx , &ficdecatcrisordi-
ne vfque ad vltjmam pinacis columnaro.
IniecundovcroHeftamoriofiucfcxtu-partito GHEFfpacio,ordinepones columnas
SyswgntatisfecMicontrapudifloridipoetici in chaitaccis vcl Jigneis bacillis aliquoties
dcfcpipras: Etprima quidem cclJula icruict Adonijs, &da<3ylicis iSccundalambicis
Euripedoeis, firfic ordinede rcJiquis, vt arcx dcfcriptio docec .
1« We>ftamorio vero tertio Arcx fpacio fimilitcr fcxtipartito Syntagmatis III. omncs
•r4jiji^tamnasinf<rrcs, Intra cooperculum vetd quod Arcam^ claudit coJum-
nas rfi^orum Mufarithmicas feorfim dcfcriptas, vna cum columna dimcra epitoraica^.
ftaon&s, fingulisvcr6rcccpta44lliSDCculiarc opcrculum a/figes, in cuius cxtima fu-
pcrrfcie, coluinjaariimibidcmlfawrKiiJm ritulusfcribatur, quorum vfus paulo poftin-
ndtcfcct. HabcbifqueArcaraOmnibus numerisabioJutarai fcquitur vius .
• ■* wil i ■ — >i *. J* I \J*J 1 • J jj i »- - - * 4 . * \ \ c 1 1 u * 1 Jt »i» * / * kj . - . »* . * «
C A P V T III.
De vfu Arcae Mufiirgicae .
IJAbricara confccjuiturvfus,quera quoad potero breuiilimis verbis defcribam_,.
Corapofiturus igitur qoifpiam Camiilenam quampiami Arcam omnibus neceiTa-
tijs iaminftrucl3mantcfcponct,dcindcordinatoinpaJimpfcfto phonotaftico fyftc-
matcthemaMelothcticumfcligettotius Mclothefias fundamcntum. Sit autcmv.g.
Cantate Domino Canticum neuum , Laus eius m Ecclejsa Sanftorum . Primd itaquc dirimat
. tiTumpVum themaincerta jjolyfyllaba , vtiinfra patct
vfusAr» VI.rien.breu.nf Vff>tifult: longa j ffl.pcn. longa I V.pen.brcu. ,11. .pen. longa
Mufurgic*. CantateDommo I Gantiwm neuum \ laut cius ' in Ecdtfia 1 Sanclorum
Dig^ilo fic tfccrnate in phonotaclico palimpfefto & apcrto cooperculo cui infcriptu
cft(heftaiyllai)apenul.brcuia)quamaQCeteponcs,dcindc cxiraescolumna illamqux
£ > ^ in-
Digitized by Googlel
I
Ub.Vlll. Mu/itrgiaMirijka. jp/7
mfcrjptionem habct YJ. deinde cx codcm columnam huius infcriptionis v tertid co^
umnam huius mfcriptionis m. quarto coiumnam huius infcriptionis vfquinto co-
Jurnnam huius inlcnptionis ui. Quas omnescoluranascoordinequo thema digeftum
cft collocabis , vt hic apparet . vbi tantum initium columnarum cxhibuimus , nc intc-
S«coiumnat nimium fpacium occuparcnt.
VI
V III
v ni
Difpofitis hoc ordine columms, casquomodoIibctintcrfecombinarep0tcris,fiue
en.m quamcunquctranfucrlamjcriem dum a-quaiem fitum habent (vti hic) fiuc dum
ma-qualem qucmcunquc fitum habcanr,ideft, quomodohbetfurfum vel deorium.,
promoucantur, tranlucri* fencs fcmpcr intcntam pra-ftabuntMdothefiam. v.g.
• ■
t'. fTJRi
Aa x
SchemaC6.
btnationis f.
Columnaru
afTuaprarf,
vane tralpo*
fitanua.
Verum
Digjjized by Gooole
Vtf/ drtts Mtgn* Confom, <y Dtfsoni
Verum vt melius men tcm noftram percipias > bic varia? tranfpofitionis fpeciem dabi-
mus. Siuejgiturinpnmaj.coiumellarumdilpofitioneAbqualcunq, fencs accipias,
fiue in fcxuuda difpoficioneF C aiiam quamcunque, (iue demque in tertia difpofitionc
X V traniut r lam aut quamcumque aliam lcnem > pennde eft > lemper Mciothcfia pro-
dibit inftituto tuo feruicns .
Confedarium I.
EXhac ordinatjonc patct infinita combinationum multitudo3q ux ex variaharum
qumque columcllarum difpofitione refultare poteft ,quar certe tanta? funt, vrifi
cobinauonu Angelus quifpiam aboriginemundieascdbinarecoepiflct, inhunc vfqucdiccas non-
dum finijiTct, qux tamenclariffime ex demonftratisin prima partc huiushbri patent.
Confe&arium 1 1.
c vnicoparadigmate patct quomodoin reliquisomnibus thematibus
^cdcndum fitmcquc cnim ratio in reliquis operamrrdiue^laeft .
A P V T IV.
De coIumnaruVn ad Muficam po€ticam (pedau-
tiuin ordinatidne.
\ / .<**vo* ■
Slcutiinprarcedcnticxcmplo columnas polyfyllaborum in ordine ad quemu
Jque vcrborum contextum in harmoniam an.mandum dilpofuimus, ita n odo do-
nicum^intra cebimus , qua rationc columnar merncje multlrgia» lnfcriptae ordinari debeant.
Accam Mu- NtttandG autcm primo fi Thema aflumptu fuent polyftrophon monocolon.Colunas
«w*mnT °.mnes ex codem 'oculamento excerpendas eiTe ; v. g. fi quis hexaftrophon anacreon-
ticum pro thcmate aflumcret , is fex col umhas ex I V loculamcnto dodecamorij fpacii
depromptasiuxtaordincmify vfrfuum coniungct, quomodolibet combinatas ; Sc
dcinde procedendumiuxtaregujasin przcedcnti partctraditas, cTcprodibitMelothe-
fialuprahcxaftrophonanacreonficum quaefita. Haudfecusquodcunque metrigenus
polyftrophon monocolon concinnabis . Sivcrd thcraa verborum fucric polyftrophon
id cftex diucrfis carminibuscompofitum > tunc ex cellulis didis metris inlcriptisco-
lumnc exccrpenda' iunt. Scd exemplo res clarior fiet.
Siquisigitur polyftrophon componcret> cuius pnma_. Hendecafyllabum . I.
ftropha hcndecaJyUabum phaleucium > fecunda Ana- Anacreonticum i.
crconticum , Tertia Archilochicum , Quarta Euripe- lambicura Archilochicum J-
d$um,Quinta Alcmanicum; Scxradenique Adonium Iamb.Euriped^um 4.
foret . Ita operare: claufis oihnibus receptaculis, aperi Iamb. Alcmanicum 5»
cooperculu huius infcriptionis(pro Hendecafyllabis) Adonium 6.
demde aliud coopcrculura huius inlcriptionis (pro
Anacreonticis) terriocoopefculum pro Archilocnicjs.Quartdcooperculumpro Iara-
bicis Eunpcdafis. Quinto cooperculum pro lambicis Alcmanicis ; Sexto deniqut-»
cooperculum huius inft.riprionis,pro Adonijs, apcrics. deinde ex fingulis loculamen-
tis co ordinc quo coopercula aperuifti > eximas ex fingulis vnam columnam , fingulas
iuxta fe,vtipnusra<ftumeft, dfdinando.difpofitashoc ordinecolumnasquomodolibet
combinarepoteris, & quamcujmquetianiueriamMufarithmorum fcriem proMeJothe-
fiapropofitafeligcre. Dcu.MninatisitaqueMufarithmis opcrationera Melotheticam
' ea
Digitized by Googl
Lib.Vlll. MufitrgiaMtrificM. ifp
ea prorfus rationc aufpicabcris, qua in prscedenteparte do6rases. habebifque quarfi^
tum . peracla operatione fingulascolumnas, in receptacula appropriatareponcs,quas
coopercula apcrta pulche" doccbunt .
Confcdlarium.
EX hacoperationedariffime* oatet , nullura polyftrophum daripofle,fiuevniusfi-
ue diuerforum metrorum, hipra quoddiftocitiusmemorata ratrone Mclothefia
concinnari non poflic . Vcrum rem paucis hifcc dedaraCfc fufficiat .
c a p v t v.
De Muiarithmis poeticis floridis.
' '".1
COntinct Muficarfloridat Mufarithmospoeticos fpacium G H F E heclamorium in
cuius fingulis receptacuiorum coopcrculis fcribitur titulus fiuc genus raetri, cui Arc* Mu&-
Mufarithmi feruiunt . Si quis igitur v. g. fapphicum Aori do ftylo componcre vellct , is Sh&w
ex vltimo heclamorij receptaculo depromar primo trcs columnas tribus fapphicis mo- wtificit& .
nocolis refpondenres, deindecxprimoemldem hec>amonj reccptaculovnam colum-
nam pro Adonijs , quibus ordinc collocatis deterraina quemhbet tranfucrfum Mufa-
rithmorumincolumnisquomodohbetcom|>inatisordincm ,& proccdciuxta regu-
las traditas, habcbifque quxfitura .
Confea-ariurru I.
Cti mu isot) ,.
De Mixtura Mufarithmorum poeticorum .
acuiiii
SI vero Muiarithmorum contrapu nc"ti fimplicis in dodecamorio fpacio contenrorQ
columnasmifcucriscoiumnis mhcdamoriofpacio contcntns ,prodibit Melothe-
fiaex rlondo vago, &artificiofo,6Vfiuvplicj compefita, femper diligentiflime' regu-
lasin przcedeutibustraditasobfcruando. Res clarioreft, quamvt fufius dcdarari
Confcdariu/Hj II.
E
X quibus clare patet , ejuam infinitis modis vcl vnica cantilehamutiri poffit. Sed
hxc ingcniofoTyronivltcriuscxpcndenda relinquo .
CAPVT VI
De Mufiirgia Rhetorica.
Tlrtium Arcx receptaculum A G D E hedhmorium MufurgixRhetoricxdeftina-
tum cft, incuius reccptaculiscolumnxfxpiusdefcriptx reponentur, iuxta titu-
los coopercul.sinfcriptos. Si quisigiturfupraquoduisverborumthemaMelothefiam
artificiosa,& floridam concinnare vel'et ,isita procedat:in phonotadico paiimpfcfto
pentagrammis iuxta polyfyllaba , fr periodos prius diftin£tis,excerpantur colum-
naethcmati magis con«rux ; Exprimo quidcm loculamcnto accipiantur columnx
Mufarithmorumpolyfyllaborum(quosplconalticddeinde deducerc poteris,vt in^,
prx-
Digitized by Google
0,9 Artti lAtgiUtConfam, & Dijfoni
prxcedcotibus di£um eft) vrwe in-columna Mufarithmos inuiccra ad pcntafyllaba vf-
quecxtendiruus, Nam uliquos percontinuam additioncm , vel multjphcationem_»
pleonaftica facilc habere poterisidcindc colunc. cx rcceptaculo IV cxtraftx,* dato tfe
no applicatx dabut quxfuu ; fi vero pcr diminutioncs procedcrc velis, columnx cx \ .
loculamento extrattx & primx cpniunftx dabuut quxfitumi Si ftylo motcftico Ecde-
fiafticouc procedere delldcras,cbIuiiinxrx-n&11I.-rcccptacuIocxtraftx dabutqux-
firum. Si porro pluribus quam quatuor yocibus cancilcnam adornarc voIueris,coIum-
nxcx V. rcccptaculo exupc^Jabunt intcnt^ra.dumniodoregulasin prxccdcntibus
prxfcriptasdc compolitionc polyphoniorum diligentcr obfcruaueris.
Quodficxtribusipacijs columnas pro ratione thematis extraftas mixtim ordina-
ucris, habebisMclothefiam prorfus vajiam , & inJiniris combinationibus rcfcrrarru..
Veriun ciim dehifcc & fimilibuifusc iri prxccdentthusdiftum fit , hic ijs reccniendi*
jongior effc noJui, Scd acj aliqrum inftrumcncorum dcfcriptioncm. progrelTum fa-
cicmus . . ''Oi: ?\ ?!* ' . : t • Tii'i7n. - ' -
aimu.i mcfii
A P P E N D I Xv
Nouas methodos componendi tradens .
M O D V S I
Rabdologia Mufurgrca, feii Abaci Mufurgici defi
4 tfij-fi
'4
Llnea quapiam in 8 xquaiia fpacia diuiia,deicnbatur quadratum cum omnibus a-
reolis,quarum habebis 64. In quibuscIaUesiiuelitcras Mufurgicas coordinc_j>
uniu^ infc^bcsjquo mc &&um eifc vides,critque Abacus Mufurgicu^dciciiptus, & hunc A-
A^acus coa. bacum vocamus expanfum. Abacum comractum itaconhcics. FiatparalJelogramn.u
riSofc quoddam,cuius latuslongicudinis 8 fpacia xqualta j Minusin 4 fir diuifum , duCtifquc
lineis HentceJlulx fiue quadratu.a31.1n fingulis columnistancum exlitcrxpctfVJlmt/,
quxnumcrisrjgnacxiintihabebiique Abatum contiactumquxikum,que,vti& auacu
cxpanium 111 aliasckahascoIumnasmuJtipiicaicpotcris . Vcrum inipicccxcmpium . .
«-* K 1
^Abacus Mufurgicud exfanfu*
8
A8
B8
C8
D8E8
G
A
B
c
D
F
G
A
B
c
E5
D
F5
£
G5
F
Ay
G
s i
A •
1
C3
E3
F3
C3
B
C
D
E
F
1 i A 1IB1 j
C 1
Di
El|
F8
D.
C5
G8
G.l
jca ?u
Fi
rrrTTTT*
tuini:
— 1 —
- —
E
D5
r
|'JA_
G i A 1 B8
_D A^
£ili
B C3
tAbacu* coHtraclus .
B8
C*
D8
E8
F8
G8
A8,
l\
Gj
Ajr
B 5
c5
Dj
E5
D3
G3
A3
B3
C3
B8
C8
D8 E8
F8 !
G8
A8
Litensinccllulisfingulisio vtroque Abaco apponantur.numeri co ordine quo fa-
•ftum vidcs,ita vtomnes fupreini ordinis iiterx habeanc anncxum 8. deinde quarto Jo-
codiftantes j,«5cfexto locodiifanteshabcant 3.^' calxcolumnarum habcat 1.
. Hoc pcrafto vnamquaqiexhifcecolumnisoclodcciesreplicabisjkl cJl,vnamquam-
quccolumnam iu 10 icorfim chartaceis coIumncUis vna cum numcris dcJcrjl)e!Si1<lic<-
fcriptas
Digitized by G(
Lib. FllL Mv/urgia Mirifica . 1 1 1
fcriptas in tapfula ad id pr?parata repones, habcbisartirieinm £ro Contrapunfto f$m-
pliaquarfitum . Scd vno paradigmate rem enucleaflfe fufficiet.
F B G D B C
F
Propofitio I.
Data bafi in notu, fufra eam reltquas voces comfonere:
Sltv. g.cIaufuJa fcquenspro bafidata,&iu- i % j 4567
bcaris rdiquas voces fuper bafin compo-
ncrc itaage. Primofingulis notis bafll fuppo-
nc claucm quam occupant, vt fa&um vidcs .
Deindeex alrcrutro Abaco v.g. ex Iocula-
mento F vna,deinde ex loculameto B altera, cx
loculamento G.tcrria,cx locuIamcntoD quarta,
cx loculamcuto B quintara,ex Joculamento C fextam, ex loculamento denique F fep-
timamordinccximcs,qua» 7 column? refpondebunt 7 notis>quibusc!aufuJa bafiscom-
ponitur j Difpofitisordine coIumnis,fircliquas voccscomponcre velis, ita agito jColQ-
nasfurfum vcldeorfum promouendoitacombinabis, vtipaciain quibus numerico-
tinenturfemperfibircfpondcant,hac tamen cautela,ne vnquamduc; 88,autcy aut 11.
iramediate in columnis fefe fequantnr , quod vbi obtinueris , ilJam literarum icriem in
lyfiemarisphonotaftici quocunque (excepto bafis)pcntagrammiofignabis.
Exfanftu Abactu.
F8
B 8
G8
D 8
b8
C8
F8
E
D
^
A
G
F 5
F
E
Dc
c
B
A5
a
g
l
li
A
G5
E
D
Cf
( Contracltu Ahactu.
B
£
C
F
B
A8
B8
C8
D8 E8
F8
G8
D5
B3
G 1
A8
Ai
G
F
C
B
B«
A
G
F*
E
D
c
b
E*
D
A5
G
F
£5
c*
Ai
F5
?J
Bi
G5
C 1
A5 B5
Fj 1G3
D i'fi 1
Cs
A?
Fi
£5
Ai
N
B8
Operatto /. per Abacum expanjum . Operatio ll.per Abacum contratlum ,
I fF
G8j |B8~| l£i
D_5 D~5 Fj^. £8 Aj
Bj aTd^;G_5 Fi
E3
B8
F8
A
E
G
G8
D
F5
F
Cc
F8
fc
E
D8
C8
B
£
[ C
B
A3
D"
c
C
B
A
G
c5
Bi
B3
A5
B8 G 5
Fi
B
A
G
A
F '
A3
G
G 1
F3
E
G
fT
E3
D
Fi
D
E
C
F_5_
l 8 Dj
Nlc5'
B 1
A?
F 1
BJ A % D8;u_5
G. l B_i
Di,
C 1
5 13 5 8
5 1
N
c b b a b g f
-O
Applicatio
Abiti utn
Expanfi qua
ConcraC tj . *
M
Vidcs
Bi
Digitized by Goos
m
Artir Magn* Confont , & Dijfoni
Vidcs igitur in hac oombinationcfcricm tranfuerfam NOconcinere voccm Tcnorif
S l35 851
vel Cantus compofiti videlicet in C B B A B G F. Si igitur notas eafdem bafis in pen-
tagrammio cantus vcl tenoris hifcc clauibus dcputatas applices, habebis iam vnam fu-
prabafin vocem qua?fitam Cantum videlicet.Vtfecunda vocem habeasdcnuo combi-
nandi funtbacilli ; ita tamen vt priorcs numerieo ordine non conturrant ,fed pror-
fusdiuerfum ordinem habcant,hacquoquc cautela , nc denuo yf aut 58. 58 aut 88
aut 81. 81. occurrantimmediate in cuueriis operationibus , habebifquc fecundam vo-
cem : pari ratione teitiam voccm per rcpetitam bacillorum Metathcun ci ues . Verurn_,
hoc artihcium,quamuis minimccum arcano Mufarithmorum artiricio comparandum
fit, hifce tamen adne&ere volui,ne quicqua in hac artc magna fubterfugiiTc vide: emur.
Deducimus autem artiricium hoc per duplicem Abacum cxpanfuro, & AbacG con-
Abicas er- rnclum.primus Abacus etiam diminutionibusferuit. Abacus iecundusin vnaquaquc
•"Jius*56 columnatantum «juaruorlitcras habct>eftque idco facilior'& expcditionvtriufque opc-
rarioncm appofuimus . Cum igirur resfacihs fit , vlterius quoque eam dedarandam_.
nonputauimusjcum vnufquilquc vclmediocnterin muficiscxercitatusexoperationt-
bu s hitcc appofitisj opcrandi methodum in omnibus alijs facile peruidcre poflit .
... . JM O D V S II.
Abacus Contrapun&aciuus ,
De Abaci expanfi Contrapunfli fimplicis in phonotatlico [yslemate reprtfinUuiont*
DEfcribantur iuxta 7 claues.y.Columnc,, pcr quamm medium ducancur 4 vocum
pentagrammia prout fcquitur .
.11
Abacus Melotheticus Contrapuncli
Simplicis.
Eccc
Digitizcd by (ioogl
i0T
Ecce abacum expanfum contrapunclifimplicis, quo vti poteris vel exifto Abacofic
expanfo velin coJumn*b«pt»a^*iefcNpcoj^4^k|^tet,Wus autcm cft qiu ie-
quitur.
Propofitio II.
wtltbet fut
i
^atd *voce Bafis , quothbet fufer jtam voces juferftruerc .
; ~\ J — J . J- : J^- -{
S^t elaufuravox bafis eadem qur prarcedcns^, qtrain in phonotaftico <p entagram-
mio bafrs poncs per eafdem noras , & daucs diftinftam vt irrr^crtknn-optta-
tioac faclum eft . Hoc perado cum prima nota Qt ifrF. qu$rc in frfente TVbaci colum-
narn )P. & in pentagrammio Cantus feligc purtclum quodcunquc vna cum numero
cidcmaflcripto, quod in palimpfefti pcntagrammiumCantus transferas '. DcTn3edB 1 i
pentagrammio Aitifimplicitcr quoduispunclum vnacumnuraeroTnpalitopfeftipeta-
gram nium Aln rransferas . SimiJiter ex pentaorammio Tcnoris quoduispundtum vna Pr"is com-
cum rumcro ei correlpondente inpalimpfeftipentagrammium trajisfexafc: tranflatis AbfcHoo*
punctis cum fecunda notaclaufuljefitB, accipe in Abaco columnamBjSf procedcvt trapuncUn-
prins. Dcinde accipe coluronara fignatam G.&ficde; reliquis danlul^-hotis procc- U0,
dcs-, dpnectotamclaufulamabfolucris. Sempcrinterim obfcruando *nd dux &8. aut
duar 55. immediatc in diucrfisvocifeuS fcconfcquantur ^quibuspunfiis^iia tranJlatis ,
fi notascafdem claufularbafisfupraimponaspundis in fingulis vocibui»prodibit Mc£ tuih
lothcfia quxfita . Nctandumquoque intesu.illa vocum quaiitum poiCMceilrVitatis;
omnibus inconditiscadentijs, vniiaefle debere'. 1 ■
Vcriim ha»c tamfacihaiunt, vtvelprima inlpectionecapiantm^qnaTcjvlteriuspro-
grcdaamur. k — !
M
ir
O D V S I
Plcdfplogia Mufarumj^g.
§. I.
J _ — —
Prafaratio Pabmffetti.
Vcanturin|>honotaaicopanmpfcfto j|t.parallelb,fintqucpr*cisc quoad ip^ia
afquidiftantes iQuoperaAo fignaquintam infra incipiendochaia&eie. jijjp Trrtiam
decimamver61ineamhoccharaftere j vigefimam eodcm hoc charaforf vige-
fimamfcptimam dcniquc eodem hoc chara&erc B vcl vigcfiuiam nonam charafte-
re
Quo ctiam pcracto claucsflhgulis vocibusappones, in palimpfefto phonotafti-
coiillasverolineas fingulapentagramrriiavocum rerminantes grofltoribus lincis fbr-
mabis, vt in fubiedo paradigmatc patct, critquc palimpfeftus prxparatus . Supra quem
dc inde plcftra a4 Wipoancme s pftfr Ui nda^ fff kOBba^vupauid.poftdoccUajus.
mdnbi jTr«rt j ...Jt izuviju') oihftqmituq ni cimmmgtJ.Tj-i A «oiodib i.TnqoM^
, o2 oftfHioH .?idnodcK'0!i!!no^,no5nicinuil(iuJ»tnil6ft*ii> iitn rnino /CuxjS
B b Typus
Signario
Sceptrord.
Digitized by Google
m
- • * t - r->
1U> *
TyptuSccftrQbg* 9 M ttfarum.
Sccptrum Sccptruin Sccpuum Sccptium
TbaJix Tctplitiiotcf Mdpwmtiics
Cuo
Sceptrum
Euterpcs a«
Cantus t& f
•r.o
Alrus
Tcnor
Bafis
•3fisasd'J :fi*
,nW • H|u2 .zujctcqxr.j irjfl^rnifcq icpiitt , ■ -■■_ « rrgiijjrtfitfol^ •»••
.wMWsWrtoqtflfeitec^ palimpfcfto pbonota.
&ico poni dcbere , & pentagrammia in palimpfefto produci quantum poflunt , debent
autcm linca? pcntagrammiorum tantum inrer fe diftare , quatum lmea: in Sceptris po-
fitarihocenimnifi e*acWcruetur>fruftraincomponendolaborabis. Hoc £a<2o Scep-
trum,
d 8
Digrtized GoOQlqj
tik.Vlll. MufUrgia Mirifica:
Rcftduum SceftrdlogU ,
SceptruraPo- Sceptrum
Sceptnrm
Vranix
•i 'Z
Cantus
*»_?Jli \v
,V~t\
Iv.
Tcnor
BaHs
— *
• ■*! ni (tfj
«. c b •
fr — le
►
_ • • _
►
— t
:
I * w
*rum,cu«us verfum pro thcmate elegifti/upra lineam afTumptiToniapplicabisjvtfi Xex-
tamtonumacccpifti.applicabisprimum punflumin infcnon baculo occurrens line*
: I Claue F fignata; fi 1 1 Tonum vclis, applicabis diftum punftum fupra fpacium G; &
fic dc cxteris, & fic pleftrum relinques immotura,donec iuxta punfta in plcftro oceiir-
rentia, in fubieftis palimpfcfti lincis notiscorrefpondcntes pofuens; & prodibit mclo-
rentia
thefia* quxfita; nonfecusinalijsprocedcs
Bb »
Scep-
ScqtramufammMntarc.
FlinteMligHDvclehartagrofr.ori nouem ?aralldogramma , in formam plcftro-
rum ; qux fupra paulo ante prarparati pal.mpfefti lineas ordme apphcabis , U-
ncasin fingulis duccs co ordinc , Sc diftantia , vt jn pal.mplcfto faclum cft , dcbent au-
tem ita corrcfponderf fub.c<ftis Jineis , vt quomodol.l.et illis applicata, congruantpct-
feftc. Sintantcjnftngulafceptra frrma,ideft ap.ces m extreqmate cminentcs jM-
beant , quorum vcrtices eain prarcise«t>bent habcre d.ftant.amT^uam inter fc habcnt
parajlellrr, habebifque pct.ru m . Pnrnnm fccptrum appcllaunnnslccptrumT^ ,
&continerclaufulasproy(iwi/y/ five PolyfylUbis. iccundurrt^cptrum Terpjtffiortf,
& conrinet claufulas pro Iambicis EvrtpecUrr , fiuc heCtalyllabir. Tert.um S^Pt™m^
M+emenes,'& continet claufulas pro Anacreo^ids fiue hemtyittb.s . Qttai™£-
fccatrum Clio , & continet claufulaspro Iambicis Arcbilocbtcts fiuc oaoiyllabis . m-
tumiccptrum luterpes , &cont.net claufulas pro Iambtcts Akmanicts fiue Ennealyua-
bis . Sextum fccpt.um Callicpcs, & continct cJauiulaspro Trtmetrts lambicts, ccca-
fvlUbis. Scptimum fccptrum Pdybymnuy & coatinct claufulas pro Phaleuctjs Uuy
hendecafyljabis. Oclauum fceptrum Frato, & cor.tinet claululaspro Sapphms. tso-
numfceptriim Vranye , &conrinet claufulas pro Cboriambicts cftdecafyllabis .
Nouem fgitur lunt fceptfa Mufurgica,quorum vnumquodquc .tcrum decupiabis ,
■,7FTT itavtfincdeccm fceptra Thalia , dcccm Terpfichorcs^decerhju^omenes; * hc ac
r.STca . coeteris^nvniucrfumnonagintafccptia.quibustotum negotium Muficum hak^
comprchcndcs hac induftiia . Dottus quifpiam , &pcntus Mufurgus fiue Mclotneta^
fupra pentafyllabum Adonium viginti artificiofiffimas claufulas componat ,quarum-.
nos nk vnam tantum brcuitatis causa in fingulis noucm fcep*i**»l»»oemus; i o yidch -
cct p»o Contrapunao fimphci , & lo pro florido , & artificiofo , -Mtm "^P1^.^0
fccptrilarerejartificiofusinoppoGtoponctur. Iterum ao claufulas pro hcctaiyliabo
Euripedaro . & fic ad fingula ordme polyfylJaba com ponet atrrlaufulas harmonicas,
ioprocontrapundioflrriplici,&io p.o contrapunfto artifltrofo. Hafquc claululas
omncsfupra vrum dctcrminatumtonum componet, cafque deindeinlcribctlingulas
infuisfccptris.itaAdoniasdaufuIas dcfcnbetin vna fccie 10 fceprrorum Thalia-,oY
artificiolas in altera eorundcm facic. ln Conttapundo vero fimplici, claufula- tantum
punftisfuisdeterminentur,vtihicra<ftumciTcvidesin paradigiwjc rrouem baciilorum;
Inconrrapunaovcroflorido notasipfasclaufularumbaculisiii.^cTibcsvt in 1 1 icep-
ptro Tcrpfichorcs fadtum eft . Cur autem ContrapunduiW^mphcem punctis tan-
tum cxhibeamus^ratiocft.qucdinContrapuncu) fimphc, Vrrrre J«^«& arqua-
li fempcr rocum progrcflu ,punctaad quamhbct notarum fofffilm recipiendam fint
aptaj Nam cx duodecim fcr.cbus ootarum metromctrarum in calce pinacum fyntag-
matisprimicontentarum, quan cumque hifcc applicare poteris ; itaincolumnapro
Adonijs citato loco 1 1 ferics notarum , fingulx didispuncl.s apphcan potciunt. quod
tamcnmContrapunaoflo1ido5vtpot,einquoinarquahtcmporcvocesp^^
contingit. Claufufeitaqiicintegrat.vfiacumnotis fingnhs bacuhsmfcribidcbent ln-
fcript.s itajnic daufulis in diftis go. bacilhs , cas in arca , ad normam arcat Muiaritnmi-
caiConftrucla-invfumxGucniianiexplicabimus^reponcs.
wrTfv:?trc!>iTnqr!TonnJqra:iiis rnfi^nt rtqnUnltgSb jv t ;;toiq BnM i einu>«n.LiJj
X)n*d 2n?iiu*>30 o!u>fid n- mmuiVtm mumiiq sirl^siiqcc ,:ftiqjjj-«.unci rgH
•j&;D rnui?;^ siqui amftnv) nii.ftib ildfisii^qfi tfUav munoT 11 H ; .7cu«jin 'JUtiD 8
-iuwo oiftolq nt dinoq s:v;j" ^inob«a*:iwm:..: ^oupnihj itiifa^iq aH .°. f i.ixnl>&
-obraiid r.v:^ &i«rjtiioi aomabnoalM-or^cJonzian:: • » imifsqttftatdol rrV/Us
Digitized by CjOOQ
Lib.FlU. MufwgiaMirifica. ij^
» - \ x^v vl vi-i t -,sn
SceftrologU Mufarum,
N O/Wtt^Pr/wi/hocartificinmita conftitutum efTe , vtbanVdentes mie apices
fccptn , quomcdccunquc & cuicunque in fubieclo palimpfefto cUuium fpa-
cioapp]icentur,fcmpcf 4. vocum nouaharmoni/<fmergat: v. g.fivltimusdens baculi
Thalixin palimpfefto phonotadicoapplicetur fnpra F. omnes rcliqtjar voccs dabunt
barmoniam in tono fexto. Si dnftum dentem applkes fupra clauem G in pa'impfefl<4 vfuspiean,
phonotaclo^habcbisaliamMelothefiamvicTelicet quadricinium in fecundo tono. Si [JJj^ t£
didumapiceraitcrumapplicesfupraA,habcbis Melorhefiam aliam quadriciniam IB norum.
nonotono, &fic dereliquis ;Matatacnim ftatione bafis, reliquaromncs voccsftatio-
ncm fuam proporflbn^liter-njuuaBuht . i J -^-^frn*-- \-~^¥- ft
Not.mJum SecunJo . Vnum1aruTTcej5tfo7Lm tencrc cbntrapuntfifimplicisiclaufu-
las i Alccrum latuscontrapunfti florjdi ija^jldas, fimplicis contrapun&iclaufulas folis
pun^isexh»buimusobiationcmpaulo antc traditam . Floridi verd clauiulasfingulaj
iuis notis , vtin plctftro Trr^^rr^apparctVfigAauimus, cuius rationcm pariterio-»
pr*ci#entibus 'dcdimus . Hisrr^troT^bfertiatis ; "Si cuianimus fitlvlclsthefiam con-
ftitu^djfupradatum thcnia, isiu^ipolyfyilab^m ordinejv.eadcna prorfus indu- ^^1^
ftria , qua in Melothefia Mufarithmica ractum cft, columnas fiue plcctra Mufarun» ,or-
«Unapjt, $it autem laema v.g. fcquen*.
Serutte Deoomnet Rega terrx, quu hunc folum decet bonor ; prima claufula Seruiee Deo t
refoondet Adonio pcntaiyllabo in plecW Thahc. ; fecunda claufula Omnet Reget terrs
rcfpondct Euriped.ro hcctaiyllabQUi fccundoplcclro Tcrpfichores;Tertia ciaufula_.
buncfolum decetbcnor rcfpondctpl£4troMelpomencs fcilicct Anacrconticis heptafylla-
bis ;acccpimusautem triaplcctra ordincieicqucntia^ncco^ercmuraliamfcorfimdc-
fcriptioncm faccre . ^ V-H&rUs «n$\<to \j"i >»v> .ttfc j
Poficis igitur fic ordineplectris, compofitionem ordieris hoc pa&o; Selige tibipri-
moex it. tonisqucmcunque vorucris^nos bicicugemusfexcumquicumin ¥ dcfraacr
ex demonftracis lu pra ciim Mrnfan* Tonographicam expiicarcmus , appiicabis vlrimu
in plectro Thalia: baiis dentem fupra F mferius , & iioc ordme reliqua duo pledtra, ha-
bcbifque Melothefiam perfeclam. vzarjLinziinJk
Nam fi in Paitmpfefto phonota&icoin ijs fpacijs qua» punftis claufularunf in plecrris
dcfcriptiscorrcfpondent & congruunt,punftaimpretferis, & deinde punflasngnatis
vnamex duodccim feiubus notaruin mecromctrarum in calce columnael. pinacislil.
Syntagmatisl. coptcntisfupcrinducrisjprodibitMelothefia quarfita. hcfiarcificiofcm
claufulam fimplicibuspermifcerc velis , vcrccpleftrum , vt in II. ple&to Terpficbonr»
faclum eft; Nam fidcincc fitu immutato,notasfingularumvocum inipacijspalimpfcfta
corxcfpondentibusdefcripfcris ,habcbisciaufulam artificiosc diipofitam, quam quar*.
rebas. Nonfccusin omnibusalijsperiodisprocedcs .Quoniamvcrdinprarccdentibul
ingratum auribusfuturum oftendinuis,ficlaufuIa?lcropcr candcm habueiint cadcn-
tiam finalcm cx C in F. facile hoc vitabis , fi obferues ea qua» de mutatione fiue tonorfl
miftura inprarcedentepartc fusc tradidimus. Sienim v.g. plcArum II. clauliilrflo-
ridf vltimofuodeteinpalimpfefto fupraG ftatuerisvftatimclaufulaexVItono inllrai-
grabit,& fic varictasdcfidcrata nafcctur; Nam vt dixi pauld ante,vltimus dens bafisfu-
praalias , & alias notas in bafi applicatus , fcmper nouas & nouas melodias producct,
vbi tamen prxceptum in prarccdcntibus traditum fcruarc dcbes , videlicet , vt prima_.,
& vltima cantis claufula icmper fint eiufdem toni , medias vero pro libitu variarcpo.
tcris. Quibus omnibusieruatis , tandcmin palimplcfto prodibit fcqucns melodia.
tucf irr^bnsjtt £ion<naup;.d^ii .ikib^ranii muiitonj iu \' • xuicrio ai.j r»ottXlW
Para-
Digitized by Google
_,„ — j., — — — — — — —
• oirslqrmur • i:...-:' ,ij ' kl J
Si|:=i?i^?E E5^^:~^|.i_r__j E|=_:z$.|E?=|z?^
__//r/_<f Magn* ConfiHi.& Dijfoni
Paradigma Melothejias Pleclrologic* .
_t ' yv. . • »
■ *v » j» ^ » -mw*^mm+
0"
SekHi # PEO omnes Reges ttr r* huncde cet omnis honor.
•10 ( inimioM _r__&q*_MJ': -£ftmuio> _ fl_» ff_o^_T tjiind- .•>-*:: tA u ti.r ' ' > 1
Vidcs ex hoc : vario paradigmate quomodo in reliquis proccdcndum fit . Vcrum act
urtaiorcm inuer.t_omsnoftrxnoti_iam , quxdamftudiQScob.cruandafunt,
-_>|i
4 ■ _ ♦ -
§. I V.
CauteU f$ ohferuationes adhibeneU .
'.d.. ■ \\ ' .
I. Lcctra applicata ita Hrmentur fupra p_jimpfc--u , vt ne hilum quidem loco mo-
jT' ueanrur , fccus cnira totiusharmonix negotium torruerct.
U.Inmiftionctonorum obfcruandafunr, quxdefigms g.b. diximus . Nam inprx-
fenti paradigmateclaufula fccunda dum exlexto tono in fecundum migrat, ccrtis
locishxc__g.b.rcperit. Vtigituriixcapteomniadifponantur.&vt fciasvbinam hu.u£
— _J 1 /? __.---_.n*"-.---S-l~-S_*_--_> • _•**_ «MtAflr A
modifignapomdebcant > ita opcrare
Abacus mutationisTonorum .
— j — — - A
Explica antc te prxfentem Abacum, de-
inde vidc vltimam notam alicuiusdaufulx
quam videJicet cJauem feriat,qux in affuro-
pto cxemplo crit F » vr in prima cJaufula &
tcrtia pattt , Quxre igitur in hoc Abaco co«
Jumnam quae abfincipit &in fdcfinit, &
vide fi alicubi o<currar aliquid di_torum__
fignorum b & __ cum nihiJ horum occu r-
rct, ncquoque foJJicitusfis de huiufmodi
fignis ponendis: ronum cnim ijs incapatc
cffe hoccertifl.nium fignu habcbisiSi verd
vltimaclaufula bafis in.g incidcrir, vt in_»
fccunda daufula paradigmatis apparct,tuc
qurre cuJumnam g in prxfenti Abaco, tS_inucnics tt/ f afcriptum huiufmodi fignura
•Jg.TaT e vero figoumjb. Quod indicatnotam in finquacumque voceprxfixam habe-
rc debereS,vt in paradigmatcpatet. Notam verdin cliteram b . hac tamcn cautela_»
vtJ^non prxponatur notx in f. nificum immcdiatc fubfcqucns nota aiccndcrit,aut
1 a
b
c
d
c
f
g' »
1
Sg
a
b
d
c
r.f
g
f
0
0
a
b
c
d
bc
~T
c
f
g
a
_b_
c
d
d
e
f
a
b
c
<*
C
d
e
f
g_
_b
a
c
B
c
d
e
f
i
a
~b
1 A
b
1 c
d
e
0
0
a
.»rp..;T
;.i;.
finalis
Digitized by v_,oog
LikVlll* Mufurgia Mirifica. *p£m
hnalJsfuerit . Et b ncrnprarportatur,nota?m E, nififubfequens tmwetfaia*m5fadefc«tt
dcrit . Quibusquidem obJtruatiifccurus procedes . Nam quoddc vna coiumna dixi-
mus,dc rcliquis quoque iu quibusbatc figna occurmint ,jntelligendum efle fcias .
III. Illicita intcrualia in miftura ronoru.n fummo ftudio vitanda iunt , de quibus cu
canone 8 fuse trac*taucrimus,coLcfrorem remittiinus.
IV. Qtixdcpjconafmo, fiuede multiplicatione notarum vnius claufula* in alia om-
nia polyfyllabain prxcedenti tradidtmns , hifceYomnibus appJicari quoque poterunt .
Nam primam claufulahuiusparadigmatisiuxta regulasplconafticas, quibufcunqjpo-
Jyfyllabis verboiu contextibusfacilc appIicari|K)fr»vidcbJt,quipraeccdcntiartte tntel-
lcxcdr . Quod vero ad vanam pletfrorum corabinanorKrQattinetjiUaprorfuseadcia-.
cft cum ca,quamdcvaiiacolumnarumMufarithmicarum adinuiccrhapplicati^netra-
didimus . Quiigitur pracedcntempenitiusfcrutatusfucrit, ismyfteria hutusquoquc
plcftrologiaa nclcir*non gotcrifr-^ r-* <• j
f ■ — ~§. 4 V.
De comparauone M ufurgia mufariibmica , f$ kuiut flcclrologU .
HAbent fe ha?c duo artificu Mufurgica a npbis primum inucnta, vti excedesa& cju
cCiTurfoMufcritHmicum inucntum tn pratcedentipartctraditum,vti vniuerfalif-
muu ra eft , & incrcduSili varietate rcfef tum , ita hoc mtilto fpJendtdms, ingeniotrus, &
confummatiuseft. Hxc plcftrologia verd&fi non itavniuerfalis fit vtpraecedens,hoc
tamen comraoditatishabet, quod fjt compcndiofa,racilis,& fine vlla applicatione^»
columnxtonkdcdluinnamcIauiura-prxuia,ftattm cuiufcunquc vocis procelTumin_*
penragrammijs fyis cxhibeat i hpc camcn contra incommoditatjs habet , quod in,vna_i
pjeflti partc non mfi vtiica claufuTa^quar vni ex noflris tetraphonijs Mufarithmis in 4.
voces difpofitis refpondct, dcfcribi pollit . Hincvt artificium vnuicrfalius efficeremus
plcrtra vnius mufar niultiplicanda duximus, vt fiCrtiaior daufuhTrUm multitudo,&co- Diffcrenti»
piaMelothetxfuppeditarctur.. St quis tamen plcclra ad 300 multiplicarct , ispoflet Jf^JC
pertingere ad amftdutn prius Mufarithmicum . Vbi & notandum , 11 quis tot pledri». froiogis
ficricuraret,quottnpinadbustrium Syntagraacum Mufarirhmi continentur, fingu-
lofque Mufanthmos pinacum in ple&ra corrcfpondentia traifsfcrreti.is habiturus fit
pleclrologiam aequc latc extenfam ac Mufarithmicum artificium . Quac ideo hic fufius
dcclaraada duxi , vc Leftor vidcrct , quomodo haiufmodi pletftologiam ad lummaai
perfeaioTtcmpcrduccre, & planc vntuerfalemreddcrc polfic. -Sed ha:c ijs refcruata-
finr, ,quibusmaiu> otium cft»omqucfacuIuttr»ha»c profitentur. Nobis in infinita-.
quadani Qccupattonum difpafatiflima/um varietatcdtftcntis non parum fuit Oc bxc in-
ueniffe, & Mufarirhmos hngulospropria induftria calculaiTe , aiiaque qua; pofteritas ,
nil^Ior,m«abifur,r^oingeflijmdtenuitt^^ Scmina hxcfunt, quaralio-
rum mclcqucntium continua irrigationcinabundantafimagerminaluxuriaturani-
bildubito. AtquCKna,hifce cum l>£0,cuiusbonitati omniaadfaibimu5,fincmim-
pontmu^ noftr^ Mufurgi? mirificx .
Vv v. 1. . .. u •.••nvs •»<
-v»\\u«-'t.f'.^ m«i«jn<\ fcr^iA-j-v v \. , tn.cV,- . -<j m \t»<>i vjiV i t»- r.t. • T.«.-.t3ik
MVSVR-
Digitized by Google
J60
VSVRGIA
VNIVERSALIS
LIBER IX.
A CONSONI
ET DISSONI.
n v.
Qua reconditiora (bnorum , totiufque Mufurgiae
arcana.perinnumeraexpenmenta
r.Koq ijilucemeruuntur.
< • > • • 1 j I ">"i
XV. AL X* A A X \J v
isup . itwh «Bi ■»■• c miroitrKiii .- ..»/» m vuuosj ;. u I ^ px r:- ^ Luii ;ia
J? A£ M I S S I S omnibus ijt ,qu* ad Mufic.im fpecutathtam& praclic.rm
•qttouii modo ptrtinert <vidtbantur , optra pretium duxiji hvc loco Jpevimen
qu*qu*-aartm qujrttdam rtrdmtf** Muft* ope rn arc.ma fonorum Jcientia
fitrtpoffunt prorfeadmtrjnatouiN*wr$i* optrt ita infokntt *'-m*iay pro-
grederemur, mfex patftt' hunc Ubrum dtuiaWt vifum fuit ; rn quo-,*
W jf*imM*Mr* Ph^logut^tnfim &Difm,arra^0m^im m Confutnr&
DiffonoiweriHmvpemtiusJiwalu^ ar.oiiftprn: cun:i o muiinoopoi ara inui
1 a ftfid. StiUmdS part idtictfiut Mtdicina ctnfini& dtfokbprtdigtofas mWborXcurjtimtefom.
7*&t>9- Tertia pars Teratologia fonorum prodigiofos foaos in natura rtrum Jabhrdt 'OtcnrreWtfpe*
>'* • genuinas rationts explicat .
etnct vpu-x- Quarta Anac amptice confoni & diffoni , ftue Ecbologia , de rejlexis fonorum miraculis tra-
wui. &** S 4"* *ofa f°rmana\e Ecbus d primis fundamentis traditur fctentia .
Qwnta Mecbanica JiutThaumaturgia confont & dijfoni, idcfideinilrumentis Automatis ,
alijjque machinationibus rarifftmiscopiojijfime tratlat :
Sexta, Criptologia Mufurgica; qua occulti animi conceptus per fonos duobus aut pluribus dif
fitis Amicis Communicari pofjmt docetur 1 Vifa itaque bbri totius anafomia , iam ad finguU
defcribenda calamumconuertamus .
PARS
Digitized by CjOO
Ub.lX. ,Mdpa Con/om , Difioni : j* §
P A R S I
PHYSIOLOGIA CONSONI
ET D I S S O N I>
C A P V T I.
De Mufics vi mirifica.
A G I A M confoni , & difToni , nihil alrud cflfe dicimus , quam faeulta-
tcra illam prodigioforum fonorum cffcdriccm , quae fane intcr ccete-
ras Magiar naturaJis lpccics non minimum locum obtincr,cft enim qui-
bufdam fonis adeo admiranda &altcrandi<Setrahcndi vis , vt intelle-
clns humanusvix adgcnuinam corum rationcm pcrtingcre poflfcvi-
dcatur. quantusinfit muficis moduiis Magnetilmus,quanta tradiux
virturis eflicacia, ncmo nefcit,vtproindc non fine rationc Prifci Orpheum Muficum-.
Magum animaiia , fyluas , atqucadeoipfafaxalyrasfono magico trahcntem produ-
xennt,dc quoadmodum eleganter Claudianus in prarrationc fccundilibri de raptu
Proferpinx , hisvcrbis.
Tum patria feflo Utatus tvnporc fates "V
Defueta repetit fila conora Lyra
Et reJSdens Uni moduhtus pecTine neruos
PolUcefeflinonobileduxitebur, \: ,[
Vix auditus erat , venti ficrmntur , & unda >
Pigrior aftriclis torpuit Hebrus aquis.
Perrexit Rhodepe fitientes carminamontes
Excujfugeltdas pronior Offa niues
Ardua nudato dejiendit populus Aemo
Et comitem quercum Pinus amica trabtt .
Phyrrbeafque £>ei quamuis defpexerit artes
Orpbai laurus •vocibus apta •ucnit. - ' «-.«'-
Securum biandi leporem -uidere MoloJJi '
Vicinumquelupo prxbutt agna latus
Concordes varia luduntcum Tygride Dama
Majjylam Cerut non timutre iuham .
Quae quidcmprodigiofa anirnaJium ,Syluarum, faxorumqueattraftio partim tro-
pologicc, partim alJegoriceaccipiendacft jNotabantcnim Prifci raaximam Muficx
vimeflc inanimam , eamque fecundum varios ciusfonos, & harmonias mutari , & jVY^Sab"
tanquamccram,quocunquetorqucas,fcquii ideoiplara atfpnamtr finc principium Orpheo fa-
o m nium , Sc vt Pfellus in fua Mufica ait nv*.wia«V ol na^asot owi^nt imi te irSv . Pf arte- ^° Vlti °°-
rca vidcbanteandcm Mulicam morespoiTe componerc,& variare, nihilcnim tamfa-
cilcin animosteneroscofquemollcs influcrc , quamvarios cancndi fonos, quorunx-.
dici vix poti ft, quamafit visin vtramque partcm, namquc & incitat langucntes, &
langucrc facit cxcitatos, &• tum rcmittit animos, tum contrahit , vt fufius poftea decla-
rabitur. Saxa igitur ,fyluas&animalia, id tft homines prorfusinfcnfatos , ferinos ,&
crudeJitatcimmancsdiuino Lyre fuefonoattraclosadhumanitatem & politicam vi-
uendirarioncn perduxrtj Alij verodictam attradtionomaUegoriccintcllipuntcum-.,
Cc cnim
■
Digitized by Google
enim aiunt Orphcus infigniseflct Aftro]ogus,&Muficus,vtramquc artem pcrfecWirae
callens,ita opportunc tempcrarct,& n>ttcerecfo<tos,& Cotlcftium fydcrum, quam opti-
meipfe intclligeret, imiraretur harmoniam,&eamadhanc itaprouocarct, vt eorurru.
omncm ipfe craherct, ac ck-iijcarct i'rfuxiirrr,aiquevim, qua frccus ,qux£unque vcl-
iit, ^ulafcdo trahcrft,ac^«Muiiret,ndlniuim cjuoquciobiun^unt, cjuodcu optimc1 nof-
fct,quaproportioncaccuio cprjcentu vnuniquodque ciTet a natura conftitutum cora-
pofitumquc, cuique fttiV parcrcr, etfctqGe iubicdlum , muficalcs rafcioncs cifdem ac-
commodans& ftclliscaru;n,ad motum alliceret inanimara per vim ftellarum , quam_.
in illis latcntcra extcrna lua harrnonia quafi produccrct ; non fccus ac ferrum cx filicc
Iatcntcmi^ncm excutit, vclrlammam flatusfollisabditamproditifunt enimin omni-
busrebusquidam vclutilatentcsigniculi ,atquc feminaharmonifiiucfenfus ,adco vt
vclipfumDcum vctcres dicefcnt»p«pn'«r .
Hinc Procli authoritatc cunda hymnos concinnunt ad fui Ordinis Duccs, fcd alia_»
vis harmo- intelLcjhiaii, aJa rationah, alja naturalijaJiaicniibili tantum modo. fctprofectofiquis
buVla::™.11'* (inquitiftc ) audiret puhationcni, quamfingulainaerein orbcm cfticiunt, vtfolaruu.
aciloJcniolunaua adlutwm, profcito iliuia quendam eiufmodi fonum erga Regem_
fiiUm apcc.compofitu n animaduerteret. qualemcunque poflunt rcs fingulx conncere.
Magncticai^itur visMufic* omnia mouens , quantum in hominibus poifit notum cit ,
Nccenimtaraimniite^€ii'eratumcorcnrepoterir,quodaptismoduiis & cantilenis a-
nimum delinieiuibus non remittatur ,contra indccentibus& iuconcinnis arclctur &
reftringatur. Carmcn prodit Mutxus dulciifimamrem mortalibus cc/litus datam on»
Vu Mufica nia mulccutcm , pcrflicpunr in bcJlo tympana , adanimos prcjiatuus addcndosjrefo-
"nimov0" nant?llD$ tibicquc ad fufcitandosin |>u£nandomilirumaiiimos.TjmothcusMuficus
quoticshbuerat,phrygiofono Alcxandrianimumita acccndcbat, vt cfferatusadar-
macurrrcrct , & cum ahtervoluiiTctmutato tono mcntisfcrociamfupprimebatemolii-
tumqueanimum ad cpulas trahebat & ad conuiuia : fimile qutd lcgitur de Cytharce-
do quodam Regis Danix . Nonne Pythagoras, Ciceronc tcftc, adolcfcentem quendi
Tauromineum mfanoaraorc vclutifitropercitumfpondxorefonantepacatiim rcddi-
dit,& manfuctum i Certe ad compefccndosanimi impctus,acperturbationcs, Mufi-
cosfonosTheophraftusfcrturadiubuiflc j Clitemneftramad contincntiam &pudicitii
incitatama Cytharcedo ,ab Agamemnoncea dc cauia rclitftam ^hiftoric, narrantTro-
ianoru m . Plu tarchus dc ipfo teftatur adeo lc iiarmonicis modulis inflam matu a quo-
dam Cytharoedo , vt armis obuijs arrcptis manus violentas in quofuis fibi aflidentes
Vi$ Muficz conieccrit.MuficismoduIisnonhomincstautuinjfed&animaJiaipiacapiuntur, alli-
morborum ciuntur Elephantes Strabonc tcltc,tyrapanis; Cygni cytJiara , fiftula dulcc canit volu-
Curatnx. crem ciim decipit auccps, Vrforum innatafentas ,& fc;ua immanitas, nifi fiftulc. auditc,
fonononfiftitur,adtibi$ modulos Pythagoras Luporum impctum reprclfiile fcrtur ,
mufica dcniquc racdicina cxccJicntiinma cft , omnibus morbis dcpeilendis idonea_,,
hac ifchiaticos, mclancholicos , furiofos,dcmoniacos , vcnenatos , curatos hiftoric. St
facrc^&profun^affatim narrant vt poftcadicctur. Quodautcm Afclepiadcs paifim ab
ignaris authonbus tuoa furdos curaiTc allcgctur, id non intcJJigt vclim , quaiitubcj
moaum^o ^n0,& moduhs id prcftitcnt; fcd quodioftruraentoin tubcTormam concinnato,auri-
mtcIligciKiA busfurdiindito (vthodicrna die multiadhuc vtunturfurdaftri,quorumq,fabiicam in
fcqucnubus traciam ) fpccics foni verborumq, vnitas , & varia repercuflione auctas ot-
ganoauditiuo lurdi cmcacius iiftcrct. quodum furdi mirum in modum iuuarcntur,rcs
in fabulam reccpta cft, Afclcpiadcm lurdistubc fono mcdcri .
His igitur ita prqmiffis iam vidcamus, quis ad trahendosanimos infit Magnctifraus?
quam cum auribus confonantic proporjior.cra ,vt iJli^ tantoperedeIeclcmur,habcant
& quidnam fit numcrus, pondus&meniura «taminfonis, quamm auribus,vclin_j
anima, prout fonisdclccuitur, vcl ijidcmaudKis nelcio quopathematc corripitur ? Sut
cnimfoniquidam adco molefti,&inconcinni,vteorumafperitate dentes ipli ftriderc:
quidamadcoapti & concinni, ita fuauiter tnflucntcs, vt animam cxtra fcrapere vidca-
tur .
Diqitized by GoOQ
Lib. IX. Magia Confoni^DiJjoni.
eur , Hcc cum fcrutor, dici vix poteft ouanta circa huiufmodi harmonic, vun, atque effi-
caciam authorumfitcontrouerfia& diflcnfio jquantidemodulorum cofonantijsfint MufiCJEVinj.
omnium pene Scriptorum diflbnantcs fententia: , quibufdam hanc vim in oranis con-
fonantic, fomem Dcum, aut animara numcris compofitam , nonnullis nefcio in quos
influxuscoelcftes ,autCabalifticumdecachordura ,alijsinoccuItam fymphatiam ani-
m?cum muficisnumcris , multisinGeometricasrationcsconferentibus .Quibusora-
nibusabfonis&tanquami veritate multumdifcordantibusreliclis,quid nos dc hac
tradiuaMuficc. faculrate, animiqueattraftiuaftatuamus ;&quaratione &proceflu a-
ded varios non in hominibus tantum , fcd & in ipfis animalibus brutis c&tf us produ-
cat , tandem. aperiamus .
C A P V T II.
De natura & produdionc Confoni & Diflbni .
Mlranturomnescur animatantopereafficiaturconfonis, tantumverd a diflonis
abhorreat, quorum caufc; &rationcs vt intelligantur .
Notandum prirao, duoin confonis confidcrandaeiTe,collifionemcorporum , qux &
fitper inotum lonorum: &proportionem;quxfunt veluti duoprincipia,illudquidem R°mi^fo.
!Phyficum,hocMathematicum ,quibus omnesconfonantixcaulantur. Phyficamotua, i ceicri.
confiderar, Mathefis quanritatcm , numcros , pondus, menfuram , omnemquc pro- «« «' tar*
portioncm vnius foniadalterum cxpcndit. Porrd cumomnisvocum fonorumquein-
xenfio aut remiflio amotusvelocitateauttarditate profluat,tauto neceflario voxfo-
Hufue caulabiturintenfior,acutior,&fpiflior,quanto motusfueritvelocior ;tantove-
10 remhTior, rariorquc, quanto motusfuerit tardior . Qox omnia a Boetio do&c expc-
duntur lib. i rouf .cap.3. vbidocet ncceftari6 fohos illos efle grauiores, qui fiunt a mo-
cibustardioribusatquerario/ibusipfe tardjtate,atqueraritatepcllendbacutiores vcro,
fi motus celeriorcs, ac fpifliorcs fuerint, adco vt neruusidem acutiusfonet,fi intenda- ,
tur ; grauius fi rcmittatur; quia cum tcnfior eft, vclociorem pulfum reddit , celcrius rc-
ljcrtitur,&frcquemius,aclpiiTiusaeremferk:quiver61axioreft ,folutior«puHusef-
ficit ,&ipfaimbeciJlitatcfcTicndi rarus CrTcclus breuioritemporetremit ;hinc hftular,
fcu tibix vt in Mufurgia Organica & 7. libro dcmonftrauimus pro clauforam 5 atqut^»
apcrtorumforaminumrationcobconftipatum laxatumqueaerem nuncacutius, nunc
obtufiusgrauiufquefonant, quod&in/Iltuhsorsnniri*. a miarynge,f«u .fperaarte- aufj
ria humana patet : quanto enim in illi* lin*ua , fcu epiglottis , aut hflura llla , vb 1 acns vocls tcutjr
illifiofonumcaufat,longiorfucrit,&fiftulaamplior,tanto grauiorem fonum, ouanto & srauisin
brcuior ftritf iorque, tanto acutiorcm fonum cdct . Vndc coiequcnter , quorumlarynx *
arapla & longa, graui & bafla , at quorum ftricla , & exigua eft , alta & acuta vocc mto-
narcfolent. Vcrura dchifccfufein i.Iibro .
Notandum fccundo, Ncrui moti, aut vocis emiiT? fonum non effc continuura quid-
dam , fed*xmotibus difcretis & interpolatis eiufmodi fonum cfleconflatu vt m Chor- el^™*nc*n
dofophia fupcrius diftum cft,etfieiusintcruallaaures noftrc; pcrcipercminimevalcant, uui(Ut lej
non fecusacoculi diiudicare nequcunt,ardens ne ticio,qucm quis velocifftmc m orbc rnuit.» fono.
circumagit toto in circulo cxiftat ,an circuiustotus fit igncus ?quod & Beotius turbi- ^^J*
nis apueriscircumac^idcclaratexcmplo ,quifi virgulacoloris lubnfccundum longi-
tudinein , lcu altitudincm coni imbuatur,totusconusvbigyros agct , rubro coIore_j
infccluscomparcbit, nonquod itafit^fcd quod partesmimme coloratas rubxq notx
vclocitas compxehendat, aliafuc apparcrcnon finat. Similiterintcnfior neiuuspluri-
busiftibusrefilitatque trcmit, reraiiTior paucioribu$;quotiesenim chordapcllitur, no
tantura vnus fonus edit ur, aut vna fit pcrcuflio , fcd acr fcritur toties , quoties cum tre-
mcbunda chorda pcrcuiTcrit . Vndc additione motuura cx grauitate acumcn intendi-
- r - Cc * Wi
>
Digitized by CjOOgle
tui*dctractioneverd motuum cxacuminelaxaturgrauitasjcumacumenex pluribuS
motibus conftet . Quomodo autcm datum qucmuis numcrum aut magnitudinem iu
fcca e pofllmusjvtpartcsfcdx fint in data proportione harujonicafuse in Algcbr<u*
barmonicatradidimus.
Quibnsconftitutis infero tandem,Muficae illara mirandam yim , quam in animi co*
m quo coar moucndis anectibus obtinet,uon ab aniraa immediatc proflucre; quae cum immortali
«ftatvumu- flt & imraatcriata, nullam ad voccs & fonosproportioncm dicit,neque ab ijs iro
,C*' mutari poteft , fed a fpiriru qui cft animc inftrumentum , aut ab animx principab cotk
iunetione , qua corporianncxa cft. Spiritusenim huiufnodicura fubtiliftimus quidarrt
fanguincus vaporfitadmodum mobilis ac tenui$>iaci!e ab aere harmonice concitau»
incitatur, quam concitationem anima fentiens , pro varia fpirirus inciutione varios ef
fcctus quoqueinducit , hinccurafpiritusvelocioribus raotibus harmonicis & fpiuiori
bus concitatur, & vcluti crifpatur, oritur e x illa crifpatio nc rarcfaftio auaeda m,ex rare-
facttone verofpiritus oritur dilatatio, quam confequitur loetitia & gaudium, quc; omni»
tantomaioretarfcctushabebunt,quantornoduli tucrint concinniores aptiores &co-
plcxioni conftitutionique naturali hominisproportionatiores; hincfit vtdumoptinu
conftitutamharmoniam acfuauiffimam pcrcipimusmelodiara,titillationem quandan
in chordc animoque , hac apta concitationc veluti attrafti abforptiquc fenrirc vicjca
rnur. quam.affecluum varictatcm maxime promoucnt diuerfi modifeu toni mufici, d
auibusinpr^cedcntibusfuseaclum eft; dirainutioues prcrcrea notularum,afcenfu
cfcenfufquc varia rcciprocatio , variadhTonorum cum confonis artificiosc miftortu
combinatio . Spiritum autcm hac ratione , non alia mouexi , hoc cxpciimento manifc
ftttuiftcio .
Experimenta Mufica.
A
Ccipe fcyphura vitreum cuiufcumque magnitudinis , quem replebfsaqua pura^.
j. A lympida, quo fafto, fi madefavfio ind ice manus cxtremam icyphi oram m cjr-
culumperfricuerisaiiquantulum, tandcm mirabilem quendam fonum adinftar tipmc-
tis metalli percipies,quo aquaeoncitatataadcd vehementcr cntpatur , vt a vcnto ali-
quo agiurivideatur. Hunc fcyphum fi acj.mc^ietatem untura repleueti* , fcnties qm-
4emfonum,fcd duplograuioremaltero,itaut hicfonus ad.priQremperfectamcontc*-
nantiam Jimvuo&trefawtify confcquenter qupquc rcmiifiorem aquat cri'pationcrru.
noubis. Hunceund mfcyphum fiin qUinqueparresdiuifcris,&tresaqua rejpleucris,
duabuvrrliqnic vatuo) * a.iorjabit tibi vitrui" confonantiam ,quam debilior quoque^ >
Crifpatio coraitabitur , Ita yafe in ieptempartes diufllo, fi quatuor implcucns, tnbus v%-
cuis> percipies confonantiam quam debiiior quoque priori aqu* crifpatio fequctur .
Ex quoluculcnter patet eademprorfus ratione humores noftros , & principaliter f^iri-
tum , quifedcm $ dominium in corde potiflimura oraniura arTe&uum officina habct »
commoueri. Hmccura vehementem aliquemfonum vduti tOnir^u , explofi .nemqu'
Curfonove tnrraentipcrcipimos. ,horrorc quodampcrftriogimur , quia fpintus ad ionum libi lm
rc*murUCN pr°P0'tionatum nimis violcntam patitur illifionem ac diifipationemvvncle hpr.ror &
re*ajur . tcrf or qUOqUC ftridorem , fi quifpiam cultro ferrnm radat , iurfcrre nequimus ,
cumalperiutefua mufcuios quofdam ad dentes & cerebrum dcduvtos, veliicand
malcafliciat. Qua?orriniaanimalibus quoque conueniunt, funtcnimqua? ckraoduli
^oTo^Mufi. gaudent,mulcenturx}ue,quodtamen fieri non polfet.fivisillamuficarab anima ratio
ci ddeOnH nali immediatc proftucret, plus tamen infinitis modis homo Mufica delcclatur , qua .
,ur- animalia,quia modulosmcliusac perfccliuscQgnofcjt .
\
Digitized by G(
Ltb. I X. M-agia Conjoni, & Dijfom .
C A P V T I I I.
Pc affe&ibus animi , ad quos Mufica incitat .
- nunitf igitur iuxtaharmoniapdrucrfitatem variosquoqueaffe&usinduit IztitKi,
_L irapetus > remiifionis, timoris, fpci , iracundix , &. comjnifcrationis i nos enirriL
raaxirae ad o<fto affcftus mouen t muficx modulationcs, vt in prxccdcnte libro dictura
cit.velquiacQnionxfuntvel diflbnafjveiquiacontjtatarauttardar^vclquodmaiuscft,
quod tcndant inacutumad alacritatcm, vel in graucm dcfinant,&remiiTurafonum-.
ad commiicrationcm & lachrymas: ad amorcw autcm Sc odium, ctfi anecujsomnram Paife^s».
lint potentiifimi, nonexcitat Mufica,qujaamoc&odiumalicuiusfunt amor& odium n,mi
vt ahbi diaum cit , Mufica autem gcneraies foliim mouct animi alfccujs , cxcita- „ *timcino
turtamenamoralentia gcneraliarTc.ftu,veluti cx attritu. quodam; VcrumcumMu-
ficatriUitiam generarenonpoflit^neque odium gcnerare potcft , triftitiam aurem gc-
aerarc nonpoflCMuficam, mdc patct , quodtriibtialitad mortcm , Mufica autem ad g^gffg
Vitam , Cui -aatcm Mufica, vtrcctc Ecclefiaftesdicit, inluftuiraportu»anarratio fit^c ititutis non
cur lugentes, autcorde «raui quadamuiftitiampprciTo,omnemMuficam nosrefpua- Placet-
jnus, hxc eft ratio, quia ipiritus fcu humor, mctu, aut triftitia perfortem impcndcntiu
malorum imaoinationem congejatus, conftridtufque, omnem reipucns commotionc ,
ciusfc vclutiincapaccm rcddit,fi itaquclvruficuseifct , qui huncfpiritumcondcnfatu
MuficabeneordinatadiiToIuercpoiTetjnon ad triftitjam moueret,fedlcnimendolo-
jis, fpintu aliqnantum dilatatoafferret. Diximusad otftomaximearTectusnpsMun'-
ca moueri , qui tame n corrimode ad hos rres affcclns reuocan pofTu nr , l^ritiam vidcii-
cct remi/fionCm , & mifericordiamvtfupMquoque diclaim eft,at quod ex his poftmo-
dum alij affc&us, vt amoris, triftitijcaudacia', ftiroris,tcmperanrix, indignationis,gta-
uitatisjreligionisrefultcnt^peracciflenscft^ iiquidem hiomnesexhistrtbusgeacrali-
bu^animiarTeaionibusc-onlcquuntur, vtiinMufurguKheconcatradjdiraus.
Varixjgiturinttnfiones&rcmiilionestonorum, varij afcenfus dciccnfuique rcci-
procationes, varioedifcrcpapt.cfqije^QCunj repei cutlionrs , varix magncticx tra&ionis
aniraorumcauiaiunt^quos cffcctysquatuor resplurimumadaugenr. Priraoamficid- ... a
ia tonorum iruftura, variajquc fonorum ad arfin & chdin Sc lyncopancwmcolligaMo- J^entum*
ncs,quibusconfonadiiTonisade6ftrictis amicitix legibus connedtuntur, vcnihiliua- vtrturis m-
uiuspercipipofsit,quasvaria>v;ocum diminutioncs,iu£^rnque artificiosecontextaru JfwSr
mutux amicxque iniecutiones^urimum adaugcnt . Secuno^, numerusdctermina- cut.
tus,veriu comprehcnfus .Tertio ,ipfa Vcrba ieu cextus caiitilcnat ura . Vltitrjo , difpofi-
tioipiaaudicntis^uxfiabfuerJnt^»1b mde^jSEnrTonia fequcuircommotio. Ciim
cnimdiuerfx difpofitibucshomijHim ab alianon orfrn.ru i L.uia3quamamotibusfpiri-
rus prxcipui potcntiaru m OdHffum tam fcntientis , qua.ii raouentisanirax organi & in-
ftruraentiivelper alterationem aut motusetiam vocalcs caufetur, a quibus motibus
finritus, vc dictum rfc uunc rccuirtgirnr, nunc diftrahicur , lam laxatuxpauiapiftirue-
ditur, varuiqucconfiDqucnrctalrcracionum, quc. ab aarmoriia fdnoracaufantur^vices
v«r|atincceiTari6 fcquitur animura ad ftatum, &mi^<hionemipir4tMinclinari. Vnde
lafciui blandis , mollibus, 6i aoutioiibiis modulis gaudcnt , quia cftcftus , quom hi ira> hSmon?i°
fpiritusconcirationeprxftantiptoporoonatus cft,JiiniIifqucalfciftn , quo inclinant . adfpiritus
Hinc duo, quorum vnus cceleiiUaltcr amorc ccrronofardcr, vno Sc eodcm tono Dorio yiu^'
aut Lydio diuerfis rabtibus, autdeiidqrrjsagitanrniiUlccoslcftisPatnx cotcmptui.rc
rum terrenarum coniundo dcficLcrio,hic colbrcijcarnxlis ardorc, appcntui ternm ca-
ducarumconiundo,ckfic dcctctcus ludicandiim.itavnuiqiniqLicplusdelcvftantur tlli
harmonia, qux naturx, coraplcxioniquciux magis fucric iuuiiis 3e proportionata, di*
ipofitioniqucpr^icntimagisfucrit confentiinca-»» '
u l<\ , .V' ' ; ."L ; . . j L: . .. r . ::.^nolin v jz rjoabo ;-j 6i \
CA-
' Digitized by Google
*o4 <&4ufurgueFniuerfalu
CAPVT IV,
Caufarum numeri confbni, & difTon i inqttifito .
POrro quomodo Mufica modulis fuis animi commoueat affedhis, ex pratecdentibis
dicTtis facile cognofcitur. Nunc folum cxplicandum rcftac , quomodo aliqui foni
■HbSaoa conf°nifint>aliquinon ,&curconfonifolummoueantad affeclus, difloninon itera^
quod vt intclligatur, fciendum eft, quod ficut confonantia eft dilfimiiiura inter fe vocu
Quid eonfo-aut fonorumin vnamredactaproportioi velfoniacuti,grauifqucmifturafuauiter vni-
fonamUdl1 tormitcrquc auribus accidcns ;ita diflbnantia fonorum acuti grauifque raixtorum ad
aurcm venicns afpera, iniucundaque percuisio eft.
Cum igitur delectatio exduorum tonorurn diflcrentium auditione percipiatur, cau-
facft quod trcmorcs cx vibrationc chord$ refultantcs,fa?pe vniantur,& invnum con-
cordent, qua vnione & concordia fpiritus fimilitcr excitatus vim i maginatiuam ad de-
leftatfoncm inftimulat, ad difpiicentiara vero , fi trcmorcs didi , aut prorfus non , aut
rarofcvnicrintiVtveroquilibct cognofcerc pofsit ,quomodo ifta vnio contingat ,taic
totura negotium pcr aliquot propoficiones dcmonftrare vifura cft .
Propofitio I.
<Dud chorcU lfqtonte incitat<e aquali temfore necejjarib vnijonum-»
froducunt, fngulu vibrationibus ferfecle & aquali
temfore fefe vniunt ;
f~\ Vamuis hcc omnia fuse & ex primisfundamentis demonftraucrimus in Chordo-
> fophia, quateft prima pars Lib.VI. quae infcribitur Mufurgia Orjjanica ; Quia.
tamcnbiclocusvcluti iurcfuo poftulat confonantiaru n 2cnefin,hiceaderm
breuitcr rcpctcndaduximus . Sut>pono igitur excitati libri demonflrafis , omncs dia-
dromosfiue a?quales,fiue inxquales vnius chordae efle sequi diuturnos. Sint igitur du£
chordarc.quales&tenfione&cralfitic AB, CD ,dico cx carumincitationc neceflarid
nafcivnifonum . Quoniara eniraexderaonftratiscitato loco, Ifotoncchordc ad in-
tiiccrafe habenr,vtl adl.tempusquoqucfit ^qualc&tjquidiuturnum, ncceflario n»
brationumtcrrainusin vtraquc chordacrit/CT^ej»o«, id eftcontingct in codem tcm-
porciNam vtraquechorda, AB quidem tradtainE,&CDtractain F» vno&eodem-»
tcrapore h$c in M,illainIpuntfbsrcflcxionumrcricntcs acrem,caufabunt tonospror-
fuseofdem, in receflii vero vno & eodcm tcmporis momcnto in S & Tfericntes acrern
caufabunt conos eofdera quos prius,& ficfcmpcr cofdcm &cofdem fonos parient,do-
nectrcmebunda? chorde: centrumgrauitarisconfecutx quicuerint ; Cum igitur icVjS
flerisin punftisreflcxionis codcmtcmporis momcnto peirc^lc fe vniant,&hocfingulis
diadromis,fiuccurfo-recurfibus, ncceflario indc, vtididum eft,refultabittonus ilie^
vnifonus,fons & origo omnium confonantiarum . Duc chordc; Jgitur Ifotonc; ncceflV
ri6producuntvnifonum,quodcratdcmonftrandum, &c.
Digitized by CiOOg
4
Lib.lX. Ma^taConJoni^DiJbni. xoj
Propofitio II.
^Du^ehorde aquales crasfitie quarumnsna altertu4,/ft dufiajncttat*
nccejjarto froducent Diafajon, fiue oclauam , (5» inaquali
temfore sese *vnient .
Slnt vero iam duc. chordc. AB&BC quarum hec ad iJlam fit in proportionc dupla»,.
Dico incitatarum fonos non iam c/juali fedinequali tcmporc vnitum iri. Quo-
hiam enim vti chorda ad chordam , ita ^quidiu-
turnitas vnius motusad ^quidiururnitatcm mo-
tus aiterius fcUscet incitatarum chordarumpcr
6. lib.VI, iccjuctur ncccflari«.chordam AD du-
plo ceJcrius diadromos fuosconficerc>quam_« 4
Idos conricut chorda BC. Incitentur cnim du;
chordae eodcm tcmporc; chorda quidem AB in
G.& BC in F. tranfibit neccflanochorda AB to-
tum fpacium G. O.fcmel, dum interim chordaBC cx F.pcrucnent in D. Tunc itaque
xila m O. veluti in tcrmino, & harc in D. tanquam iu fluxu cxiftcnte nulJa quo^ue tiet
fonofum vnio,qua< doigiturchordaBC pertigerit in Vchorda ADcodem tempore
ocrtingct in S, & ibi vtriuiquc chordx termmum confccut? , ha?c in V, iJla in S foni ex
icluaeriscaufatiprimifelc vniantpcrfcfte; cum vero chorda ABdupIo velociuscurrat
chordaBC,neceiTjrio vna adaJterarain vmonefonorum fvmabirdia;)afon,fiucoftaua.
Diapafon igiturcaulatur cx voioncfonorum mxquaJi tcmporc , fluentiumquod crat
demonftrandum ; Sed hcc alirer demonltrcimii .
Aiui demonftratto etufdem .
Slt chorda maior hypate, Netc vcro , fiuc octaua G. minor fub difpla chordar maio-
ris: Sitautcm chord^hypatcsfpacium BC quo vibriflatachorda currit&recurnr,
nctcs vcro fpacium FG prioris fubduplum , habcbitque_»
fe, vt chorda ad chordam , fic fpacium quod percurrit ad S
fpacium . Ponamusergo haschordas fimul vno,& eode" B I C
tempore incitari in B . & F , currct igitur vtraque chorda F G
cxB& F.illa quidem inS, ha?c m G.Atminor inFper-
ucniensibi,velutitcrroinum morionisfuc. confecuta , cxrepercuflfione acris fonum__
caufabit , chordaBC. in SCvtpotc aterminoCtantum adbucrcmota , quantumcx
B in S eonfecit, filente, nox tamen vbiin C pcrucnerit.vbi cx aeris rcpercufllone refo-
nabitiSedminorchordaintcrimexGinF.afqualitempore, & fpatiocnm chorda_.
BCexS in C.currcntc rcmeans , eodemquoquetcmporc inFalterocurfusfui tcrmi-
no rcfonabit,dum chorda BC in Ctermino refonat \ fiet igirur hic prima fonorum vtri- ^omoS
ufque cliordat vnio ,quc toticscontingct, quoticschordatremcbunda BC acrcm fe- dupUpropor
ricnt. cumpraetcreachordaminorbisfuuni fpariumpercurrat,dumchordamaiorfpa- j°"c coofi"
cium B. C. iemel, nccclfario dupJoouoquccelerius aercm fcrietchorda minor , quim
maiorj&confcqucntcr acutiusfonabit, frcquentique vibrationum vnioncob magnu
auditorium, ita & fpiritus vitalcs fuauitcr afficicns , cam dc qua diximus , delcdationc
( qui primus harmonix gxaduseft) inanima cflicict . Vndc in chordis asqualiter cxtc-
fis ciim repcrcuflio acris in vtraque chorda aequali tcmporc , ac fpacio contingat , vni-
fonus caufabitur, qui ita fc habet ad harmoniam, vt vnitasad numcrum, fiue punclum
id lmeam, vnde &haimonicuspropriedicinon potcft, fed & diapafoaomniumcon-
lonanrurumluauiffimacft, quia vniofonorum grauis ,&acuti pcrrctftc miftorum fre-
quen-
Pigitized by Google
2Bf . •.- MufurgneFniucrfaUs
quentius,quam in vllisalijsconfonantijs contingit , cum vnum folum mmor chorda_>
fonum habcbat, qui non vmatu> maiori ciiorda?. Rcliquar vcro confonantix plurcs,
fonos habcnt, quinon vniuntur, & confcqucrjtcr ranus, St ranus, prout a conionantia
diapafon magis acuttgis receiTermt>cum hypate cofonanr3ied hxcin diapcnwrs,^ dia-
tcluronconionaijujsclajripiancnt- .. K .. ,. ,
Propofitio III.
Si DudcboriU Aqualcs crafsitie,diapente fonent-foni in fesqui altera
temforu frofortione se unient .
T NUginabcrislias fubiccn^Iineas referrelincastranfucrfas, quas Diadromichor-
X daium incitararum conhdunt. Sitigitur chorda quxdam maior AD lpacium ve-
ro-^uod indfata pcrottnir AI> ED , altcraautcin
chorda minpr EFG. ad priorcmfchabear,vtduo A B E D
ad tria, qilareft propoi tio diapentcs. mouCatur v- p — 1 II II
traque eodem momcnto (loquimurenim non_* U ——II
dechordacurrente cx vnoloco in alium , fedde E F G
fonoqui inchorda promouetur dehoc in illud
extremum,in quibus noftioconcipiendi modoaerem feriens, fonum caufat, quod be-
ne notcs vclim ) corret crgo vtraquc,maior quidcm cx A verfus Dr & mmor cx E in G;
moxigitur,dura rainorvcnerit in F, maiorinDrcfonareincipict,nuIJa igiturhorum
(bnoruro hic contingct vnio,ciim fonuschordx maioris in D.tardiuscontingat,qua.m
fonuschorda? minorisin G , neque vnio lonorum fiet in EF , cum rootuschordxmaio.
ris in E terminum motionisfux necdura fit confecutus ; Cum igitur chordx raaioris
motusexEin A tantum adhuc fpacium conficere cjebcat , quantura chordx minorLs
ex Ein G ,in A &G motusvtriufquechordxtcrminis foniprimura vnientur . Vidcs
igitur, quodficutfchabcr vibratio chordarum ,ita foni ad fonos , ciim i" itur vibratio
minotis chordc, ad vibranoncm , fiuc curfum rccurfumque maioris chordx fe habeat *
tt j ad i,ita&ibniminoriscordxadmaiorern , femper igiturminor duobus loniso-
millis, qui non vniuntur,fonum ex tcrtiavibrationcrcfultantem , chordx maioricon^
iunget. Vndevnio fonorum grauis&acut» in diapenretardius, quam mdiapaionco-
tingit, & confcqucntcr a prioris fuauitate paulatim reccdit .
Propofitio I V.
cpud chordaaqualcs crasfitie diatefjaron sonant , quia foni in sesqui
tertia temforis frofortionc se vntunt .
PRimum iit chordarmaioris fpacium Apcrquod incitata currat, AVXBC. Minoiis
DFEfpacium,habeatque fe chordaad chordam, & fpacium ad fpacium , vt 3 ad
A V X B C
II II H H
DilKibron. D II F E
. II . 1 1
4 videiicet in proportionc fefquitcrtia, in qua confiftit propoitio diateflaron . Mota_j
ergo vtr aque chorda e terminis A & D , fterfus C & E , ccrtum cft , quod minoi is rao-
rus, vbi veneritin E,repcrcuflus primo rcfonabit , & vbi rccurrcrit cxEinF, tunc pri-
mum
Digitized by Gooole
Ltb.XI. sMdgis Confoniyftf DtJJbni: j«e
mum incipietfonarc in C. chordx maioris motus ; vbi igitur minor in D. vcnicns fe-
cundorelonabit, maioriscxCreuerfxmotioXpunctoimminebit, & vbiminor venc*
rit inF>maior tcnebit A,vbi &terminumconfecutafecundorepcrcufla lonabit, mi-
nor autcm ex F in E promota ibi tertio refonabit , interiro choi da maiori mota in V ;
nulla igitur adhuc fonorum vmofadta eft , quam tum primum acquirent ,cum maioris
chordx raotus ex V in C peruencrit , & minor ex E in D. ciim enim xquali tcmpore , &
fpacio tcrminos motionis aflcquantur, videlicet maior in C & minor m D. ibi primurn
vnio contingct, ita vt minor chorda fempcr in hac confonantia tnbus tonis omiflis, qui
non vniunturfonischordxmaioris, fonum cx quartavibrationcrcfultantera tandcm-.
vniz.t. Idcm de ccereris confonantijs iudicium eft,quxtantofempererunt imperfeclio-
ters, quanto a fimpliciflima diapafon magisreceiTerint>&quantorariusfonos vnicrint,
vt fitin ditono,fcrrtiditono,hexachordo fono & hifce fimilibus. Ita ditonusfemper
quatuor omiflTis fonis,qui non mifcentur, quintum tatum vnit, femiditonus vcr6 quin-
quc infociabilcs fonos omittens, ex fcxta vibratione chordx i cfultantem fonum maio-
h chordx tantum adiungit . Vide quxfufiflimcdehifcc tradauimusin Chordofophia.
Quod fi ltaque motus tardi & veloccsfimulfuerintproportionati,&facileintcr fc
mifccantur,oncturconfonantia; Si vcrofuerintimproportipnati & nuUam mixtura ,
fcu coitionem admittant, nafcctur diflbnantia. Tanto autcm facilius mifccbuntur,
<juantofucrint fimiliores &fonti fiue vnitati, aut vnifonopropinquiorcs . Hinc confo-
jiantiadiapafon omnium confonantiarum perfcctiflimaeft, quia proportione prima_» Diapafon_»
pcrfeftifltraa & fimplicifsima vnitatc tantum a monadc diftante perficitunqualis eft du- ^"'",7^
pla , habct q, fe vt vnum ad duo ; huic proxima in perfeclione cft proportio fupcr parti- perfraifli.
cularis, fcu fefquialtera diapente , habctque fc vt i. ad 3 . qua fcquitur immediate pro- ml cft-
portiofcfquitertia,habetquc fe,vt 3 ad 4>quxconuenit confonantixdiateflaron,qux
m harmonicaTonorumdifpofitioncpc,fcclacft,inarithmetica verddifpofitioneimpcr-
fccta cenfctur, & diflbna; vnde fecundum quid perfeclatantum eft & confona . Acce-
dit quodhx proportioncs fefquialtera & fclquitertuconfonxfint,co quodcxijscon-
iunftis diapalon conftituatur, omnium autcm confonantifsimam conftituere non pof-
fent, ficonfonx non cflcnt; atque ex tribus confonantijs tota Mufica conftat, nequc^
tota Mufica cft aliud,quam harmonia ex his tribus confonantijs conftans,ncc vlla fyna-
phoniafinchis tnbuspofsibiliseft. lnquatuor igitur perfe&a confonantiarum fiuc_> bxj c«nf»-
fimplkium, fiue compofitarura ratio confiftit ,ab hac autem vfquc ad fcnarium «urae- ||*°^rsac°,~"
xum confonantixaDcrfeftionc fua dccedunt, qualesfunt Ditonus, Semiditonus,He- fc\t0U u
xachordon maius, fiue fexta maior , quarum pnor in fcfquiquarta proportionc confi-
ftcns, ie habet vt 4 ad % , altera in fefquiquinta fe habet vt 5 ad 6. Tertia in proportione
Xupcrbipaticntc tcrtias fe habct vt 3 ad f, vocanturquc confonantix imperfectoe , qui-
bus vna cum pcrfcc*kis totusconfcrnantiarum circulus coraplctur . Vidcs igitur quomo-
do ab vnitate profluentcsconfonantia! infenariototius perfcctiorysfuc, circuitura , ita
vt alix prerer diiftas confonantix afsignah nequcant, abfoluant j Qui hxc pcnitius p c-
netraucrit, luculcnter vidcbit quomodo D E V S , OptimusMaximusfons omnis har-
monix fit 3 & quomodo raundusab ipfo profluxcrit,qui opus i£a'u»or ab ipfo conftitu-
tum fit. Sedhxcinlll. & IV. lib.fol.ioo.& 187. fuhustradidimus .
Hx igitur confonantix pro diuerfa in fcala rauficali difpofitionc diuerfam quoque_->
tonoxum, icmitoniorum, diefium,chromatumconftitutioncm caufant, ex quorura va-
na comb inatiouc, pro varia hominum complcxione fpiritus quoque varie afficitur ;
Vnde& varij, vt pauld antc diitum cft,afleclus ,atqueimpetusanimi rcfulcant; Siqui-
dcm fpiritus nofter ad concitati aeris rationem mouctur, non aliter ac chorda tacta al-
teram intacla concitat,vndc fi fpiritus noftri chordxforent>ij i raoduiis concitati har-
moniam pcrfedte exprimerent , quod fequentibus expcrimentis manifeftum facio .
D d Expe
Digitized by G
s
«!/• Mufur^U Vmucrsalu
Expcrimcntum /.
iVpCrtabulamfolidarn, leuem&concauam , noucm neruiextendanturcoordine ,
qui in icqucnn lchematecomparer . Pnmo duo nerui AF fint & quantitate , Se
cbord»_» qualitatcleu mtcnilone aquaks, hoc cft vnifona intcnfionc refonent.rcliqui tonatiru
d^ftanlcraL. 'uxta ^cbcmafubic6um difponantur . Haiu n igiturprimam chordam,Ffiplc&ro inci-
moicre^ taoeris ,illa omnc\ chordas fibi Imi^ , fiuc c,quitenfas quantumuis int ctas rcfonarc
lct. &ciet,hac tamcndifferentia vt cacborda,qux vnifanofuerir vicimor plus rcfonet jfic
fenfibilius moueri videatur ; Pnmo iraque chordx F vmfonantis tnravtxmotus fonuf-
quc maxime fentictur adionum primx: oftauamquoq, A incitabit fonarcque faciec ,
(ed paulo debiliusquam priorem, vt potc ab vmfono ahquantuium reccdentcmi quin-
tamquoque incitabit, fed vi*fcnfibiliter ah vnifonoplusxquorccedentem,fi cnim_,
plumamipfi impofucris,aliqucm chordxtrcmo em,liccttcnucmfentics ,quod vix_
quoquam notatum repcri, cum plcrique hypathen vnifonam tantum % & nctem ad aiia
in tactam moucri exiftimauerint; (cd cxpericntia longa contrarium me docuit , omnes
enim chordx ad hypatcn confonx mouentur , fed vt dixi tanto cfficacius, quanto fon-
ti fno fuerinr viciniorcs. DilTonx vcro folx amica concitationc moueri nclcix ia fua_
pcrtinacia perfi Acnt ,
Nete
E _j __
D .v
C
B |
A ,
G i ~
F _, , Hypate
Porrd non chordx tantum cherdas fimilitcr excenfas incitant ,fed & fiftulx 6; tubae
orgaDorum chordas fimili tono gaudentcs fonare faciunt. Cuiusrci vcriras, vr plcniusdcmonftro-
fiftuiichor- tur,mcmorabohoclocoid , quod Moguntix olim mihicontigit ,dum cnimin odxo
fib! prop^r^ quodam a templofcparatofokmniorisSacri temporc certis negotijsdcftinercr ,cccc
rionjiiterex chelin maiorem (quam ecantonbusquidampriusad organum templi cxa&econcin-
tcfaimoueu natJrn finc chordarura laxarioneparietiodxiappcnfam abiturus reliqucrat) intaftam,
& nemine prxfentc, nefcio quo occulto moru , per interualla fubinde refonare fentio ;
rei igitur nouitatcattonitus . propius accedo fonum huiufmodi prodigiofum penitius
exaoninaturus. quod dum facio, hic comperio quod fimul ac Organxdus fiftulas cbor-
disdi&x chelysexaftc vndcquaquc corr*l£>bndenrcs iocitabatiipfxchordx nonfecus
eo tono incitarcntur, ac fiphclrofuiiTcntconciratx , quam harmonicam fympathiam
plunbus poftca non iine ingenti admiratione cxhibui. Hancquc phonurgiam & alijs
poftmodumin locisexhiberc attcntatui, fed difpofitionem loci fimilem mcmoratx,
cafupotiusquamarteinuentx,rcperire non licuit; namin huiufmodi harmonico pro-
digionrimo perfe„am fiftulaiu n cum chordis adaptati ncm, cxaftam quoqucdifra""
tiacn hftularumar7dibuscumccrraJoci,murorumquefonura propagantium ditpofltio"
ne neceflario requiri,notatui . Sed de huiusconftruitione , cum non huius loci fit, ali-
bi forfan vbcrius, DEO volcnte, locjuemur . Nunc folummodo huius prodigiofi effe-
cluscaufarcftatinquircnda.
GA
Lib. IX. M agta Conjom > & Difsoni . 211
C A P V T V.
De Sympathiae & antipathia? lonorum ratione .
NOta primo, In huiufmodi fono tria confideraripoiTe . Primocorpus quod fonan-
do mouet, & corpusquod ab alio mouctur afllfonum . Sccundoproportionem
quandam, aut fimilirudinc mtcr corpora fonora . Tcrtio mcdium aptura5qualis cft acr.
Nota fccuqdo , Sonum non pcr medium acrcmfolumpropagari fcd vbicundjuein
«ncdiocorpu&apcum fuxconicruationirepcretit^in co vi.es luas cxcrccrc : Aerenim>
cuhe^ionodiiTipatuseiUexfe &fua natuia quarit vnioncm; motus vero fiue lontb w-
norem mdkisjc fidelrusao corporc propagationi fuar apto &babili icruat,cuiufmodi
funtchoida? extenfa? . Hftic infcro chordam incharajn>alterain fimilitcr cxtcnfam in-
tactam concitarc > vcl ob roaximam fimilitndinem & pfoportionem , quam corpus fo- p^omofo
Z ' . r 1 1 j . • r ■<■ 1 c • r ~ 1 Jl cbo;daihor
nans & lonabiie ad jnuicemhabcnt; cum iimilitudo & propo. tiotunia quxdam Umi- dJI11inucU
lkudifUSjtotiusmononis vcJuti bafis quardam iit & fundan.entum . Setundo ob mor moneac.
tum aercm>cuincnim,ad motumfoni mouctur acr,caquefitfoniad fonum >quarae-
risconcitati.id acxcm concitatum proportio > vt in pra?cedentibusoftcnfum cft, fit vt
acrifono ini-itatus,ioni adhuc , qucm deuehit,fimulachro imbutus,ciim in corpus
fonoium iimiic, proporrjonatum>ck quahcatis, quam .dcuchit,capax incidcrir,eo mo-
do id insjpccar , quo aer a priori ibno fucraMmpc titus , vtroque & acrc & lono in cor-
porc maxime fonoro &aereo,ex infua iibi natura vnioncm & propagationem qua?re-
te . Hinc ch ordachordara mouct aequaJircr extenfam,autaliud quodlibctcorpus,feu
initrumentum harmonicum jvticho dam fibi fonolimilcm &correipondcntem , eo
{juodaci acquaJitCr inxitaiu^in corpusincidat & quantitate & qualirate fimilcci,au>
quofuitincitatus, Vndc id exfe iam difpofitum , & ad per&crionem, fcu bonum fui
anhelans , fimihtcr quoquc ambicntis-aeris vellicationc mcitatur, chorda autcm Oc'ta-
liam rcfonans, licct intacta,tamen ab mfcriore concitatut ob maximam fiinihtudinem
& proportioncm , quam ad cam babet j omnium enim opinione , ab inicriore non di£-
fcrt nifiacuto 'ono, vhde cadcm eenfctur,imd virtuahtcr in infcriori tanquamacutu
ingtaui (Ariftotcle tcuc)continctur,nihilquceit qpaminfcriorisvocisrcpetitio quav curpuerifc
dam acutior&intenfior,v.ndenaturaJiter muhcrcsctim viris , pueri quoque& r-unu» aduiu fimui
chicumproueftioris xtatishominibuspiallcntcs , mteiuallO diapafon naturalitercan- ^SSfc»
tant . Campan? quoqucajjiaquc inftrumenta lonora diapafon infcriori veluti miflan
refonaflt, q od non ficret niii maxima inter vcramquc iimilitudo intercedcrct >& pro-
portio . Prjeterca ciim ita fe habeat aer extnniccus ad aercm ciiardc. intriniccum, vt ex-
tcnfiochorde ad chordam, cfiorda auccn diapafon rcionans fit in proportiorie' fuhdu-
pla,fitvt acr iuxta hancprOpbrtioriem quoquemoucac & incicct acrcm organo audi-
toriointrinfccum & innatumihtermcmbranulascontcntum.. Atqut cx dictispaie?»
qua rationead variosanimiaffeclus Muficaconcitet: vim enimhabctmouendiauditii
velcumdclectationc velcommiicrationcjvelalio finvli modo,p.ovarietate foni,&ac-
rismoti , quicum talivcl taliproportionc mcuet auditum .dumenim aer hocautillo
modo motus, atqucabhomincinfpiratuseodcm inodo mouct fpi. itum , pro ionorum ^^"^
varietate, \ ar19 in animaiibus arTcdionc'; concitantur, vti varijs modis, moto acre,mo- ucmur pcr
uetur fpiritus.Cum cnimcorfpirituumthronusfir, ijtrcmulum &fublultantcm aercm jouoj.
recipiunt in peclus atque cum affini fuo vnum fonant, hos fequuntur ipiritus rchqui c^-
teris in corporis partibus pofiti,mouent mufculos aut cohiocnt prout numcrorum_«
lcx, vclcrcbrcfcit incitationibus, vcl tcn< recompofito quicicit, aut lentitudinequie-
tem imitatur, non iecus acin fidibuspaulo antc ii.cmoratis,tactachordiquapiam_. >
altcraaequalitcr tcnfacontremifcit. Nam quiin cordc funtfpiritusad cxterioris foni
niotum cxcitantur tanto facilius quam chordc , quanro maior vnio cft : hinc multa_*
curarcuircfcit dcprciTusacmaicidusanimus>facla cxtcrioris fubcutis acris acceffionc,
S/IAT Dd 2 clatus
Digitized by Google
, Majurgi* Vnimrfalis
cktus verd cohibcrur,auteriam dctrabitur dc fuggefto illo contraria ratione; Hinc
(auia quoque patct, cur pleriquealiud agrntes cancntibus occinant; cur vno claman-
tcorones clamandilibido inccflar ; & in prcelio aut concione vno vociferante , aut co-
plorante, ilhcdtota acics,aut concio vociferctur , aut ingcmifcat , Vcrum hanc fpiri-
tus noftri ab cxtrinfcco fono concitationcm egregio cxpcrimcnto oftcndendam duxi .
Exftrimcntwn .
ACcipiatur quinque fcyphi vitrci omncs ciufdem magnirudinis & capacitatis, quos
co ordinccollocabis,qui hic in fubietto fchcmatc exprimitunrcplearur aure vnus
fcyphus aqui vitar,fcyphusaltervino meliori,aIiusaqua fubtih,abusaqua crafsa,vt ma-
nna , aut olco; mcdius vcro aquacommuuiiQyo fa^oextremo di«iti madcfaclo, oram
fcyphicoulque radcs, doncctinnitum,quem in experimentispaulofupraexcitarcdo-
foDuifiumo cuimus, pcrccperis , Hic cnim acutilfimusfonus non finc admnationeomnes reliquos
SrtimtBfr humorcsconcitabit,&tant6quidcmvebcmcntius ,quanto vnushumor altcro fuerk
fubtihor. Hincaquavitx inlcypho quc igneam naturara refcrr , feu cholerieam, prc,
cceteris maximc fubfultabitjvinum vero in fcypho complexionem fanguineam fcu ae-
riam rcfcrens, moderatarofubibit concitationcm ; Aqua vcro fubtilis phlegmaticara
conftitutioncm cxbibens , prc, ccctcris tardam & obtufam commotioncm caufabit;
Aqua verdcralTa fcypho contenta ob tcrream complcxionem fuam , vix motionis e-
ritcapax. NonfctusMuficamaniminoftriafieclus concitareiudicandumeft. Si igi-
tur ipintusnofter fubrilisfuerit&calidus , Mufica fupcrbos, infolentes, &iracundos
mctus concitabit ; fi fubtilior fuerit & modcrata; quahtatis, ad amorcs , gaudia , I9U*
tiam j&venercosarFectus incitabit ;ficonftipa-
tior fucrit , ad Jachrymas , rcjigioncm, conti-
nentiam ,aliofquc pathcticos aftcftus mouebit;
fidcniquccraflfusruerit, vtin hominibus mce-
rore comprcflis, omnis commotionis incapax
erit , atquc ided rcfte mufica in luctu nnportu-
na narratiocft .
Ex hoc experimeto quoq;p3tcfk,quom odovnus
ionus diuerfosin hominibus dmcrf^complcxio-
liis erlcvtus lbr t iatur; aliter cnira cholcricus, ali-
ter (anguineus ,aliter denique phlcgmaticus c6-
mouetur , qua; omnia adco clare in boc vnico
expcrimento cluccfcunt .vtrationcm concita-
tiuam Muficc. pcnc apodiSice demonftret,qux & in chordis ^qualibus , fed ex diucrfis
animajium intcftinis, aut metalhsconfcclisconftant, ficutienim eftgrauiras mctalliad
mctallum , ita choida ad cbordam, & fonus ad fonum, &c .
PARS
Digitized by Google
Lib.lX. Magta Conjbni, tyDiffbm. 21}
P A R S I h
MAGIAE CONSONI.ET DISSONI
Magia Mufurgico-Ia trica fiuc Mcdic ina curaue
morborum perMuficam fanandorum .
P R AE F A T I O.
ATRICAM fiue Medicinam Mufurgicam tam vccamus , qud in cu-
randis anim* corporifque morbis efeclus prorfus exoficos , & prodigiofos
prtilat . Nam quemadmodum in feptimo libro fuse demonftratum, exfid<~> Mifj ejfeflu,
ommum fere Hisloricorum notum eil T erpandrum & Arionem Hommes a Mufic* .
grautjftmts morbis cantu liberajfe,Heropbilum muficis numeris dgroforum
venas ponderajfe; Xentcratem lymphatos d dementia carminum modults
•vindicajje & alios , qutbus eam Mujk* fcientiam eonferut, ut etiamfur-
disauriumifum rejhtuerint ;qux cum partim in prtccdcnttbus declarata fint ,partim infe-
quentibus dcclaranda , ea minime repetenda ;fed tantum boc loco rattonemjingulorum adducf-
dam duximus .
C A P V T I.
Decaufis prodigiofae illius morborumcurar ope
Muficx expediend* .
VArias huius prodigiof* curx rationcs & caufas varij affignant .Obaliftx morc^ JJjJffg
fuo oraniacanalibus fcphirothicis,quibusdiuma visinfingula munck influat, ph,rothicis
attribuunt . modum vero quo hocficri aflcrunt ,diccmus Dco dantc in Oed^po noftro j>™uantad-
^gyptiacotractatu deexplicatione arbons loScphirothiPlatonici morcfuo horurn^ PlitoniClcf.
muabiliumerTectuumcaufas in Mundanx animx harmonicis omnia fibi copulantis
(quam & Colchodcam vocant) ncxibus conftituunt; Aftrologi & Alchimiitx om-
mundi auri*
niainfluxibus fupcriorum corporura attribuunt; quorum ommum rationes cum in_> buunt.
AftrologiaConfoni&DiiToni,fiucin MuficaMundanatractaucriinus,eoLc.ftorem ie- JJgpjg
mittimus. , , •
Etmirorfanevirosaded fapientesrelidtis naturalibus caufisin tam abfurda & ab '"P™^
omni humano ingeniorcmota placita incidiiTc ; Idcmqnc fcciffe vidcntur, quod ij,qui *
relidtis domcfticis diuitijs in Indias ad cas quas copiofiores habent diuitias acquiredas,
innumerisfcfe pcriculis cxponcntescommigrant. Verum fingulorumeffecluum geu-
inas caufasantequim afsignemus ,P!imo more folito quxdam ,ad demonftratiohes
noftras folidiori fundamenro ftabiliendas , lupponamus .
SupponoitaquePrimd, Aercm non extrinlecum tantum^fed&intrmfccum vmcuique
reipr xlentcm ad foni rationem moucri, ita vt fi foni fucrint in proportione dupla^n ae-
re candem proportionem imprimant, fi in tripla tripiam,fi in quadrupla quadruplany
& fic de cceteriSi Et quemadmodumfpecicsvifibilcs ab obieclis conice eroanantcs m
medio fenfibiles non fiunt , nifidura actu ab organo &potcntia vifiua percipiuntur, A"^™0;
ctiamfifpecicsomniuravifibiliumrcruminacrc inconfusc &impermixtim (vtinArte modo C0Q.
Lucis & Vmbrc. fusc dcmonftrauimus) perfeuerent - Siquidem aer perpetu6 plenus cft CIpi dcbct .
infTnitarura fpccieruro per cum ab omnis gcncris obieCtis dclataxum fimulacris: ita vt
Digitized by Google
214 oMuJurgi* VniuerfalU
speciesaudi ^"icut' fpecies vifibilcs in acrc pcrfeucranr,ita & fpecies audibilcs . Hacfoliim difleren-
btics fequun- tia,quod illjc permanenter, hxtranfeunter inlint,ita vt fiaeris motus harmonicc co-
iMrW^bm c'tatus nobisfenfibilis foret , candem in quauis aeris parte harmoniam fentircmus >
' quamMuficiprofciunt. Vcriimhec omniaclariiis in fequentibus demonftrabuntur.
' 5w/>/xwfoSff«Wo, Tripliciterconfidcrari huiufmodiprodigiofam morborum curam_.
poiTci Primo fupcruaturaliteriSccundo arteDa?monis;Terti6n.uuraliter. Ad primu
genus pertinent orrincs illx cure, quc manifeftura adiunclum miraculum habcnt.
& fic ChriftusSciuatornofter Lazarum magna voccrcuocauit e mortuis,& furdum-.
hocverbo£/p£c74&inauresinfufurrato, auditumrcftituit, fimiliaque cjuxtum in Sa-
cris litcris , tum in vitis Sanftoruro kgimu s . Sccundo certum eft , fubinde huiufmodi
Cu-aprodi Pr°digiofas curas Mufica procreatasheri opedemonis ,pcr paclum implicitum vdcx-
uobpcrma plicitum . Nam ficuti Magi pactocum dc;mone fadoquoduis fignumponerc pofliint,
dtvTdUboli ^00^0 Diabolus preftat lanitatis cffec^um , ita & Muficam vcl quodlibetinftrumen-
opc per' pa. tum Muficum aflumcrcpotcir ad dictum effcctum prxftandum,atque hac artc Fratres
aumfcnpo Rofcxcrucis quoslibct etiam incurabilcs morbosfanarcpeihibenturi quxpoftea fu-
fius explicabuntur . Tertio, Naturali vi Mufica? dc qua in prxcedentibus partim dictu m
cft,partim in fequentibus dicetur. cVhuiulmodivim folummodo hoclocoper tra&an-
darufufcepimus.
SuppanoTertio, Corpus noftrum toturo eflc tranfpirabile, neruofquc &mufculos,ea-
dem impreifionem recipere per fonum materialem extrinfecum,quam acquirut chor-
Vnchord*, dx l$ui&fonorolignofupeicxtenfx.&ficuti hx non tantum cxtrinfcco,fcd &intnn-
ita & muicu- feco acris fono proportionato concitantur, fic & nerui mufculiqucperaerem & fpiritii
inuficdScec£ implantatummotricisfacuJtatis choragura ijsinclufumagitantur, quam proportiona-
itti poflunt. tamformam deindeanima pcrcipicns, fummas tandcm alterationes vel Ixtitix vel
triftitixvtfubeatnecefle cft .
Suppcno quarto^Qn quoslibctpromifcu£ morbos,fcd quxab atra &flauabileimme-
diate dcpcndent,muficxopecuraripoiTc.NamHetiicum ,EpiIepticum, podagricum
ientiflimofque morbos,aut etiam eos,quialiquod vitale mcmbrumcorruptumhabcr >
curari JJ&tayw cxiftimo .
Suppono quintiyMuficum naturam & complcxioncra Ulius,quem curare vult penitift
perfpcctam habere neccflcefle. Prctercateraporis,locifimiliumque circuraftantiar£i
finc quibus ad intentum effeclum minime pcrucnirepoflc ccnfeo,maximam habcndam
rationcm . His igirur fuppofitis , iam prodigiofam quorundam morborum curam ad e-
xamcn rcuocemu s. vt quid dc i;s fcntiendum fit, curiofusLector cognofcat .
c A p V T I I.
Quomodo Dauid. cytharizando Saulem a Spiritu
malignoeripuerit.
VT hancquxftionem mcliiiscnodemus adduccmusprimo verba SacrxScripturc,
ita autem habctur lib. 1 . Reoura cap. xv i. Quandocimquc iptur Spiritus Dei ma-
lus arripiebat Saul, Dauid tollebat qtharam, & percutieSat manufua , & refocillabatur Said ,
<j>- leuius habebat; re:edebat enim ab eoSpiritus malus . Muftca igitur pullum fuiflc-qualem-
cumqucfpiritum Dcimalum, verba Sacritextus clariiTime docent , quomodoautem_»
idcontigerit, varrjvarid cxplicant .
Decichordi RaDD,ni aiunt hoc loco Dauidem,dum Saulemcurauit,Cytharam pcrfonuifle dcca-
pfjltcn) vi ' cbordam ad cxemplar arboris Zephyroticc conftruttam, ac dccem diuinarum Virtutu
pamdc sau- effluxibus veluri fru&ibut quibufdam fcxundam, hunc cftc&nm prarAitiflcvaiuntcnim
RabUniaaffc. Dauidem ^dus ilJud cognouifle, cui concentus coniungcndus eflct , vt facile phrencfi»
runt. rctunderctur,& fc Icuius haberct , ita R. Abcnczra, in Mitra hcggadolah . Picus Miri-
dulanus
Digitized by Googl
Lib.lX. MagiaConfoni^DiJJoni . j/r
dulanus 7 Sc 8 thcfi Mathematica, Muficam dicir moucrc ipiritus, vt fcruiant amm ar, fi- n.Aheiezn
curi mcdicina eofdcmagitar vt rcganc corpus, Sc rauficam fanare corpusper animam 1 Af,f0,0S c*
r %• *? - j- r -i -j r -i II- • rumnugacei
ficuti mcdicina curat anima mediante corporc,cx quibus quidem facile colligi pote tt, cauias fingic
qui rationc Damdf- cilc furentS reprefleritSauWi vndequis no videt vanifsi.nu Abc- "1* uvla-
ncrracommentum eflc> neque enim Dauid illos fiderum afpectus infpexcrat , dum_.
Saulis furorcm fcdauit, fcd toties manu luapulfabat , quotics S«ulimperabat>fiuchic
fiuc alios afpectus vigerct .
Vcrura nos omnibus di&is repudiatis, dicimus Dauidem Saulem a melancholia&a
furorisfpccic > quam ipfe perfeclc nouerar > &dcindeetiam adjrmonio libe aiTc ,oon
kcrbis,fuccis, pilluiis, aJijiquc fpcciebus mclancholiam diffipanribus . Sed fola Mufic^
vi & cfficacia, Atquevt clariusrcm dcmonftrcraus;Nora,illararoremfiue raaniam_. ^"'IdT.
curarc, qujc poros rcfcranr,arccnt fuliemes,obflrucljoncsexpediunt,cor recreant>fcd c«m bumo.
conccntus harmonicusidcmccrcrwcft, Cum cnim Muficafonis conftct, quicommo- f«™ d,,r,Pet'
tionc acris producuntur, vbi lonisillisvlusfucris, quiaereosfuriofi lpiritus moucat ,hi
fpiritus per motum calidioresiuxta fuppofir.3. atq; celeriores crTcctos attcnuabunt , dif-
(ipabuntque omnem tandem melancholici humoris mifccllam.
Vd fi mauis vt iilos fpirirus remittamus , $c quietiores efficiamus , ne ita ccrebri mc-
ningen lancincnr, fonis admodum lenrisparuifqueintcuallisvtidebemus,vt adtar- ^'jjJJ.™0*
dorum motuum concentum fpiritusilli & vaporesmordaccs, quicxftomacho, henc-/ saulemmu.
& hypochondrijs in ccrebrum cuoJant , tardiores crTe&i quietum hominem dimittant . fic*c"f*n* •
Mufica ltaque Dauidica Saulcm duobus modis fedarc potuit ,piimo fpiritusfuraofque
Sauiis iramouendo, calcfacicndo, atquc attcnuando , vt lutcum roclancholicum diifi-
patum > c cerebri ccilis deturbauerit vcl diflblucrir in auras te nu cs,quc per rranfpirario-
uem i nfcnfibiiem, fudorem arque poros abierint . Secundo vbi (piritus illi melancholi-
cum fuccum reliqucrunt, oon potuit fatuirc, doncc rcdicrinr, qui ex fe terreftris cft &
veluti actione deftirutus, nifi vitaiesfpirirus Sc animales illum moaerint atque huc iiluc-
3ue traduxcrinc, relique. unr 3utem,cum ad aurcs laxis velut habenis harraonia* capie-
x gratia conuolarunt , qua durantcfuror ceiTauit , qua cciTantc redierunr quidem fcd
lcuiores&expediriorcsiaclimelancholiam ad tcmpusaJiquodcxpellcre>artenuare_-»>
mmuerc, 8c forraffis aliquam iliius partem in benigniorem vaporem» aut habitum con-
newtcrc potucrunt . Ex quo manifeftum rit , hanc rcm minimc ex cafuali cytharc, fono >
fcd artc maxima& Dauidisfumma pfallcndi penria proceffiiTc j Dauid enim cum cflet
fummi&fagacilfiini ingcnij,&prjrterca vtpotc Armiger Sa jlis fcrapcr cius praefcntia-.
ftucretur, cx magna qua ciufdcm fruebatur confucrudine, ingcnium, tncli nariom rn_ >
animi imperus coetc raque quibus exagirabarur pathemara apprime nouerat . Vndc-/ 7
non tam proprio qua.n diuino eum inftinclu vrgenre, cyrharam haud dubix , aut aliud
quoduisinftrumentum.Nam vtin fchille gilbormi referrur, nouerar Dauid $6. inftru-
mentorum Muficorum vfum, peritilfimequc fingulapulfabat vt in Mufica Hcbrarorum
inftrumcntali dicTum eft ira dexterc & appropparolonohumori Rcgisadaprarc noue-
rat>forfan Rhyrhraos quofdam quos Sauli gratilfiraos auditu nouerar recirado& ad nc-
gotiumfacicntesautetiam laltu merricocu.nin ranrufollicirando doncc randcm in-
tenrum cffc^um conicqucrctur . Nam Sc motu cytharacharmonico quo Armigeri fui
vtpote Adolefcentis pulchn Sc decori afpcclu, mirum affici folitus erat > adiuncto > ipiritus
rnufculoru n cxcitabarur verbabarrnonicc.coniunwta Rhyrhmiceaudirum vellicantia,
animum vclutiextcnebrofo carccrcin alra n lucis regioncm cleuabanr . qua diifipati
fupiginofi fpiritus cor premenres , tandem cordi dilarandi fe locum prarbuere , cx qua_.
diiarationc neceflario confequebatur lxtitia, Sc molcftiarum quics.
Csrol-
Digitized by Googl
n 6 tiMuJkrZi* Fniwrfalui
P
Corollarium /.
lAteeex diAis quomodb diflipatis caJiginofi cordisvaporibusfpiritusDomini ma-
lusconlcquenrcr fuentpuHus. Ciim enim melancholicus humor caliginofus fit
obfcurus &tcncbrofus,aptiflimamlanefe pratbetdarmonibusfcdem,vtin darmomacis,
Quomodo phroencticis,energuraenis,mcnftruatis patet,quicum raulta atra bilcdbundent fefe_»
UnSicos," van^ d?monuin in 1,10 caliginofo vaporc federa fuara figentiu,animamq;varie agitan-
dftnoniicos tium illufionibus capaces reddunt . Cuius rei m3nifcftifliraa figna sut cxotica: opera-
faoct i tiones quas perficiunt,nunc linguas,quas ignorat , diflerentes,nunc futura diuinando,
nunc alia & alia perpetrando, quarpurx naturae humanx adfcribi minime pofTunt. Ha-
morigitur mclancholicus vifcofus & fijculcntus, cumdxraonisveluti inftrumcntum-.-
quoddam fit^ad animum miiis modis agitandum aptus,mirumnon cft diffipato hu-
more aniraana priftmx tranquillitati pofUirainio rcftitui, vt poftea dc Tarancifmo iabo-
rantibusdicemus.
Corollarium I I.
PAtct cx didis, qua rationc Mufica peftem,Lycanthropiam, furorem aniroi aJiofquc
motusabftuleritin omnibus ijs, de quibus in praxedentibus mentionem fcci-
mus . Cum id fpirituumbeneficio contingat, qui tcnuiorcs, celeriores calidiorefquc
redditi humorcs illosdiflipant,&attenuant vel mitigant, quibus morbiprocreaban-
tur,s cproinde mentem phantafiaab apprehenfionc morbianimamplus xquo afflige-
te, tannfperauerfa,ita exhilarant,vtcxcitatafpiritusomncs ad ipfirmitatera propellen-
dam deftinet, qui ob efficax mentis imperium huc illucque curfirant, arque conuolant ,
doncc iuifaperfecerinr, eo fer& modo, quo venti quidam Aquilonares cxcirati aercm
contagionc infeclum perfecle purgant > ciufdemque aeris tetns vaporibus mixti putre-
dincm arccnt. Cum emm fpiritusvitalisfitacrcus vel xthercusftatimatque fonos a-
cutos & acrera celcritcr commouentes percipit, motum illum illiufque Rhythmum fiue
claufulam imiratur, quemadmodum enimintellcdtus opcratio phantafix actiones Sc
voluntatisatqueappctitusfenfitiui > aclus mentis & imaginationis morus fequitur ,
adcovt vix motumvnius ab alio diftingucrc poflis, ita fpiritustflicorporci,quiwntau
nimc. inftrumentaprxcipua , aeris akerationis imprcflionesatq, motus facilefcquutur .
G A P V T III.
Dc mirabili hiftoria Regis cuiufflam Dania? vi Muficae
infanientis.
MVfieam non tantum a furore reraitterc , fcd & in fiKorero concitare , fcqucns e-
xcmplum docebit, refcrtautccafum Craniiuslib.^.Danix cap.j.& OlausMa-
gnus,hisverbis.
Cum Ericusinterea iamreuerfusinregnum folemnicuria vteretur , multorumque
militumfimulcx artificuminduftriadeleclaretur . Aderatintcr alios Muficus, quiartis
cam peritiam fctencrediccret,vthominesin quofcunque vellct affeftus vocarec , cx
m«ftislxtos,exalacribustriftes, exindignabundis placatos , ex placidis indignantc*;
cVvfqueadrurorem infanientesfefacerepoflc iaftaret , Atqueis quo faciebat ifta ma-
iora, quar fe pofTe diccret , co Regem expcriundi faciebat cupidiorcm . Iamque pceni-
tebat artificem fux ia&antix vcllctque non tam de fc magna prxdicaffe ,quippc lfta in
Regc cxpcriri non fine periculo eiTei Infuper fi minus quar dixit, faclo probaffct
mcn-
Digitize
Lfi. IX. Magia Confom , Dtjjoni . 117
mcndacemfr, firoikmquc babcri non finc difcrimine formidabat, orabat quospotc?
ratvt Regcmab co deuderioeuerteret,fed nihilcgjt. Quoenim magisrcculauit artis
expcrimentum ,eo magis Rcgcm acccndit. Vbividct, non fc cuafurum quamuis im-
pleret, qu$iaflaflet,oratexportariarmaomnia quibus lcfio poffit Ifufem j deindc vt
cxtra fonum cytharc confiftant nonnulli,quipoffintad fcvocan, curauit,ereptamque
manibusCytharamcapitiiubcnturillidcrecancntis. Omnibusiam ritc inftruftisRc-
gem cum paucis in aula rcclufum cythara aggreditur . Primum graui tono moerorem Rm Djn;je
qucndam audicntibus ingcrcbat, indefuccincndo plaufibilius in lattitiam vertit, vt viMuficann
pauIumabeflet,quominusiocabundi difliiltarent. Tum modis acrioribus intcntatis ^orem a-
indignationem quanckmconcitabat,qua?vbiinu3Juit, rurereRcgemaftantefquecer- Qus'
nerccrat. Moxiignum dedit dclitefccntibus vt introirent, Regemque iam fasuien-
tem continerentiliisaprimum ex condiclocythara,Rcgemdeindc aegrediuntur . At
tantum fuit robur viri , vt pugno quofdam exanimarer ; Inde multis obrutus puluinari-
bus ardorille conquieuit , fcd cum iam fc rcccpiflet, vehemcnter indoluit fxuifie^
fe in eos,quosantc habuitfidifllmos. Eccehiftoriam prorfus mirabilem ,quam&re-
fert SaxoGrammaticuslib.iz.ferutautcm hunc Regcm Ericum diftumcognomento
bonum in tantum furorem exarfiffe , vt eflraclis atrij foribus arrepto enfe quatuor traf-
foderit; vbi vero mentircftitutusfuitrelidoProairatorcrcgnifilio Hierofolymam_j
cxpiandorum homicidiorum gratiaprokaumatque in Cyprodefundtfifuifle , Vbi fa-
nc nonparumdubij occurrit, quojiodo tam inefiabilem vim Cytharar fonus habe-
repotucnt,vt Regem ex fe,& iua natura bonum, clcmentem, mitcmqucin tanto*
furores rapcrc potuerit? Nam Alcxandrum a Timotheo in rabiem aclum & ad armoru
apprchenfionem in cythara concitatum non adco rrurum fuitin Rcgc efferuefcentisbi-
lis, &animi prorfus Martij; cttm cnim eflct rcfcrtus fpiritibusioncis,hiautcm modulo
Martioconcitatioreseffccii facilc effeftum furoris aperitoCythar^dccuiingcnium-.
Alcxandri notum eflet, inducerc poeciant . At quomodo hunc optimum Daniz Regc
ir^tamexcefliuum mcntis ardorcm incitarit, non planc pcrfpicio . Certc quo minus hic
effcSusprorfiis naturalis fucrit, altquor.circumftantic, mihi perfiiadent. Nam petit Cy-
thara:dus, vt furcntc Regecythata capiti fuo illidatur, caquc illifa deindc Rcx cotinca-
tur . Quca&io nefcioquod paclum implicat . Nam fi,prourisfe iaclabat,homines in_»
^uofuisaffecltusanimique commutationcscythar; fonocxcitarenoucrat,curfurentcm
Regem a vehemcnti animi commotionc > renuffioribus modulis ad mitiorem ftaturru
non rcuocabat?prout dcTimotheo &Pythagora, iuuencs exlibidine exardcfccntcs
ad contincntiam rcuocatos hiftorici referunt. Tergiucrfatio quoquc qua cum pro-
mifli ericiftus pccnitcbat, clare oftendit , fe infallibilem in Rcgc eftecium prcjciuiffe ,&
confcquenter,nc magnum pcriculum capitifuo immincret,timuifle. Cur quoq;Satclli-
tesextracytbarcjfonum ftare voluerit, non videocaufam^rua. Muficanon omnibusvt
duftum eftcbdcra modoconcitandisapta fit, fcdpro diuerfis naturarum coditionibus ,
ahusalitur mouebitur. Pactum igitur hic haud dubie aliquod implicitu fuent, quo cun-
dcm effectum in omnibus tam potcnter produxerit . Vclfi non iueritpaclum,Dzmonc
tamenhuic aftionidicamfe immifcuifle, vtiinSaule,quem moxvbi fpiritus malignus
inuafit,ita infanijiTe lcgimus, vt nullaDauidicacytharafumcicns fuerit ,ad eum expcl-
lcndum ;Nam ecrttimcft Saulem a Dauide non femper curatum fuiflc , fiqujdem bis
pfallcntcm lanccalua transfigerc conatus cft;ha»-moniofo lono ad tam violerTtam atr$
bilis a Dxmonc confcruatam commotionem difTipandaminfufficicnte. Quamuisetia
odium Saulis, in Dauidemcoccpturo plurimum peritia? artis Dauidicc, dcrogare potue-
rit. Verboin huiufmodi prodigiofiscurisper harmoniam peractis fmper naturali a-
fiicni alicjuidpnjrcrnaturaJecoextitiffccrediderim, prcfcrtim fi coufquc mufica; vi
infanianti vt io hora icidia etiam aperta fcrantur quemadmodum in hoc exemplo prje-
fe n te, & Rege Saulc patuit . Taratifmo enim affcdi, ctfi Mufica? vi morcs cxoticos pror-
fusafiuraant,&lymphatisproximifint,nunquamtarncnauditum fuit cos cuiquam_i
vimintuIiflc,vtpoftea dicctur. Porro quomodo furdaftri, Ifchiatici alijque morbi
# Ee qui-
Digitized by Google
2ti ^Mufurgi^Vniuerfdu
«juidam curari potuerinr , infequentibusdicetur. Nurteadcuram eorum quiaTaran-
fulaintoxicadfuntjcalamumconuertamus.
»ro? t i«mtup minul$m non ♦ novuW .) uni<3tnr:.i i'»c:noj( raaJnierrxi**
C A P V T IV.
De Tarantulae morfii intoxicatorum curaprodigiofa
perMuficam.
Nlhilquidem meoiudicioanVtibuseffeftibufq, quos in toxieatis fuoveneno Ta-
ranrula producit admirabiliuseiTcpoteft, ita vt cxperientia infallibih fretus,om-
nes de prodigiofamorborum cura pcr Muficam pera<fta produdtos efTcrftus huius folius
duclu demonftrarenospoiTecredamus. Verumcumdehuiufmodi medicina cxpro
fellb traftaucrimus in Arte noftra Magnetica , hic fummatim tantum cadem repcrerc
vifum fuit, nc tam notabile^r//i Canfarti ^ <^D/^)/iiargumentupra?tc.ijiTc vidcamur .
Tarantulx quidcn.formam naturaro,proprietatcm, ortum, mtentum ,aliaquc fuse
tra<ftauimusin citato opere Magnctico;qtiare ijs omiffis, tria tantum hic preponcnda_*
duxi, qux ad imtitutuin noftrumfumraoperc conferunt . Sit igitur .
Quseftio 1.
Cur Tarantifmo lah>rantes nullo alio nifi harmonico medio >fiuc^>
fola Adufica curaripojjint ?
|VantaMuficx visfitinconcitandisanimiaffriftibus, &qua?nam huins harmoni-
cc; energixeaufafit,inprc;cedentibusfusd oftenfum cft i nunc rcftat vttandem
ofte ndamus , quomodo vis morbi in Tarautifmo laborantibus , vi muficc. dc-
pclli polfit,inrirmufquc integrafianitati reftitui?Sinevllisigicur verborumambagibus
propofitum nobis ratiodinium ordiamur .
Ciim chordx fiue fidcs,vtin prxcedentibusdocuimus, maximam virahabcantcon-
mcivis. citandiaerero ad eum modum, quoipfx n.oucntur ,proportionalique hac lonorurru.
miftura harmoniam auribus, ammoquc iucundam cxcitcnt , Ht vt hac fidicina harmo-
nia , cx varioproportionar oque chordarum motu aci harmonicd concitctur , acr vcr6
iuxta impreffos fibi harmonix motus fimiliter concitatusintro pcnetrans , phantaftica
facultate iucundo motu occupata, fpiritum attcnuando fimiliter quoquc moueat , lpi-
ritus motu attenuatus,rarefa<ftufque muiculos&arrci las inciniaiqueribras , ipir;tuum
receptncula,commode afficiat ; fibr^ muiculiquc Ifctcrtrhi vtncni vch.culum cumhur
QuomoJo mor acris , mordax , eVbihofus fit, intimis fibrarum medullisabfconditas i fir vt is vnau
\k»hbltT.U cum v^neno fufcitato rareravSus,calefa»ftufquc pruritu quodam, fcu vellicacione rotum
iur. mulculorumgcnus afficiat; pancns verohac fibi grata vellicanone dulciter aftetftus ,
in faltus prorumperc cogittir ■, faltem totius corporis , humorumque commotio icom-
morioneinquecalor, caloiemtotiuscorporis laxatio, pororumquc apertioi & demum
pororumapertionem vencnofi halitus tranfpiratio ncceffario confcquitur . Quando-
quidcm vcjovcnenum iraprofunde radicatum eft, vt vnafaltarionccxhalarc nonpof-
ut,hincfingul>sannispcdetentimaliquaportio motu euaporat ,doncc totum confu-*
matur. i
Diuerfid.- Quod autem diucrfidiuerfisinftrumcntis muficis afficiantur , id comDlcxionum^ ,
mcnti$ affi. tempcramentorumqucautTarantulaiuni ,aut hominum diucrfitati adlcribendum_.
ciuntur pro exiftiracm ; qui enim mclancholici funt , vel a Tarantulis obtufiorisvcncni i&ifunr,
pleVioouar tympanispotius ftrepitofls , clamofifqueinftrumcntis, quim chordis& fidibus afficiu-
hommitcd. tur icum cnim humorcraffusfit, & lentus, fpiritufquchumoris dilnofitionem fequan-
ftftutioae. 41 ri7r
tur,
Digitized by Gooole
LibAX. MapaConJomyft) Dijfoni . 2tf
tur , ad concitationem diffipationemque corum magna vis requiritur . Hinc Tarcnto
icribiturjibipuellamfuifTeTaranrirmoarlcc^am) qux nuliis alijs inftrumentis ad fal- nirIt>^pa°°
tandumcompclhrx>tcrat,prxterquamftrepitu tympanorura , bombardarum explo- niscuranpo
fione , tubarumclangorc, (imilibulquc inftrumentis vchementcra fonum excitanti- tcrat'
bus jlcntumcnim venenum,inIcntxfrigidxquccompIcxionis corpore,ad diHipacio^
nemfui,nonnifimagna viindigebat. Cholerici ver6 , & fanguinci, cytharar, tcftu-
dinis , chelium , clauicymbalorum fimul concinnatorum harmonia ob raobilitarem_. .
tenuitatcmque fpirituum facilc curantur.
Eft prcterea hoc vcl maximc admiratjonc digniffimum , quod hoc venenum idem_»
prcttct in homraccxfimilitudine quadam natunj , quod in Tarantula proprio fibi fub- J-Jj^fj*
icfto; ficut cnim vcncnura muficacxcitatumcontjnuaraufculorum vellicationchomi- xonm lara
ncm ad faltandum excitat, fic&ipfas Tarantulasjquod nunquam crcdidiflem, nififu- «»!aobferua
pricitatorumteftimonio Patrum fidc diijniflimorum idcompertumhaberem.Scribut
cnim huius rci cxpcriroentu inciuitatc Andriain Palario Ducali cora vnocx Patribus
noftris,totaquc pnjterea Aula faifium cfle . Nam Ducifla loci,vt hoc admirabilc natu-
xx prodigiunaluculcntiuspateret , Tarantulam data opera inquifitam ,conchc; aqua_j ^*^1™^
refcrtc, ,atquein cafuprafcftucam tenucm libratam imponi , mox cyt.harc.dum vocari i^J.10" *
iulfit, qu$ primo quidem ad fonum cyrharx n: llum motus dcdit vcftigiura , mox tame
ybi fono humoriproportionato prcjudcre ccepit,beftiolafrcquenti pedum fubfultatio-
ne, totiufquc corporisagitatione , laltationcm non affeftauit duntaxat ; fed & vcr£ ad
numerosharmonicosfubfilicndoCam vcr^ exprdfiflevifa cftiCcflante quoque cytha-
ridoceflauit&fublblrarcbeftiolajhocverd quod pr^fcntes tanquam exoticum in_.
Andriamirabantur,Tarcntipoftmodum ordmanum efle compererunt . Vbi fonaro-
Tesquiraufica fuahoc malum enampublicis Magiftratus ftipendijs ad pauperum rc- Tarantuls^.
medium,folariumqucconduaicurareconfucuerunt , ad curas paticntium cercius fa- JJ^?^;
ciliufqueaccelcrandasprimo exinfeclisqucicrelolent, vbi,quoloco , aut campo,& p0rtioaatu
cuiuscolorisTarantulaerat , a quamorfuslplisfit inrlidtus. Quofacto indicatum locu laicat.
protinus,vbifrequcntcs numcro ,atquc omnis gcncris Tarantult; retium tcxcndorum
4aboribusincumbunt,accedcre foIcntMedici cytharcdi,variaquc tentare harmonia-
rum gcncra, ad quc;, mirum dicnj, nunc has, nunc illas laltare, non fecus acin duorum
polychordoru arqualiter cocinnaroruperfonatione^ille. chordc. qux fimilcs fibifucrint
tono, & xqualitcr tenfc mouentur , reliquis immotis , ita & pro fimilitudine & condi-
tioncTarantularum,nunchas, nunc illas faltare comperiunt ,ciim vero eius coloris
Tarantulam quxa. paticnteindicata fucrat infaltum prorumperc viderint, procerrif-
fimofigno habent, modulumfehaberc vcrum & certum huraori vcnenofo rS -m&ini-
^ovnt proportionatum , &adcurandum aptiffimum , quo 11 vtantur ,infalhbilera curx
•cfTccnim fc confequiafleuerant .
Contedarium I.
Hlnc patet cundem faltationis crTccnjm prxftari in ipfaTarantula,quem hcc in ho- vifcofunv->
mineiftopra;ftarefolet,cuin cnim humor huiusanimalculi valdc vifcolus,ac »nimal fub-
focilefonoro aerc obfubtilitatem,vtpote ad recipiendum fonurafubictfumaptiffimu, jj^™,1"^
cicripolfit : fitvtis motu acris harmoniciconcitatus,firaiIcmprorfus illi , quc; aSona- Ium.
torecfficitur,vibriflationcm cautetur.vndcaniraalipfum velutipruritu quodam affc-
ctum ad faltum concitatur ; pr<;iertim fi fonus humori commoucndo fuerit proportio-
natus; vifcofum autcra araneorum humorcm foni fubiectum capax efle,Petrus Martyr ^
inhiftoria fualndixOccidcntalisteftatur , vbi ait , certum quoddam arancorum ge- ne,ind,Ciio"
nusinlndiarcpcriii,cuiusvirusextractnm adcotenax fit,vtnon in filatantumcedat «o fidiufcr-
jndigenis,fcd&loco fidium,?tfericum cum Bombycc apud nos,fcruiat.
Qudd igitur animaJ ad laltandum moucatur, id humoris difpofitioni ac qualitati ab
icrc barmonicc concitato facilc mobih adfcnbcndum putcm i fi enim citatum in vi-
E c i fcofo
Digitized by G(
±*e MufurgU FntutrfalU
fcofo humorclatcntcmfenfibuspcrcipcrcpo(rcmus,ccrtcharmoniam non abfimilem
ciufifahus ipfi,qUamriclibusfonatorcscniciunt,fcntirc poiTtmus. Quod& ccrta qu^dam ex-
penmcnta teftari vidcntur , vti in pr^cedcntibus dittum eft . Vidcmus cnim quofdarn
ad certum quendam fonum , feu ftridorem maxima dentiura moleftia affici, dum ftri-
dorhicingtatus, mufculofasgingiuarum partcs vcliicare folct. Quodetiam contin-
git ,ilinftrumcntialicuius Hdicini collumdentibus apprchenderis, totiuscnim corpo-
risfpiritus per huiufmodipartium continuationem in agicationes quafdam prorfus ii-
milesipfis,quastremebundachorda inacrefacit diftoluitur, crifpaturque ; qux pul-
chrc quoquc cxpcrimcntisfupcrius in muficC; magnetifmo dcmonftratis oftendurrtur,
Tarantula morfu fuo hominibus humorcm qucndam fubtilem , qui Iatentis pcnctran-
tifquc vcncniveluti vchicuJumquoddaraeft,infundit, fic vtW a folc aeftiui tcmpo-
porisperiodico calore excitatus , in totum fc corpus, prxfertim in artcrias , mufculos,
fibrafque intimas fc diffundat, vndc is hoc pacco paulatim ad harmonicos motus rcci-
picndosdifpontrur ,difpofitufquctandcmadharmonia* rationem raufculosveJiicans,
inHrmum,vehtnolit,infaixusprorumperc cogit, atque ita intentusfanationiscrfe&us
prefotur.
Confeclarium 1 L
C
'OJliges fccundo , quod ficuti non vnicuique Tarantular qu^uis modulationcs c6-
t ueniunt , fcd ccrtis ccrt$ , ita & homini ab hac vej iJJa Tarantula iclo ,hjec vel il-
lamodulatioconuenit.ali^emm vtdi<ftumeft,nonmoucntur nifi vehemcnti ftrcpi-
tu, vt contmgit in ijs Tarantulis , qux tcnaciorc humore preditarfunc, lta in homine-/ ;
alixfacile & ad quemnisproportionatum illisfonum moucntur, vcluti in ijs que. fubtir
li & biliofo humorcprcditc funt, motu cnim facilc in ijsattcnuantur fpiritus vcncnofi %
quicumacrcsfint&mordacesjveJlicationc fua mufculoium genus mfcftantcs vchc-
mcnter ad faltum alliciunt : Si igitur mt lancholicum hominem icerit mclangoga, eura
torpidum reddct&fomnolcntum;fichoIcro20ga,cholcncum,raobiIcm, inftabilem,
phrcneticum & martiosfurorcs fpirantcm efhcict , & fic dc alijs , prxfertim fi mufica_»
Tarantiaco rcfpondcat . Quis autcm fit fonus proportionatus vcneno, merito quis du-
bitare pofict ; Dico igitur veneni qualitatem cxacatam ftatis temporibus non fccus ,ac
omnes morbosperiodicoscbulJitionem,fcucommotioncm quandam humoris cauia-
re,humorcm autcmattenuatumvivcneni infubtilifllmaquxdam vclutifila intcr mu-
fculorura «Aacw^i» difHari , quc, fiexhuraorumconditionc taJia fucrint,vt factlca fo-
rocxtrinfcco harraoniccconcitentur; adfonam veluti proportionatum fubiecluca^,
9c ipia motu vibniTata, mufculos quibus adhcrent, cura veiiicatione, tum mordacitacc
matcrioe in faltus prouocabunt ; Hinc quantd fonus maiorera habueric vocura notuia-
c«*fi*aprbu tumqucdiminutioncm ,atqucacuti grauiiqucvocura , in Tono hcmitonijsfrequcnti-
nu pio tj" bus rcferto, maiorempermiftionem,tanto gratiorcm futurara hoc morbo affeftis mu-
uotncis. ficam;Excclcritatecnim motusvchcmentjusmufculos vellicat , & confequcntcr ad
faltandum vchemcntius lollicitat . Hn-cCythar^diquantura ficri potcft, vanjs vocupi
diminutionibus,& vt plurimumin tono phrygio, obrrequcntia quibus conftat hcnii-
toma , moduJationes adornare foient .
CA-
•
tized b/ Gbog
I
Li&JX. Magict, Confoni > & Difsoni : ji /
C A P V T V.
l De diuerfis diucrfarum Tarantularum
proprietatibus.
HOcporrdprodigiofum p$ne &prorfus paradoxum non immeriro videri alicui
poflit, vnam vidclicct Tarantulam cx diifimilitudine quadam naturarum altcri
pcnituscontrariari i ncque enim vnum inftrumentum patiuntur ,neque faJtus,ncque
gcftus,atque iymptomatacadem, fed proriusdiucrfa . Quod cumHiipano cuidam-.
tunc tcmporis Tarcnti commoranti fu.iX.-t rclatum, fcrtur is rifu primo rem excepilfs— »
ncque teftimonio multorumfidedignoium, donecm fc ipfo rcipericulum fecifiec,ac* Taraoruhc
«quiefccre voIuuTe . Duas igitur Tarantulascolorc & qualitatediucrlas inquificas manui """^*1 r*
impofuiCjlaceffitafquevltrodiuerfisinpartibus manus fux punauras infigi permifit , ^butas^co-
Morfibu^ igitur acceptis vcnenoquc pertotum corpus pauiatim dirfufo,fentiuntur mox firmaoB bi-
paroxyfmi grauilfimi & mortis an<juiiix; aduocantur confcftim cytharcdi, AuIetx>om- jjjj1* mtn-
nisgenerisMufici, varia tentantur harmoniarum gcnera; fentit tandem infirmus ab
vno modulo fortiter ad faltandum fe folicitan, fed fruftra , quantum cnim vnius venc-
num Tarantulx ad faltum foilicitabat , tantum alterum venenum , vtpote totafubftan-
tixfimihtudine contrarium, refiftensafalru rctrahcbat. Tentanturiterum alijsadhi-
bitisinftrumenrismodulacionumaIixfpecies;verum ab vnaearumadfaltandumitciu
pocenccr fcinftigari fcntit, icd fruftia , venenum enim hoc ad faltum concitatiuum a_»
prioriincompoiTibili&prorfuscontrarioitaeft inbibitum, vtquodvnius concedcbat
faculcas, altcrius irremcdiabiliter ncgaret; in hoc igitui qualicatum contrariarum lutta
tonftitutusinfirmus, dum nullu n rcluftanci nacure. , inimicorumque huraorum fero-
ci$ rcmediuminuenirct, neque vJlaivcnenofc; qualitatiscxhalatio concedcretur, vita_.
tandem miiere non fincdoiarc &comrniferatione prcjcntium cxceflit , cxemplo fuo
doccns,quam temerarium fic, quamque pcricuiofunifinccaucela & circurafpektionc
fcfcfuneftis huiuimodi experimencis exponerc_-».
Nifiigitur venenumMuficatjauipiraueritjCcrtumeft, Tarantiacum viuere non pof- venmum_,
fcautfaltcm vitam miferabiiem grauiifimis lymptomatis plenam degere. Quod duo ,lk""l[^kr"c
aiia exempla confirmant j e Sacro Cappucinorura Ordine quidam Tarenti morius a_» b<t.
Taratula erat,cuius appetitus naturahs ad aquaslyrapidas ferebatur,hic dum eode,ceu
Magnccica quadam co^nationerelationequc Taantiaci ad Tarantulamappttitu fcr-
retur, neque a iuper mribus balnco, muito minus rcmcdio omnibus communi,ialtu vi-
dclicet, ad morbi vim infringendam vti perrailfuscfler ; tanta dcmum mordentis qua-
iicatisciiicaciafuitincicacus,vt quadamdiec Coenobioeiapfus veluti mentisinops,in
marc,adquodiummoimpetu fercbaturingreifusfit,vt hocrefrigerioaiiquod lalutarc
ftimulantis moxbi atrocitati remedium inuenircr, fed aliter accidit : vbi cniui falutcnu,
quxrebat, mortem inuenit; nam maximo omnium dolorc fubmcrfus, in mari pcrijt .
KobercusSancorusNobilisTarancinusaTaranculamorfus, quod ncfciebat,ad extre-
ma paulatim perduftus fuit; Mcdicis morbi nulJa fignadignofcere valentibus , in_»
mentemtandcm vcnit vni exaftantibus idquod ctat, NobiJem Tarantifmo labora-
re,pjacuitin confiliomedicoconieciura, Mox Sonator peritus accerfitus inagonia_»
conftituto fiftitur,Joco luctuscbniucta tcntantur modulaminum genera, ad quorum_.
vnum maioiuo pioportionatum,isqui immotus, omniumque fuorum minifterio de-
ftiturus Iectoaffixus detinebatur,gratis harmoniciaerisrepcrcuifionibus e veternoac
lethifero torpore excitutus ahquantulum tandcm incipic languida mcmbra moucre_->,
«ieindeiactare brachia, mox fonocontmuato , viribufquc reiumptisin iecto federe->>
torquere coJJum , mtcr nx cx Mufica perceptx de Wtationis manifr fta indicia prxbens ;
deiadecytharxdo aiacnus perionanre , etiara in pcdcs fe fubrigere , quid amphus?
In
Digitized by Goo
^O^lC
222 Wiufurgia VniuerfalU
ln choreasdemum difToJui tanta vehcmentia, vt contineri vix poiTevideretur, qui ioi-
turpriusnarcoticxqualitatisefficacia fepultus.ad moitis porras adduftus videbatur ,
admirabilirefonantiscytharardienergiaexciutus, atque in fudorem omnibus mcm-
bris refolutus,mox perfcclx fanitati,vel hoc viiicochorcxexercitio reftitutus,libcr im-
poftcrum ab omniinfirmitate vixit.
i ! Qua^aio 1 1. , ?l- m
Cur ^TarantiJmo affecli certis quibufdam coloribtu
tantofere delcttentur?
Dlftum cftdiucrfasTarantulasad diuerfos colorcs Tarantifmo affeiros excitare »
quod quarationecontingat,iamexpJicandumeft. Suppono itaque tanquam
experientia comprobatu,adeumcoIore iclosinclinarc,qucm taratul? ptcfeferuntiita
vt ij, quia Tarantulis rubris vulnerantur,ad colorem rubrum flammeumquc inchncn-
tun quia viridibus. ad viridem, & fic de coeteris. Itcm qua- Taranrulx aquis fluminibus
aut cifternarum crcpidimbusafficiuntur , ictos ad aquam fimilitcr inciinanr : qux verd
Iocis calidis& ficcis,ad biliofas a^ionesTarantiacosplerumqueconcitarefolcnc .
Quodficomplexio hominisTarantulacrefpondcrit,tanto effefturo vaJidiorem prc-
ftabit. Sunt igitur quaedarn animalia venenofa , qua; prorfus eandcm affetftioncm,
quamipfapatiuntur ,morfu inalios rransferunt.itaDipiasferpens >cumfcmpcrfcrui-
dafiti ciucictur, talcmquoqueefficit mordendoin homine,iuxtaillud ,■
Vt fitis hanc torquens nuUit extinguitur vndis»
Sic rahidam morfu concitat iUa fitim .
Ita canisrabidi morfus cam paffionem, quam it> cane cfficitctiam in homine prcftat,
videlicet vJ&&o$'w} fcu mctum aqua? ; Ceraftes quoque , vt al> .£gyptijs acccpi -vv&-
/&9<a#,feu, metumignis Iucifquetam in ferpenrcqua n in homine cius veneno mfccto,
incutit . Ita torpedo torpida , torpida membra teddit,&ficut parens quoque poda-
gra>Iepra , cpiJcpfialaboransinfeminerilio eofdem morboscommunicari non fecus
Tarantularum diuerfarum vcnena abinfitafibi proprietate vidcntur icli animum ad
cum colorein, quem ipfa*rcferunt,feu quo ipfa» recreantur, occulto Magnetifmo, feu
cxcaquadara natur^ fimiiitudine inclinarej Tarantula n autemcerto colorc recrcari
inde patet, quod indiuerfisplaniscoloratis impofita» idplanum appetant , quod ipfis
colorcconfimilcfuerit. Exquofequitur, quodficut propriushumorvenenofusphan-
Caara tafiam huiusanimalis ad hunc vel lllum colorem , vt naturxfuc confcntancum autco-
Xt<»nsin- trarium,gratumautingratum inclinatific &idem humor morfu in corpus hominis
pAtat . transfufus ,cundcm Magnetica quadam relationc & occulta miraque correfpondentia
prafftabit effc&um i Nam fimul ac color, ex. gr. veneno fVmpathicus horainiaffefto oc
currcrit,colemox benc &commodeafficifenrit,male ficolorem fibi contrarium fue-
rit intuitus . Speciescnim colotis vifu perccpti phantafiar obi;citur vcluti gratum quip-
piam» vndc dilatatiofpiritus; fpiritus autem dilatatus fpeciei grat$ vector, le humori iu-
gitad Jpeciem vcctam lyrupathico.-Ex quo mutuo naturaium coniugio, grataquxda
refultataffectio, feu titillatio pruricns pcr omnes corporis fibras diffula,cx qua dcmuu
voluptas& defiderium veheracns,defiderato obiecto fe iungendi vniendiquc : ficuti
igitur Tarantifmolaborans, nun crorum proportionegrauiumque&acutarum vocum
miftura humorivenenofoproportionata& confimili ita afficitur , vt aunbus eriam ad
inftrumcntaapplicatis, eiufmodiharmoniam veluti auribus imbibitara , atquc fibi in-
corporatam obtitillationcm quandam harmoniciacris repercuffi percipiat, ita in co-
lorem quoquefympathicum vilus ictitantoardorcfcrrur ,vteam oculisveluti imbibc-
rc,fibique ob graram affectionem titillationemquefpiritus , qux indc cfficitur , incor-
poraxc vellc vidcacuriferunturenim fingulx potcntixa fpiiitu directx infua obiec"ta_j
cadcna
um
ea o
Ltb.lX. Magta Ganfont , &Dij[om. 22 j
eadem prorfus ratiune , vt in phantafic; magnctifmo di&um cit .
Qucrcthoc loco non immeritd quiipiam, quo pacto color albus diflipet, mgcr colli-
gat,ruber inrlammct,virjdis,puuiccus»aurcus oblcctct? qui in Taranturooarfc&isvi*
ridis & cjrulcus, tantopcrc dciectent , rubcr Sc coiulcus proiius ln cxotica qut;dam_
na9»«pwrapiant>cum hex non nifi pcr fpecies prcfiarcpoflint , quasex fe nudum rcalc
actionem edunt;proptcrca quod imperfectam tantum ac diminutam eflentiam ha-
bcant quam nonuulii realera, Sc altj intentionaiem vocant,vtpote quae intej reahum ac
enriumrationisnaturammcdiaftt. ... n -11 mfofmydtaijmi
KcfpondcovColurum ipccics ienfibilcs qualicates ciTc atque agendi vi prcditas, mi-
norc taircn, quam qualitatcsipf? aquibusdcciduntur. Quiscnim ncgetiumen aiolc
Iparfum pcracrem ;itcm calorem ab igne crTuium calcfacjcndi vim habere^ Eit au-
tcm lumen imago & fpccics Soiis,iiv ut caior forina vicaria ij»nis;nil igitur impedit,quo
minus obicvfta pcr fpecies tanquam per proprias ac naturales virtutes organa fcnfuum-.
lmmurent. Accedir , quod vcncnumTarantulaium hoc fibiproprium vcndicet, pro
conditionc fu 1 ad bunc, vel iilum colorem indinare . Humor enim in humano corpore
ita attcmpcratur, vt ad phantaiiam duce fpiritu, ipecic colorutc; rei informato, tetatur .
Ita cxpericntiadocct rubrumcolorcm mitihcc illos cxcitarc , quiab anaiogis Taran-
tuiis fucrint icTti; cum eni m 1 ubedo pcculiari aiftionc oculos propter igneac natur x iimi-
litudinemacccndat ,& viiiuos mufculos vellicct, vt in LconibusA fiubaiis apparet , in
oculis auiem maxima vis ipirituum colligatur ; ipiritus ifti dilatati & flammco colorc*
acccufi, muiculos tum vifiuos ,tum alios adnatos reliquis mcmbris correlpoudcntcs ,
vcilicent , h't vtcx hac vcll cationc ingenspruntus quidam fentiatur , vnde & motus ,
quos Muficaaerefuoharmunico multum promouct; Vnde&homo ex obicclo illoco-
ferisgratuiimi vna cura Muiica maxraiam voluptatcm fentjcns, vclitnolit in faltus &
tnpudia agitur . Eftenim cVcoIorfbiis llia harnu>nia,qu!r non niinus quam Mufica rc-
creatatque harcharmoniauBn aluto»ia maximam in concitandisanimi aflecltbus vim
poifidet, Nam vti cx fljuo, rubi o c&ruleocolore, aurcus &purpureus coloi es gratifli- Harmon.a^
mionuntur, iracx hilce -duobus viiiuis ominumcolorum amovniilimus , pariratione_^ colonbut
ciim vindis cxauicoA purpunogratiliimis coloribus fit compoiitus,& pcrfccriflimc loett
attcmpcratus, & non lccu&ac Diapafon conlonantiacx Diapcnte & Diatettaron com-
p <iitus lit; yti hqc pmnium pcrfcctiiimcau:cs muuct, (k ille oculos,ita vt cum natura.,
aJioJam voiuptatcm, oculoruinquc rccrcationem dcdiile videatur.
Quarftio III.
Cur ^T aranttfmo afftHi tam dtucrjos motus menttantur ?
Arantilmo aficclos tcmpore paroxyfmi diuerfos mores aiTumcrc fcpe* dicflum eft ;
X aiios quidcm militcs, quoidam DucesA Gul>cmatorcs,alios pugiIcs,nonnulIos
concionatorcs agere . Quarnturigitur vndc hiaffetftusproucniant? Ccrtum cnim eft
paflioncs huiufmodi anteanon fuiiTe, ijs vero moxvbi inftrumcntorum Muficorumfo-
nitum percepcrint, notabilitet tranimutari , quod vt explicetur , Notandum cft , eflc_j
qujedam vcncna ,que^ peculiari ratione vim in phantafiam habcant , vtpotc quorura_.
vi humores in totocorporc fufcitati in ccrcbrum elcuantur;poftcafpinrus, dcinde pha-
taiia i;fdcminuaditur:Poftrcmo dcnique fpirituum opc totiuscorporishumores,iuxta
conccptas in phantaiia fpecies pro varia tcmperamenti hominum ratione excitantur .
Vndemirum non cftfilpintuum opeinfcdtiid feeife exiftiment, quod ipfis aphantafia r,,itaCa ve.
cbijcitur,itavencnumadipfadeillatum , vt&aconitu n copiofiusfumptum ,homincs hemctcrcjr-
lnpifccs, anferes,anatej,mergos tranfmutate vidctur . Cum enim venenum iftiufmo- ^arm°cJ[;",
dl ex yifua ob intolcrabilem , quam excitat fitim ad aquas inclinct , phantafia ftatim_. pjta trasfor
Ipirituumooeijsfpeciebusadquasinclinat aflumptis,aquas fibi foliicite & labonose "^J^JJj
nn-it,earuroqoe vifu& poru infatiabiiiter gaudet.-vndeneceftarioid effedeiiderabit, der,jcta[.
quod
Digitized by Google
22-jf. . w sZWuJurgiie VmuerfalU
quod rcbus dcfideratis,vtifuntomniaaquatilia, maximcfrui folet, &confequentervj
morbi pcrpcruo phantafticum, ad defideracam rcm ftimulante,tandem Jxfaphantafi..,
cx ijsvnum e(Tc imaginabitur . Itafebriciunteslnbindefepifces optant ,quoliberiori
hauftu fitim leftinguant. E contravcnenumex morfucanisrabidiilJatum, naturaliter
ad aquar timcrcm mciinat, ridumque canis continuo imaginari facit . Phantafia enim
fpecic canis mordentisoccupata, pr^terca viquadam occulta ,aquisconrraria itaper-
cellitur, vt nefpecicm quidcm aquc- toierarepoflit, vndc &iU/,ej»o03» dicuntur.Non-.
fccusdeTarantulisratiocinabcrisjCumenimpro diucrfarum Tarantularu natura di-
uerfavcncna fint , diucrfosquoque humorescicrcpoiTunt ; hinc excitata venenofa_»
Tarantulas, excm. gr. colagoge, qualitas, humorem iftum acrem & mordaccm fibicon-
timilem in homine,&quidem in codcm cholcrico vchemcntiuscxcitat, humorautcm
illatusincercbrum,phantafiam ad id,ad quod aliasinclinat, incitat& hic harmoniolo
aerepercufius dilaratufqucperomnia mcmbra fc dirfundit, caacritcr ftimulando velli-
candoq;vnde mox motus humon cxcirato coformcs, aclus inqua indignationis^irc; ,fu-
roris,mobilitatis animi; fimilciqjiationalisanimipaiTiones excitatur,qu9 fulgorc cnfiu
euaginatorum , rubicundorumqueafpectu obic&orum magis & magispromouentur,
vtin prxccdentibusquoq; diccunicft; Cholagoga vero inhominephiegmatico mitius
ngit omnia; non fecus de Tarantulishcmagogisphlcmagogis , melangogis , in homine
ianguineo, phlegmatico, roelancholicoratiocinabcrc,qu$ cumcx prxcedcntibnscon-
ftent, htc Jibens omitto.
C A P V T V I.
Quomodo Prophetia & diuinatio harmonicis
modulis caufari poffint.
ESacro textu notum eft Prophetiam fubinde mufici concentus vi contigiiTc&prc-
cipuelocuslib.i- Reg. a j. vbi Samucl ad grceemProphetarum mifit Saulcm-.
vnclum in Regcm, quicum occtirriu,ent,&anteeospialtcrium& tympanvm, &tibiam
&cvtharam ipfofqucprophetantesvidiiTct, infiluitin eum Spirirus Domini&prophc-
tauitin medio eorum , paralip.i . cap.25 . filij Afaphat Heman &Hifpiain minifterium-.
a Dauide fcgregatiprophctabant in Cytharis& pfaltcrijs & cymbaiis. & lib.3. Reg.c.4.
num. 1 5 . cancnrc pfalte, fltfupcr Elileum manusDomini &c. Qaxritur igitur quarru>
vim & efficaciam iMufica haberc poflit,vt hunc tam mirificum effcftum pifftet in homi-
nibusetiam dono prophetix fupcrnaturaliter non ditans ? Verumvt haec folidiiis diC-
cutiantur, quomodo hoc loco prophetiam fumamus, prius dedarabimus .
Eft itaquc prophctia nihii aliud quam illa rcrum futurarum preTenfio, prxdi<ftio • vcl
lnftinftusDei,quoquisafflatus fecreta cordisv.cl aliaarcana rcuclat , quxvia natura-
lificri nequcunt.adco vt qui illa arcana&confiliaDciper afflatum Spiritus Sanclifinc
proprio iabore nouit,Prophera dicatur; Prophctia dici quoque poteft,dum maligni fpi-
litus ope multa abhumano fenfu aliena efficiuntur, vt fit in energumcnis , & oiim in ijs
quiagitabanturrurorepocticoincque agimus hic de miraculofa Prophetix prodttftto-
ncfeddc naturali,dc qua quxrimus, vtrum iJla Mufica vcreproducipoflit,de qua V3-
rixdiueiforumfuntfcntentix .
Aftrologi cum Magis Colcodeam Animam formarum diftiibutricem caufam affi-
gnant; ab hac cnim totius Magic; virtutcm hauricndam efle nugantur ,&hii;cfac~tum-.
cfle cur Saul accincnte fidicinc prophcta ficrct. pntant cnim animam pro varijs furoris
radibusmira facere, adco vtanimusfurorc muficopcrcitus, e carccrc cgrcfTus mcm-
rorum vincuia nullo cohibcntc tranfgrediatur , & diuino Spiritu concitatus omnia_.
comprehendat,futuraprcuidcat.fileomultaqux sd placita fua ftabiiicndacomminif-
cuntur indigna,qux dum alij.s operibus refcruauerimus , rcfutanda , hic longiorcs efic
nolui-
Digitized by Goog
IJb.lX. MdpaConJow^&Dfyoni . »>
noiuimusi Nonnulii volunt mcntem concenrupercepro cafleftem harmoniam mcdi-
uri> & illico dulccdinis illius fnauitarc aliectain>dum recordatur, quam admirabiJis fit
illa cotleftium corporum harmonia > c corporcis vincuJis auolarc, donec futurorum_.
Crjghitionertpleta redcat , &totum corpusagitci? , & velutifurore corripiary Veruraj
hx njjgae alibi ictuurrtur. Quomodo igitur diuinandi & prophetandi notitiam cx har-
monicis raoduhs rcfultarepoiTeputcm,aperio. Dico igitur Muficara exterius durata-
xatprophetiam iuuarc, quatenus animum attcntum rcddit , & a quibuflibct alijs co-
gitationibus rcuocat,vt vnico concentui vacct :fic cnim fidicincs , & cythara»di aiunt ,
niinquarnfefeliciores eife, quain vbi teftudinecainium cxprimunt: non quod Dcus
Uhj^ia?paratione,ficutinec fomnioad aliquidreuciandum', aniraumquc iJiuftrandura
indigcatiSedvtaJiquaratioocfcrerura ipfarum natuns accommodet, quocircaiac-
piuspfaitcprophctas vti voluit, vtanimusad harmoniam comparatus diuinum mflu-
xuin accipcrct,qucm nulla: imaginationcs » lerumque caducaium phantatmata mtcr-
tufcbarcnt , Nani prxterquara quod Deus harmonia fit , ad ciufdem influxura partici-
pandura , pet harmonicum concentum fibianiraos prophetarum difponerc prius vo-
luit, vt hoc hartnonico animx ii) Deum motu ipfi perfccuus voirehtur, exquavnione
dcuidcfcqucbaturaniraa-motusin notioncsoccultas rerum fururarum; Quo cnim_*
quisDeoper variaspra?paiationcs fucrit fimiJior ,rantocum Dcoeritvnitior ,& quo
vnitior tanto maions gratia; charifmate ab codcm perfundcrur, Hinc Sanctos Dei ho-
raiiKi, artrumcaducarum cura abitractosj&foia coelcftium terumcontempiauonc^
vacantcs , vtplurimuin Prophetiae dono p arditos nouimus. Difpofitiucigitur har- ^0^0""
uioniatantuinad.Prophetiain concurnt, minime cflcctiue>cum hiccrfe&usoinncsMu- Tto^phctix.
ficxfacultatcsJongc cxcedat . Sint nonnulli ftolidi huius tcmporisphilofophaftri ,
qui putcnt in aerc quandam efle vcluii rerum omnium wim^w vcl ldcam, llue ea
iic animailla PJatoraca fiucinflqxusccelorum,fiueatomorum conriuxus, quibusrcci-
procafiat aflccujum,conccpciuimquc communicatio,aded vtnaturaJiter quidam Jon-
giifimcrernotafecognofccre pofleaibitrcntur y&ficfubindenaturalfcm prophctiam_*
gcncrateinanimo hominis,vt vcl Jiinc appareat, nihiJ tam abfurdum efle, quod non. .
luos habcat feclatorcs . Quomodo enim Jiberx adcioncsfpcciem iut m acre rciinqucrc-i
poitnt , vti. capcre non potcft mOrtalis infirmitas , ita eofdem exphcari poiTc c»<A>ravarr
cxiftimo: Platonici vero nonnuJIi Iraius tam admirabilis eftcftuscaufam conftituunta-
mmam mundi inteliigentcm>putant cnim animam botnmis per harmoniain excitati,
eflc illiusvcluti particulam quandam , qua;dura a phantafaiatis corpo.cis abfoluitur,
ciuidcm cognitionwparticcpserriciatur, quamhabetilIa,curacniraarTeranttotuiu cor-
pus,totunvqucmundumabillaaniroapcnetrari,tantumhocrequirunt, vtfingulorura
4Bima? ab omr.j libcrentur impedimcnto , vt cadcm,qui vniucrialis illa anima cogno-
kit,per vnionemharmonicam vniti,cognofcant4 ,;
Verum cumharc dc mundana aniraacommcntumplaxonicumdoctrinar ortHodoxc
aduerfetur , Je iplam refurare videtur . Sunt & alij qui totiuswondi virtu tcra m anima
noftraincludant, adco vt iUam omnia cognofcerevclint >cumfeipiamcontempIatur,
3c omnibus extcrionbus relicias ad ccntrum mentis, fc recipirTquorum ahqui mteilectu
agent em a phanrafmarcctiamfi m hoc corporc verfcrur , libcranr, vtiinc eonuejiione
ad corporcas fpccies,intclligetepoflit: & hincprophctiam nafci voiunt. Vernm haec
ciim ahbi refuraucrimus, mancr,prophetum>dcqoaSacra ScripturaJoqiiitur ,pfalte— »
cancnte, nonfierinifidifpofitiue; ficuti Deus multis rcbus elerocntaribus velutiii..
gnis quibufdara ad gratiara hominibus confcrcndam , vtitur . Verum ciim dc hilcc^Sc
firailibus, fiisein Magia Agyptiorum tradtemus, eo Lcctorem remitrimus .
4 tJiincuio^ol^ inD*/ ii/ ^nttobfi.uj -jii-.iqub inoii! .(Kr.l.tiud rr;33u«lni.jV»1 .iuui
•o 14 ila coijii Jiiici amixrm i roqtuo onfitMUtl rp3ii?biri1uir25ioitqiiJ«n&iJi- .»«QTqub by
Ff CA-
Digitized by Cooole
»
ii^ MufurgU Vntuersalit
C A P V T VII.
Dc maximoMufic? effecTu,quem illa in corporibus copci-
undis habet,& confequenter de corporibus quac fono
fuo partim obeffe,partim prodeffe poffunt .
NVllum dubiumeflc debet,Muficam maximam vim obtincrcincorporibuscon-
citandis,dum cnim campane. puifantur maiorcs,dum tormcnta bcllica explodu-
turjtonitruarcboantjquantusacris^diumjfcncftrarumjturriumqucmotus^quifubin-
dctantuminualefcunt >vthominesvchementifonitu non dicam reddantur attoniti*
V fcd & penitus concidant exanimes , VcrUm dc huifmodi fono non loquifnur > fcd do
illo,quo nonnulljr rcs ad hunc folum fonum >& non alium ctiam fortiorem commoue-
tur.Curenim vnachordaad alteram a?quitenfam fonet ,&nonadexplofionembom-
bardii mirum cft . Eft cnim abdita tjuorundam fonorum vis ad certa quardam corpo-
ra, ita proportionata, vt iJia tantum,nonalia moneat, in vnis vim fuam,non in alijsim-
primat, ficutimagnesnon inlignum> plumbum, fimiliaquevim fuam cxercer, fed ia-»
confimili corporc, ita funtccrtifoni>quiccrtis quibufdam corponbus excitandisapta
funt>&proportionata . Qunmproportioncmfiquisfcirct>ishauddubie maxima natu-
fa* miracula eiusopepatrarcpoflct.
Contingitfubindc vtmultis coJloquentibus vna qu^piam voxlcamnum treroere—»
faciat,rcliquorum vocibusnihilineannpiimcntibus. Notaui quoquc lubindc vnam
fifttilam ahcuius organi chordam certamchciis maioristara acnter commouifl>,vt
plertrovibriflataviderctur. Ingcntis quoque molislapidemfempertremuifle ad foni-
tum certae fiftuljeorgani,hoc vcro fiicntc,i3crcliquisfonantibusnihil commotionisfuil-
Mirjdefonofcpcrceptura. MerJcnnus refcrt apud R. R.P.P.FrancifcanosParificnfesquoque»^»
eiperirhtu. id mitum> fcilk; dura organa puliantur pauimcntum circa diametri fincm , quar ex
quadrato nafatur , cuius otgana latusfint,ita concuti > vt ferme Verea, is, ne tcrra de*
ln'.cat,quod tamen mmiraclcntis, fivelproprius adorgana accedas, velab eislon-
g'iW»ccfdas^ Hinc raaximafumunturMagia?naruralis argumenta >cffec"hiumq,'pror-
s paradoxorum foiutiones > vt dum ad certum aliqucm (onitum ftatua? mouentur no
ad alterura , de quibus in Thaumaturgia fonorura ex profeflbtradetur. Hoc codem_.
pacloadcatadupasTyburtinasannulus quidamfareusdorauivicine, iniertusfpc&atur
Vehementi cadentis flumi nis fonitu perpetuo mobilis . Habeo & cgo in Mufaso mco po~
lychordum>cuie3 vnachorda>nuHailiarum ad viaturcampanc fonitum mirabili vi in-#
fonosanimaturi Verilra dehifce fufiffimc infequcntibus. Cuiusquidem rci aliaratio
noncft>nifipropomonaraearumharmonicaacris coramotio>qua vbicumquecorpus
reperent fibi proparcionatu m,ii lu d ex fimiii raotus gencre atfiar,ade oqi h uc coll . ma t,
omnes illajcxpcricnjtia:, quas in printa parte huius produximus 4
Vndccondudoficfu,t&fcirctproportioncm,quam fonusalicuius inftrumenti ad ipu
ritus,& mufculos artcriafque humam corporis habct, huic nihil faciliu s futurum , quam
hominerain quemairaqucarTcc3iimrapcre;&in faltuspro moduloru rationcpropor-
tionatos, vtdcTacantifmo ajrfeclisdixiraus^concitarci fiprarterea proportioncra foni»
qiumquifqucad 4. humanicorporis humorcs polfidet, cognofceret, nulJum tarru»
obftinatummaJum^iiirii mitatciuqueitaradicatan^quam nonlolalmius foni vidcpel-
lerct, mihip«tfuacbio»dcquoj& inMedictna Confom>& Diflbni fusc1 e* profeifoagi-
mus. Pofluntautcm huiufmodifoni dupliciter confidcrari, vel vtfint proportionati ,
* Vel difproportionati>priorcs harmonicos humano corpoti maximc falutifcros efle pro-
bauimusiDcdifproportionatis igiturdicitnus contranurain corporibushumaniserTe-
clum praeftarc > vocamus autcm difpi oporcionatum » vcl qui ob vehemcntiam fuam ap«
tus
1
Digitized by CjOOO
■
Ltb.tX. oMagi* Conjbni, & DiJJbnit *ay
tu-s cftlxdcre, veleffe&uraahquemdolorificum in corpore exciwc potrft. Vt inve*
hementia tonitroorum, quo plurimos exanimaros fuiflfe, prxgnantes quoque abortiuif-
felegimus . Ex vchcmcntifiquidcm fonotcrror,ex tcrrorefanguiniscx circumfcrcn-
tia ad centrumcouio,cxhuiufmodicoitione metus ,paUor , imbecillitafquefpiritus,&,
Motricis facultatisorgani, & confcquentcr deliqviiuoi2autexanunatioconicquuntur.
Digrefsio de captura pifcis Pfyphia? (vu]gdt>ejce Spada) gue,
in freto Mamertino ftatis anni temporibus perficitur ,
& vtrum Mufica vim aliquam in animaJia obtineat.
:wl.;iv dv. , Zi\y\TQ$fa ;. . i n lODioqaitfitami .jaaco. i tpaJbtib
Mlrum cft,&vixcrcdibile ijs,qui vcnationcm hanc,autnon vidcrunr,auc cidem
nonintcrruerunt.Peragiturhccvcnatio,in nulloalio,quod fciam Europxmari,
nifi in Sicilia,& pot ilfimu in fr cta,menfe Maio.ira aute inftituitur.Pifcarores pcriti difto
rnenfe, & codifto die fummo mane.cum cymbainftituto ncgotiopcculiarimarcficulu,
quod Pbaro vocant,ingrediuntur , Vnus intcr coeterospiCcatorum,&pcritior,&robu-
ftior hafta itidem huic negotio pcculiari mftructus proram cymbx occ upat,altervcfbi$ p|J5!r*pifc«
fingularibus pifcem alicubilatcntcm inuitat; qui fimulac vcrbapcrcepcrir,mox, miru pet cena_>
difiu,ijs veluti allcclurafe prxlcntcm fulir, qucm haftatus in prorawTcator oportunefe JjJ* veM*
exhibcntcm, haftai"ummainduftriavibratacon6x\nrupratdamtandcxnopimam,& opi- '
parammcnfisMagnatum facit .Scdjpartvcularemrattoncm,huiusvcnationis hocloco,
cumextra fcopum noftrum fit ,commemorarenon attincr.ied quomodd hi pifccsad
ccrta quida verba & voces pcculiares,& n6 ad alias fc prc^etesexhibcat,dicam; multi
putaruntveibailla cftccpnfuia ,& ■ Nautistantum huiufmodicflc nota , Nonnullivcr-
bishifcepifccsvelutiincantamciuoquodam incfcaricrediderunt .Egodum an.1638.
ij.dieMaij, Meffanamuanfirem, t. tam procedendi rationcm ab ipiis pifcatoiibus ,
vcnationiprxfcns,acccpi,vcrba, quiLuspiiccm alkftarcioient,uinticqucnua_..
Mantajfu dipaianu . ,r >[, . . ' .i < ,ruraod
. Palkttu dipatanu :• :• Trins-jb rmht.irnnrn [..
.;»..;;• ';ii>br/ t»» ir>'< Tffwidpk Jkgjtfa uto q .-k ? : ul:^-,3m.,3.'ut fav rdttvfc-l,
pMlettudt paenu pali
•:»•!:: im i#. Lajiagnela .,t|bi^» .«'O.b ji.t-:; I '
Mancata Jligncla
Pro naftu varau prejfu davifu,& da terra.
Atquehxcfunt verbaexore pifcatorum exccrpta, acf quortfrn prorationem pifcis
velutiattra&usmoxcymbxfefiftit. Quomod6 itaque hoccontingat,cum raultorum-
torfcrit ingenia, nobis reftat explicandum .
Notandum itaquedupbciter hBnceflfeclnm attratfi pifcis per vtrba condngercpof-
fe,phyfic£, fiue naturaliefficiente, vel paraphyfire , fiuc prxter naturam , vel cxpaflo
quodam cum d5monio,fiueimplrcfto,iiQecxplicrro. Si pofteriori, vt multi putant,mo-
do contmgat huiufmodi effeclus, illud ritc inter incantationes rcferri porcft. Nouimus
enimraultosrcrpentcs,volucres,ferafqucccrtisverborum ex pa&oconfiftorum fub-
rnurmurationibusincantatasin vnumlocumcongrcgarcfolitosfuiffc. Verum cumin
huiufmod: ex pacto inftitutis operationibus vtplurimum interueniant alix quxdam ve-
riusfupcrftitioncsjquaraoperationcsphyficar, aliiquccircumftantix dcprauatx, tem-
pus,locum, fitura, numerum verborum conccrncntes , phyficis operationibusprorffls
contrarix,facilc quoquc peritusphilofophusex huiufmodirecenfitis circumftantijs ve-
ras opcrationcspbyficas ifupcrftitiofisdiicernet . Et ccrtc diii, multumquc in hac per-
fuafione fui, diAam plyphixcapturampcr incantamentaquxdam,&prxftigiasfieri,do- .
ncctandcmpcnitiui rcintrofpcdta , difcufsaq;opcrationem finc vllafuperftitioncfieri
Ff z deprc-
Digitized by G^^I
jjS ^MuJurgueVmutrJalit \
dtprchchdi. Vnde" nefcio quid phyfica* efficienriar fub illis latcre fuboHeei. Quod vt cx-
pliccm. Supponoprimd, vti & alibi vanjs locis explicauimus,omnem fonum abcffici£-
rc prolatum lphjrnce in quarnis circumftanria, & obuia corpora mox agere , quorum_,
nonnulla ma«is,qu*dam minus,& minvs mobilia cum fint,fit vt vbkunquc lonus pro-
porriowtum,confonumquefubieelum inciderit,idtantum,inmjmeris alijs ininiotis,
vtpotedifproportionat.s, moueat, vtifuscin Magia Confoni&DuToni ,aJijfquehuiu$
operislocis, oftcndirnus. Hinc inter caordas complurcs illae tantura,qu* vnifonamjaut
oAauomrctuIcrunt3fonabunt,rcliquisimmotis. HmcccrtusfTftulxalicuiusfonusfaxu
quoddam,fcdcm,caocelk>s,autimaginem mouet, quam nullaaliarumfiftularu mo-
ucrepotcft . Paripafto» aniraaliaquofdam fonosabhorrere,quibufdam conrradelc-
tfari,experientiadocet . G.unnitumporciomniafereanimaliaabhorrcnt,ob violen-
cnrqSdi tiam,quamipiritui infert . \ rlus contra deleaatur filhila , quiafoous huiufmodiblao-
fonis deie- dc afficit fpiritam eiusifimiliterLufciniaomnia modolis luismaficisob naturalcm vi-
fb.$em!b. talisfpintusdifpofitionem,infitamque ad harmoriicosmodulosprohitatem,xJficit.
bwteint. Wcmdiccn<lumdefonoartificiofo,fiucarticulato, quiinomnibnsfer£animalibusma-
iorem vimobrinet, quam in fono ina:ticulato, aflicit enim fonus ille plus,potentiufquc
phantafiam animalium mouet, quamhic. Hinc cambus, equis, ouibus,caprisimpa-
numur a paftoribus nomina, vt vocat* fe fiftant ijs, &paftorem fequantur . Cerr^Del-
phinusfub Nominc Simonis a puero vocatus, fempcr, vt Authores fcribunt, c6paruir .
Petrusquoque Marryr in librodertbus Araericanis narrat dcimmenfx maenitudinis
pik c Manatt difto, qui fub nomine M artini vocatus , egrcdicbatur aquas & e manibus
quorumuisobuiorum cibos capiebat . Ccrtisiraquc verbisanimaliacapiuntur,non-.
aJijsjquiahuiufmodiverba, Anonalia vimproporrionaram habcnt fono fuo articu-
lato mouendi fpiritura&phantafiamanima]ium>qua mota fonum fcquantur.
In huiufmodi itaquepfyphixcapturaidemcontingere poteft; habcntcnim tantum_j
harc rccenfita vocabulahanc vim concitandi fpiritum infitum,& phantafiam animalis
huius,& blande afficiendi, non alia,quod expenentia ccru&indubitaca conftat. Cum
illa fola proportionem habcant, ad fpiritus aniraalis excitandos,non alia, ficuti,& inter
homincsnoncadcm Mufica omncs, fcd complexioni corum magisproportionata de-
Ie&antur,idem deanimahbusdiccndum eft. Vocabula vcrd non funt prorfusconfic^ra»
fedverba verafunt, fuccelTu temporumitacomipta,vta videri pofllnt. Atquc
hanccaufamegoelTc putcm,curpfyphiaspifcis ad difta verbacompareat, faluo mclio-
rum philofophorum iudicio; quifi quid mclius attulerint,corum placitis, haud me inui-
tum iubfcripturum polliccor .
CAPVT VIII.
Vtrum vis naturalis hcrbarum,plantarum , animaliurxL»
Muficis modulis coniuncla, vim aliquamobtineat
in curainfirmitatunu.
NOn derucruntcxprifcis Philofophis, Pythagoras,Theophraftus, HifmeniasThe-
banus,CjUoscx rcccntioriobusplusaequo Tuperftitiose fedatuseftloannesBap-
tifta Porta, qui non tantum credidcrunt, fed & multis aiijs perfuadere conati funt Cy-
tharam lupims fidibus inftrudam,iacitatamq; oues attonitasA timore exanimes red-
dere, pellibusquoqueElephantinis, Camelinis, aut Lupinistympanorumconfcftoru
fonitu equos fugari, & in rabiem agi; teftudi ncs quoque viperinis, aut ferpentinis fidi-
busmflrudaslonitu prae^nantibusabortumconciliare. Egocertcvt nihil intcntatum
rc lm qucrc m , in 1 upinis fidibus cxperimc nru m feci; Nam duo polychorda,q uoru m vnu
exlupinis,altcruex ouinisfidibus inftruchl erat nonfincfumptibusappararicuraui;&
lupi-
\ uigitizea d
Lih. IX, Mdgta Confoni , & Dtfsoni . 44 9
lupinum quidcin polychordum intra ouilc pulfan , dcindc vtru mque fimul cxtra inci-
caricuraui,Sed ncc terrorcm ouium, ncc famoiam illam choidarum rupturam,cx au- Experimen.
tipathiaprognatamvlla rationc notarcvaluii nccbic qu»cui,caputlupinumcaulxim- "fidbusui*
polui, ccr,& vctetrumlupinumouium colloalligaui , icd costerrorcs phantafticosnu- rmn &oui-
quam>auibusoucscxfimilibuscorrijpircfcrunt4ducrtcrcpotuii Quin catuIuraLupi, 01V-
cum ouious non lccus ac cancm conhdentem , & fine vllo tcrrorc conuerfantem vidi ,
vnde ab illo tcmporc nihil vnquam huiufmodi mc crcditurum propofui , nifiprimo rc-
lationisfbclxmc cerciorem propria reddcrcnt cxpcrimcnta.
Qux fi lccretiores pmlolophixfcrutatoie$ap|hiberent , nontotraonftris6*ipQrtentis
imprciTa vohimina conxarcinarcntur > ncquc Ma^iftrorum. «- :a t hcdi x tot fiuaufi^ f falfif
quc im poftuus repicrcntur i Indi^num cgo Philoiopho cxiftimo, quicquam fimilium_*
producere, cuiusprimo expcriiucntum non iumpierit . Sed rcdcoad matcriarn initio
propofitam .
loannesBaptiftaPorta (quod equidcm infapiente cateroquinViroadmiroj?)j)Uta-
oit morbosquofcumque muiica vi diipellipoflc fi fiftulas plantarum di&os morbos
naturali fympathia rc/picientium lignis confkiantui . V. g. fi quisex Thyrfis Hcllcbori
fiflu'am cooficeret, eius fonitu lymphaticoscurari pofle ,nofce enim hellcborum lum-
ptum fanare dichur. Pari pacto cx populo arborc confcclam fiftulam, Ifchiadicos dolo-
res fonitu mitigare, populeumenira vnguentum maxime' coxcndicum prodeft dolori-
bus ; Ita ad Vencrem incitari auditorcm , qui e thyrfis Saryrij vteretur conftrufta fiftu-
laidcliquium,fiueIypothimiamcurarcex cinnamomicorticeconftruwtum inftrumcn-
tum muficum. Pari pacto cx miluicruribus conftruclam fiftulam , Alaudas,cceterafque
auiculasob antipathic, vim reddereimmotas. Tempus rredcficeret ,fifingula imperi-
torum deliramenta,& anilesrabulasadducerc vellem.Quisenimita inediocritcr,&cx-
tremis vt ita dicam labris philoiophicis tin&useft ,quihxc nihil prorfuscura Mufica>*
affinitatis haberc non videt ? Si coira hx.res virtutem habcnc fanatiuam nonnullorura
morborum,certe" eam abfque vllo foni fubfidio tantum pcr naturalcm applicatianein_.
cxcrccrcpoiTuntipr^tcrca ncargumentor, velenim fonus harmonicus prxftathos cf-
feclus, vcl vis roedica ipfita matcrix fiftulx, vcl vtrumquc fimul. Si prius ergofupcrflua
crit vis eidcm coniuncla . veHifecundum,& tunc fuperuacancus erit fonus ad eum crTc-
tlum prxftandum,dum truftra fitpcrplura, quod ficri poteft per pauciora. fidenique_->
tcrtium, id fiet,vcl quia fonus vimillam fanatiuamdcfertper moclum vehiculi ,velper
abditam quandamlympathiam de nouoex vtriufqueconiunclionerciultantcm,quo-
rum ncutrum adnritti poteft,aut debct. Non prii!$,cum naturaliumrerum virtutesic_^
ipiisfumcicntem faculratem habeant,adimiriutanda,alterandaque obiccla intra fuam ( JJjjjJ^0
Jphxra conftituta,abfqivllanouavchiculicam defe ctisncceflariaacquifitionc. Adde """ntft-
quod cumfonilpccicsmtcntionalisprorfusad vchendum aliudineptafit vtpotcqux Miiui.
adfeipfam in longumlatumqucpropagandamaerisvehiculo indigcat ,ccrc<i darcid>
quo ipfa C3rer, altcri non poteft, id eft , fi vehiculum fubftituipoteft profluiiio virium in
aliud deferendo, ncque noua hinc rcfultari poteft fy mpathia, ciim & vis foni & occulta
rci naturalis infita fiftulx, eflentiis habeant multum dirTercntes ,neque Jpccics intcn-
tionalcs vllius imprcifioniscapaccsfinti Falfaigituriuntquxcunque circa huiufmodi
comminifcuntur maleferiatoruhominum ingenia, ncqucenimfonusproprii fympati-
cus cft, aut recitatorum crTecluuin caufa,fed acr harmoniofus fpiritum, pro varia nurac-
forum lcgeconcitans . Parum igitur rcfcrc vtrum fiftula, qua Paftor oucs dcmulcet,cx
Sambucific Iigno,an cxtibijslupiiiis,vtriufquecnim firtulx fonitucapicntur . Parira-
tione ncccflanum non erat Hiiiueniam Thebanum ad coxcndicura dolore* fugados ,
populco inftrumcnto vti,aut Thyrfis concauisHellcbori adfanandoslympb^ticos Xc-
nocratcm,poteranc enim id inftrumentis ex quauis matcria apta conftruttis preftarc^»:
cum Mufica nulla alia qualitate morbos curct, nifi ca, qux Tpiritus craflbf difcutit & la-
xat,laxatosfubtiJiat, vctcrnofi^&melancholicis fumis diflblutis pr^grauatum anirau
lu blcuat, fublatis dcnique morborum caufis fanitatem rcftituit, ridcndi quoque funt ,
qui
Digitized by Gooole
qui'pCi\e afie<?tis mederi vcHunt cythara: , cx vitigineo,aut hurino ligno conflrnclc. ioj.
no, eoquod vinum,& accrum,&laurus peftifcraprohibcant;ftolidc quoqucexThyrfo
oatyrijhfrulamconftrudam Vcnerem excitare,ad caftitatcm vcro candcm ex ligno
Viticis, fiuc A«ni cafti conftruftam opmantur,cu m vtraque, fi lalciuos modulos infon-
ucris ad impudicitiam,vtraque etiam ad pudicitiam, li caltis,& tcmperatis modulisvfui
fueris, cxcitcr. Solusigrturaerille harmoniofus, fimiles harmonije Rhythmos affeftas,
tam prodigiofxcurxcaufa dicidcbet. Muficuscnim Rhythmumbarmoniofum parcm
aeri,acr hiccodcmRhythmo harmomcoinformatus,eura comraunicatpcrauditmam
potcntiamibiritibus,fpiritusdeniquc Rhythmohoc- harmonico concitati, ammuou
ad varibsaffedus, amoris,lattitia?, m^roris, pro motus qualitate concitant,cx motibus
yerd nafciturfuliginUm, vt potc fjpculentamm, qua.' vitalia mcmbraoccupant, diifipa-
tio; quibusdi(fipatis,ceu morborumcaufis, fanitatem imentam confequi neccflc cft.-
Atquc cx hifce luculenter patct,quomodo Saul maligno fpiritu inuafus. modulante^»
Quomodo Dauidcfibimoxfuerrtrcftirurus jCumenimSauiexrauidia&triftitumulto humore
fiiliVpSm melanchoiico, quz propria,& aptifflma Dajmoniorumfedcscft,abundarct,ficbat (ficu,-
maiigno fue tj jn datmoniacis, phrehctiu$,encrgumenis patet) vtmodulisDauidicis huiufmodiipi-
m liberanu. rjtBSVaporof, diicutcrentur,ac przgrauarae mentis nebula diifolucrctux , qua diflolu-
ta roalignus quoqucdarmon vcluti fedepropria expulfus cuanefcebat ; Vndc mox
mcnriscompofitio, &rranquillitas. Scd hafcfufiusforfanquam par erat.Quare hc> dc
cura prodigiolamorborum pcrMuficam fufficiant;Quipiuiacuriofiusicirc defidcrar,
dc harmonrapulfuum,fpintuum fyndrome ,admirandaqucfyBipathia,vclantipathia_.
hominis ad hominem, fiuc quod idcm cft confonantia& difibnantia naturarum,com-
plexionum, intcr diucrfos homincs cluccfcentium,is adeat latricen fiuc Medicinanv
confoni &difloni,vbi multa noua,& hucufque incognita circacam matcriamrepcncr.
MAGIAE CONSONL
ET DISSONL
P A R S I I L
TERATOLOGI A MVSICA>
S I V E
DE PORTENTOSIS SONIS-
C A P V T I.
De definitione, & diuifionc foni prodigiofi .
O N V S prodigiofus nihil aiiud cft , quam infolitus quidam fonitus zd
[ aliquid fignificandum inftitutus ,qui dumaures vchcmeatcrperccllir,
nequc caufam eius noruntauditores,in maximara admirationem rapit.
cftquctriplicisfpccici,naturalis,pr^ternaturalis,fupernaturalis,fiucmi-
raculofus.
Ad miraculofum fonitum, pertinet fonusillemagnus, qui perorantc
Chrifto Ioannis 6.dcrepenteexortusmagnaomnesadmiratione Auditorcs rcplcuit;
talis Mufica Angclorum in Natiuitate Chrifti jtalisfonusfuitdie Pfctecoftes iuxta wud
A&uum
uigitized D
Lih. IX, Magia Ccn/hti, & Dijfini. jji
A Auum Apoftolorum (faflut e/f repent* Je Calojbnustanfuam aduenientis Spiritus veh§-
mrw/;/)taJtslunt foni pafTim in lacra Scnptura nnmorati,cJangortubarum in montc_->
Sinai,duralegcm aOEO Moylesacciperet .
C A P V T II.
De cafumurorum Ierichontinorum ad fbnitum
tubarum (ccuto ■
VTrum prodigiofus illetubarum fonuspopuliqueclamor ,Ierechuntini muri ca-
fumphylicccjulaucrit, an miraculose,controucrluni cfti Ex Rabbinis Ralba»
primoputatfoni vebcmentia eos concidiflc, in qua fentenria,& ipfi SS. Patresfuere_»,
videlicetS. Auguftinus fcr.io6.de tempore; pofthec inquit adCiuitatem Icricho per-
uentum eu A muri eius ad cJamorem populorum,lonumque tnbarum vfquead funda-
mcntadeiechfunt; D. Hicronymuscpift. adAbigaumi corruerunt,inquit,muri Ieri-
cho Sacerdotalium tubarumfubuerficlangoribus ; idem aflerit D. Anibrofius Iib.30.
cap.io.Origcneshomri.6. Mcrfcnnusinter rccentiorcs putat omninocosvehemenria
foniconcidifle , imd proporfionein intcr obicftum mobile, & mouensprcfcribit ; Qu^
cumingeniofiorafinr,quam veriora, ijs non immorabimur,fed breuiter dicimus ,mi- Muri'frCh0
raculoscillosad Jbnitura,ceudiuina? voluntatisfignum concidiffc,naturaliterautern_., Km corruc-
(quicquiddicatMcrfennus)commoueri non potui!fe,ita probo . NuJIusquantumuis runI-
ingcns,intenfus,& muitiplicatus hominum,tubarumque fonus murura,molemque vlla
poteftnaturaliter foIusdeijcere,autcommoucre, quod ita oftcndo. Ad fonum con-
currunt tria hxcprimo corporum duorum>autfolidorum,aut quafi folidorum collifio,
fccundo aeris,veJ fimilis corporis mter duo illaintcrcepti conrraclio, & contritio . Ter-
tid corpoi is huius confrarti,& contrtti dirfufio,eiufquc veluti fuga, & receflio . Arquc^
hoccft.aquo moueri,&irapcllipotcftquippiam;dumenimficfugit,ac recedit , fi quc
occurrant corpora,ea fentj&fi quo,modo potcft, propeJJit , & quidcra vicinum primo- fo^u°™°^o
queobuium acrcm commouet y ac ptopelht femper ; quia corporum aJioquin daretur ucu. ' ™
pcnctrario: .Seaerad motumrccipiendum fuapte vcJuti fpontc perfacilis eff ; remotura
verd non fcmper,quia fenfim fugientis iJJius debilkatuf imperus, ficq;vltro progredi ,
actnpcllcredefinit ,Std in iftoeiusprogrefTu,aIienorumquecorporum impulfu confi-
derandum,vtlonge po!lit,acfortiter progredi,ac impellerc,necelT.inum eflc pnrao, vt
magna virractum .contritum extroium fit; fecundo,vt non exile quid,ac tenuc fit,fed
quantitatem habeat maiorem.Namfidefir prius, afugaillicdfiftitur ,neque vel ipfo
ftatim initio vchementera proximumaerein mouebit j Sidefitpolteriusa circumftan-
tc,ac longejatique diffnfo aere vox compefcetur,ncquc,veJ progredi,veI pcllcre quic*
quampoterit; Adhjec acccdit infuperquod exigua vis etiara maximornmfoooi u iit
in medio libero,quales campi apcrti funt quod in vaftum,qui nos ambit , aerem faci-
lc fo!u«tur,ac diflip5tur,adeo vt plerique Philofophorum ad aures pau!6 rcmotiorcs fio
verumrealemqucfonuin,fcdcius tantummoddipecicra,fcufimulachrumpcrucniroj
afferant. *• « undc»i,:;i • .. > -j -
Sienim fonushanc vrrtutcm habcret, iam in Vrbibu$cxpugnandis>nonaJijsarieti-
bus Sc catapultis opus foret quam incondito hom inum,cquorum , tympanorurn , tuba-
rura tormentorumqucfonitu . Quod vctdin pratccdentiparre dixcrimuS,fonirum ma-
gnam vimobtincie in aIiquasrcs,cascommoucndo, vtciim organum fonitu ftio tre-
mtfacit Japidem, vc! (tatuam velfimilc quid,id non inteliigi vclim,nifi de hafnioniofa
concitationeaeris , poteft enim 3vel vnicus etiam tubus minor commouere ingentem_.
molcm , quam ramen 10 fiftulx diwto tubo maiores non commouerent : non lo-
quimurigiturillolocoprxciscde vehementiacris commotione ,fed deilla,qua dici-
musfonorum commouere aliud corpus fibi proportionatum, nou fccusac vnam chor-
dam
2.J3 Mufit^U- Fnkurfzlis
dam altcram cijordara jnoucre dixitmis. Si enim in ajjquopolychordo exrcnfc fiut t 1
chordc^quaruin priina,^ vltima fint ifoton^, id cft a?quahcer extenfc^ , dico quod hatii
vna aitcram moturafit, nulla vero aliarum io ex rccenfitis chordis alterutram mouc-
re poffit, etiamfiomnes concitentur. Vides igiturvtvnum corpusmoueat aliud,non_»
acris vehcmcntia, fcd ad id ruouendum proportiocjatum & harmopicum eiufdem mo-
tum requiri . Quod stKcm itcinct ati tcftimonia SS. Patrum pSmld antc citata , dico
nullum cx SS.PatribMsputajTe folanatural] tubarutn,cIamorumquc vi auulfos Ierichu-
tinos muioscectdiflejcd exfigno,quo pofito DEVSfcipfo,veIAngeIorum minifterio
Vibcm diruit,ac vaftauit . Manqrigjtu»; ruinam murorum Icrichunrinorum clangore—»
tubarum caufatum non fuifle naturalem, fed prorfus miraculofum »Quare ijs reliftis ad
rcu/juosfQnosdcfcubcndos pto£rediani5sn.j} tnmz&uii • -[T t
Ttdbfi /tr.tddLH x3 «fb iflultfwjUiitfjf/SsoJusBiTfn t\?. tjiout..u .j55i1vil'j . . < f
C A P V T III.
De lbnis portentofis fecundar claffis,id eft, quar abagente
quidem naturali; led vi humana maiorecontingunt.
Srtmr:':.-,,'/ 2U2.;>.^:.;.rvi J'.::|0 c^-iown^j^ rjmtffcrn-^ .o.I.morjzv'* '
LOquimur hic dc quibufdamfonis portentofis, qux ncc prorfusfupcrnaturalerri^,
, ncc prorms naturalem vun vidcntur h.iberc,tai,\ cUb Angclis>fcu Gcnijs boms>
a.utaalisin bonum,velmalumc.(ficiuntur .
Mira Hdroria de quodam Mago , (ono fafcinante
^uFi-Uj^ nuiohthAiin:: .- . puefO&ioub rr m-sJ jrujruj
*l . v. 1 1 ■ i .ov e •'>:! i • j t jno j i "iiin k'w. ' >ti»i i37ttt t. ', ■• i i/j ;»l-rnrt «•> -u </t«..^jj>l
NnoChrifti4r50 fupra quam dici poteftmirura quippiam accidirin Harocita infc-
i rionsSaxonicOppido ad Vifurgim fito; Hiftoria lta le habet:Cum mdigcnc, eo
■ ajjnoingentibusmuriunuloiicumquc agminibusinfeftarcntur,malumque ra tantum
crefceret, vt nihjj fere,fiue fruttuum, fiuefegetum , quod foricum jofiombus non cflec
obnoxium rcperiretur, ac proinde varja de tam impoituno,<5c pernittQfo malo tollen -
doconfiliaagkjirenturi intercadcrepcntc vir quidaminuirusantehac^ftatdcajpro-
digiofaccomparuitiquimoxquicqu»dn)uriumeoin diftri<fru eftct^ confcftira fublatu»
rum,duramodo dc certapccunjffummacum co paciicercntur, pollicitus cft •, dittura
faclumi promiflamercedc, dictu^ vu- extracta cxpera,quacindtuserat , iiltula ,timuLnc
iafonoit , ecce ingehtia munum cx omnibusdomorum angulis, tectorum crepjdim-
bus, ioramjmbus pauimentomm prorumpenriumagmina mlolitum illum Aui.tcu lo-
Bumadflumcnvfquefequuntur . Aulafdumibi iuccincla vefteflumen ingrcdientem
ioUfonofi<at- £orjcesi£cuti vnaibiomncs volnntatiafubmerfiont extinguuntur;virperado incun-
trafti. tamento pofcjr. mprecdcm tondic"tam,verum cura ciucs deiumma promiflatergjueria-
iejptursminacibusillosvctbitiincrepuit, ni(i mcrcedemdarent ,futurum vt aliam cxi-
gcrfppimerccdcm muito pr.smifs^ grauioiem i mtoicum rifu acccptx i Poftejx) vero
die circa mcridiero dcnuo vir didus cbmpartlir, habitu Vcnacons , vulcu terribiii , pur-
pureoinuficatj? compofitiomspileo,riftulamquealiam longca priori diuerfam fimul ac
infQnuicjec<e«$rrHKs pucii totiusOppidi, aquadriennibus vfquc ad duodenneacgref-
fi^prodigiofumfei^umfttutJ (uiu iEft autcm ixtraOppidum ad Vifurgis ripam in mo-
tc.quqdam caucrna fatampla jumencorum ftabulationiaptai In hanc caucrnam vna-»
fccum omnespucrosduxit vcnator. Atque abco-ceraporc nullus vnquam puerorum
comparuit, ncc vnquAm rcfcitum dcincj.e qnid cum puensaiftum fit, quoabieiint .hoc
tam mirifTco cuentti totuni Oppidum fuis viduatum filijs, annos fuos computate
hunc vfquc dicm iblct a hJioj u. i noftrorum cgieflu . Fui & cgo in eadem Vrbe, montf
ipfnnxvidijvVhifiouoiii mnmia [-iclura m Ecclcfia cxhibicara fumma admirationccon-
templa-
A
.Digitized b
Lib.IX. MapaConfoni^DiJJoni. Jff^
templatus fui; Quaeritur igitur quifnam iJJe fonus fiftula? tantar vktufia fiierit?
91. Haud dubie D9 moncm fuifTc, qui occulto Dci iudicio rafcinatos pueros, in aliam
orbispartemtranftuleritjNam Chronica Tfanfyluaniarteftatur , circa idem tempus
in Tranfyluania ignotar linguae pueros de rcpenee apparuifTc , qui & ibi fedem figcntes ,
Linguam fuam itaproraouerint, vt in hunc dicm Tranfyluani nonalia nifiGcrmanict
Saxonica lequantur . Multa de fimilibus fonisprodigious vide apud loannemEufebifl
Norimbcrgiura, CorneJium Gemmam,aliofque_/ .
C A P V T I V.
De fbnis Campanarum prodigiofis .
i iti iiAljttiC xsfliibqt Jjjinoi
INter coeteras Campanas prodigiofofono mundum ftupefackntcs,primumfane locfl
obtinct Campana ilJaVilillarcontinuumHifpaniarmi acuIum , de quaVarius fic
fcribit Ub.».dcrafcinationccap. 14- In Regno Hifpanic. , in Oppido Vililla nuncupaxo
Carfarauguftana: diceccfis, campana qu^damcft , quam miraculofam appellant. Uxc
pcraliquot menfes,antequam aJiquid aduerfiin ChriftianaRcpubl.ccmtingat,exfciplu
ncmine impcllentc pulfatur i Cuius rci tcftimonium pcr publicos tabcJhoncs teitibus
pluribusadhibitis, hifcc oculis egomct Jegi , quod dc eadem ilhus Regni Proregcsfuis
literisfaciebant . Mariana noftcr his vcrbisearo defcribit. Trigintafcx pafluuni nulli-
bus infra Vrbem Caefaraumifta Oppidum Vililla ad Iberi ripam fitu eft , ex antiquis &or
manorum in IllegertibusCoIoniaeruinis conftitutum, nullaquerehac tempcftateA*
uorum memona nobilius, quam Campana,cuiusnuilomouentc , lnfohro infolenric/;
pullu nobililfimosinvtramquepartem euentusfighifican i;shommibusrxrluafum eft;
inepte^nverc,nondifputOioculatitamen huiusrairaculi teftescitanturvirinonleues.
Eam Campanam pridic eius diei , qua capti funt Reges, fua fponte pulfatam ferunt .
Itcrum ad tertiQ Kalend.Noucm.& proximis Ianuarij menfis Nonis,terti6 lonuiiTe quo
tempore compofito Mcdiolani foedcre Aragoniuseft in libertatem reftitutus;praeterea
ante mortem Philippi Il.atqucaJiquotics vltimis hrfce tcmporibus, tefte Norimbergio pl*nJ"J;™"
pulfatam audicrunt tcftes omni cxceptione maiores. fimilis apud Iaponios Campana-j gioficampa-
eft,quaequotiesregnomagna? inftantfeditionestumultufquc,fuaptefponte puliatur ; "a™1" hau
Ioannes L»pus EpifcopusMonopoJenfis refcrt,Campanulam in Monaftcrio Camoren-
fi Patrum Praedicatorum ti iduo ante obitum alicuius Religiofi fponte fua folitam puiV
fari, etfinemo tunctcmporisdecumberet Je3o ;Idem authorproditfimUem Campar
nulam fuifle in Monaftcrio S. Dominici Cordubcnfi , quc, vltro fonitu aut Fratris ilfius
Monafterij,autinfignis alicuiusvirieiufdemordinis fatum portcndebat. Similia d<_*>
alteriusCampanacinCoenobioSalcrnitano Dominicanorum prodigiolo fono muii*
turorum prc.nunciorcfeit AngelusRocha. Gibcllinusin Vita S.Menulphiin Gcrrfta-
nia in Monaftcrio BodkenfiCampanam pari raodo & fpotaneo pulfu Monialis alicuiu^
obitum fignificafle refert.
Sunt & alia inftrumenta Mufica fuapte fpontc fonantia,dum grauiora alicuiusf egni
periculaimmincntjita ad Scpulchrum S. Iacobi Compoftcllx fcditiones fururas decia-
rant inftrumenta bcllica Sc ftrcpitus ; Nonmtlla pr^fignificant viftoriasCatholicorurn-.
contra infidcles, vt collifio oflium Fcrdinandi Gonrali. de quo vidc Norimbergium_. .
Innumcra hoc Ioco adducerc poflcm prodigioforura fonorum cxempla , fed qui plura
huiufmodidefidcrat,legatTheatrumvit^humanae dc prodigijs; \*gefippum &Iofe-
phum dc fignis prauijs excidij hierofolymitani.Cornelium Gemmara in cofmocriticis,
aliofquC;Reftat,quomodofonus illc cfficiaturinquircndum; Ccrtc naturakm nort-#
efle, praeter natpram igitur eumcontingerc ncccfle cfti Dicoigiturhofce prodigiolbs
fonos caufari , Tutclarium Angclorum ope ob mcrita alicuius Sanfti, qui cum-.
ob ccrtosfincs,rationcfqucDEOfolinotas,tura adimmincntia alicuiusregni malaj
Gg pr?ui-
Digitized byC^oqoIe
WW4 WiuJurgUV 'niuerfalu
prxuidcndd velutifingulare priuilegiurn ad a DEO impctrauit ; Contingunt tamen^.
huittfroqdifonifubindc quoqucilJulione Dcnionum ,vn olimfiebat inlonitu oracu-
loTumprodjgipio,dequibu«iegeOcdipum nollrum hicrogjypiucum in Tradiatude
Oriculis veterumjvcj ttiaui,vt in locis mieftis lubinde cotmgit, dc quibus Dclno & Ty-
laeura confukjNoshujufmodi fonorum piodigijstanquam iongc extra inftituti noftri
uaetaoj pofius^nelicljsad cosfonosdefciibendosjquicumimuraksfint, ncmotamen
caufam eorumfatis perlpiciat, nos conucrtamus .
C A P V T V.
De abditis fonorum quorundamcaufis,vtdeformidabili
fonitufpeluncseSmellen in Finlandia.
tbcrs&it.i • i Tfw^iJit 3: -^i^rirti «t..: \ ;-.»..ri,„ ,"t ..«•• .■% **&$Eu
INtueamur modd fpcluncam illam Finlandiarterribilem , quam pulchrc lib. 1 1. c.j.
fcpt. Hnlori^ dcfcribit Olaus Magnus. Eft hxc prope littoralcm Vrbem Viburghim
ijfdemMofcouiticisterrisviunam i qua; eiusfecrctxviitutis eft,vtanimali viuoin cam
conieCto , fonus in cacxcitatus formidabilisJua vchcmciuiu aurespropepofitorum ita
fuffocet,vt nccaudire,nccloqui,ncc ftarepoiTinr,multoq^iauius aurcs,qui vchcmen-
tiflimabombardahac virtuteadedferir,.velinmomcnto dcbilitat,vtvix (ibi ipfiscon-
ftcnt. Scd ncquchocnaturaropificiumotiofura videtur,ingrucnte cnim hoftilitate^»
pratfcftus terrc. ommum aures ccra concludi iuber, cellarijs antrifqiablcondi vicluros,
&demu fc munjes,animalaliquod veiiune velhaftampfcnsuinosfpclucx precipitat:
Vnde tam hornricusfonusconfcftim excitatur, vthoftesobfidentes in circuitu vcluti
maclanda pccora labantur, lapfique muJto tempore rcmaneant JpoJiandi . Ad fe vero
rede«ntes non >am prarliari, ied iuga vitc. fux confuleredifponunti Fitque vt qui ar-
rnis& viribusabeJiico furorereprimi nonpoflunt, folo mugientis natur? horroreta-
bcfccntcsjdeuincantur. Aflerit prxterea hanc fpecum pluribus muris ad teincrc accc-
Adminnd» dentium arcendap ncula,circumdatam. Mifcranda fanc eodcmtcftc& cxpc-mhujus
visfoaitus cabmitatisexempla^pi^caetcrishoitibusRuthcni muJtisfuQrum millibus amitfis,po-
BnlandiL.10 **er's onip reJ,<JUCrunt- NarratPliniusdc fimiliin DaJmatiafpclunca vafto hiatu purci-
piti , in quam dciccto leui ponderequouis tranquillo die , turbini fimilis cmicat pro-
ccllai DefimiJifpcluncain Hifpaniola Amcrica lnlula narrat Pctrus Marty,r,tam hor-
rendifomtus , & tam atrocitempcftatc perpetuoieuicntis, vtad 5. milliana ncmo eum
impunc, hoc cft, finc vira;,aut Jbrditatis periculo acccdcre audcat .
Caufahuius tam prodigiofi foni , fi vcra funt, qux 01ai;srcfcrt,alia noneft, nifina-
Ciuflatanci turalisinteriorismontisconftitutioiqua? fonum ex infinira quadam vocis rcricxionc^
«ffeftui. multiplicans , aerem concirat,cumque alium concitatus acr cxitum habere non pofr.t ,
nifi pcr foramen, & orificium cauitatis , mirum non eftibidem conftriclum coarctatu-
que tamformidabilemfonum vnacum vehementiatempcftatis cxcitareiAudio inHcl-
ucticismontibus fimile quidrepcriri,pr$fcrtimin montc, qucm Cucumcrcma figura
appelJant, in cuius vcrticc, profunda vorago confpicitur,pcr cuius orificium in intcrio-
ra montis vel vnicus Japis \u oieclus , tam vehementes fonos excita t , vt aftantibus non-»
formidinem tantum incutiati fcd & fugcre excuntis venti vchcmentia cogat . Eft enim
inira visclauforum montiumin multiplicandofono, quod & cxpcricntia nosdocet,iu
profundioribusputeisi Eft &Fuld? in Patria mcain MontcBcate; Virginisputcus qui-
dam ^ooferepalmorura profunditatcmhabens,inquoIapis conicdustantum Ipnum
excitat, vt tormcnti bcllicj explofio vidcri poiTit. Idcra me obieruafie memini iu >.;on-
te quoda InfuJ? Lipantanac, vtproindeminime fabuJofam omninoputcmfpeluncam
illa Olai, cum paflim huiulmodi Jonorum prodigia mundum pcragrantibus,occurranti
Vcrum cum hcx montium miraculalubtcrraneo mundorcfcruaucrimus,co Leclorem
curiofum remtftiinus.
Digitized by GoO<
nico i
LibAX. MqgiaCQ*Jow}fj) Dijfom . jjs.
C A P V T VI.
Deprodigiofofonitu littorum quorundam
Maris Botnici .
-jr.rrr r IrL-^-jBvt - ."*.o^a::no"a iubv ibnov>£. inT5tjmaiirtj*»:J «oJo-ojmjt
D£ altiflimis momibus Botnici raaris Olaus magnus dum traitat, memimt quoquc
prodigioii littoralium caucrnarum fonicusiharum radiccs ait nemincm ob foni-
tus vchemcntiam accedere poflc,tantum cnim «alraflucluumcollifione horrorcnu.
percipiunt, vtnifi praecipiti rcmigioaucyaJidovenKycuaferint)fo|opauoreferd exani-
mcs nant ; Habcnt autem diftorum montium bafes in fluftuum ingreflii rcgreifuqu«L-> Horrendi lo
tortuofasquafdarn fiUiiras, ioternaquejxcepcacula,ftupcndo naturxopihciofabrica- n.tus iutoru
ta,inquibus longa voragine fonus Ule formidabilis quafi fubtcrraneum fonitum ge- j"
nerat, cuiuscaufara>vtcomplurcsaliquandoinconfuhiuskrutaturi,aggrcrrlfunt ,ita-,
iJiico oppletisaqua nauigijs, cura admirationcvitaro amifere;Sonitusverd ille exirjalis
ad multamiUiariaauribusnauigantiumaJlapfusmonet triftiiTiraa* garrulitans infidias
procul efTugere,quam cominus pofitifuftincrenequeanr, Dc firaili roonte narrat Vin-
centius Beliouacenfis his verbis: Apud Tartaros monsquidamexiguus eft , in quofb-
ramen quoddam cflc dicitur , exquohybernotcmporctanrc tempcftatcs vcntorum_.
eraergunt, vthominesillinc vix,& non nifimaniieftopericulo cranfircpoflinc . Cuius
ouiderorci caufa aiia noneft,nifiocculca?fubcerranearumaquarum catadupa-jvt fusc
ocmonftrabirausin mundo noftro fubterraneo,& e_fpeluncaHifpaniol$ fupramemo-
ratapatct.
Refert PaufaniasLittus .Egei maris,fonrtumcytha'C. xuuilari, ccrre nonaliadccaih-
fa, nifi cx varia cauernoforum Iittorum conftirutione , qux impetura ruentiumvndari*
fufcipientes, fonofque multiplic-ntcs, eminus aufcuitancibus , nefcio quid harraOnicu"
cxhibcant . Narn magnitudi ncm & paruicacem cauernarum idem in foni produ&ione ,
quod corporafonora concaua, vti doiiorum magnitudinc duTerentium>pra-ftare,ncmi-
ncmdubitare poiTe exiftimo. Vndc & alia difficultas toluitur circa pradigiofumfonitfi,
cm»m in mote Jitcori raarisQuacomalenfisin nouaHifpania vicinoEuro flancc percipi
rcfcrc Lactius inHiftoria noui mudi>ait enim fonuQ tam ptopeorgani noftrarisionum
a?mulari,vtindigcna-cum Chorcam Dcorum nomincc,cuiusquiderarci caulaalia non
cft , nifi Canales montis duTcrentis magnitudinis,in quibusacr vehementia marispcr.
caucrnas introattus conftipacufque illifione ad orificia canalium fada, idem, quod in_.
licuis, fiftulis, corporibufque venco cxpoficis varie agicacus illifufque prxftac .
His,adiungcmusquod mirum narracdemoncibus quibufdam Bricannicis & Perficis
Clemcns Alexandrinuslib.6.Scroraac.hisverbis i [ Dicunc autem ijquoque quiconr M;rJb,iiShi
fcripferunt hiftorias,eiTc in Britannia Infula quandam fpcluncam monti fubieftam,ia_. uoua } m6-
faftigioaucem hiacum; ciimaucem vcntusinciditinfpeluncam&infinu folf? ailiditurj -i"inPerfia
Sonum CymbaJorum audiri,qu? numcrose pulfentur . Sxpc autem cum in fyiuis quoq;
mouenturfoliaperrepcntinum&denfum fpiritusimpctum,editur fonusauinmcantui
limilis. Ccrerura ij, qui corapofuerc Perfica inIocis,quc;inMagorum regionc funtc-
minenrioribus,refcrunc trcs montcs in logo campo dcinceps efTc pofitos, primu fonum
edcrc vcluti clamantium nonpaucorum millium hominum ,perindcacfieficnr.in ac-
re: admedium autcm cum vcnerint , makrcm fimul&cuidentiorcm ftrcpitum appre-
hcndcrc.-tandcm verdaudirein finecancnrcsPxanaperindeac quivicuTcnti Cuiuf-
uis autem foni caufa eft,vt cxiftimo & Iocorum l^uitas & concauiras , rcietfus itaqu^i
^uicftingreflusfpiritusjineundemlocumprocedcnsfonat vchemcntius.] Si vera_.
int,quiClcmensrcfcrtdemontibus Britannicisi ccrteiftius prodigiofi loni caufa_*
aliacUe non poteft nificauernofi & pcrtufi raontis dirTercntis magnitudinisrcanaits
vndetalisnalcitur difpoficio; Speluncacnimmontifubicfta conceptum vencum im-
Gg x mittic
2
Digitized by Go
JJ* ^MuJurpat Vrtiutrfalii
mitrit incanaI«,vbiftri(!tiu$coardtatusiJJilufquc ad orificia diuerfos fonos progigit .
quemadmodumfupradcmontibusQaatomaienfibusdiximus.
Triplexverdmurmurisdiffercntia,quod tresmontcs Pcrlicos conhcere Clcmens
refert,paripaao indilpofitioncm montmmrefcrenda, eft* Nam excrcirusfiue Caraua-
nae tranfeunris fremitus,ibidcm reflcxus,ac intra montium concauitatcs varia rcflexio-
nc multiphcatus, cum murmur tranfeuntis exei citus reft rat, mirum non eft tumuitua-
tisexcrcitusrremitumpcrcipi.Sccundivcro montisconcaui reflexusapnmomdntc^
fonistu dire&isitum rtfkxistranfcutis Carauanx fcto cu gcminctfrcmitu; mirum no
efttumuJtusaudiorcsaudiri. Teitiumvero montcm,vtpotereraoriorcui ob naturalS
foJi cauitatumqiie alpeftnum difpofitionem , fimilc quid Pa?ana cancntium choris re-
ferre non mirabitur,quiprxcedentia fonorum prodigupcnitiua fuerit contcmplatus.
COROLLARIVM.
Hlncpatctrupcm ingentem paraboliceexcauaramad jo.palTusfubmuTam voccm
reddcre poflc, qualem P.loannes Paes in fua Abylfinorura Hiftoriadcfcribit in
racuia in fc* montibus Goyaraa? rcperin.Eft hilce in montibus rupes ingcns ca naturar induftria ex-
cauata' vt ^^^^J^^^^m^^^^^n rupera oppofitam ,
tono. incuiuscacuminenihiladeofubmiiTcaquantumuisremotis dici polfit,quod nonau-
diatur . Clamantibusverd in dicto loco fonum adeointendi , vt vox exercitus aJicuius
videatun norunt occultam refonantis narurc. vim facrificuli iftiusloci , qui vt le diuinos
demonftrentjbomines in cacumine montispofitosoccuitishuiufmodi vocibus de rc-
bus futuns admonent; i, verd ic Numims vocc afflatos arbitrati , non rard in maximas
caJamitatcs deuoluuntur, dum iufla excqui inconfultius properant . Qua: fi vera funt ,
id alia rationc non ficn credidcrim, nifi pcr 9*foVp*v** obieAum parabolica fioura^
a natura prarditum, quoin vnum e rcgionc pofitx rupispunctum fonorc fpecies conflu-
ant . Hinc multa foluuntur ab Hiftoricis relata , qux a plcrifquc pro rabulis , & fuper-
Herberftd |"M"" habcbarur . Narrat Herbcfteiniusin Prouincia Candora vltima Sep-
bii in H.iio temtrionUtcrrafluuiumciTe ,qucm ob fpcclrafrequcntiafubindccomparere,&voces
r aRmneni. hominum animaliumque ibidcm in oppofitaripa exaudirifolitas, ncmoadhuctranfic-
rit, ait quoquc vix diem,aut feptimanam labi, asftiuoprefcrtim temporcqua huiufmo-
di prodigiofar voces non audiantur . Certdcgo arbitror nulla alia ha?c portenta clT<L-/>
quam hominum» animaliumque voccsvcrasin citcrioribusfluminis campisexortas, &
cxcauistranftimarum rupiumfpeculis reflcxas, quaein ripisconftitutos limpliccs,&in-
expertos homincs vano hoc metu, & panico quodam timore percutiant , cum nihil ho-
minibusfacilius imponere polfit, quam ludibunda huiufmodi natur; loquaciras . Car-
Cafus exoa d»nu$lib.i8. dc fubtilitate fimilem narratdcquodam fibi familiarideceptionem . Qui-
jjgms. daro,ait,amicusnofter ,cum itcr agerct iuxtaflumcn,nec vadamfciret, cxclamarc
coepit,06/cuilatensEcho refpondit,OA/illeexiftimanshominem efle, interrogat Ita-
lice : Ondedeuo pajfar fpaffa refpondcrur :tum itte quif qui repiicatur . At ibi profun-
do gurgite aquaeadmodum pcrftrcpebanti vndeille territus iterum intcrrogat, Deuo
paj/ar qui /Echo tefpondctypjjja quif Cuifcpius idem intcrroganti,idera refpodebat.
Quarecum amicusintcr mctum & neceffitatem natandi cflet , noxque obfcura, & in-
tcmpefta vrgeret, Darmonem aliqucm fibi pcrfuadcre vellc , vt fe in torrentem illu pr$-
cipitaret exiftimauit.quareindcreuerfus remtotara narrauit Cardano,qui non Da>
monis infidias, non phanrafraatis illufioncmjfediocantisnatur^IufumruilTcipfo facto
demonftrauit . Huiulmodi natur? portcntum fentiasquoqiSyracufisin rudcnbus Pa-
latij Dionyfianijvbi in quodam rcccptaculo uatura fonos ita aptc refleftit, vt nihil ad,-
mirabilius in fimili materiameaudimlTerecordaripoflim. MuJtahoclocode prodigio-
favocisfonorumquereflexione dicendaforcnt , fcdcum harc omniafequentitraaatui
referuauerimus, hicTeratologix fincm lmponentes , ad Eehofophiam progredimur .
PARS
uigitize
Lib.IX. Magta Phonocampttca , 237
p A R s IV.
MAGIA PHONOCAMPTICA
S 1 V E
De reflc xce vocis, mirandis Operibus, effedibufquc.
.Arattfonuqj :i :;.v
P R AE F A T I O.
C H 0 mdibunda natura iocufj a Poetis imago vocis , iuxta iUud VirgiU
Saxa fonant, varijfq; orTenff r^ftitat imago . d Pbilofopbis rcflexa , rc- Echo quid?
pcrcuffa, reciprocavoX, ab Hebrajs §at colfilta vocis dicitur ; Cutusea re-
condita natura eilvt in bunc vfqvtiicm latentem vixfit , qui explicarit .
Notum quidem csl , & pane vulgare refteXam vocem ejft ,fcdquomodo*x
quibus , qua propagatione , quaceleritatc , diilantia cjfkiatur , adeb inco-
gnitumcfi, vtqvtcquam altud; ncc vidctur occurrdntlum difficultatum vailitas vUa rationc
txbauriri poffe , ntfiab$k>, qtii maxima experientia finguiarique indufhria inilruclus ,
Nympham hanc fugttiuam mirts arttbus elufam tandcm deprehenderit , quod cum nullus huc-
ufque prailiterit , Ego defiderio eius mwtliganda Jyluarum occultos receffus, ncmoru , mon-
tiumquc abditarcceptacuia, vaWum,rudtrum,camporum,pahtdumquefcabrofa planafcru- Bim^i0
tatus ,nihil non mtentatum rcliqui, quo ad abdttam eius nsturam perttngerem ; S**eam chus.
dumperfequor fugit ,dumfugicPcrfc4ttHur,dumbla*dchquor> bUndeehsdit, dumvaldecla-
mo , quafiaffechs fibivocimtt afcttts vet congemmat, cadere nefctaifubmae velutt tndigna-
bundirefpoffamautrfa fubterfuqtt; nonnunquam ad vnumverbum,garrutitate penttus in-
folcntrdecem aiia refundit ,* Variitate itaque atquc inconilantia huius fcpe fepius tllufus, qud
cantibus , qud omnugeneris inihumtntis muficts fugactffimam deajiram fijierc , vcrbfquy
iam ad feueritatcm, modb adblandiendum compofitis, omnibus modisplacare conatusfum ; fcd
illa vti ftluis & folitudinibus ajfucta , it* cicurari nefcia ,facilc omnes meos conatus elufit,
comitcmtsndcmmihicopuUnsGeometriamanacampticam,dcnuo xUam feroctus aggrefus
su,cuiusfagatitMctandemfaaumcn,vtfcfinerct,votifq* ^Jfjd ^ ^
ioitur circa eam in varia mea peregrinatione diuerfis in locts obferuarm , curtofo Leclort hoc Qigaoda .
trailatu communicarc vifum ejl , & vtleclor immcnfis fonorum diuitiat lucultnttat cogno-
fcat jbecinjfd quaddaminboctratlatutripartitoexhtberc vfum eil,rcrum prorfus admt-
randarum ; Et primb quidcm nouas phonocamptica artis rationes & canones profercmus; fe-
cundo Architeclonicam phonocampticam fiuc artem Echometricam , ex penitijimis natura
arcanis recludemus. Tertib Ecboteclonicam fiuc Acufiicorum inilrumentorum fabrtcam,
quam & Catoptricam phonocampticam appeUamus , producemus ; qud quidemntbtl tn prodi-
liofa iUa Magia Catoptrica contineri , quod phonocampticam exhtbere non poft, multts mo-
^i&forfanbaudcontemnendtstnutttonibnsdemon^ pJSSE
primut,quodfciam,Jucrit , qui de Echometria fcripferit ( m quo tnfipttm plane apudpo- Fchomcmi
%rot laudcm meruit ) nos ciusveBigiis infiilentes ,tradltis tamen ab tUo mmme tontentt , fc:.P6t.
\nmum adalftora attollentes, nouam femper & nouam variaruminuenttonum fcaturtgtnem
aperientes ,ineum hanc Echofophiam gradumeuebere conati fumus , quem fctentta vtt re- qui{latlthor
condita , itapaucis nota ,fuo veluti iure pofiulare vidcbatur . Non dubito quin Reges & Prtn- Hr«ftitem .
cves hifce allecli , magicas anttquorum in quorumuis fonorum cxhibitime fibrtcas,omni ilu-
dio impojlerum fintinjiauraturt . SedreUJtit verborum ambagibus adnmipfamprocedamus;
& vtin Ecbofphia nofira fiUdius procedamus , primo morc Geometrts afsueto iefintttones ,
Axiomtta & Poiluiata pramitterc vifum eft,vt artis normampractsiferuantcs m omntbus
MAWBe procedamus . D E F l-
Digitized/by Google
*fl r eMufitifi* Froutrfalu
DEFI.NITI O N E S.
1 "\ /f ^S'a ^uc ^rs Pk°nc,ca«iptica cdreconditior^/bnorum fcietitia, aua refiex^
jyj. multiplicatx vocis yirtutefrodigiofos & caufarum ignarismiracuhfos ejfielufyr*
fiamus .
z ♦tft^wft4t< n'M *l'"ud eft, quam refiitio iwcw,quam Grxci & dcinde alij Echo vo-
cant. rr » ^ ...
3 K^t^v ^miwy fiue centrum phonicum dicituip»ticlum ex quofonor* Imc* xmtium
ducunt . vt in fcquenti figura pundum A.
4 K^tcp* Q«**ifftw-nK0 cft punclum extremum \n lint.ipbonocampticaw quo reflexa voX
auribus fefiflit. vti (unt centra B O V C E . aA
1
5 ObieAumphonocampticum dicituromncobftaculura vocem refle<ftcns vtieft
paries GKHI.
6 Medium phonocampticum iflud dicimus medium, per quod fonus propagatur .
7 Linca phonica fiue fonora aut vocalis iila cft, pcr quam vox it & redit,qualis in fi-
gura cft A B. cftque multiplcxi vt fequitur.
8 Linea 0^^«»«« fiue fonora refta illa eft, per quam vox vnde profluxit, eo refluit ,
vtifuntomneslinec; normaliterad fonorum corpus arauroreflexa?i infigura eam re-
fcrt lincaAB, refpondetqueradiolucis norroali.
9 Linea A»£o$a>»o{ , dicitur Iincafonoraoblique in oppofitum murumincidcns,&
fubcodemangulorcflcclcns , vti infigura cftlineaOS & CD ; cftquc quadruplex vcl
cnim
Digitized by GoQQ
Lib. IX. Magia Vhonocamfitca. 239
enirainaltum reflcftitur cx imovtCD cx C&dicituranophona> ideftfupraionora ;
vcl catophona, id cft deorium fonot a,ex alto in imum reflcctcns vt EF cx AE. vcl dex-
trorfum reflectitur, vt VX, vel finiftrorfum vt O S .
Tiiangulum phonicG omneilJuddicitur, quodefficitlineaorthophona&loxopho-
na vnacum diftantiacentrircflexionisipunctonormaii,cuiufmoditft ABL,vel ABE.
I o Awtionis linea,tota fonorar Jineae iongitudo cft, intra quam perccptibilis cft .
I I Angulus phonoptotus fiue angulus incidentix cft,qucm hnea ionot a cum obic-
ftophonocampticofacit, vt angulus ABC. vcl anguli AOB, AVB, AEB.
12 Angulus phonocampticus cft, quem Jinea reflexa cum obietto phonocamptico
conftitu it, vt eft angulus LCD, vel SOK, PEF, XVC^.
xj Angulus confufionisfoni,cftanguluscxduobusphonifmisconicisautcylindra-
ceisie intcrfecantibuscaufatus.
14 Poljrphonifmus eft vocisin corporc concauo varic reHexasmuItiplicatio.vtipho-
nifmus nihu ahud cft quarn a&usfoni fphaerice,conice, vcl cylindricc le diffundcntis.
iy7 ^ Parabolicuraf "] Parab.")
16 ^obic&u phonocampt. >>Hyperbolicu >cftcorporiscocaui >Hyp?r. yuperficies .
17J J hllipticum J J Ellipt. J
18 Organa Acuftica funt inftrumenta, quatauribusapplicata,magnaevocis multi-
plicanda? vim habent .
19 Phonoclafticumcorpusiddicitur , intra quod fonus refringitUr , phonoclafis
vcro ipia vocis refraclio eft .
Axiomata & Hypothcfes .
I f~\ Mnls angulus phonoptotos cft aqualis angulo phonocampticofiue quod idem eft om-
V-X * " anguius mctdcntu cil dqualis angub refiexionis .
l Omnc ccntrum pho*icum jiuc funorum reclts hncis radiat inorbtm ■
1 Natura m Jono non nfiptr brcutfftmas uneas fincm fuum attingit .
4 Omnc td & Jblum audirt poteil, quod flnora linea attingere poteil .
5 Sonus rcfkxionc multtpltci in vnum radiante •vchcmcnter intenditur .
6 Omnis rejkxto fontfit vtl in fe, vel in oppofitam partem .
7 Tanto vox tardius aunbus fiflitur^juato obieftum anacampticum remotiustanto citius,
. quanto propinquius fuerit .
8 Sonus mcnfuratur dunc4fonor4 acliuitate .
Poftulata&Data.
x T~"\^ in obieclophonocampticopunclo quolibet , in quo refkxio fiat, reflexam lineam
\ J determinare.
x Ex quolibet obieclipunfto, ad quodlibct punclum refkxio conilttui poteil .
Praelufiones Phyfiologicse de natura Echus,
fiue reflexcB vocis.
P R AE L V S I O I.
Sonus Lucis Simia eft .
SOnus vti in primolibro demonftratum eft, nihil aliud eft , quam qualitas fenfibilis ,
quxauditu pcrcipi potcft, neque eft motus, vt quidam opinantur , corporum fe_j Jjjj
coliidcntiun : confcquitur tamcn motum corporum fccollidcntium fonus, non quidc
immc-
2+0 nfviufurgut VmuerfalU
immcdiatcjftd rrfcdiantc traclionc aeris intermcdij; vnde corpora, qua? plus habuei int
aeris,&la?uoris, maximamibnandi vim fortiuntur,quia acr magisio Ia:uibus,&aereis
Adfouura-» COTPor'busr"rane>'tur ><luara in nonaereis&craffis ; vnde nonfcmperquoquead fonG
coiiifioduo- neceflariafunt duo corpora folida fe collidcntia; fed acris & aquae knpullusibno pro-
rum corpo- ducendo maxime aptus, vt fifroh», &frcmitus maris , tonitruaque luculenter edocent ;
rom/Son!," fraclo igitur cx collifionc quorutpcunquc corporum acre, fonus fit, quia pnncTo colli-
fempcr eft fionis nonfccus,ac colorum fpcciesin Iphorram vadians diffunditur :ficurienimcolo-
ncceftna . rcs fpccicsfuasyceu vicariasobieftiperradiationc:n emitiunt vndique,ira &fonusfpc-
Aqu« fubie- cicrhfuam. Po.rrd mcdiumfoni, quoeiusljpecies ad auditum deferuntur,non funtfu-
llu fooi ett ■ b icctum fonorum, fcd aer,& aqua;& de aerc quidem nullum dubium eft , de aqua cx-
perientia quoque* nos ccrtiorcs reddit : fiquidcm pifcescertofonitu congreganToIitos
rtfces au- Punrasrer^rt • Pifccsquoque nominctenus vocanfolitos comparuiffe ,idem Phnius
Amc. refert; quin&tonitruavchementerfornaidant.quod nonficret,nifi fub aquisaudirct.
Vrinatores quoque fub aquis vehementiores ionitus fe pcrciperp affeueranx , & tantd
facilius,quant6'minusabaquxfupcrrTcieabfuerint : qaod manifeftum fignumeft,fo-
num pcr aei em porofis corponbus, cuiufmodi aqua , ligna , mun funt , ad potcritiam^.
Stm»iitudo auditiuam penetrare . Aqua igitujmcdium forvicft: etfimult61iquidius,faciliiifque_>
rad.j direc^i foni per acrem, quam pcr aquam traducantur ; ficut enim fehabet lucis raduisad mc-
fonum"^ diumdcnfius,inquorerringitur,habetaturquc,itaradius fonorusin mcdio denfion
aere & in_j quoque rcfnngitur . Hcbctanturigitur,obti:ndunturqucfonor$fpecies aqux cr.u..-
CuHn aula tua-mc> vt fpecics vifibilcs medio denfiore . Hinc rempore pluuio,&acre vaporofomi-
«apeubusor niis,quam codefjecatoaudimus. InAulis quoqueperipetafmatisftratis vox obtula_, ,
Mta, fonus abfotptaqucdifficiliuspercipitur,quamcumnudantuf tapctibus muri. Hinc quoque
cmMk i ratl° deducitur , cur in plenohominibus loco mufica languefcat , quia abforpta intra_-p
humanorum corporu ora cocaua vim pcrdit. ltaaula,lana,vclpaleisftrata adeo obtun-
dit fonum,vt vixpercipiatur. Dcquibuspluribus in fequentibos.
His prsemiflls, fonum lucis Simiam cfle,id eftinomnibusoperationibusferc lu«
. . , ceraxmulari,moddoftendendumcft,quoddumfacio. Notandum primolonum vir-
tur lucem . tutisfux Iphejram, mtra quam lolus is pcrapiatur, emcere; cxtra vero cam neutiquami
fcd harc fpharra fieri non poteft, nifi per rcdtas lineas a fubic&o fonoro per mcdium ve-
luti cx ccntro vndiquc diffufas , conftituatur : radiatio igitur foni luminofam profiuc-
tiam proxirac ^mulatur, ncque mmmlf^iat aliadiffercntia cft, nifi quodilla inftanta-
neo, haic fucceffiuo motu per aercm propagetur .
Cerrecandcm quodammodoreracffelumen,&fonum ipfe Virgilius videturinnuc
re, dumdicit.
Tum clarior ignis auditur .
Sicuti & Iib. 6. Vifdque canes latrarc per i mbram .
Siquidem nihiloculisoccurrcreporeft, quod fubanalogicaquadam rationeauribus
parallclt-. fcfcfiftere nonpoflit . Sicuti igitur Juminis proprium eft rcpiifentaredincrentes co.
Tunfiwd lorcs co.rPorum iuxta difTercntes radiomm nunc incidcntium , nunc reflcxorum dirc-
fonum. fliones in fupcrficics, & hinc ad oculosfaftas; ita fonorum proprium eft rcprefcntare
differcntcscorporum qualitatcsope motiacriscorum fuperficies impingentis fericntif-
que; ita vt haud incongrucdiccre poflimuscoloresnihilaliud cffe , quam differentem
immcrfionem,& rcflexionem radiorum in medio;qucmadmodum foni nihil aliud sut,
qulm differcntcs acris motioncs : fienim quifpiamfubtiliflimasaerismotioncs, dum_,
aliquod inftrumentum muficum rcfonat , cernerct; certe is nihil aliud , quam pifturam
aliquam infigni colorum varietatcadumbratam viderct, quaocuIisfcfcdiucria?iona-
tium corporum qualitates, vti diftum cft, fiftcrent . Pra>rcrea, vti lumen abftraftc con-
fidcratum inuifibile cft,ita & fonus: ncquc cnim in hoc mundo quicquam, nifi fuperfi-
cies coloratas repra?fentantcs quantum poffunt Solem, coeteraque corporalurainofil,
fpcclarepoflumus: lumenaurcm inuifibiiccffe fatis fuperque oftendunt fpeculacon-
caua,qua; uullum radiorum veftigium relinquunt, nili inpunao concurfus radiorum
adhi-
Digitizcd by G(
Lib.lX. &tagi~* Confoni,& Dtjfonf: 241
adhibito opaco rcfleflcntc corpore, imd , vt ftriftius loquaraur , dico nullum accidens Nuiium ac.
pcr fcfcnfibiie eftq, nifl pcrcorpor»,' a quibusfuftinctur,fiuc per qnantitatcm, qux ip- *
fisdatextenfionem,fine quain punctum, & nihilumabiret . Vtiigiturlumcn lincacrc
inuifibile cft, ita & fonus, qui dum aercm rcddit feniibilem nobis, quam plures corpo-
rum qualitatcs,quas nifiope fonoru cognofcere ncfcimus , manifcftat : & il quis pau-
16 pcnitiiis naturam luminis introfpcxerit,isinuenictid nihilaliudcflc ,quam quendJ
vcluti aerismotum, quifecumimaginemdcuehatprimi motoris,corponsfcilicetlumi-
oofiadeam oculisfiftendamfubnominc &apparentia coloris veliuminis. Ita fonus
nihil aliud eft, quam einfdem aeris motus , qm fccura portat difierentcscaufe. fuar cjua-
litates , vidclicet corporum eum mouentium : vnde hic nobis lmagincm fub nommc ,
& apparcntiafoni obijcit -.forma cnim feofibilis , verbigratia.campanatalicuius fonan-
tis,fubcadem qUafirationeocuUsfurdialicuiusfeiciiftit,fub quaauribusahcuiuscc,-
ci cadcm accidit . Porrd ficuti lumcn fine corporis, a quo profluit, aftuali infJuxu con-
feruarinonpotcft.ita&fonusfincmotioncaeris,
Ridendiioiturfuntquotquotfonumcanahinclufum multo tcmporccolcruaripoi- tumtntidi
fe putant , vt fufius dicctur in Magia noftra Echotedonica ; imo expcrientia docet me-
liiis nos, & maiori cum voluptate amci, dum hiftonam quandam , uue acicnptioncm-,
viuam ahcuiusrcilegimusi autabmfigni Oratore varijs verborum,fententiarumqu<L-» b.mr.
fiouris, veluti colonbus quibufdam adumbratam audimus,quara Ii oculis res caldem^
^SKut pmcrea obictfarum rerum fpccies occultaquadamrationc afficiunt oculum
& ncruum opticum ad producendam opefpirituum fimilem iraagincm i ita & tonon
corooris i.naoo aerc deuecta afficit acrcm implantatum acuftico fcu auriculari ncruo
ad imaoincm fonoricorporis rcprarfentandam. Ex quibus, m fallor, apertc oftenditur,
ingcnsopticorum acufticorumque corporum.nagcnc^atquc produccndom homi-.
nibustiim vilum, tum auditum,fimilitudo . .
nenmuc flCUtlin mcdio dcnfior, rrfringuur v.UlS, !ta & fonUS, Vtl poftca fuse oftcn- Rcfraaio&
J^ur Ouidcnim ul.ud cftionusin corpore valdeporofo, & molh receptus : mfi vm* «fl«io io.
bra qusdam foni obftaculum , ne vlterius protcndatur, ob.jc.cnsc
Confedariutn.
Hlnc fCquirarm«hodusquidamdctcrminandi,quantofonusintra aquam, ad q fo
ciufdcm corporisfonum extra aquam fa<ftus,fit grauior, & confequcntcr,quan- DUS incraj
to aer aqua rarior fit. Expcricntia enim ab infign, Mathcmatico non ita pridem com- j^J-
pertum eft, fonum alicuius campanx duorum graduum, verbi gratia cxtra aquam , m-
extra aaua.
traaquam quinqucgraduum ruifle,& confcquentcr vna harmonica dccima minore_^
i»rauioremfuiiTc,cuiusquidemrcicaufaalia non cft nifi raritas,&denfitasdiuerlorum
incdiorura . Aqua cnim fonori corpons fpccici intra aquam plus refiftit , q uarn extra^
aouam iexquarcfiftentia nafcitur tarditas raotus mcdi;, quam tarditatem ionus k-
cuitur erauiorj ficutienim fcfc habct medium ad medium ,ita vibrationes m vno rac-
dio fadtx ad vibrationes faclas in altero , & ficuti vibrationesad vibrationcs , ita ionus
ad fonum . Si igitur, vt in propofito cxcmplofuerit, vt 7. ad x. & motusaerts ad motum
aquq , m eadcm fe proportione habcbunt : vndc acris rantas ad dcnfitatem aquc
1,3 VMeiS^ photifmis prorfus eiTc opcrationibus fuis parallclos, excep- ^ ^
to motuauiinlucisdirTufioncinftantaneus,infonofucccfliuuseft. Sonusquoque non Fhot tm, fr
tantum iccundum lincas rcaaspropaSabiliseft,fed&fecundum curuas, vti patct,dum in)i« efl|.
tr anfit per canalcs ac tubos, fcu pcr fnnilcs foni duftus , in quibus non "ntum como-
dc dcfcrtur, fcd & plurimiim augetur roboraturque, imo longius quam in apcrto aere
pr opagatur, vti poftea cxpcrimcntis varijs comptobabitur .
Hh PR-*-
Digitized by G(
Muforgi* Vniuersalu
PRAELVSIO II.
De obie&o Phonocamptico.
OBic&um phonocampticum non tantum muri,rupes,parietes, fimiliaque corpo-
ra dura & folida funt, fed & tcrra, arborcs, folia , ligna , terra fimplex quantu-
uisporofa, maximcaqua,& humorcsquiuisapticruntyoccs&fonosrcfJedcrc. Qux
rcsmirum in modum non femclperplexum mercddidit. dum non lcmcJin medijsca-
pisinterRomam &Tufculum fitis.vbi nullusmurus, nullxarbores,fed virguJtatantu"
& inholpita faxa agrorumque fuki dominabantur, Echum tamen non finc admiratio-
nc licucrit pcrcipcre, adcorcs fxpe cxiguamirum crfeftumcauJarcpoteft Virgulta-,
autcm & fulcos diftorum agrorum Echum caulalTe, inde mihi conftitit , quod aJio tc.
porc condic^iim locum tranficns fulciscucrfis yirgultifquc excifis , Echum ampjiusau-
dire non licuerit; Multx quoque Echi maximx olim celebritatis noftris tcmpoi ibus dc-
ficrunt > vcl rnuris cucrfis, velanacampticis obicclis mutatis altcrarifque ; Ccrte ad fc-
pulchrum CcculixMctellx , ouod hodic Capo de bout dicitui ad caftra prxtoriana fitu
maximar ctlcbritar is Echum olim fuiflc Boiflardus rcfert in Topographia Romae , quam
tamcn fingulariftudio inquifitam modOrcpcrirc non licuit. Verum vciba BoilTardi
adduxi,vt quid deeiusreiationcfcnticndumfit,Lcftorcognofcere poiTit,itaautem_
inTopographia VrbisJoquitur.
Metel!orum Sepulchrum,inquitformarotunda txquadratisfatia marmoribus candtdis in-
JJar ampbffimd turris, intus concaua, & fuperiore parte aperta , cuius muri craffi funt circitcr
% 4 pedum ea mxnium angulo adiacet , in cutus circuitu inc fa funt marmorea boum capita cute
t*r earne nudata, vt in facrificijs fiert folitum erat,qud conttneantur lemnfcis fafciarumque tn-
poluerisiConiungenttbus frucluum,jhrum ac folwrum ccmgeriem, ftftontsvulgo apptlhnt,&
in interuaUis patind rtpofitd funt facrficiorum ; Capita boumfertjunt ducenta,ideo Capa dt boui
vocaturivoluntqne Anttquarij geminam Htcatombtnfailam effe in funere celebri CdcilidMc-
ttlU , cuiusnomen in fronte fepukhri legttur , tn mgenti marmorta tabula vtrfusportam arcit
prdtoriand . CdciHd gJDrctici F.Mttelb Crajfi . Ad radices Collis in quo turris dd ficata eft,
fiquis inttgrum verfum heroicum pronuncitt, Echo admirjndt eundem reddet %trfum cV artU
iulatum fdpius . Ego Virgilianum iliud primumAtntid s djlmcle repeti oclies integrum audi-
ui,&pqjlea confuse aliquoties . Nujquam gentium etufmodi Echoauditur: qud ideo tanto di-
citur excttata artficio ,ittn funere buius Cddltd phranitum eiulatus , exclamationcs & phn-
flus funebres m immenfum multiplicarentur, dum H tcatombt illa celebrarctur duplex , & Judi
funebres in honorem Matrond prdberentur . Hxc Boiflardus .
Ego fane defidcrio huius curiofitans incefus , tam prodigiofan Echura hanc bis aut
tcr fummo ftudio inquifiui, fcd fruftrai candcm repcrire nunquam licuit , vti nec vlli al-
teri hicRome curioforum hominumicertcdifpofitionc loci huiusEchus minimc capacc
cflcfacilc vidcrit,quiiccuturanoftraprogymnafmataphonica pcnitiusfuerit feutatu*,
vndc ncfcio , quomodo Author , hc-c tam audadterpronunciauerit ; An forfan fitus ra-
tioimmutata? an vicinum cdificiumobuiumfueritd rutum? ccrtc ftudio fummo hxc
inquiicns, nibila ccntumannis, quo ipfeEchum audiflefetcftatuseft, adcodiruturro
effcinueni , vndc hxc alijs curiofioribus ampJius excutienda rclinquaraus : cgo ccrtc
vt dixialiquoticsomnescircumcircarnurosexploraui; fed nihiJtalc ,qualc dictusillc*»
difcribit Boiflardus mc reperire potuifle , fatcor
curFchono Porro aquam obieclum anacampticum eflc pofle, expericntia docet, cum omncs
«'ioinftru' Putc^cr^£c^umc®cwnt diftindti(fimam,vti teftsturputcus inatrio PaJatij Vaticani,
ftts. " quivoccshominumctiam fubmifllflimastamdiftindtc rcfert,vthomincsintusIatcrc-»
ichoi.pau iurarcs.& quidemtant6pcrfccliusomniarcfert,quant6 fuerit libcriori 3cri expofi-
iio vaucaoo tu$ pUlcus> coopcrtus cnim tecto, aut lin tco nihil prxftat, cuius quidcm rci caufa non-»
eft
curiu
Ltb. IX- M agi* Pbonoeamftica . 24 s
eftajia, nifi duplcxreflexio, quarum vnacxfornicerefledtit dcorfum , altera ab aqua^.
furfum, &fic confuse, nihil aut* diftintfu cas referrc neccfle eft. Cu aqua p c;terea m a-
xime poUta&fpecularifupcrficiefit,&adreflcclCndumaptiu1m3, non mirumcftEchu
ad lacusftagna, flumina , maria lubcntjiM quanr ftabulari . Ccrtc puteiidprx re-
liquisdeclaraa«#^uiaquisabunc]ante$,decuplo rcfonahtioresfunt,quam aquisnu- PureUi
dati ,prxfertimfiinteriorfuperriciesconcaua ad fphcncara nguraan accciTcrk. Con- refonantci.
dudimus igitur omne folidum vel liquidum etiam,obieclum apacampticum eflc pofle;
&tant6quidemvegctiusfonumrepercuticnt,quantofucrinrpolitiora, non fecus ac
mcliuslucemfigurafquc oftenditlpeculum tersiflimum,minus tcrfopolitoquejfecun- Aq„ reflc.
do Aqoam maxime refrexionis cne capacem , ob fuperficiem prorfus fpecularem_#. nooi aptiOi
Tertioomhiarcliquaobicclafcabrofa^&mollia ,rcfleclcrequidem,fcd debilius,3c in-
ordinate.vtiinherbofis montiumcliuis , in fyluis magna arborum prxgrandmm con- Vndebobus
ftipatione gaudentibusinquibusnullaordinatareflexio,fed ex varia&mulriplici ar- «Tyiuis.
boris ad arborera reflexione vocis, n6 relinquitur , nifi vehemens quidam phonifmus fi-
ue bombusconrafus,tinnitufque fimilisijs, qui in puteis audirifolcnt. Vcrumhxc
•mniafufius in fcquentibus profcquemur .
PRAELVSIO III.
De mcdio Phonocampttco, fiue de linea a&ionis .
DVplicihoc loco medium confiderandum eft, Phyficum & Mathematicum ;Phy- Dupiex me-
ficura medium eft fpacium iliud aereum,per quod vox propagatur, diuerfxque £™ £J£
qualitatis & conftitutionis eft . Marhcmaticum medmm eftmagnitudo vel paruitas in- phyflcUm&
teruallipropagatx vocis durationcm mcticntis ,de vtroquc breuitcr hac prxlufionc
traclabimu5;a mcdioMathematicoinitium fafluri.
De linea aflionu Thonica .
LlncamaOionisfeu phonk?vocamusearo , qux radiofxfiuc phonicx dirfufionis Iinciactio.
attionemtcrrainat,eftqucduplcxfimplex&mifta ;fimplcx linca aftioms fiuc^ n.$ q»uJ &
direfta illa cft, qux vocis propagationem tcrminat , & fphxrx a&uitatis phonicx fem*. q"°iupicx *
diamctcr dicitur. Miftaeft qux cxincidcntc &rcflexaconftituitur , quam&ided di-
rcclo-reflexam vocamus,hancetfiBlancanusxqualem conftituat dircftx fiucfimpli-
cr ln rigore tamen neceffario minor cflfedcbct ; Certumenim cft vocem in murum Direaama-
illliam, veiutifraflam ibidem, vigotifquc ahquod dctrimentum paflam ,dcbil»usredi- jg^ijg
re, quam direda , quam nullo obitaculo impcditam vigorc vniformiterdinormipropa. Ti,QfC .
eari 1 notum eft, &fcsc in Artc Lucis& Vmbrxdemonftrauimus ; Quanto autcm hsc
finca aftionis miftafimplici minor fit,difficultcr dctcrminan potcft, ccrtc dinerenmm
tam cxipuam arbitror,vtulapotiusrationis,qu4mfcnfusdici poflit ; finc fcrupulo 151-
turphyficccqualisdircftcconiutuipotcfti& fic nosaccepimustumhic, tum m Artc
Lucis ic Vmbrx 101.576. Cumrcpercuflioncin vicino racdioaliquantifperauaavox,
facile, quod illifionc perditum crat, rcftaurct .
Potcftautcmhxclineafccundiim trescafusconfidcrari ; Primus cft, Vcl enim linca
rcflexa xqualiscfthncx intidenti tunc obftaculum phonocampticum,mcdium ne- Pr.mu$«iu,
cefiario linex aftionis occupabit : vt fi linea aftionis in primo cafu , fit A C & obftacul u
anacampticum inB. mediolincc. punrto fit ,radiusA B ex B. rcflexusin V. tantus erit ,
quanrum ABvclBCdimidium totiusACUnexa&omsphonicx.
Digitized,by Q
9e«indus
Cilus .
444 MuJurgUV niuerfalU
Secundus, Si verolinea phonica reflcxa maior fucrit incidcntc ,tum obftaculum Dho
nocampticum vlua mcdicta: cra conftituccur vt in S. critquc rcHcxa SR tanta, qWataJ
SB. rcfidua dircfla touus AB. vt hgura lccundi cafus oftcndit . ^
Tertius Ca.
Ins,
tirilut, Si verolinea rcflcxa phonica dimidio totius maiorfuerit, tunc obftaculum-.
phonocampticum necciTaiio citra mcdietatem lincac aclionis confti tuetur, vt in P crit-
quc reflexa PX. tanta quanta PB. rcliquum totiusline* AB . djrcctar . Ex quibus Qui-
dcmluculcntcrpatet.Iineas fiuc Orthophonasfiucloxophonasjcmpcr vna cura rc-
flexis fimul, direftis cquari .
;.
Majnadiffi-
Culu» 10 dc
term n.ndo
fpaao fccho
n.co .
Experjentia
• 3J di loflru»
meotoium
tjcncrc ium>
pta.
Species foni
Irru vnda-
none rfcife
niunmr .
Curno<ftu
tcfto pcrrc.
cliusqua de
dic pcrcipii
tur.
I I.
De teleritatefoni qua medtum tran/tt, fiue de fpacij
fhonici quantitate.
NIhiladc6dubiUmpcrpIexumqueinucni,qaam incertam dubiamque mteruaJIi
Echonici detcronnationcmi Blancanus x4 paiTus geometr.cos min.murn fpacm
oetcrminat, eft autcm minimum fpacium iJIud , quod vnan. fyJJabamd,/hn,ftc poft pri-
mam aunbus damat.s fiflit.Mcrfennus 69 pcdespon.ticgo exaifti/Timc omn.um expc-
rientiamfumensfcmpcrdiuerJaminueni.ita vt randem dcfpaans,vixaJ,quidcertjhac
in materia dctenninari pofle putannj ;Nam voce, ruba, fclopo cxpcrimenta adortus ex
vno &eodcm loco deprchendi, quod quo vchementior eft lonitus,tanto cum cclcnus
rcflcfti,ita vt voccrr ,qu? fyllabam diftin,fte reddcbat,tubc. confundererfonus.fcJop. Ve-
ro ionituscam ita abforbcret, vt vix diitinclum qu.d audiri potucrir , Vr promdc vchc
mentcr raircr quid optimo Merfenno in mcntem vcnent , vt fonitum qucmcumouc-,
cx yno & codem loco fcraper arquc ceJercm efleaflerucnt ; 61 cnim fpec.cs foni forent
intcntionaIcs,h3uddubic ,vtinvifilibusfpecicbusapparct,dc ifta arquicelcnratc al.
quid con, ludi pofict ;Jed cum foni fpccies vt plunu n realcsfint, atque aeris vndulatio-
ne vclutivchiculo quodam transfcrantur ,certum cft pro concitati acns vchemenm,
cclcr.uslcrnpcr&celcnus fonum veftum in. Sicurip.la quo forc.on impttu muroilii-
ditur,tantocclcriorimotu&confequcntcrremot.orifPa prorfus
paclo vocs motum lc habere,non aJ.ud nifi fcnfata nos docct expcricntia . Qu* adcd
vcrafunt,Vtvel,pfeMerfennus.dfateatur in luaHarmonia vn.ucrfali Gallicabb , fol
a.4.vb.a.tfeinvalkMontn1orent,aiuxta *des Oime/Tonias Echum obfcruafll ,qui
cum noftu .^llabasrcpeteret , interdiu non nifi 7. id cft mediamparrem ex nsrep^-
Tram m"u,aal!a ™° <*> °* acnsfumma tranquill "a & im-
pcrtuibata confiftent.a ; Diurni vcro innumeris mot.busagitatidifc.ffio & d.iconnu^-
tio,vnde&voxconfequc:Kc:va^^
ftati
Lib.lX. MagidPhonocaniptica. J ^/
iutiSicnimhuiurraodinonobftcnt>&raotusfonorusfubdcrcrminatointcruaIJorem-
pcrfit^c#'o«fiuc5quicelcr,nonvidcocur'diurnotcmporc non rorfyllabas, quot no-
clurnorepcticritEchoi Quodigiturfeptcmtantumfyliabas interdiu rcpenerit , nottu
i4»fignum raariifcftumcft,lentiusdcdic obdidampauld antc ratiorrcm fonum pro-
moucri,ac proindevltimasfeptemfyllabasin medio perturbato varijfquc motibusa-
gitato, rl-iCcefcctcspaulatimintermoriiCcrtc fieodemlocofcJopum cxpIofifTcr, nul-
lumdubiumefTc debct,quinisdedieetiam oranesfyIIabasrepetiiTer>nequcquicquam Faflacia i*
huic cxperimento fuffragatur vibrationum in inftrumcntoChronometro arquidiutur- ftm*eoo
nitas,riutduorumgloborura hctcfogcneorum exalto in terram motus/*^'vo« ; hxc c- mp°?°Sa
nim cxperimcnra uin maiorifpacioconringantplurimu fufpcdafunt,plenaquefallacic «ionescdor*
vtiaiibidcmonftrabimus,cxiftunt,inxqualienimtemporisfpacio in terram coJlidilola ^1""1»
expericntiadoccbitjinaltitudine soopedum. Scddehisalibi .
Cumigiturincertamcnfura detcrminanda ncgotiumdifficilc, pnetereaexperimen-
ta diucrforum roultum difcrepantiacompcriami&egoinhoc negotiootiofuselfc nor-
ui, fiquidcm cxpcrientiasabalijsfaftas adincudcm reuocasomnis generis experimC*-
taabEcho monofyllaba exorfus,voce,ruba,fcropo, rorius negbrijpericulum feci,mue-
niquc monofyllabam inter fpacium aopedum nihilprorfus mutationis admittere , Di-
ftantiam igitur pro Echo monofyllabica inucni 1 10 circiter pcdes, qua? fuam vt dixi la* Echo mon0.
titudinem habcbat 20 pedum, intra quod fpacium femper cadem lyllabam rcpetcbar j »yliaba fpa-
Tubavcr6intiafpacium9o&noprimumlonumreddebatdiftin(ftei Sclopus vcro in - J*£
tra hoc fpacium aliquantulura cum primo fonoconfundebatur i Intra^oo vcrdpedes Kom.
& aoo.heprafyllabicum v< rb.gr. Arma virumguc cano. intra tempus, qubquis celernme
recitarct AueMaria vfquc ad verba Bmcdicla tu. inclufiue , pcrfecte & diftinfte redde-
bat. Chronometroquoquevibrationuro vfusfum, fed femper exig uo cum fucceflii; variaexperi
deinde diuerfis temporibus manc, meridic,vefperi,noclu,vcl per me> vcl per alios prius menta <wn-
optimc & curiosc inftru&os experimenra fieri curaui, & femper diuerfam foni cclenta- F" •
tcminuenimus,diucrfamqueintpruallorura quantitatcm; intcmpefto noclis filentio soStuScV'
Echo dorainium fuum cxci cerc vidcbatur ob caufas paulo ante didas,minimam mane fpen fonus"
reperimus ob rofcidam nebulofamque aerisconftitutionem , mcridic mclius fin?ebat , omn * °Pd-
vtDGteaercfubtiiiorCj&adbucmeliusvefperi^ / ZYl &me
Prarterea tcmpusfuramoftudio&diligentiaobferuaui itempore pluuioautniuofo, «depcffimc
Echo mirum in modum obtunditur, vt vix vim habere videatur; poft imbres vehemcn-
tesjvtpotcaercdefcecatoplurimum viriumacquiriti HicRomarrairumdiclu (pirante nSmPvari«
Borea maximumvigorem3cquirit, Auirxoflacccfcit,Euro&fubfolanomcdiocriterfc tchum. -
habet. QuandomurusobtenditurBorcar,flanteBorea,mirumdiclu, vox dircctare- PjrJ(Jor)n1
flcxa notabiliter tardior eft i Eodem vero temporc in mcridianam fupcrficiem incidens Ectioojcaa.
dircfta vox cclerior reftexa cft, in pr iori cnim cxperimento vox direcla contraria vcto ,
aegriusvoce rcflexa per mediumfcrtur, vox rcflcxa, verovento fecundodilatacelcrhts
rcdit ad aurcs , vt quod obftinationc mcdij ptius perdiderat , iam cckritatc rccuperer .
Idem dc reliquis plagis dicendum, vt vel hinc apparcat, magnam efle celcritatls foni
per medium delat i diueriitaterru* .
Confedarium I. *Mi&fau mtwts*
EXhacinfiniradiuerfitatc&variationemcdiorum luculcnterpatet , omnera intcr- 0^:,^.
ualli Echonicideterm inationero cflcdubiam, fallaccm, & prorfus incertam ; ne- tcrmmatio
qne fibi vnquam, quicquid Blancanus&Merfcnnus dicant> conftarcnifiacufticisor- jfegjp &•
ganis ( de quibus poftca tracftabitur ) Catoptrica induftria conftrida,Iegibus gcometri- c I0",c* '
cis fubigacur . Quxcunqucigiturimpofterum diccntur , nonnifihypochecicc fumcn-
dafunt.
Confe-
DigitizBd
MufurgU Pmutrfalu
Confcdarium I I .
PAtet fecundd , Vfura inftrumenti Cbronometrifiue vibrationumi vti & pulfw i in
hoc ncgotio fupcrfluum cfic, cum ionus tam incomprehenfibiliceieritate iubindc
Chronome- racdium pcrcurrar ,vtdumfiium currere incipit,iam voxfinito peridromofeauribus
rnquoqui- fiftat,ac proindeaquamcribrohaurit,qui tam velocium motuum quantitatcmquocu-
«Sam puwot qUC jnft umcntoChronometrofeccrtodeprchcnfurumionfidit. Nam ad minimum
rep^ffequlJ omm polfibilr diligcncia adhibita, nunc icmcdo io,fubinde&3opedumfpacio ab-
tiiat* fpjcij crrabit. Atquc hjec eadcmratioe(l,quarcEcho monofyllabica intra zo vtplurimum
phooici. peduminter«pedinemduret,cftcniray. lo.aut i^.pedumfpaciumadincrcmcntum
cclcritatis motus vix fenfibile \ Quod vcro Mcrfcnnus putct hchum monofyllabicanu.
tcmpore vniusrainuti fecundi, ipacium loopafli.um gcomctricorum conficcre; id ne-
quaquam intelli^cndum cft georoctrice, kd phyfice & craifa mcniura, quantum vidc:-
licct, datum cudignofccrcfenfibus. Atqucnxcnon dico ,quod curiofum Lcclorem
a tam laudabili obieruationum fiudio aWterrcrc vchm,fcd vt difncultatcm negotij pro-
ponam& quanta in experiinentis ritc fcruandis dJi^entu , viuacitate & dextcritatc^
lngenij opus fit ,vt tandcm hubeatur aliqualis mcnfura Echoni lndagandxaccommo-
data, Cuin igitur Blancanus deprehendcnt fpacium Echoni monofyllabicx formaitdx
cffc X4paiTuum geomctricorum fiuc quod idcm eft, i ao pedum gcomctncorumi Mer-
2( j/ffcj' fcnnusvero loopcdum gcometiicorum illud velit eflc; Ego arbitror medium fecurius
chomVciioc tencndum ciTc , ipaciumhypotheticuru nopcdum ,quod curn citatorum Authorurru,
dz vcttfimi. obfcruatiombuscongruit propr vcrumi Quod v-cro raro coucniant obferuationes,cau-
faeftdiuerfitasmedn vocumfonorumqueinxqualitasi Nanm fupra dixi ,funt anx
4 aoaiupo- vircsEchoni alijs dieitemponbus, aliar hyeme funt, alix^ftate» Auturano, Vemoque
ra,vii8c Jici tcmpor" alix conftitutiones,non dubrto quoquc Echum monofylIabicam,qux hic fub
qum^cii- Ronunochraatetempore vnus roinuti fccundi Ho pedumgcometricorumfpacium-.
nuu dmer. Conficit,alijs&alijsclnnatibusdiuerfum&tempus& fpaciuna infuraere i quaiitaterru.
dcrldfic8^ quoque reflexi ioni pro diuerfitate obieftorum anacampticorum diuerfam reperimus
churnl!.' * ranttchodebues& Unguidc^funt forrcs,funt ftridulx & ftrcperx ,funt alixiucundc..,
amaenx,ahx lu&uofc,, ckplanftum xmulantes, funt prxtcrea tinnulc., limpidc;, quc. qui-
PjJJjSjJ d£ dajerfuas no nifiex diuerfa repercuticntifi corporum conftituuone vcon qux pro-
Eomn oi-1* ut magis aut mmus porofa funt, m*nus aut magis ionorx, liropidx , vcgctxque repcr iu-
uerraconfti. tQt Nam vt hb, i. oftenfum fuit i tobcnt fingula corpora aliaro,& abam parrium_
U coagmentattonem i qua fit , vt fingula quoque diuerfos diftin-ftofque fonos fortiantur,
corpora Ixuia&poroiavti clarura txtinnuluraionum ,ita dcniaCJc alpera, obtufurn
& grauem Ibnum cdunt , Hinc fit , vt vox alicui corpon illapia ea quaiirate Sc proprie-
tate i qua ipfum lmbutum cft , imbuta rcdeat . Nam qucmadmodum Lux in fuperfi-
ciem iilapfa,colorcfupcrficiettingituriitavoxtingiturveluti fono ccporis inquod
incidit. Atquehxceft ratio, cur rcflexa vox iam clara ,modoobtu£a, nuncamtjrta
nunc lu&uoiareddatur ■ Verum cxaminatis omnibus ijs, quxad naturam Echus co-
gnoiccndam , quodammodo rcquirividebantur , nihil iam rcftat, nifi vt rcflcjuonis
naturam irrcfragabihbus rationibus ftabiiiamus.
tffliift... r ,' l ." i ff
[ :au7kiOjV^u ixir* - . « -*j . s . 7vin ini. i«j. * — » - ■ . » • i
CA-
-aliioO
v jriint
Digitized
Lib.IX. M*g** Pbonocamptica. 24?
C A P V T r.
ARTIS PHONOCAMPTICAE
S I V E ' ' **'
ECHOMETRIAE
CANONES, ET REGVLAE
Lemma Echocampticum_> .
[/ ex duobus punclum cuiufuis Imc* recld, *qud cammunis feclio fit planx per
duoilla puncla ducti cum alio quopiam pltno, dujt rectx ducantur , facientes
cum illa duos angulos xquales ; Erurtt dtu hx rectx breuiores quibufcunque ahjs
duabus rectis , qu4 ex eifdem duobus punctis ad ahud punctum eiufdem Uncx
rcctx ducuntur ,
Ex duobus puntfis AB. ad C pundtum in re&a CD, ita vt planuro pcr CD, duitum
tranfeat reuolutum per AB,duc3ntur dux rcdtc^ AGBC. facientes angulos ACF,BCD,
xqualcs: &excifdcmpun<ftis AB. ducantur pnmum ad aliud pun£tumD,ad dextram
ipfius C>alijc duc. rctfc. AD, BD . Dico AC > BC efle breuiores, quam AD, BD . Pro-
dufta cnim AC> vcrfus C, fiat C£, ipfi CB jcqualis, iungaturque DE. Et quia angulus
ACF>anguIo BCDi ponitur arqualis, eftquc angulus ACF angulo ECD,ad verticcm-
jequalis, erit quoquc angulus BCD, angulo ECD, arqualis . Cum crgo & duo latera_.
BC> CD. duobu< lateribu » EC.CD, «qualia fint: crit bafis DB bafi DE ^quahs; ac pro-
indc AD, DBGmul ipfis AD , DE fimul $qualeserunt . Sunt autem AD>DEmaio-
rcs quam AE. hoc eft, qu3m AC.CB, quod CB. CE> pofit^ fint xquales. igitur & AD»
BD>maioreserunt,quam AC. BC.quod cft propofitum^ .
Ducantur dcinde cx p unctis A, B. ad aliud punclura F ad fini-
ftramipfiusCalijfduJf recYe AF> BF. Dicorurfus AC,BC brc- A^>^^y
uiorescfTcquam AF,BF. Produfla cnimiurfum AC> fumpta- - (n
qucCEipfiCB$quali,iun°aturEF. Etquoniam anguli ACF,
ECD. asqualcs ponuntui i cfiquc ACF,angulo FC D ad verticcm
^qualis, erunt quoquc anguli BCD,ECD$qualcs : acproind£ &
ex duobusrec*kisreliquiBCF,ECF,$qualej crunt. CumergoJt
duo latera BC , CF duobus lateribus EC, CF ^qualia fint. crit quoque bafis BF bafi EF
arqualis : ac proindc AF, FE> ipfis AF > BF ^quales erunt . Sunt 3utero AF , FE , maio-
resquamAE,hoceft,quam ACBC, quodBC,CE,pofit$ fint^quales. Igftur & AF,
BF, roaiorcs erunt, quam AC, CB, quod eft propofitum .
QuiaergoNaturanon impcdita agitpcr lincasbreuiflimas; fit vt radius Solisvcl vi-
fuaIiscadcnsexA,inplanura tcrfum DF,itavt refletfaturad punftum B,cadatnecef-
fario in punftum C , vbi angulus ACF ( qucm perfpeftiui angulum incidentix dicunt )
arqualis cfficituranguloBCD>quem rcrlcxionisappellant. Nam fi radjuscaderetin-,
D> velF> refleSereturquc adB> non agcrct natura perlincas breui(fimas;cum tam AD,
BD, quam AF, BF Iongiores fint, quam AC, BC. vt demonftrauimus . quod eft abfur-
dum . Atque ita demonftratum eft, quod perfpectiui aftumunt, angulum fcilicet incU
denti?atqualem cflcangulo rcflcxionis .
Pro-
UigrtiZG
<&4ufurgi<e rttiuerfalis
Propofitio I.
Omnisatlgulus Phonoptotus *qualis cff angulo PhonocAmptico , ftue^
quodtdem efl , angulus incidenrioe foni,aquaUs e{i angulo
reflexionis eiufdem .
QVarcumque in Arte Anacamptica Lucis & Vmbr^ dcreflcxione lucis oftedimus,
huc reuocari poiTunt,funt cnim foni operationcs, lucisopcrationibus io om-
nibus, flpaucaexcipias,parallele; Primd igitur oftendcndumcftangulurn_i
phonoptotumarqualcmeffeangulopbonocaptico, quodita facimus. Sit obic<ftum_.
phonocampticumABcentrumphonicum Cphonocampticum D. Dico fonumCin_,
EilUfuwrcflexumiri in D, Eftcnimiuxtahypothcfinl.angulusphonocarnpticus AED
aqualis angulo phonoptotoBECangulo fciiicetincidentiar, rcflexionisangulus cr-o •
Si cnim angulus AED, non fit a?qualis angulo BEC , fonus crgo reflexus exE repercu •
tiarurin K. critergo AERangulus,angulo AED , vel $qualis vel mcquaJis Si prius
AER angulus arquabitur angulo AED a quo vclutipars continctur, fcd hocabfurdum
cft. Si poftcnus,id cft fi AER angulus angulo AED vcl BEC non arquatur, & mhilom i-
nusrcflcxiofTat in pundum R i ergo naturaiam finemfuumnon fub breuiflimis lincis
attinget, quod eftcontra Axioma III. &abfurdum inphyfica . eritigitur neccflano an-
gulus phonoptotus BEC ?qualis angulo phonocamptico AED quod erat demonftran-
duminaturam autcm opcrationcsfuas fub$qualitatc angulorum incidentie & reflexio-
nisfeu fub breuiflimislincisinftitucrc^dcmcirc,in ArtcAnacampticaparte a propo-
finone l.ruscdemonftraturocft .adquam propofitionem Lcclorcm curiofum rcmir.
timus. Scd
Pro-
jitized b>
Lik IX, Magia Phonocamftica .
*49
Propofitio I I.
<£)uandocunque voxincidit in obicclum aiiquodorthofhonon, fiuc
ferfcndicularc , ca in feiffam rcucrbcrabttur .
Slt centru phonicu fiuc vocisorigo in kwldc fig.prdced. obieclura vero ifiifwtvCD,
fluat autc vox ex A in B o^oyatwt fiue ad angulos rcdos, dico eam ex B i euerbera-
tu iri in A. rcm ita oftendo fi pcr impofllbile no reflectatur ex B in Ajrefle&atur ergo in
V. crit igitur per IV hypothefin angulus DB A incid&tja;, ^qualis angulo CBV reflexio-
nis,angulus vidclicct acutus obtufo, quod cft abfurdu. Suppofuimus autc vocem ex A
in raurum fcrrinormaliter, &confcqucnterconftituereangulum incidcntix ABD rc-
#um,reflexionisigituranguIus neceflarioquoqucredtus eflcdcbet iuxta citatamhy-
pothcfin IV. in feergo reflc<ftct,fcilicctper Jineam BA per quamab A flexit inB,quod
cratdemonftrandum. docet & hi iusptopofitionis vcrita^em cun lux lpfa nortnahccr
incidens,tum pila,dumin murum normalrterilhditurin fcipfara repcrcufla, aliaqucw
innumera,dcquibusvidcnoftrara artemanacampticam luc is.
Fropofitio I I I.
Quandocunquevox incidit in obteftum aliquodloxofhonos fiucobliquc;
DQX noninjciffam Jedinoffofitam fartcmrcfercutietur.
eflc huius propofitionis quatuor cafus . Vcl enim vox in rourum verticalitcr
um obliouc incidit, tunc vc I dextrorlum vcl finiftrorfum pro fitu fonori re-
POflunti
creclum oouquci
flcclit;VeI voxinfra«miA*a,in obiedum phonocampticum fuperius obhquc incidit;<Se
ficrcftccietlurmmivelfiilladefuper emifla oblique in murum inferiorera incidit, <Sc
tunc rcfle^teturdcorfum. Singuloscafusfeorfira demonftrabimus .
Sit itaqjraurus in DEwidcjig. propof.x.centru phomcu inC, fiucvox ^jp&m-ok inci-
dcns in B.dico vocc ex B-in oppofita partem vidclicet iu A fub aequalitate angulo u rc-
flexuirii Sicnim nonrcflctfteturin A, ergo vel in fe ipfom hoc eft in Cvcl in i.autaliu
qucmcunquclocum cxtia AB. rcfleclctur . At non in fc ipfam, cum pcr prcxcdentem ,
pcrpcndicularis tandcro in fc ipfam i cflcftatur i linca autem CB cum ex luppofitionc__>
Acjcphona fit, id eft obliquc in murum incidcns , non in I , quia angulus i B D xquahs
forct angulo CrJE, pars toti, quod cum abfurdum fit, non aliam in partem reflecttt ni-
fiin A,fic enim anguliincidentia:EBC & ABDrcflexionisconftituentur *quales,natU/.
raqucfub brcuiflimislincis flnem fuum at-
tinget. Quandocunque ergolineafoaonu»
loxophonws in muruni incidit ,in oppofitara
necctTarid partem fub arqualitatc anguloru
incidcr, quod crat demonftrandum. Ex his
patct ,fonorum inA conftitutura reflcxuru
fonum in C.finiftram,&in C conftuutum in
A dcxtram .
Porrd fi vox confiftat in A.& phonocapti-
cu fuerit BC turrisin motepofitaiDico vocc
ex A in B>& hinc in V. reuerbcratu iri. Ratio
prorfus eadem cft>quc in prxccdentibusicfi
cnim obliq; incidat in B. neceflartd vox iub
c,qualitatc angulorura reuerberabitur m V.
ldem contingcrer , fi tonorum vox coftituc-
Ii
rctur
Digitized by Google
2 TO MujttrgU VmucrfalU
returinV,refleAerctcnimvoceminA. vtcxfigurapatct. Atque ex demonftratishi-
fcefcquentesCanonesformaraus.
CANONES PHONOCAMPTICI
S I V E
ECHOMETRICL
C A N O N I.
VM Phonocampticaarsin omnibuslegcsphotocaptica?,fiuercflcxio-
nisiucisfcruct,non tanriim principalcspofiaomsdifTcrcntiasjqu^liint
furfum, deorfum, finiftrorium,dcxtrorium,inrcflcclcndofcruat,fcd
&intermcdjasquafcunquepartcsprc»fituobiccli3nacamptjci, Si fu-
pcrficies Echica fiuc phonica fucrit ad obicftum anacarapticu norma-
Iis& fimul horizonti paraJIeJa,Echo nafcctur vel orthophona,veJ Joxo-
phona,pro diuerfo fitu vocalis dcxrro velfiniftro.
Siverofuperficiesphonicafurlumvcl deorfum oblique incideritin fupcrficiera ali-
quam azimutalem obiedi anacamptici i nafcemurrcJlexionesanophonc. veJcatopho-
na;, fiueEchi furfum &deorfum reucrbcrantcs.
Sideniquefupcrficiesphonica in planum aJiquodphonocampticum,neque vertica-
liineque horizontali circulo parallelum,fed inchnarum obliquc & latcraJiter inciderit ,
reflcxiones nafccntur latcrales & loxophonx, intcrhorizotem &vcrticem intcrmedic i
vtiin arte anacamptica Jucjs demonftrauimus.
c A N o N II.
QVandocunq, ergo obicftum phonocampticum fucrir parallelura fimuJ & norma-
Je fonoro,tunc fuperficiesrcflexionis eritad horizonte rcfta; Si vcro fueritpa-
*~ rallelum loxophonum, id eft, obicAum phonecampticum fuerit arquidiftas"
a fonorcat non normalcvti funt vel muriobliqui at redti,vcl turres in motibus, rcipe-
ftu lonoriinvallcconftituti itunc fupcrficicsreflexioniserit$quidiftans vni exazimu-
thalibus,fiuequodidem eftverticaliumvnicongruet. Si vcro obiectura phonocam-
pticum neque parallelum ncque normale fueritlonoro>tunc lupcrficjcs phonocampti-
cafiuereflcxioniserit «quidiftansvni ex phnis inclinantjbusautinclinatis.
C A N o N III.
QVandocunque fonorum A fucritin plano ho-
rizontali,obic<fturq vero phonocampticum
■"'C in eodcm plano horizontali ; neccfla-
riofequcturreflexio furfum in V; fi fuerit inclinans
fimul & inclinatum, pro ratione indinationis dccli-
narionifaue reflettetnonfurfum, fed raedia via, ita
vt tota pfanonim fciatericorum doclrina , quam in
ArteMagnaLucis & Vmbrae tradidimus,huicEchornetria; pulchreaccommodaripol-
fit. r
Pro
Lib. IX. M*&* Phonocampttca.
2ft
Propofitio I V .
§uandocunque duo muri ad angulos redos committuntur , clarifsima
Echopercipiturd fonoroita diflante, *w axuconiphontci angu-
lumrctlumbifariam fecet . Conusenim ibidem varie rc
flcxufvocem refiexam mtrificc confortat^t infig.patet.
Slntduo muri AB&DBin Bnormalitcrcommifli,fitqucconu$phonicusEFBO axis
EB.angulum rectum bifanamlccans,& quoniamE rcflcdensin punctum F. inde
ad anguios zquaies rcflcctitur in O, & hinc itcrum in E. contra radiusE in O incidens
hinc rcflexus in F. inde iterum contrarlo motu reflcftit in E, mirifice fonum confortat
mirum noncftFchum multo, quam infiraplicimuro rcfonantiorcm cf6ci,acrcvark-.
reflexione agicato, accedit, auod omncslinecinterEO,& EFindufaepropcab E refle-
Aanti& conlequeriter intennorcm Echu,velex hoc capite rcddant. Si vero conipho-
niciaxisin extrinfeca murorum parteita coftituatur,vt angulosobtufos cura dic"fcis mu-
risconficiar,tunc Echo cfrlcitur ineptitfirna,& nullius valoris, vt rit in murorum AB,&
BD oppofita parte, quado AB axis coni phonici incurrit in B.latcra vero coni in E & O, i
cxhisenimpunftainaliaspartesrcfleftcntia, nihil remittuntad fonorura A*
Propofitio V .
Quandocunque obieclumphonocampticum concauum circulare eft;in
centro phonico , quodfa» centrum circuli esl , conflituttu >
Echum percipiet eonfonantifsimam-» .
It obieclum phonocampticum AB ^oncauurn
i circuUrc, fonorum fiue ccntrum phonicum
Caquod&ccntromcirculiAB jfit liheaCV «{W-
futn dico confonantiffimam Ecbum percipi.
Quoniam cnim omnes fonorc. lineae ex ctfntro
C prodeuntcs ad circuli pcripheriatn ree*e/funt
neceflario iuxta propof. %. in fcrcflcAentur ;cum
prarterca omnesfintatqualcs iuxta i^.definitio-
ncmEuclidis eodcm temporc in C percipicntur i
cum ergo ©mncsinfcrefleclant,&codcm tepo-
rc rcfletfent,Echu veheraenter intendent, iquOd'
eratprobanduro. li *• Qucm-
s
Jaf\ iuzzor.
B
*SM oftlufurgt* Vmuerfalu
Quemadmodum aotem Echo in concatus circulanbus magnam vim aeqairit, ita in_j
conuexis circularibus eaudcm prorfus pcrdit , rcflcxislincis in ahas,& altas partcs dtifi-
patis.
Corollarium .
Hlnc patet . Quant6 quis I centro concaui circulartt fuerit remorior , tanto Echu
reddiimpertccliorein,quanto verdticntro muro concauorucncvicinior, tato
fonumrcddiconfufiorcm . Mcdiocritasitaqucdjftantix tencndaeft.
Propofitio V I.
Quantovocalc^fiue fonorum fucrit vicinius obteclo fhonocamftico,
tanto reflexa vox fercifietur remotius : f$ quamo vocale fuertt
rtmotius ab obieclo fhonocamftico , tantoreflexa
vox ferciptetur vicimor .
CVm enim in prxlufione j. oftenftixnfitJincam aikiuitatis direclo-reflexam fcmper
tantam elTe,quanta cft iinea aelionis, fiuC fcmidiamctcr fphsrrx aaiuitatis,necef-
fario fcquirur tantd rcflcxamlineam elTo
longiorcm,quanto diiecia breuior, & tanto M j \j«
brcuiorcm hanc, quanto illa Jongior. Sit I
obiectura phonocampticum HBI. Sitque^» | j
Jinea actionis dirccto-reflexa SBF xqualis
VRiinex a&ionis diretfx ; Dico tantd rcflc-
xam vocem remorius ab obie&o peceptu
iri 1 quanto dire&a eidem fuerit vicinior.
Quoniam enim l-B.ck BS direclo-reflcxa li-
nea»eqoaJis eft VR linexaclionisdireAx;
vox in F nccciTarid vocem reflexam reddct
in S i lteru n conftituto vocali, fiue fonoro
in Gidico reflexam voccm in D perceptum
iri. Nam GB,&BD JimuliunAx xquat VR
lineam adtionis directa, cigo &c. Porrd vo-
cali conftitutoin C, dico rcflcxam voccnu
pcrcrptu iri mE.Nam CB,& BEiiinuI lum-
pt$ xquant lincam acnon is V K. quanto igitur vocale obicclo phonocamptico fuerit vi-
cinius,tanto rcflexa vox ab obicao conunget rcmotius, & contra, quod cratdemon-
ftrandurru.
A. Propofitio VII.
Siplura obieda fhonocamftiea ita fuerint ordtne diffopta , vt vnum
femfer abaltero remottus fit, & adea tardtus orthofbonos fer-
tingere foffit, nafceturEcho folyfhona , id cfl , fluries fuc-
cesftue vox proiecla reddetur .
S
Int obretta phonocamptica ABCitaordine difpofita,vt vnum altero femper remo-
tiusfit . Sitquc vocalein Dj&adfingulaobieclanormaJe, qoo cJamante dico vo-
cem
Digitized by Googl^
Lib IX. Magta Phonocamp/ica]
*T3
cem tertio repetitumiri , Cum cnim ex fuppofitioncobiccla EFGad vocalelint nor-
malia,& orthophona, linec DE,DF, DG» cxEFG,pundis necefland rcfledcat in fc ip-
fasin DiCum verolincaDE fitbreuiorin-
decelcriusquoq.rcflcltetur inD, DFve-
rocum fit longior , quam UE plus quoque
temporis in rcdeundo in D inlumit,& con-
fcqucntcr poft reflcxam voccm E percipic-
tur vox rctlcxa F, & c um DG adhuc DF 16-
fior fit, adhuc tardiuspcrueniet ad aurcs
). nafcctur igitur cx diucrfis temporibus
inxqualibus cb linearum diucrfarum lon-
gitudmem Echotriphona l E,DI ,DG.
Si crgo obiccla phonocamptica ita fuerint
ordii.e difpofita, &c. quod crat oftendcndurru..
Vbi notandum dupliccm hoc loco durationem vocis confidcran poffcprimo ipfum
vocis fo-.um.quitam diu durat , qua.n diu profcrtur ,cftque m p imafui produclione
vegetus,6c fo tis; fecundd ipfam vocispropagationem per lmcam aclionis ,qux huius Quomodo
conditionis cft, vt durantc prima voce, & lpfa duret , longius autem proucfta , filcnte fec,„°.8enc*
que prima, ea adhucpropagata durct,donec obftaculo alicui impulfa reficxaque Echo
genereturper lineam lcilicet dircfto-reflexam, Vnde ciperientia docet, muko tempo-
repoftprimara vocem, rcflcxam tandem voccm nos^udirc;Eftig:turtotaduratio vo-
cisaproduclioncprimavfquead tc roinum eiuscommenfurata fpacio illi perquod it,
reditquevox; Siigiturdiftantiaminor fucrit,citius quoquercdibitvox rcflexa; Sima-
ior,tardius; Vndc confcquentcr mminori diftitiapauuores fyllabas rcpctere poteft,
in maiori piures. 67 quamuis omnes vocis primx fyllabx refleclantur, omncs tamcn nd
audiuntur,quiaprima vox fomor reflcxas debiliotcsita cbrundit, vtipfadurantcau-
diri nequeantj ipii ceflante tandcra citius,aut tardius pro quantitate diftantix exau-
d untur •
Confcdarium .
HIncpatet,cur fubinde vlrimx tantum linexalicuius vocabuliaudiantur > nunqua
pnor, quia videlicet rcflexa vox rcdic durantc adhuc ptima, qua a iTantc tand6
reliquc fyllabxpercipiunrur . Sit murus ABdi- A
ftatia minor CD cx quo quis voce forti procla-
metvoccm PARATIS, Certum cftprimam-.
fyllabam P A primum muro illidi , deindc fec u -
dam RAjtcrtioTlSrctrOoradoprorfusordine; pa ra tis
contrario verd ordinc ref1e{ti,ita vt P A prius fc C I | ■ I-
auribus fifht , deindc ordine duxfcquctcsfyl- sji C tl f td
labc, RA,TIS.Si igitur diftantia fucrit monofyl-
labico profVcndoapta , tum proclamandodi-
ftam voce" PARATIS,nonnififylIabaTl$per-
cipietur, prima e nim fyllaba P A pcr tingcd o ad B
D reflcxionis punctfi ibi reflexa perueniet in C
& RA in c & TIS in £ confufx igitur ibi fyllabx nihil reddet . Et interim d um P A rt fcxa
voxex perucnit inC,R A vcnit ex D in f & ex,f in e.interim du directa vltima fyllaba TiS
pcruenit in D. denuo igitur ibidi m fitconfufio, ita vt Echoaudirinon potfit, 01 leccef-
fantibus duabus iyllabis PA,K A vltimafyllaba "1 1S tandem fincconfufionefola perci-
piatur in C . Vifa igitur natuta fonifecundum lineas fimplices , nihil reftat, nifi vt dc_j
compofms quoquc dicamus .
tl
Digitized by Google
2S+ oMufur^Vniuerpdis
De 'Phoni/mu?.
PHonifmus, vt ex definitione patet, cft diffufio vocis cylindrica,fiuc conica, fiue ra-
diatiovocisin modumconijautcylindri.Notanduin autemfonum non fimplici
lincarum proic<ftura,feu aclinoboliacon-
tingcrc, alias cnim nihi! prorfus audiri
poflec&inhoc differt a lucc; Sed in pro-
icdtione,& reflcxionc fua agitpermodu
cylindri,aut conifonori ; Sonusigitur no
purc mathematicam Iatitudinem habet,
fed prorfus fcnfibilem & corpoream , ita
vt inreflexioncnonvnalinca,fed con-
tinuatalincarum multitudo fonum cfii-
ciat , Sit v.g. fonorura A,rcflcxionis ter-
minus B. obieftum fiue murus reflecles
CDiincipiat motiofoniin Aidico non->
vnicam tantura lineam AO ex O facla_.
reflcxionc in B ibidcm crTeAurum fonu ,
fcdtotius cylindrici coni AFE rcflexum
iri in B pcr cyhndrum EFB . Vcrum rcu
paulo exactius dcmonflrcmus.
Propofitio VIII.
Phonifmus cylindricus refieclitur inoffofitamfartem
froiedura cylindrica .
,* *.'-■("'£**»£«• • • • ■ *5 ••»•!»••- • « % * % w « . *»■ T • ^Kl
Slt Tympanum aliquod in Acuiusfonusincideritin fupcrfTcicm CD dico phonif-
mum futurum cylindraccum, id cft reflcxionem non linearcm , fcd cylindricarru.
futuram ; Concipianturcnim ex A fingulisTympanipunclis linec, fonorc, in fupcrficic
EF duci,qu?hauddubicphonifmumconftituentfubformacylindn , dico hunccun-
dcm fubforma cylindri in B. reflcxum iri ; Ciira cnim in cylindro AFE phonico linex
fonorx omncsinter fc fintparallelx fingulx per 1 1. huiusfc pcr 6. artis noftre. anacam-
riccim^A">»«refleftentinBbafin cylindriphonocamptici. patet ergopropofitum_i
Quid triin. ScdhxcexprxcedcntibusvcruTimafunt. Notandum vcr6 triangulum illud FHE a_.
guiuui con- nobjsvocaritriangulumconfufionis foni, quamdiuenimauns intra lllud conftituta_,
5SSw fucrit, tamdiu reflcxa vox crit imperceptibilis, fed & n flexa cu m direfta confun detur ,
criindric.-. cxtraver6illudintotoillofpacio BHF tanto percipitur diftinflius, quant0 7*r Bauris
fo0!' fueritvicinior.
Notandum fccundo hoc triangulum tanto mHforeacutius,quantolinea AOraa-
gisid rcdam XO acceffcrit .
;on iii.m:..
Propofitio I X.
Phonifmusorthofhonusinfeifsumreflcftit.
SI vero fucrit phonifmus ad obieclum phonocampticum rcflus, nafcctur columna.,,
fiuc cylindrus fonorus rcclusj Sit X fonorum,CD parics, ad fonorum parallelus,**
norma-
Digitized by G(
Lib. IX. Magia Pbonocamftica.
*ss
normalis,dicolineasfonorascyJindriinfereflexumiri . Nam cura fonorum cxbypo-
thcfi ad parictem CD normalefit,omnesconfcqucnterlinecfonor$ erunt parallcli»
ergo & omncsiuxta propofuioncm II. in fereflcctent.patec crgo propoiicum •
Propofitio X .
In Phonifmo conico axUtantum fubangulorum aqualitate reflcftitur,
fhontfmwvero reflexu4 eritconus truncatus .ficuti infhotismu
acltnobtiismo oftico^axU fyramidis luminarU>fiuc visualunim ha~
bet frinctfalem tum illuminandi > tum res diftincle refrascntandi ;
eoaemfaclo res se habct in Phonismo Conico .
Slr Phonifmus Conicus ABC direftns fiue phonoptotus ; obieftum phonocampticu
CHB.diconon nifiaxem AHfubsqualitateangulorumreflettiinD. medium-.
punclum bafisconi, Cum enim Ik dux Ii-
ncx axes conorum conftituant, crunt tcr-
minihorum axium neceflarid centra bafi-
nm coni tam dirccli quam refiexi , confti-
tuunt ergo AHB anguiu incidentia? xqua-
lem DHC angulorerrexionis, ergo hcc fo-
la repcrcutieturin D. rcliquaeomncs ia_»
alias cValiaspaefcs fub^qualitate anguio-
rum rcpercuticntur» vti ABreflCwtetur in
F. AK in Gi AL in D. AM in N . AC deni-
quc in I. Si cnim non in diaa puncra rc-
fledtant, rcflcctantur crgo in D. oranes; e-
rit ergo angulus reflcxionis fin^ularu inc>
quaJis angulo incidentiar. quod eft abfur-
dum & conrrahypothefin , non crgonifi
folus axisfubcquahtate angulorum refle-
Aturin D. nullaalia;&confequenccr phonifmus rcflexus nonencconus.fed is neicio
quid coni truncati & inucrfi affeccabic .
Propofitio X I.
Phonifmus tonicus adfarietem recluj, rcflcxioncfuafarit
conum fhonicum truncatum inuersum .
SltPhonifmus Conicus ABC ad parictcra BDC normalis , dico reflcxum phonifmu
conum truncatum mucrfum forraaturutn > Quoniam cnim lincarum cx A in mu-
rum incidentiumpcr i,huius,nulla nifi axis
fiue mcdiain feicucrberatur,ergoomncsin -y
aJias & alias extra A punfta reflcclcnt , curn fcr
verdpunfta illa cx peripheria circuli, bafe-»
fcilicct com phonici, fiue phonifmi conici fub
aequalicace angulorum reflectantur,rcflcxaru
lincarum terminus VX. necciTariocric circu-
Jus,cuius ccntrum A crit cctrum phonicum ,
iiucccntrum fo nori, autquod idera eftapex
pho«
cr
2j6 MuJurgU Vniitcrfalu
phonifmiconicidircclijupcrficiesvcrotrunt^tacu-cularis ,communis crit bali coni
phonici ABCitruncatus veroconus inucrfusad diretfum crit VXBC >quara in D pun-
clo axis paries BC cidem normalis fccac . Phonifmus igitur conicus, ckc. quod crat .
CorQllarium .
EXhacpropofitioncfcnuiturjfiincirculo VXdiuerforumauicsponcrcntur,omnc5
cundemfonum,fiueEchumcandem auditurosieritautcm b.ifis huius truncati
coni VX tantoamphor,quantoobieclophonocamptico BCfucrit vicinior,&rantoc6-
tracliorquantoApunc^umphonicum amurofuerit remotius, vtiuprarlufione «.§ 7.
diflumcft. 3
§. I I.
De Polyfhonismu fiueprodtgioso sonorum augmento .
|Vemadmodum igiturintra concaua corpora coarclata lux maximum foi aug-
mentum acquirir, ita&fonus; Quodidera caufticafpecula in Photifmoium
confluxu opcrantur,hoc in phonifmorum confluxu organa Otica fiue Acufti-
lyphonif °" ca> **• vtP°ly?hon^mvti ai'ud fit j quam multorum phonifmoium fcu conorum_.
muj&poiy vocalium in vnum pundum confluxus. Sicuti polyphotifmus nihil aliudeft , quam
photifmw. multorum photifmorum in vnum punftum concurfus . Quoniam vcro hicpolyphomf-
mus propnc concauis corporibus , qua polygonis, qua cyclicis conuenit , racai um par.
tium effcratus fumtam fubrilc& illuftreargumentumpaulofufius ( prjefertim auu nc-
mo, quod fciam, fit, qui illud att;gerit) declararc^.
Suppono igiturprimovoccmin patenti campo nulli rcflexioni eflc fubieflam , fed
fphatnccin omnem partiumfitumradiare,rnox taracnac obftaculum aliquod occur-
rcritcidcm normale,tum primum phonifmura fundare. Si vero vuxmediufucntinter
duoobftacula fiueparietcs,eam hocfitu duosfundarephonifmos,&fic dc cocteris .
Hoc igitur fuppofito nihil reftat, nifivtquot qualefqucin corponbus phonifmos vox
producat,vidcamus. Sitigitur.
Propofitio XII.
Centro fhonico in axe frumatis trigoni ifofleuri concaui conjiituto, >vcx
emtjja trifiicifhonumo aucla tn centrum suum redtbtt.
Slt prifma trilaterum concauum ABC. centrum phonicum n
ntconftitutum inD. axeprifmatis , dicovoccm emiflam
triplici auiftamphonifmoad centrum fuum rcdirc , quoniam
cnimradijfiueaxcsphonifmoruraD£,DF,DG ad Iatcra_.
prifrnatis perpropofit. 2. funtnormalcs; ncceflario reuertcn- A/^jp[
tur in fe, triplo au&x, quoniam etiam omnes radij vicini per
modum normaliura accipiuntur; &ijdem iuxta hypotbefin_*
jt.circaidemcentrum D. occurrcnt,ibidcm varijs reflcxa;um
lincarum occurfibus mirificc intendetur vox. vicmc crgo per-
pendicularibus in D.rccurrent; reliqua; iuxtapropofir. 4. va-
rijsfecundarijsrcflexionibus in Iatera,tinnitum fiucconfusu
bombum reddcnt . Centro iraque phonico in axe prifmatis
trilatericoncauiconftitutovoxcmuTatripliciphonilrao auftaad fuumccntrura redi-
bit, quod crat demonftrandum .
Pro-
Digitized by
t%b. IX. Magia Thonocamftica .
2S7
Propofitto X I I I.
Ccntro^Phonico in ax* frUmatis quadrilateri concaui confhtuto , vox
emijfa quadrufhct phomfmo aucla ad%dtm centrumredtbit.
Slt ABCD prifina quadnlatcrum concauum, cenrru pho-
iucum inE,dicovocem cmufam quadruplici phomfmo
auclam in E rcdituram . Quoniam cnim radij fiuc axes pho-
nifmorumEB,EC,ED,EAfuntadlatera normalci ,per a
huius infcrefleftcturvoxicumprxtercafint^^ualcscodcm
quoquctcmpore confonabunt in Ei cum vero viciniradij,
pcr modum normalium accipiantur , & ij circaE ad latitudi-
nemLoriura refleOct; quatuor igitur phoniimisquos4pnf-
xnatis lajtera fundant, vox autf a rcdibit in ccntrum E ; quod
crat oftcndcndum . .
* Quomodo vcro reliquc. Hnear tandcra pcr varias reriexio-
acsin ccntrikn E rcuerfantur dicendum eft . Et dc norma-
libusquidcmiamdiaumeft,dcobliquisquoquedicamus; Sintigiturvt m hgura %
patet,EC&BE linc*loxopbon5,dicocasinEreucrfurasiNamECinCrcflcxalub^-
quahtate angulorum ECI & VCD rcflcaetur in D.hinc fub eadem anguloru squahta-
CC VDCiiSDOrefledctur inO,&tandem ex O fub arqualitatc angulorum 5QD «
f
NGP
KOE in E centiui pari pa^o, EB reflexa cx B in G. & hinc in F. & tandcm in E. EF quo-
quc cx F contraria via in G,<3e hincin B.& dcniquc in E reflccletur; ita EO ex O in D &
ex D in C & dcniquc in E contraria fimiliter priori via reucrtctur . Itcrum linca EF vt
in 5 fig. patct, ex F reflcxa in G,hinc in V. & hinc in l& h nc in N . hinc in 0,<k ex O in~.
P.&tandem inEfempcrfub?qualitatcangulorumreflcaet,ita vt poft 7 reflcxiones
tandcminEreucrtatur;Sivcr6fluxusvocisconrrariaviainftituatur cxE in Pj poft
totidem rcflcxiones tandcm in E reucrtetur . Idem dic cndum dc rcliquis lincis intcr
O&Fintcrmcdijs.
Confe&arium I.
EXhifcepatetcur in putcisquadratis tanta fitintentiovocis, & tam vehcmcns
bombus, lincxenim varic rcflexx&adidem principiumrcuertentesmirificeio-
num intendcrefoIcnt,patet ctiam mira naturar in augenda vocein corporibus conca*
uisinduftria^.
Kk Pro-
/
Mufurgue Fniuerfalis
/vvc
Propofitio XIV.
Centrophonico confJituto inaxc prumatU pcatagom <cqutlatcri , vox
emiffa quinque phonifmU auilarchertetur Uiuc *vnde projluxcrat.
Sltprifma pcnragonum cquilateru ABCDE>& vox ex L axispunftofeuccntropho-
nicoemilfaqujqua verfum propagcturi dico^V
phojiifmis LtC.LCD;LDE,LEA,& LABauclamrc-
diru^amin L.primoenim perpropofit.z.axis conorum
phoh.lcorum LG.Ll. LK . LF. LH . cum ad larcra nor-
raalfcs fint^neccfi^riom L.reucrtentur,rcliqui vcrd vi-
ciniradij varia reflexionc agitati tandcraetiaminL re.
flcc^cntur. Namv4>xcxLin O punftumincidcnsillinc
reflcftctur in P. e\V in V , ex V in S ; ex S in I & hiric
tandcminL fc-ntcefeit, vidcsigitur nullam efTelineam
phohicam interjwnfta HA vcl HB inrerccptara, qux
non tandem poft varia rcfkxionesin ccntrii L remect .
Idcm diccduracftde rcliquisphonicis Iineis inqisod-
cunquc latus Jhcidcntibus. Aufc itaqucin axc prifraa-
rispentagoni arquiiatcri conftitnta, &c. qupd Crat demonftrandum .
* ■ • • I : . . <
& CJCH a:;u lu-nt y-t; 4u* Q *3 m- L- Q, , ? -f.-jiOCl
Propofitio X V.
_______ ' r* V * *J>
Centro phdmco conflitutoin axe hexagoni frifmatu aquilateri, uox
emtfia 6 phonifmU aucla, retiertetur ad se ifsarn.
p- |A
Slt prilma hejcagonura concauum ifopleurura ABCDEF. & cctrum in axc O in quo
eraifla vox'6 phoniimisau£t4, reucrtetur iu Iocura vndeprofluxit,videIicct inO.
QuoniamcnimiomncsJincv icuaxcs conorum ad di-
midiumlarcrum ABCDEFlunrnormaics,per]>ropo-
fit. 2. in fe ipfas reflctfentur , vidclicct in O , rclicju.
vero victnc; vanjs rcflexionibus vltro citroquc vaga-
bundartandcm ctiam m O pcr praecedenrem, rcfle-
dtunt , bombusuaque vehcmentilfimus pcrcipietur \
Nam VG ex Ovoxprolapfainm hincrefJc<ftcturin_,
KiCxKin N &tandcmin O. in P veroprolapfaillinc
reflcdctur in I;cx Iin Q»&ex Qtandc ctiam in O.Idc
dicendura dcfingulialijsphonicislineis, intcrMA &
AG,intcrccptis. Aurc itaque conftituta,&c. quod
crat .
Nota quod fi quis in pun&is GHIKLM ad radios normalcsponcret fuperficics, dico
Echonem reflcxis fuislineis dcfcripturara perfeftura hcxagonum . Vox enim ex A in.
cidensinG.exG in H.& exH in l.&cx linK .&exKin L.&ex L in M & hinc in A
dcniquencceffariofubsqualitateangulorum reflecterur . Ita in prcxcdenre pentaoo-
novoxjnH,cxBrcflecleturin G&cxCin D,&exDmE ,&cxE in A &H deniquc-»
rcfleftctur. Siinpnnclis vidclicet ABCDE ad radios figura; norraaJcsfupcrfiricscn-
gcrcntur . Idem diccndum de oranibus aJijs polygonis .
Corol«
Digitized by Googlc
Ltb.tX. c&Iagi* Phonocamptica . 2T9
Corollarium I .
EX diStis dcniqueclariffimc patet, quod,quoprifmata concaua habucrint plura la-
tcra,tanto ronummagisaugmentatumiri;auclisenimphonilrnis augeturfonust Ratio refle-
fcd phonifmi augcnturiuxfaincrcmentulateruj&cpretereaquantoplurafuerintlate- *l0!"s«nc<*
> i-F }}■ m n n. ■ • ■ o V -r ponDUS loli.
ra,tanto angulnncidentjs,& reflexioniserunt recto viciniores,&coniequcntcr phonif- Sisconcauis
raiiuxtahypothcfin 3. magiscirca ccntru.rn vnienturi Verum vnoparadigmatc rem_-
cxpliauTc iirfficiat. Sit dodecagonumprifma vt fcquens figuraoftcndit,cuiusccntrum
O.fitqiAGBOcx 12 phonifmisvnus,dicofonum cx OemiiTumprxterquam quod 12
phoniimisaugcatur,ctiara augmctatum iri cx Iincis magis ad normalem accedcntibus,
cuiufrnodi funt omnesilla? inter A,& B intcrmedix Iinea?,OA vero,& OBIinca* cxtrcmc.
vniufcuiufquephonifmt tantoa ccntro in primafuircflexione fuadiftabunt, quanta eit
Jatcns polygoni latitudo;poit multiplicem tamcn rcflexionem tandcm omncs in ccntro
concurcentjvt i n prccedentibus viium eft ,
Corollartum I I.
PAtetquoquefifonorum confifteret VG. in A, &infinguhs angulis normalcs fu-
perficies effent crcftae futurura, vt fonus rcflexio-
ne dodecagonu m defcriberct . Si vcro alternae fuperfi-
cies AHKMOF tollcrentur, vox exE incidensinBrefle-
Ctcreturin I, & hi*cinL.&hincinN.&hincinG>&
tandem in E rcucrberaretur , atquc circulari fua reftc-
xione efficere hexagonum ; «x r vcro m BKNF refle-
*a, defcribci ct quadratum , vt figura clare oftendit.
Iterum F in H, & hinc in M, & itcrum in F rcflexa triplici
reflcxione defcribct triangulum a?quilaterum i vidcs igi-
tur quomodovox in vnico dodecagono,omncs rcflexio-
nc fua fonora afpecluum aftrologicoru lineas defcribat .
Multaaliarcflcxionum arcana miracula fub huiufmodi
figurislatent, quc, foli ipfi patebunt,qui noftra hictradi-
ta penitius fueritpcrfcrutatus .
Confedtarium II.
HIncfcquitur,cum multiplicatiopolygonorumin infinitum crefcat, multiplicatio-
nem ouoque phemifmorum fecundumomncsdifferentiasin infinimm crcfccrei vnderefoni
vnio tamen fonorum in axe corporis concaui potifliraura contingiti Nam in hoc ©mnes ,ia ,n Put«,J-
linexfonorc^ahncismcdijslaterumpolygonorum verticalibus reflexe. vniuntur.
Bombus verd,feu tinnitus maxime nafcctur in angulis concauis folidorura concauoru" i
Vnde oulloplane; negotioratioaifignatur tantxin putcisrcfonantiae .
Kk
Pro-
Digitized by GoQgle
MufurgU VniuersalU
PropofitiQ XVI,
Ccntro fhonico confittutoin axe cyhndri concaui , vox emijfa ex omni.
bus funclis fcrtfhtna %n Jeiffam reflefletur .
SiJtcylindrusconcaqusXY. voxin N ccnrro con-
ftituta;dico eamex omnibuspunvtisperipiieiiae
ABCDEFGABGHiKL,& cjuibufcunque alus infini-
tis in N rcflexum iri . Quoniam enim omnes lincc ex
ccntro adcircumferentiam duftc_ad illam funt rccta:,
reclasautemiuxtapropofit. i. in iereflectuntur,rcf.e-
cletur crgo omnes linecj cx pcripheria in N vbi,& ora-
ncs vnientur ,patct ergo Propofitio. Cu:n prjctcrca
vox non in vnius tantum circuli pun&a incidat,fed in
totpun£ta,quotconfiderari pofTunt in lincis longi-
tuuiniscylindri;h$ autem lincc; dmnesadaxem pa-
rallela; funt, omnia harum linearum longitudinispu-
dta, alicubi in axcm rcuerbcrabuntur, Vndc mirinca,
cVproriusmiraculofamultiplicatiofoni, qualem in-»
profundioribus puteiscxpcrimur , nullo negotio pa-
tcfir •, Sit putcus ABCD. axis OP ccntrum pnonicum
N i ex quo vox emnTa cadat in E , cx E cr»o refletfe-
tur in G ,&ex G in Ffemperaxcminteriecando in_»
pynftis MV. fimiliter voxincidcns inHreuerbc abi-
tur in 1, cxl in K, axcm fccundo in RS ,& fimiles re-
flexioncs continguntin omniBus pun<ftis linea.um-j
altitudims putei ,cumfmodi funt AC, & BD. in prc-
fcntifchcmate_->.
Propofitio XVII.
fn fyramidum quotcunquelatcrum ruti,{g>
conorum concauorum axe confiituta au-
resuoxcmijjanunquamreucrtctur in fc-
iffam, nifi %n funftis L#) M. non vcro
in alijs funtlis .
AD fonorum vox extra pnncla ML non rcdit in-
tracorjporaconica c6caua,vtproindc inepta_i
huiufmodi lono multiplicando lint corpora_» .
Cum cnim vox ap£o$ai»»< in fingula latcra im-
pingat, ipfa furfum refleclet. Sit pyramis ABC>
cetrum phonicum K ex quo vox illapia in G refleftet
inE.& ex H in F.ex N in 0,& hinc itcrum in L;cx quo
patetrefiexionem fempcr furfum enitinec inieipiam
remeare,nifiin duobuspunctisL&M. vti diftum-o
cft.
Pro-
Digitized by G(
Lib.lX. Magia Phonocamftica. aii
Propofitio XVIII,
Ccntro phontco confiituto in cemroj.cvrforum regularium concauo-
rum , *vox refexa tot fhontfmu aufta rcdibu tnfe, guot
corfus habuertt latera^».
SVnrcorporareguIaria y. tetracdrum,cubus,oftacdrum,dodccaedrum,icof3cdrG,
&fic dicuntur, quod latera arqualia habeant,& quod fola circulo infcriptibilia finti
horum enini finguiaplanaaccntroarquidiftant- Vndevel cxipfadcfinitione fingu-
lorum patet,quomodo vox in ijs propagabilis fit i In centro enim tctracdn cetro pno-
nico conftituto vox 4 phonifmis aufta rcdibit in fe, in oihedro 8. in dodecaedro 12. in
icofaedro dcniquc 20 phonifmis au#a redibitad fcquorura omniura demonitratio
pcndet ex prcxcdcntibus, eftque ita facilis vt cxplicationc non indigcat .
Propofitio XIX.
Sphara concaua fonofrofdgando omntum aftis/tma cfl .
CVmenim omneslineaccx omnibuspunctisfupcrficicicircularisadccntrumduclc
interfcajqualesfint, omneiquc adfphxricam fuperhcicmredje , ncceflarioin lc
reflexa: in centro omncs vnienturfonorumfpccics , ibiigitur vchcmentiflimusionus
fict. Sphira ergo concaua fono propagando qmnipm corporumjfouri capacifflftiaeft,
jta fono multiphcandoapti^ma,qugdcratprQLandurn .
C A P V T II.
PHONVRGIA ECHONICA
S I V £
Dc Echonibus artificiose conftituendis, fabricand ifquo.
PRxmifli$omnibus,ijs quaeadTheoriam Echonumpcrtincrc quouismodo vidcbi-
tur, iam fingula pcr problemau in praxim redigcraus , vt ipcculationum noflrar u
vfus omnibus roclius patefiat . Sit itaque_> .
Problema I ,
Si obietla fhonocamftica ex determinato locoitadtffonantur , <u/ ad
Vocale non faralkla tantum ,fed & normalta fmt , Vox
ex fmgulis refleclctur in fe iffam .
Slnt obieaa phonocamptica BCDOEI; vocis determinatus locus A fupu
putcum , dico lincas fonoras in difla obictfa incidentes recuriuras in A -
Quoniam cnim ex hypothcfi vox in dida folidorum corporum punrtainc.de ns o<0«-
5^os reflcflitur ,radius autcra c§e#>rc5infeipfumreflcclatur mxta propofit. a.omncs
Digitized by Google
tf^j <&4uJurgiA V&uerfalis
in Acirius, auttardias itixta diftanti^ vocalis,ab obieftis phonoeampticis proportio-
ncm rcucrberabuntur. ]
Confedtarium.
EXquopatetIuculenter,ciu fubindcftantibusiambntibus,voxex imo vallis re-
ucrbcrctur adnos.- quiavidclicctradiusfonorusad rupcmC normalis rcucrtt-
tur in A. ita ftans in vallc F. percipiet vocem A. in O reflexam & rontnr. cx D q»o-
quc fundo putci vox reflexa multiplicatofonoremeabitin A .
Problema I I.
Datis duobus funclis , fiue Jlatiombus tum obiecli situm ,'tum an^ulos
determinare, fubquibus *vox loxofhona i \f ■ d. i .
Slntduopun&adata ABiquorum hocccntrum produclionisfoni,aItcrum A terroi-
nus fit vocis reflex^i peritur,quomodo conftitucndum fir i eclumkanacampticu,
vt A vocem B reflexam percipere po/fit, ducanrur cx B,& A du$ lincc; quomodolibc t >
dummodo aiicubi concurranr, v. g. in C. fiatquc trlangu-
lum ABC , quo peraclodiuidaturtriangulus ACBbifaria,
ad exrremum enimCdiuidenrislincc, punctum linca nor-
roalisdufta aflignabitrauri ,autcuiufcunque corporisre-
fleftentis fitum , in hunc enim murum vox B incidcns ne-
cefTarid refledretur in A i rcm ira dcmonftro , ciim enim_*
iuxta propof. i. Echofiatfub$qualitate angulorum inci- A
dcntix, & reflexionis, hic autem CS cathetus fit diuidens
triangulum phonocampticum bifariam, lineaque LCM obiectum rcflcctcns rcferar,ad
cathetura CS normalis, crccra neceflarib LCA,&MCB angulosincidenrie& refjexKv-
nis dabit ?qualcs,Sed ct anguli iuxta cathetum equales funt, cx B igitur vox in obic-
ctumLCM iam determinarumincidens,fubequalirarc3ngulorum rcflectetur in Aj
Datis igitur duobus punctis,feu ftationibus quibushbct alfumpris tumobiccti fitum,
tu angulosfub quibus vox loxopbona it &redit)dctcrminauimus,quod cratficiendu.
Pro-
Digitized by, G(
Lib. I X. Magia Phonoeamfttca . 263
Problema III.
DatU quibuslibei funclU feu flationibns quomodoltbet ajfpofitis , dum
modo legitimam Echonis froducsnd* dtjlanttam habeant , itaobie»
04 anacamptica dtfponere, u(uox rejlexa solis illU , qut diclas sla-
tiones aus Itneas direclo-rcflexasoccupant,innote/cat .
Slntftationes data*^BCDEFG .firqueprima vox A,petitur iuxta puncla data ita_,
obiecla anacamptica difponcre,vt vox rcflexa , nulli alteri , ni/i difta ftationum—
puncta oecupantihusinnorcfcat. Dicta puncla Iineisrc£tisconiungantur,quibuspcr-
aftisfinjjulosangulosper prxcedc-
tcm birariam feccs i Dkoadcxtrc-
raalincarum angulosbifariam fcca-
tiumpunfta normales ercclas afli-
gnaturasfitum obicclorum requifi-
rum, vocemquc rcfjexam a folisda-
tas ftationesaut lin^as direclo-rcfle.
xas occupantibus perccptum iri.
Quoniam enim Jinea; angulos bi/a-
riara fecares nihiJ aliudfunt,nifica-
thcti fu^crficie] 'eflcxionis,ea vbiq;
cathcticosangulos per luppofit. 6.
faciet ^quales. Siigiturin extremispunvftisciigantur normaIcs,fundabuntiIla? infin-
gulisduosanguJosrc^osrumcadiciojaquibus fipnorcs anguloscatheticos fubtra-
xcris,eruuc pcrdefinitionem 6. Eud' rcliquianguli dircdtoreflexi,id eftangulus inci*
dentiar,reflexionis angulo arqualis . Vox lgitur ex A in murum B . incidens,inderefle-
xa abir in C & hinc in D, & ex D in Ei cx E in F, & cx F in G. & cx G. deniquc in H.vox
igitur infinguJisobieclisillifafubxqualitateanguJorumindata puncla rctJcctet > da-
tis igitur, &c. quod erat facicndum .
Confefflarium .
PAtetigituraureconftitutain quocuuque datorum punftorumEchum perceptum
iri, &diuerfis 7 homini.bus in 7 punctis ftantibus fingulis Echum ex A prolapfam
raanifeftatum iri, irao nequc in punftis tantum datis,fcdin quacunqucpartc Jinearum,
punda coniungcntium, quas dircelo-rcflexas vocamus, patcriet .
Problema IV.
Datis funclU quomodolibct dtfpofitU , in ijs ita obieclaphonocamftica
dtjfonere , «u/ Vox farttm interne ,farttm externe refiexa}fem-
fer tamen aure in quibufcunque UneU dtreclo-reflexU
conflttuta, Echo ferctftatur .
Slntpunfladataquomodolibct difpofira ABCDEFOH, reclis AB,BC,CD, DE,EF,
FG. GHconiunclajdiuidanturfinguIi anguli bifanam,iathetisBV,CV,DY,EV,
FV,GV,HV.ad quosinpunftisBCDEJ:GH normaleserigantur,fupra quas obiccla»*
phonocapticadilponatur. dico obicclafupcr normaJesita dilpofita, vocc partim inter-
ne
1
Digitized by Gooole
16$ oMvJurlt* FmuerfalU
ne,partimextcrnercfjcuantia;voccm tcficxam, vbicunquein lincis direfto-rcflcxis
aurisfuerit conftitutaredditum iri . Cumenimangulitamcathctici quaro directo-rc-
flcxiexfuppofitionc fint asquales. Creo per
propoti, Voxn»cclTari6exBrcflexaintcr- ^TcC^ Y. ~~/\\>
ne iflidetur in C. vbi extcrna reflcxafcrctur
in D, interne mE; dcindc itcrfi inF & hinc
intcrnc inG. vbi denudcxtcrncinH.&dc-
niquc cxtemcin Afcmpcr fub a?qualitaM_j
aogulorum rcflcctct . Datis i^itur punctis ,
vxc. qucd cratfacienduro, •
Dicimus autcm externcreflecti,quando
obicctumaliquod phonocampticum fuper-
hcie rcflexioniscumcatheto fuo babetex-
cra datorum punctorum diftrictum > fiuo
quando catheti reflcxionis cxtra porrigunrur, interne vcrd reflectunt, quando cathc-
ti reflcxionis , intiis vcrgunt; in propofitoexemplo a objecta phonocamptica extcrne
reflectcntiafunt C , & H, eoruroquccathcti cxtra vagantes CV ,&HV , rcliqua cbic-
cta habcntiacathetos intus vcrgentes, vti fuit BV, DV,EV> G V, internc rcflcctenti:_.
funt. .5ft^
Problema V .
Echum folyfhonam cQnttruere3pue3qua foft editamfrimam eandem
njocemaUafque frofoptioncs aliquoties refetat .
-nil ni illi jntiufbntil f^vttrfti <n ;i- '•' ■. ?j"*' ^ofl-^h.t' ixs n'' wu$n£ .*ilci!PO ''-Oflfl
IN mcmoriam hoc loco reuocada ca,quaeintcrtiaPrcIiifione de intcrualloEchonis>
tradidimus. Namciimccita &mathematicadiftanriain hoc ncgotio luUico dari
Mupoiy.v nonpoffitjomnium optime faciet,qui dictam diftantiam ad fcnfum fiue mcchanicc ex-
photu coo. ploraucnt ; Ita autem facier ; Seligat fibi murum folidum,po!itum> reflexion i vocis ap-
tiiuendoj. j^rjjum, ^einde normalitcrabilloaccedat,rcccdatquc, donec vnam fyllabam pcrfc-
ct£ reddiderit, fpaciumque diligentcr mcnfura aliqua nota eyploret,deindc rccto tia-
mite rctroccdat, doncc bilTyllabum vocabulum perfcct. rcddiderit , fpaciumquc dili-
genter racnfuret;poftea rctroccdatin tantum,doncc tnfyllabum Echo rcddiderit ,&
fic fcmpcr raagis magifquc a muro recedendo donec decafyllabu fiuc vcrlum quem-
piam perfectcrcddiderit, in omnibuspolyiyllabis perfecte obferuando diftanuara .
Et cxpcrientia niuenict fpacia , qucis Echo vna iyllaba augetur , non effc arqualia , fcd
femperminora&minora: p3ripacto, vtpolyphona fitEcho & fyllabarn abquoties tc-
pctat, fpacia queis diftinctc heptafyi]aba crcfcunt , non funt xqualia fed minora & mi-
norafempcr . Excmpli gratia.
Cuius quidem rci ratio alia non cft nifi languor vocis, Monofyllab. ioo"|
curfpacii^ qU3e qUaato rcmotius fpaciumpcrcurrit, tanto fempcr BiiTyllab. 190 I
jrabSSSba magi$maffifq;flaccefcit,donccpenituscxanimctur,cum Tri/yllab. 270!
116 fmt 5qua. ergo vox femper raagis & magis debilitetur , certum cft , Tetrafyllab. 350 >pedum
:ia~" fpacia«qualiaciTcnequaquarapofTe,fcdremotiora fcm- Pentaiyilab. 430 l
per viciniora (vt in profpecriua columnaru fit) vt fint nc- Hciftafyllab. 515]
cefleeft. Qua tamcn proportione dccrefcant, difticilcL» Hcptalyllab. 600 j
cft cognofccrc, cuni vclocitasmotus ad fpacium exacta
& ccrtam proportioncm admitterc vix poffit; Sccurius igitur aget , fi adfcnfum vti
polyfyllaba fpacia,ita & polyphona? Echonis fpacia cxploraucrit ; lta autcm rcs mccha»-
nice ope plurium indagari poterit . Sit raurus ABa quo in tanttim rcccdatEchomctra
donccillud: armavirumque c>i*o} pcrfecte reddiderit , quod tfctinpuncto C. vbipri-
mutdq
Digitized by Gooole
Oigitized by GoojiC
Digitized b^'QT)OQle
Ltb.IX. Magia Pbonocampttca *6 >
musEcbomet\i immotus fignum vltima:refiexa;lylIaba*(cano)dabitaIterifocio>tan-
tum in linca CL rcccdcndo , doncc
dato primo in C. peracte, reflexionis
A C L
_|- 1
figno , Echo incipiat fccundo .& bic
pcracta? rcflcx onis figno dabit tertio
w cadcm linca tantumreccdcnti,donec finita reflexionefccundi inchoat 3. Sc Cic in
infinitum,Spacia enim harc diJigenti menfura explorata dabunt loca,quibus eredi mu-
ri, repetantintegraspropofitionesaliquoties .
Sed hr obfcruationes ciim dirfialcs lint, mcJius fcccrit Echometra , 11 muros arquali
intcrcapedinc,& refleclenti voci proportionato fpacio difsitos felegent, hi cnim vt plu- rcho ad mu
rimum voccs aliquones pcifecle repetunt, quenudmodum expcncntia me docuit , in ,os Aueoio-
diuerfarum turntarum vrbium mcenibus; pnmum in rouris Vrbis Auenioncnfis,ia-» DCD,cl-
quibus vox oclicsdiftincte rcpctitur,ctiaiiili oblhcuUpbonocampticafintaequaliipar
cio diifita. Simiiiter in Romanx Vtbisrucemjs, vbi pio niultitudincturnum vox nuc
bis, nunc quater, nunc quinquics,fexiesautlcptiesrcflcctit. Sed am ad probkma^
initio propofitum propius acccdamus .
Sit lgiturproteius murus quifpia 7 luxnbwct injigj .IcowfW. patct, tuto ab inuicS
fpacio, quato vocaJe X diftat a prima turri A, d.iiTitis,fintq,fingttJ* tuiriufuperriciessd
vccale X paraJlclar & nermales, dico.voceXm fin^ulosmuros ABCDLFG mcidcntc
in fe reuerfam Echum heptaphonani formatuiam . Nam cum ex fuppofitionc vox in fc
rcflectatur ex omnibusmuns adfonorum normalibusiac dcindc ob rcmotjorcsfcm-
per cVremotiorcsrurres, vox tardius&tardius rccurrat,neccflarid vltimaturristardius
reddet vocem, quam penultima, &permltima,quam anrcpcnultima, & ficdeccteris.
Auris igitur in X cpnftitura ,Echum hcpraphonara percipieijheptaphonam igitur Echu
conltruxiinus, quod era t fa ciendum .
Problema V I.
■*",uu" • i**' ••« >t • .i»m-i;::nganimur pa >oHiiw«>i rntttjat?
^Vatispunilis quibtulibtt in circulo dt/pofitis. Ecbonem circularem
conflruere polyphbnam. vide fig.l 1 1. in lcomf.X V .
Int puncta phonocamptica in ^rculo ABCDEFGHIKLM . quomodoliber difpofi-
ta ad qux cx A centro phonico ducantur Iinc; AB, AC, AD,&c. Dicocx Gpu-
ctofemidiamctricirculilineasGB.GC, GD,GE,GF,GH , Gi,GK jGLducms auj-
gnaturas obiectorum phonocamptico! um fitum , Quoniam enira pcr 16. Jib. 4. Elemf-
.torura anguli lnfcmicuculorccu funt, lincjE ex G ductcj ad lineas fonoras cx A dutXis
crunt normajes . Vox er^o ex A m bbiectum phon jcamptiLum fuprajincaaj B lkumw,
vocemrcflectctinA.&IineasCD&FHlKL ciimad Jmcaslonurasex A dcfcriptS Wl
norm3lcs,objcctaphonoiampticafupracas fundata,,voccm refJectent fimiliuc.in A.
ciira prqtcrealincajex A productx fcrnpcr longiorcs &Iongiorcsfint,fequitur qu^q;
vocem tardius&tardius in A refltxum iri , nalcctiir igiturEchopoIyphona fuccclfiue
voccs, toties repetens , quot punctain circulofucrmt difpofita . quar fi in ambobus fc-
micirculisacqualemab A habuermtdiftantiam ,e^i»litempoiejnEchum rcucrbera-
bunt, ca mquc dupJo fortiorera rcddcnt .
r oj^ oiodiioi^
s
Confedarium .
E
irculoconflrucrcpol-
X his patet, quanta facilitate quis Echum polyphonam in cirCuIo conflruerc pof- Echo in cir.
I lit, vbi videsquoqueadmirabilera quandam pfoprietatetn huius figqrx mocus cuium rtfo-
louori languorem exprimentem, nam fpacia anacamptica GP , PO , ON vti cfictum cft r
cqualia no funt,lcd cotinuo dccrcmfto,tato Jempcr magisdc'licjunt,quaiuo ad quan-
Ll tua-
Digitized by Gooole
264 oMuJurgUPnlucrfdlis
titatcm linca? aetionis', quara AG refert, propiusacceiferuit,ita vrficut fc babent (p aci*
PG. ad PO, & OP ad ON. ita fc habcant , quo ad diltantiam obiccta phonocampticau.
vt voces repetant. rcfpondetquepi*:Uan0imc oranibus cxperimentis a nobisiactis .
Problema VII.
C/frfl w 4/1 tw/W ScclciU conjlrucrc co artifcio , *u/ /rtv Cantorcs
tantum fr^eflcm , quantum ccntum .
CHori tholusltadifponatur, vtintusfph$ricam fupcrficiem babcat,organum vc Q.
Cantorelquc circa ccntrum huius tholi diiponatur. & b.ibebis intcntum;quonii
enim omnesvocalcsliiieaeadtbolumno,n,alesiunt,ad locun» vndc prorluxcrunt , rc-
dibunt, vrhcmentiffimeque fonum intendent . Porro fi a choro tanta diftantia furna-
tur, quacEchoni tnfyllabae repetendat fufficiat, atqueco inlocofuperficies fpbasrica in
muro fiat, cx eo loco tcmpli , vbi vt plurimum bomincs deuotioni mdulgerc iblcnc ti-
quamex tentro defcripta;Vocesnontanrum vchementi&mehocinlocointcndSwr,
ftd&diucrfumchorum aprimo conftiruent jfieriiro cantioncs , per trrum notaruiri-.
ciaufulasjita adorncr , vtpoft datas cfauiulasfcmper tantum pauietur ,quantumten>
poris diftxclaufuljc valent ,hominesin dictoloco exiftSte$>omninbfiMperfuadcbuni;
duoschoros cflc,clf a magna Cantorum turba conftitutosj claufularo bicappofuimus.
^ •
Primoitaqucchoroprimam daufulamcanrante, illo interira paulantealtcrtholus
cantatamrepetetjHoc ncgotiuminfignifucceffu in vaftiffimo templo Sandti Pctriinfti-
tuipofTet, fiMuficus cflfct,qui notiriam tam abditarura rcrura haberct. Templum-.
quoquc S.Iacobi Inturabiliura hicRomc, tamhuic ncgotioaptumeftj vc.Architeclus
hucrefpexiiTevidcatur.
Confetfarium.
-u'i i) o-.J .ax!\Q A. »r. . . .S/Twc»1 <*Jioy:» •.--.rradtj r.t;».^3 AxisupLrc? j^M
EXhis & prarcedentibus fatis conftat, quomodo artificiofij Echi conftitui poflint.
Ccrti non inTempIis tantum, fed &inCampis Echi roxtaprcccdenria ita con-
ftitui poflunt, vt accommodara: claufulx harmonica?, non femcl tantum,fcd & bis , ter ,.
craateT,"iervolueris>repeiantur,omncfqueputcnt diuerfisctioris diftnbtiris fic--
n, quodvno choroconcinitur. Pro duobu* cnim choris reprxfcntandispoftpra»cc-
dcntcm claufulam prolatam , paufa duorum tcmporum, pro tnbus trium , pro quatuor
dcnique choris, quatuor temporum paufe, ponendzfunt. vt fequitur.
i MuficaperEcho.
Pro i choro Pro a choris Pro 3 choris Pro 4 choris Pro c choris .
l~:::H:^:f::|f.i:^
B
- Videsin hoc paradigmate daufulara priraam A femelreflcclere ,fccundam claufuli
Bob
Digitized by G<
Lib.lX. Magia Phonocamptica. 24
Bobiineasfonoraslongioresbisreperii claufulam C tcrtio rcpcti jquialinc^fonor^ £Chu$ har-
adhuclongiusferuntur, fic daufula D quater repcmur oblincarum fonorarum lon- momce .n(U
ginquitatem, & fic de alijs . tucnd* nxio
Patetigiturexdidisquomodo Echoconftituipoflit , diuerfos choros reprcfcntans;
Si verofpaciumtamlongum elTet,vt ineo vox euancfceret Iongioribusfpacijs,confuI-
tius tub^jtympana^aliaqucinftrumentaArchementisfoniattribucrim^cumcnimlongius
quam voces ferantur,rcflcxa? eorurp voccsfuauiusquoquc fe fiftent auribus ,quaraio
propinquo . 7
Erotema .
Vtrum Echo heterophona confiitm po j/lt , qu& diucrfa
njerbaaprimis refimdat .
Vldctur hoc negotigrn primafronte ncfcio quam«Vi/r*/*i/«»'inuoluere ; Qiiomodo
cnim inquies, vox 3 ie ipfadjflcrrepoiTit non vidto, cumEchonihil aliud fit,
quamfluxus quidam primc. vocis cotinuatus reflcxufque, neque vlla rarione aliud pro-
jerrc poffic reflecTendo, nifiquodprimoprolatum cft, vidctur ergo prorfusimplita,e_>
Echurodari alteriusreprxfentatiua. RefpondeoEchum multiphcitcr confidcran vcl pcho _
o$Qo*<»ro» fiue vt dircctam,vel ?g^ifw$r9\t obliquam; iterum velmonophonon,vt vnam- phones muJ
vcl Wt'f*»«rvtplureslyllabasiefleelentem. Dicoigitur Echum onhophonam&mo~nple*.
nophonam aliud reprcfcntare non valere , quaraquod prolaturaeft, vcrum clTe;dari
tame aliquas Echus loxophonasaio, quas aptas eiTc pofie dicimus,aliud,qua prolatu eu\
repraefcntare. Nonnulli tamcn Echum quoque orthophonamita difponi poflfe putant»
vt diteCta voxaIiud,aIiud rcflexa ferat ; itaquidam Graca vcrhadum proferunt>Echu
10 latino rcfpondcrc fccfantyvt in fccpicntibus verbis patct.
oiQioi wurTuno^utnvBroit . bonis . i
7T0UTU TTOAiffJ lufi..
•ifiioi o©»'*A xtatc.
Hoc vcl fimili modo-ex quauis linguayoces-fimiliter defincntes , ita tamcn vt in di-
uerfislinguis dmcrfca^fignlficationcmhaberent^cligipolTen^Vcrumfirailia vt coacta
funt, &exiguiinpcnij,ita nonfacilc inpraxin, mfilo.ngoftudio ,& exiguo cum fruclu.
deducuntur, meliusforjan ha?cin vna&cadem Jinguaeffici poiTent ,cuiusrci aliquot
cxempla ponemus. Vidtfiguram II. IconifmiXV.
Sit v. g. Echo inftituenda quadrifyllaba ; obie&a BCDEF ita diipofi- CLAMQRE.
tafint, vtfingula vnamiyllabam tardiusreflcdant. Sitque trifyllabum AMORE
quidem',atvirtute,quadrifyllabumrequens voxCLAMOUE. SonorG MORE-
autem fiue vocalc fitin A. cum igitur obicclaita dilpofita fupponantur , ORE
vt fin"ulafyllabam tardiusreflectant,certum <ft fingula obiectadiucr- HE
faverba fignificantia refleitcre,ita obiedtumB CLAMQRE; AMORE ,
reddet obiectum C; MORE obicftum D iOREobiccluraE ; RE denique obie&um F
rcddetjpofyphonaigitui Echofemperaha&aha vocabularcpetct, vtfiquisclamet;ti-
bi vero gratias agam, quo CLAMORE? rdpondebit Echo,gr3tias agam CL AMQRE*
AMORE, MORE, ORE, RE .
Sicvocabulum CONSTABIS indiuerfis obiectisfempcrdiuerfa& CONSTABIS
diuerfa reflectet, vt hic patct , innumcra huiufmodi inucniri poterunt , STABIS
fuccesfiuc alia & aliaa priori vocc reflectentia,ita vt Echo non iam pri- ARTS
mam,fedalias&aliasfempcr vocesreddar, hifccigiturduobus modis,
Echoorrhophona&quideminvarijs obicctisdiucrfas a priori voces
rcddcrcpoteft,non alitcriQuxriturigitur, vtrumloxophonaEchoita
corjftrui posfit,vt ad quaefita alia quauis lingua refpondere posfit .
ABIS
BIS
IS
LI 1 Pro-
Digitized by Google I
26S
MufurgU Vniucrfxlis .
Problema VIII.
Echum hcterofbononcon(1ruere,cutu<3 reflexavox scmferalia
& alta & in quauis Itngua refpondcat .
REquirithxcEcho, cperam duorum,itaautem inftituaturrprimo, fpncium deter-
minetur quadryf) Ihbo aut pentalyjlabo perfectc pronunciando aptum, id eA ,
pfeonosqmd qUOCj 4 aut 5. fyllabarum vocabujum pertectc cxprimat, boc peracto,obiectum difpo-
natur hac induftria, vt cuiufpiam prima ftatione confiftcntis vox in obiectum incidens
refkctaturadaurtsin Lecunda ftatione confiftentisiied vt primusfecundum novidcrc
fcd audirc posfit; Vndc obiectum c re»ioneconcurfusduorum murorum, velpro-
montorij alicuiusdifponendum. Vr in Jchcmatcpateti in quo EF muri in D commisfi,
Crupcs fiue obftaculum rcflectcns fiue
artificiale fiuc ruturalc fit perinde cft .
Sit autem centrum phonicum reciprocu
inpunctis A &B. tanto fpacio ab obie-
cto DC disfitum,vt 4 aut c quemadmo-
dum dixi fyllabas perfeftc reJcrat . Hoc
pafto mox ac prior in A proclamarc in-
ceperit voccm, iJJa loxophone in C in-
cidens non rcrlccleturinA fed in B, qua
mox vbi audiucrit in H confiftcus,relp6-
dctaliasvoccs qualibct lingua editas,
mix in C. illtie; inox lc aunbus in A con-
uftentisingcrcnt; Aliud ij>itur is ac pri-
mo prola ru erat, percipiet,vt fi prior cla-
mandointcrrogct, quodnomen al-
tcr in B conftitutus rcfpondcatiCew/foa-
tinuty m A conliftcns imniediate ad vcr-
ba intcrrogationis» refponlum non fua_o
fed alterius verba rcflexa percipiet ; Ccr -
ti hoc artificium,prxfcrtim ft cun induftrb inftituatur, tam arcanu eft, vt cum hic Ro-
mxin prxdionoftro periculumhuius fcciiTem,nc:noferc fucrit,qui rationemcompre-
hedent omncsmirati, & velutiftuporcattonitiduad omnia quxfitaEchum rcfpodere
alijs verbisaudircnt.-adtegendum tamen aruficiutn duo fint oportet,qui xquali»qua-
tum fieTi p neft,vocepr?ditifint,itaenim ma»islatcbKillufio. Echum ergo conftru-
xiniusi-n€^»»«»,&c. quod cratfaciendum .
Ex diclispatet^duos in punctis A & Bquodlibethac mduftriafignificarefibi poilc,
coroiiariu L jmo ^UQS c^otoi ajternis vocibus mira quadam ratione concercare, aliaque peragi in-
gcniofiartiricisrclinqucnda arbitno. •
coroll.ii. paretquoquequodqucmadmodurafux funtopticx fallaciae vifus, ita & acuftice ;
Nam in A conftitutus mamfcftc putabit, voccm cx D proucnire, atque aded eflc voce
a fe emiflara ; entquc hoc artificium tanto arcanius,quantd voccs fimiliorcs quantoq,
alteruter de altero minus fciucric , Vcrum dc his copiofior in fequentibus cnt diccndi
materia_».
TRI-
Digitized by G<
Ltb.lX. Magia "Phonocamftica. 269
TRIGONOMETRIA PHONOCAMPTICA
S I V E
De lincarum phonicarum dimcnfione .
Problema I .
Data diflantia normali d muro cumanguh reflexionu , vel incidentia
omnium funclorum loxofhonorum d normalt funclo B
dijiantiam referire.
Slt murus FDB diftantia normalis cum nota menfura zc pafTuum ,linec; loxophona?
ADA'DE Dico alterutro anguloCACvel G Al fiue quod ide cft,rcflexionis DAB
vel EDF mcidcntic. , & angulophonici catheti
CDA noto,notasfitriIineasBD,AD,AC,CD,
ED. Angulu<CAD>quianguIo ADBincidenc. J
ataualis cft per inftrumentii dioptricQ notus fit
70.grad.qui lubtracli a 90 rclinquut 14 gra. pro
GI»angulo catheti phonici CDA.vt igitur linea
DBhabeasfiuepunclu loxophononDBfiat, vt
fimis anguli phonoptoti 76 grad. ad finu anguli
cathctiphonici;i4gr.ita fpatiu ijr p«C»«i *liudi
prodibitoperationcpcracta DB linea diftantiat
punftireflexionisapundoB. Si verohnexlo-
xoptotc AD quantitatem defidercs,riat vt finus
anguli ADB phonoptoti ad finu totum; ita nota
mefura zf pafluum,adaliud, prodibit AD linea Ioxoptota quxfita,cuiculincaEt)re-
flexa xquaiis fit, cius quantitas ex lc innotcfcit .
Si vcrddcfidcrcs fcire, in quodpunclum linea; AX vox D refledratur, itaage. Db-
pla diftantiam BD cx punfto A in lincam AX, & habebis punclum E,in quod vox A cx
D reflexapcrcipictur,auaffitu#Cuenim cathcutsCDtrianguiureflexionisEDA bifc-
riamfccet,crunt anguliEDC&CDA a>qua]cs,^qualescrgo& finuscoslubtcnden-
tes, vidclicet AC &CE> horum enim termini A & E dctemunantfpacium inter A cen-
trum phonicum & pundhim E, in quod rcflcxio defimt : Data ttaque diftantia, &c.
CoroHarium.
Hlnc patet, loxophonas lineas dirccte-rcflexas inter duas parallcias conftitutas sc-
per efle xquales. SccOdoorthophonu radiQ AB vcl CD ad obictfiu phonocam-
pticum FDB fempcr eflc xqualf ca th cto phonico CD inter parallclas E A & FB c6ftitu-
tas. Tertio fpatiumBD qualecunquc & quantumcunque illud fuerit, duplicaturru
fcmper metiri diftantiara AE, in cuius tcrmino E vox a D rcflcxa definat .
Pro-
Digitized by Google
Problema 1 L
Data diflantia centri fhonici dfunflo rcflextonis termtnantu ,
ngtam facere lineam orthofhonam-» .
Slt difHtia AC vc! CE nota,& centrfi rcflcxionis E vcl A,nota fict ABvcl CD ortho-
phona,fiflat vt finusanguli GAI cachctiphonici, ad iinfi anguliincidcntic. ADBin
CGarcu notiiita notamefuraDBadaliud:operarioneenim pcrafta prodit ABfiueCD.
Si v«6 lineasloxophonas A D& DE noflc velis,fiat,vt finusangulicathcti phonici ad li*
nu totunijita DB ad aliud. operatione enim peradaprodibunt AD & DE Uncc. loxopho-
nae qucfitc. Racio paccc cx 1 5 propof. rcfolutionis tnanoulorum apud Clauium^qucm-,
contalei probl. 1.2.3. gcometric,.
sstess prowcma iii. : ;.■ y-.j
Notdltnea loxophona, orthofhonam & diflantiam centri Phonici
dfunclonormalt /iuc centro nfcxionis rtfmrc.
Slt linea loxophona AD nota. primo orthopbona CD inucfligabis hoc pado . nat vt
finus totusad finfi anguliADBphonoptoti,ita nctamcnfijra.AD adahudAoneS
rationeperaftaprodibitABvclCDquarfita. Icerumad rcpcnendam hneacDB qua-,
citatem,f?at vtlwustotusad finu'; ai ^ulicathcti phonici CAljitanota menfura AD
ad aliud,& racta operationc prodibit BD qu^fua_« .
Problema I V.
Noi4ltnea ortbopbonajtncas loxophonas & dtftantiam cetnn phonici
dcentro reflexionis refertreper tangctucs f$ fecantcs .
Slt ABIinea orthophona notaj & fcire cupias lineam loxophonS AD,ti.it vt finus to^
tus AI ad AG fecante angult cathcti phonici 1 4 grad.tta nota AB 2 5 paif.ad aliud,
&prodibitADloxophona?quanucasqu£fit3,ltcrumadinueftigandam BD fiat, vt
finus totusAI ad IG tangentem anguli i4giaduum, ita nocaitnenfura paif.ada.
liud , & prodibicquantitas BD quxfita : Si ver6 nota fucrit BD -notx ficnt AB& AD»
hocpaclo; fiatvttangcnsGladfinuracorum, itanotamenfuiaBDad aliud ,& habe-
bicurlineaorrhophona AB. lcerum prolinca Joxoph >na AD ,fiat vttangcns Glan-
guli 1 4 grad.ad iecanrcm AG, ita nota BD ad aliud",prodibit A D quantitas quacfita.
III. Data quantitate loxophona, orthophonam CD &
BD hoc pado inquires .
. j*'nirjb lxj.:v.G f. Xw / 3 omnroi ^ ■ • .^i~. --b ir.nm licttfrfV
Flat vt fec5s AG ad Al,ita nota ADad aliud, & habcbitur CD vcl AB, orthcphona
quefua. Itetum vt AG fccansad GI tangentem,ita AD ad aliud, & piodibit BD
quantitas qucfita . Hoc pcracto,omnes linea: ad phonicum negotium fpcftantcs inuc-
ftigabuncur.
1 3
Digitized by GQOQle
Lib.lX. Afagia Ptbonoeampttca. ifs
. Jftoblema V.
Datis in trtangulo fbonico duobtu lateribiis, tertium refcrire
fer extradionem radicts quadrat* .
Slt prim6datum in rriagulophonico ADB,datG latus AB orthophonfi 15 palT.&AC
linea diftantic. ccntri phonici icatheto phonica 8 palT.tertiu latus A D reperies hoc
patfo.ducantur data latcra in fe,& ex aggregatoduorum latcrum fimul iunftorum ex-
trahatur^t. quadr. habcbifquepcr 4, hb. 1. elemen. Euclid. lincam AD qoarfi-
tam-..
Sint fccundo nota latcra BD & AD , tcrtium AB repereris , fi quadratum linex DB
fubduxcris ex quadrato totius AD . Quadrati enim rcliqui radix dabit Jinea AB quar-
fitam . Sint tertio duo latera data AB & AD , tertium BD reperics hocpaclo . Sub-
trahe quadratum AB a quadrato AD > & reliqui quadrati radix dabit Kneam BD quc-
fitam^.
Corollarium .
EX hifcc breuiter diclis patet . Quomodo linca? phonicae in om n ibus a lijs cafibus
Echometricis menfurari folcant . Cum cnim in toto phonocamptico femperan-
gul us incidcntiar fit xqualis reflexionis angulo. quolibct latere cum angulo in triangu-
lo phonico noto,reliqua inueftigabuntur, mcthodo prorfus eadc, quam prarfcripfimus.
Siueigiturreflexiofiatin corponbusregularibus fiue irregularibus, femper cademdi-
mcnuonis ratioferuanda cft , quc ideo brcuitcr hoc Joco breuiter indicarc volui,ne ar-
ti noftrx phonocampticjc quicquam dcefle vidcrctur.
MAGIAE PHONOCAMPTICAE
C A P V T III.
Acufticorum inftrumentorum fabrica, & Architedura..
P R AE F A T I O
■
CVST I CA inslrumenta ea vocamus, quibus , •vti opticis inilrumentis remo-
ta nobis obtetla th" fcnfuivifiuo prorjus imperuia^ •vehtti •visina ejf propinqua o-
culis fiHimusf de quibus fitse in Arte M atna Lucis Vmbra, l. •viegimus ) ita y*t circa-.
acujhcis inilrumentis finos remotos e> fenfui acusltcoimperuios, intra organa |^"™0'r°Q
adnaturaexemplar fabricatamiraindufiriatif fokrtia coarclatos, aurtbus re- amiUorum
prafentamus; continetq frimo aularu, conclauiu,porticuum fabncamcoingcnio difptfitam,vt
in ijs certo & determinato punclo ,omnem etiam quantumuis fubmijfam 'verborum prolatio-
nem Principes audire pojfmt; fccundo,acujiicorum inslrumentorum in -vfum ftrdafirorii fabru
■\,wt,vnacumCryptologtaacuJtica,fiucdeoccultamutuorumconccptuum per fvnos commtmu
cwonc , alijfque neuis & abdittjfimis tnuentiontbus ; Verttm antequdm rem aggrediamur , rx-
perimenta tpfa,qutbus in operts arcbitciiura vttmur,pratmttenda duxinms .
■ ltU[>
Expc-
Digitized by Gooole
Mufurgue VmuetfaUk '
Expcrimenta Acuftica I.
CanaUs sme syfbones mirtfice frofagant fimtm .
QVcmadmodum Iuxrcccptaculispolitis indufaraaximum intcnfionUincremcn-
tum fumir, ita & fonus pcr canalcs propagatus i Arbitror enim>fitoti (phxrq
quxdu^tus fonorc, cilyndrus darctur vnius milliaris> capacitate fpbar c jqualis , ionum— »
fpeciei fono _uj m jjbcro acrq lineam atfionis non habct nili 14 paflus , in cylindnco illo canali li-
ipacium pro ncam aCtionis vltra millc paflus propagaturum . lunragatur opinioni mear lpia experie-
pagiot . tiajaiuntenim Romanorum Aqugducluum Prxfccli,intra Aqu^duJtusjIongirfimo fpa-
ciovocemloquentium etiam ad quingentospcdestanquam prcjentem , potiifimurn fi
canalisfucrit infigniterpolitus,pcrcipi , Expcrieotia quoque docct , ducentorum pcdu
canalcm inaltcrutrocxtremovocesetiarafubraiflas redderc. neque mirum id cuipia
videridcbct ,cumvoxcanalibusinclufa, dum cuadere nequit,.ptapagationein longi-
tudine fafta rccupcrare nitatur, quod in medio libero diffu ta,diipcrfione diflipationcq;
fpecierumpctd.dcrat , In hifccenimangu<tijsidentidererlcxamultiplicataqiing6s vti
incrcmentum, itaremotiflimos quorquc itxpropagationisterminosacquirit. Verurn
hoc loco omittcre nequeo,infignem qu;llionem>necdum adhuc a quoquam quod fcia.
4cc4i»m>eftquc ca quj: fcquitur.
" t, , ' ' ( ■ i ■—■
Quaifiio curiofa.
zurn:: : ;-lu ■ ■ . . jin^viKu .^«i:LSL'pi!2CL07 >fl ujinoil;; <jI
V irum *vox canalibus arcle inclufa, ibidem aliquo
tcmfortifyaciof.rmaneat.
FVcrunt nonnuIli,interquos Ioann. Baptifta Porta,&Cornelius Agrippa,quihoc
non opinatifuuttantum, fcd&alnstanquam infallibilem vcnratciu periujdere
neiij Agtip conatifunt, Inlongiilimum canalem tirium politumque vocem infulurraram , antc-
P*« quamfpcciesfonorarexeant:aba!terocxt cmoardtiiTimecIaufum , intradictumcana-
lem ita pcrfcuerare, vt aliquoij)poft ditbus altcrurro cxtrcmo aperto, mox veluti a cap-
tiuitatc quada voces folutc^ aunbus fe fiftant auicultanti, Fuitque hoc ccmmentG adcd
plaufibilc, vtmultosnonpauocinatorcstantum,ied & accrrimus defenfores Jui.obti-
nueriti^echerus, Alcxius ,ali')quc icm tanquamcertiflimam > vcrilimiamque Sc om-
nisdubitationisexpert.m, mulcisctiam vtilitatem tam infignisexperimenti, declaran-
tibusfigmentisaditfndis, pru afcs & focis tuerficonatifunt . lta rit, duraMagiftra reiu
cxpcnentia inconfi;lta,cuiuslibet phantafticis mentis agitationibus tercere & prcci-
pitanter fubknbimus:hoc \y.\ao iutulcrabilcs vrrores in catbcdris^uccenturiati propa-
gantur, ii prius huius\reicxpeiimentura iumpfiflcnt,auc naturam foniprobe habuifscrc
perlpedtam>intam turpeplacituin nunquam incidnTcnt. Dicoigitur aquamcitiiis cn-
bro haullumiri,quam vox canaJubusindudatur; atquc dJu^apw reihoccondudoar-
[JMMPtB j uT 11 1 1,1 1 11 111 1, -6uiS^^nt»iT.v.'.U5.3 ri '.\ .;.Viwa-»
Vcl enim vox per canalem fertur per fpccies reales velintentionalcs > neutrum dici
potcli. Noo pruiSvia ipeoesreaks 10111 mhilaimd sut> qUam cotinua& iucccisiuaacris
vocem vchentiSugitatio ^qu^dumincluiaexituvn ab vtroquc extremo obftruclumre-
pent, ncqi rcflc^^juoqipoi»t obaercm rctru «liclura cijdeic ncfciu, ncceflanu igitur
n momcntoouniK» atti i> i.c ifabn a«itatio , caque ccilantc motus limul fonorus . Atquc
adeo idcm faccrct qmlonuni 1 ntracanak-m mcluderc tcntaret,ac is, quicribro aquam
fchaunrepoiTc credcrct . Sitvcr. gr.canalis4oopedum ABtantq videlicet longitudi-
nis,quantaEcho trifyllabeformandx fufficit i Infufuranteitaquc ,qui ftationem A oc-
cupatvocem vcr.grYc<i»/j/^altcr in ftationc Badpiolatajvocisfigoudata! cxtrcmuB
quan-
Digitized by C(
I
LibAX. Magia Phonocampttc* . 273
quantoeyus elaudat,debebit aurem obturatip fjcri fpeciebus foni intra canakm adhuc E»pircar.o
commorantibusjhinc iongifsimum requiruntcanalem , dicunt igiturhoc pa»tococlu- 2l!e?mml
A C D B
. .. 1 . ___ ■
f I cantatc | |
fam voccm pcrmancre poflc multo temporc,& aperto tandem canaJi vcluti captiuanu»
feautibusfiftcrc.non fccus acin mcdio libero,tum direc~ta,tumrcflexa vox finevilaab
efficicnte dependentia manerc poteft . O ftolidum machinamcntum! non vidcnt hi im- Refuraiio.
poftoresmanifeftam opinionisfuecontradiclioncm,icquerctur eniminde Juculenter,
vocc ciTc, & non efle . Vox enim cft & manct, quam diu manec motus aeris, quo cef-
fantc & ipfa ccflat .dcpendct enim omnis fonus vt in lib. 1 . ditfum cft eflentialiter a mo-
tu aeris tanquam vehicuJo;claufoitaque vtroqueextremo ABtubi.velaerfonorusad-
huc mouebitur, veJ quiefcer,certe quodmouerinon pofsit,fic oftendo; fit vox propa-
gata in CD claufoiam vtroque cxtrcmo;dico fimul omncm motum ccflatut um, cum_
ncc aer antcrior CA, ncc poftcrior DB c^dcre vlla ratione fibi pofsint , ncque rcflexio
quoque fieri vlla rationc potcft,cum in omni reflexione acr primo commot us, ipfa re-
flcxioncrcrroagatur , hicantcm acr BD rctroagi non poffitobaeris ACanterioris car-
dere nefcijconftiparionern . In momcntoitaqucfimul acvtrumquc cxtrcmumtuerit
daufum>totus acrquicfiit, & cumeovna vocispropagatio. Scd diccnt manerc im-
motas ibi fonoras fpccics. Dato igitur non conceflbipecies ibi permancre;dico tamen.
quod aperto oftio B, fpccics quject cxirc nulla rationc poiiint , nullo videUcct , quod
casimpdlat,exiftente,cum fonus cflentialiter vtdiftum cft, a motu dcpendcat, coquc
cefTante&ipfedeftruatur. ncqucparratio cft ,quod in nacdio Iibcro vox peruiancat
finc dcpendcntiaab cfficientc,cum in dido medio mmime quicicjt , icdcontinuoiru-.
motu fit acr fonorus, vti Echus natur.i fam Jclurac . . Spccies igitur ionorasreaks non
po£runtconcIudiintracauaJempcrmanenter,quodpnm6cratprobandum .
Nequcfpecicsintentionalcsconcludipoflunt;cum cnimcntitatcmhabeant vicinl speciesin-
fpirituali & incorporcae, nulla quouue obftacula tanta eflepoflunt, quar ipfas impediat > [^"^"''jf
& cxpericntia quotidianadocet, fonum etiamcrafTHfimis murispcruiumefTe .Ridicu- ncqucunr.
lum igitur cft ne dicat ftolidum, fonum cJauftris vellc coropcfcerc , cum is canaliJncJu-
fus , tam facilc clauftrumtranfeat , quamfacilefenefltram autmurum ; VidesTgfturex
hoc noftrodifcurfu, quam contra rationcm,quamque abfona huiufmodi impoftorum
fint ratiocinia. Aboleatur igitur fabu!ofum,quod cathcdras hucufque obtinuit , dc_ »
fono canalibus indudcndo commentum j Veritatis autcm inucftigatores , non vnicui-
querei,nifirationistrutinapriusoptimeponderata3fldcmhabcredifcant . Sed hisita
cxpofitis,iam ad propofitum noftrumrcucrtaimir .
Experimcntum; II.
pV " ij. • "?u"
V Vox fer trabes oblong as rnfrtfice fropagatnr .
E" St&hocadmirabiIe,(tfivuIgarcprope cxp'erimenturn»propagatioais foni in cra-
\ bibus oblongis, atque hoc pacto peragitu£ fit trabs AB,duccntorum pcdum_. >-
dico;in alterutrocxtrcmo A vel B, nuilum tam cxiguumftrepitum fieripoiTc, quinon .
inaltetutroextremo vclutipraefcnspercipiatur.
*l ~H B
■* j \i • -t'. j • ' 'i on 0"i,v nj. [u^)i 1 ) ni
Cuius rei caufa quarritur \ Vocem enira fpacio 2 00 pcduro |impcrceptibilcm , inter-
iedlatrabciarapcrcipiparadoxummujtisvidcturjfcd qui eaquaede naturafoniinpri-
M m ruo
Digitized by Google
UuU fit,CU»
in extrenio
trabis alic i-
ms oblongz
Andoreici-
ratus in il.
tero extre-
mr> ram fa-
ctl« perci-
p;atur.
.274 Mu/urgU Vnincrfatis
mo libro diximus, probc intellcxerit, hic quoque nullam difficnftatem reperief. Ad ef-
feftum tamcn huius experimenti cxaclhis declaranuu.oduo notandainrttjprimo cau-
faefficicnsfoni,qucm nihilaliudefle diximus,quam trcmorem qucndam colliforum-.
corporrira i fccundo obieftum loni matei lale , qui eft acr , Cum Jgitur trabs Jignca fit
vehcmcntcr porofa, 3ptilfima q uoquc ad foni propagationem erit, & trcmoris maximc
fufccptiua» vnde ftndorcmin vnocxtrcmo B cxcitatum auris in A conftituta facilcj
percipictjcum trabspcr modumvniuscorporisfonoritotaadftridorcmexcitatum ct*-
leatur trcmere , & corifequcnter fpecies fonoras , partim acri interno ,partim cxterno
ambicntitrcmulocommunicet, continuatum verotrcmorem aerisvocisvehiculi,in_*
exrremo A auris vtpeicipiatncceiTeeft. Cuius rci veritatem cxpcrimcntaipfa teftan-
tur, fi cnim riat continua trabis alicubi diiToJutio,aut fi eam fofcia ftringas, aut in altero
cxtremo tabulam appliccs nihil prorfus iam pcrcipies,cum tremor ionorus iam difcon-
tinuus, adaerem pcrtingerc minimopoiTit,non fecus accatr.panc vclfuniculoligata,
ob trcmoris defitioncm iono dcbito priuatur ,
Corollarium .
f !^i .ju: jmuiO^ninq :&c?tK>iJt?it?: :.u;jo i:t iinuc)\~n , .,..,.i£i;..tv . .-r. lacyaD
ATque hinc pater, cur expeTim ?nrum minus fuccedat, fi tota trabs terrc^ incumbat
autmuro indufafit; a terra'enim&muroambientc,netremar,irrpeditur , vc
itaque expeiimentiirn opttmeTuccedat in trabe duobusTuIcrisIeuiter tmpofita , tk a <J-
huc mdiusfiinTtbercaWepenfdiiU cffepoffet. Vtruniailtcm fimilem irttrabibuse.neu}
mctalliciiquc fuccclfum fortiatur^necdumcorrpertum^egonocrabito, rn omnitf r-
pbre ionoroetiam vitrebJdem CdrfrirT^i*re , quanro emm lunt magistrcmula» polita_,
terfa,poroiaquecorpora , tanto meliorem erleclum fort/cntur , cum tota huius experi-
itientiratiovt diximtisatrcmore corporislongi-depertdcat , fonus cnim mcliusfccun-
dumcorpuslongu n , quam latntn propagart , chordje teftantur ,hlnc muri crafliorcs ,
quiacommodcrremcrcnonpoiTunt, dieto effectu carent .
Experimentum I I I.
Vox ftr tubos circutares melius frofagatur 'vchcmentiufque
mtendttur, quam fer rcclos .
« -»a «■JKjjs^.*' • >J SBpill— uti 1 1. 1 • '<tin^&o r.~. ju -* nf » :;t < m» .oft ,{U<}.'". "..7..* j/iij
EXpcrientiaquotidiana docet«fonum vehementiusin tubocontorto ,quam re&o
intendi, monitrant id impritius tubar, tnonftrat cornu AiexandriMagni , quo in-
tegrum cxercitum cogere fole^
bat,in circulum contortum,vt in_j
hiftoria fonorum prodigioloru m
diclum eft . Qu a?ritur autera hu-
iusrcicauia . Notandum i^itur ,
quod ficut multiphcatio luminis,
&caloris fitmulttplici lucis reflc-
xioncytin ArtcMagnaLiicis&
Vmbra* docuimus,iravchcmC'tia
foni ftt multiplicr foni in concauo
circulari rcflexione i Nam tubo
rcctofpni tantutnmodo coanftati
&m vnu collctftipropagatio cft , C
incirculariveronon tantutn col-
miu: «J3 J(
ligirurjied&ek-jrrfirtitaqiiadatTU»
linearum fondraram reflexicne phifirnum augetur& intenditur .
r.. M
uaiUiifcjmiuufiO
Sit
Diqitized by Goo<
Lib. IX, Magia Pbonoeamptiea . 2 7 j
Sictubus AV in arcumcondufos,dicoincomagisintendifonum,quamin tubo re-
&o Quoniam enim praeter foni collectioncm multiplex eiufdem rerlexio fit , indc ve-
hemens quoqucintenfio nafcitur,ita videsradiura lonorflex A inB, exBinC, &hinc
in D ; ex D in E & fic in a1 ia,& alia puncta reflexum mulripliciter mtendi , ita oppofitus
radmsXin Y& hinc in Z, &Z in« &hincin/8 reflcxus aliamrcflcxionis fcriemhabcc,
curn verdinfinita? Jinear fonora? ostubi AX ingrediantur , fingulq fuas in reflcftendo
legcsfcruabunt, vndccum inrinicafic lincarumfonorarum conaccruario ,exearum_*
refiexione neceiTarid polyphonifraus nafcetur , tanto intenfior , quanto fonus verfus V
fucrit conftipatior . Quod in rcfto rubo minime contingit , in hoc enim fonicantum vt
diclumeft,coJle<fticoardtatique fine tanta icfkxionc fitpropagatio.
Corollarium .
H
•440 31 v "ii)'
CO-
Inc patet, quod tubus conicus plus vocem inwndit , qtiam tubus cylindraceus ,
l ille enim refleclendis fpeciebus fonoris, hoc aptior cft , Vndc ii vtrumquc tam_. Cai,a'i*
conicum, quam cylindraceum in circulum contorqueas , conicus ln circulum contor- mteodit "o.
xus plus potent, quam cylindraceus in circulum c6torrus ; nam conico circulari ex am- cem > uU2m
ploinanguftum coeunte, fpecics fonora? coarclatat conftipatarque vchemcntcr intcn- ^1,adracc'
dcntur, non fecus ac ventus locis anguftis conftridhis maiorem vim obtmet. ln cylm-
draceo vero circulari ^qualis vbique foni eft conftipatio . Hinc Cornu Alexandri Ma-
eni itaconftruftumerai,vtexanguftoinamplumdiIatarcturiVcrum de hoc vidchi-
ftoriam fonorum prodigioforum. & Artcm lucis& vmbrx .
Experimentum I V.
Sonus fccundum fuperficies circulares propagatus ,
tngcntcm vtm acquirit.
EXperientiamultoticsme docuitin diucrfisfabricis,fonum fccundura circularesfu-
pcrficics propagatura intcnfiflimum eflc. EftHcndeibcrgarinGcrmaniarurris
quxda pre/grandis rotunda,eoartificio conftrucla , vt duodiamerranrer oppofitiquod
libetetiamfubmiffiffimis vocibusloquantur; audio fimilcm aulameiTe in PalatioDucis
Mantuani ; In arcubus cuioquc magnorum ponrium idcm expcrtus fum . In cupula_i
quoqueSan&i Petrihic Romxexpierimentum iiums reiinfignifuccefTufumpfi; eft in_j
interioricupulacoronistantxamplirudinis , vtcurruscommode" inccdere ibidem fi-
ne periculo poflit . In huiusambientiscoronidisoppofinsdiametrilocis ,fpacioccntu
ferc pedum Geometricorum duo oppofiti fibi mutuo ioquentur vocibus ctiam fub-
milfiffimis , non obftanre hominum Muficorumque obftrepenriu tumulru fci reliquis
vcromuri punclis nihil pcrcipituriidem in ommbus circularibusfabricis fie inullurru.
dubiG eft,cuius reicausa vt aperiamus/cicndu eft.fo u prc; luce hoc habcre partkularc
vt tuxta acris motu propagctur, fi itaquc acris motus fit in rcclum % fonus quoquc p:o-
pagabitur >n rcclum, fi in urculare,ibnus quoquc iecundum circularc propagabitur,&
fic decoctcrisfuperficicbus d.ccndu . Prxtcica.cuaiincirculari fupcrficicfonus fphat-
ric^dirfufusmcditeturfugam, nccmuxisimpedientibuslocumfugiendi inueniat,iuxta p2SS«^S
fupcrficicm circularcm conftriclus, in diametrali randem oppofitionc occurres aeri vo- cuiares deU.
caliex alteramuriparteeodcmtcmpons momento illucpertingenti,vehc-^enter in- ^'pcrecpd".
tendituriatqucex huiufmodiconiundtionc fpecierumqueconfluxu magna illa delatx biUs.
vocis intenfionafcitur ,&hinc fitvtnonalibinifiin oppofitis locis contingat hicpho-
nifmus . Veriim hanc rcm penitius dcmonftrandam duximus .
Sitcoronis ABcircularis,&in ca duo diamecraliceroppoficaloca ABjdico confiften-
cem in A & quzlibet verba quantumuis fubmifse fubmurmurantem, confiftenrem iuB
M m z oppo-
Digitized by Google
if6 MufurgU VniueruUt
cppofito tantumloco & nulloalio, verba pcrcepturum. Cum enim vox circulariter
iuxta dicta propagctur, »n diffufione vcro fua in oppofitas a partc A partes fcratur rno.-
tu arquali, xauali neceiTario tcmporc vtrumque lcmicirculum ADB& ACB conficict rj
in B crgocodem momentopercinget,c< ciun phonimroruin ibidemfiat vnio, necef-
farid vox vehementcrintcnia,quaeprius
imperceptibilis erat , in ditf o puncto mox
fenfuilc fiftcre incipict. In nullo igitur
pun£to circuitus,pra»tcrquam in B voccm
perccptibilcm ita, probo . Conftituatur
aurisin C ,& in A conliftens voctm iub-
murmurctjdjcoin C nihilperceptum irii
Ciim enim AC ambitus pars ina-qualis
fit arabitusparti ADBC, illudquc brcuif-
fimum fir,hcciongilfima,rict vt vox ck A
in C dclatanimisat6auolet,voxveroex
A per p,&Bm Cdelata,niraistarde ve-
niat,hinc fitvtvniovocuphooifmoiuqi . ■ y —
ibidcm peragi nep/ieat ,& confequentcr nihil ibidem perceptibilc , ciim igituromnes
arcus hoc pa&o acccpti inarquaics fint,& inarquali tcmpore a voce peragantun in nuilo
quoqucvocisintenfiocontingere potcit, prarterquam ln oppofito B,vbi gqualitati li-
nearumafquidiuturnusmotuspeiiec^ccorrcijpondebit,
.XlUaiY .'. . 3ll£ tfltl ^ UQ u i ! J 0 1 0 ; f f • 1 Ult.1 o5
CoroIIariurn I.
Hlnc fequitur, Quadrantcm fphcricum ,cuiuf-
moditholusaltcuiuschori ciTe poiTet, huic
ntgotio at>tirfimum.Sit quadrans fphxricus ABCD.
Si nt duo diametraliter oppofita loca A C . dico vo-
ces in A fubmifse prolatas in C perceptum iri; Cum
cnim omnes linea: cx A in C fcmicirculifint , iuxta-»
praecedentia vox per innumeros fcmicirculos delata
tandcminC omnibusiemicirculis,tanquam in polo
Ynitisvehementcirintcndctur.-
Corollarium I I.
Hlnc fequiturfccundojhancintenfioncm phoniTmoniminoppofitisalicuiushemi-
cycli thoIi,fiue cupul? harmifphe.rica* planiffima poIiti/fim$que duplo maiorcm-j
futuranuciim omneslincarfonorat intoto harmiiphcrio arquali tcmpore inC conuc-
niant.
Corollarium I I I.
Jfic3j.r>;.:.p.'0tioi*inrt>;-i m jiVL^riM "^j.jtiri itrfTfrcwjoto.v >•■ **'*JrtK
Hlnctcrtiopatet. In fpharrsalicuiuscuiusdiameter jopedum Geometricorum,
oppofitispohsjhoephonifmorum augmcntumprorfusprodigiofumforc, cura
totius fphc^ricae fuperficici linea* femicir cularcs ^quali prorijis tempore in oppofito po-
laconfluant.
i
Expe*
Digitized by G(
I
Ltb. IX» Magia Phonocamftics; ±77
Experimentum V.
Vox in cochlcu, puc tubo conico fecundum lincam heliccn pue Jpiralem
contorto^tiomnium corforum aftifstmo, ita maximai quoque
vires obtinct.
OBfcruatione fane digniflimum & hoc expenmentum eft > fonum intra tuhum co-
nicum fpiralitcr contortum> cuiufmodi cochJcx lunt , prc, omnibus alijs hucuf-
qu e d ictis corporibu s rairum in modum augeri, ncque vnquam id credidiflem > nift ex-
perientia mc igpc iarpius huiuscertioremkcjflct. Nihilin boc gcncrc mirabilius vidi
Antro Dionyfij Tyranniin formaminterioris auriculie confiruCto>SyracufisinSicilia_»
adhuc fuperitite, cuiusdcfcriptionem vide in hiitoria piodigioforum fonoium . Certc
naturam fapientiifimam prx omnibu» figuris , in an.hitectanda aure hunc cochreatum
tubum clegifle lib.i.cap. . deanatomia aurium omnisgencrisanimalium oftendimus ,
& quanto qucdam animalia pcrfcctiorisfucrintauditus > tanto perfc&iorem cochleam
patentiorcmqueijsattnbuit, vt inauribusporcorum>leporum> murium >canura ,afi-
norum norifltmum eluceti In quorum aurium fabnca natura tubos perfecliffime heli-
ccs conftituiti qua de caufa,quouenaturarconfilio declarandum operx prccmm du
acimus. Cur igitur pic omnibusalijsCochlcatus tubus maxime fonum intendat,hanL
cauIjUnalilgno, quodquarcunqucdctubisconicis,&cylindricisfiue reclis,fiue tortis [jJ^JJJ"
dietafnnt, huiccochlcatoconoperftcnffime competant. Nara non tantumperfc#£ ronovi>.
fpecies fonorascoIJigit, atque muJtipIicitcr refleftit , fed & in omnem partem refleclit
retro,ante, reflcxione vtplurimum orthophona ,&cumbelicismeatus tantumfubtili
diaphraetnatcdifiinguatur,impingcodo in latera, pun tantumreficc~tendoaugmentat
fonum, fect & penetrando in alrcro phonifmos mirifice intendit. Verum vt ha?c mcliiis
nC Chochleati
ul.
intelligantur .
Sittubusconicus in helicem cochleatam c6tortus AMQCdicoin eovoccs prc, reli-
quisomnibuscorporibusconcauisvoccm maximeintendere; SitvocaleinA exquo
vox propagetur intra conca-
uitatem tubi, & quoniam ir-
regnUricuruitate penetralia
tubi diipofita fu nt, fit vt per-
petuoileliauqu^dam rcfle-
xionafcatur,quxquatoplus
intro penctrabit,tanto scper
acutius & acutiusreflcctct,
donectandem in reflexione
orthophona intcnfiflimum
fonum cfliciat, ita vidcs A
vocem incidcntemin Ein-
dc refledi in F. & binc in G,
&H,ckI,&K,&L,quarJi-
nea cumorthophonafitinj
fercflcxafonum vehcmcn-
ter intcndct ; Pari pa<fto A
linea vocalisincidensinM.
inde refleaetur inNOPQ^
& rcliqui puncla itelUtim ,
donec in RS orthophona
intcnfiifimum foaum iterfi
pariati Ciim vero x puncto A infinita? lineae duci poffint , fingulae in diuerfainterioris
fupcr-
Digitized by Google
27 1 &4ujurgi4e Vntutrfdii
fupcrhcjci puncla illifa inde femper acurius &acutius refledent, doncc in aliquaor-
thophonaquicfcant. Verum ciim phonicum punftum Amathematicum nonut,fcd
phyficum latitudine fua fenfibiji prc_ditu,ex V & X procedcntcs fonorum Iinear,firailes
renexionislegesferuabunt.hinc fit, vtinfinitc; linecjeroperflcutius & acutius rcflexat
vbiquc aliquem orthophonilmum rclinqiunt , ex quibus tandem vchemcns ilU foni
jntenfio nafcitur, quam in h uiufmodi tubis miramur,A: in nullo alio tubo fir; Cura pre,-
tcrca tubusfcmpcrdecrefcat examplo inanguftum,prctcrorthophonifmos intergur-
guftia illa tubiconftitutio,foni intenfionem mirum in modum augebit,qui circa orihciu
C tandcm erit intenfiffimus , propagarus vero ca lcge fonus,qua intus rcmcauit,extra
Shoniimis infinir.sau.frus propagabitur. Vidcsigrtur exhifcc Juculentcr caufam,cur in
uiuimodi tubis tanta fiatvocisintcnfio. Verum de aifce infcqucnti diftinchone de_>
mftr umcntjs acuflicis fufior dabitur diccndi matcria ,
Corollarium .
t4M> t ;ii> IuUjjMOM ;;.<:i5u?2f* -mu muhufi t:flJOJ14U6 ,*b . • JWI.I;d<iii.i^J (OuuuS
EX hifcepatct cur natura fagax anrmalia,qua? magna vi acuftica pollent, organo co-
chlcato mftruxerit, cftenimhzc tum rcrkctendis fpcciebus lonoris, tumijfdem
augendis multiplifandifquc aptnfiina_» .
-uo " xpqo -.: lnc:do>fc oiUino:» «wuni4pon#imfi:* fc«.;« , ::.-»7; .jnnj apj
PROGYMNASMATA
II». ■<•■ I itluiitfri <liTTSriltl ?J »ir • . :u J 0> (!m(l*]t*-7Tt \ l*i illu. '.V . .I.U I» vtll».^. Mrel J;, £ ' ) ; J til
Echotedonicam fiue Fabricam occultam,& Muficam
inftrumentorum acufticorum .
PRAGMATIA I.
REfultant excorporum quorundam fcftionibusfuperficiesqucdam,"quarum vircs
& proprietatcsadco mirabilcs funt& arcanar, vt natura fola fibi illas ad miran-
da pcrpctranda referuafle videaturi & vtintcrim aliasinnumerasreticeam, quis ncfcit
conicat feclionisparadoxa>funthuius trcs potifltmiim fpeciesadmirandisprorfus viri-
busrefertXjEllipfis^paraboJa^HypcrboIc,- Quarum hcx impnmis adrairanda propneras
cft, vt fi figuriscarundera in materiam intrniu&is, corpora concaua delineentur , pun-
fta qu$dam nafcantur in mcdio imaginario,ad quc; omncs lincar intraconcauum inci-
dcntesreuerbercntur,vnitique inpunclorcflcxionismirandoseffeclustumin illuminS-
do, tum inccndehdbprodant i vnde & cauftica fpecula origim m fuam inuenere-*.
Vcrum cum dehifcc ex profcilb traftauerimus m Arte Magna Lucis & Vmbra?, co Le-
clorcm rcmittimus . Nam hic ca dumtaxat quc; ad in/tiiutum noftrum maximr condu-
ccrc videtur,repetcmus; Quemadmodum i^irur intra dicta corpora Luti* vniri radij
mirandos vftionisefTetftus producunt, ita &lonori radij intra di«3a concaua idem poiTc
neminem dubitare polTeautumo , qui prcccdentia ritc intellexerit . Qu( raodo ipitur
conicc ieCtionesacuftica? infabricis ad mirandos auditionis eftedhiS pra?ftandos dcicri-
bendacfint, tuncdicetur,vbjpriusobitcr diclasfcclioncsin materiadcfcribcrcdocue*
nmus. Sitigitur.
Pro-
Diqitize
»i j.-ir»'
Ltb.IX. ofttagia Pbonocamftica .
Problema I.
Elltffin •unicofltduclu deferibere .
*79y
: -:c
CVmIib..$.& io.ArtisMagoafLucis«5c Vmbrf variasellipfium aliarumquc fectio-
num dcfcribendarum mcthodostradiderirnus ,hic ealdem rcpetere noluimus,
fcd ranrum cam hic mcthodum docebimus , qu; mechanicc; Echotcdonica? magis co-
gruere videbatun Hoc pacto itaque Ellipfin vnico fibi ductu dcfcribes.
Om nis ElHpfis duabus conftat diamctris, m3iori & minori . Si enim ^qualcs cflcnt ,
non dlipfisfedcircuiusfbrcr, quantdenim minor dccrefcetampIius,tant6EUipfis erit
acutior, & quanto plus crefcet , tanto EUipfis crit obtufior , 6c
circulo fimuior , vfque dum diametri quantitatexqualesin A E B
pcrfcdccircularcmabcuntellipfin; Nota prererea in omni | |— , 1
Ellipfi prcte rq uam circulari , duo pu ncta reperiri quas ex co- C D
parationefacta appellant Geometr^ vulgo focos ,eo quodin f |
ljsriat accenfioin fpeculis caufticis. Hcxduo pun-fla in ma-
iori fcmidiametro fitum habent, tantoque fempcr erunr ab inuiccm rcmotiora , quan-
to ellipfis acutior, id elt circulo futfrit di!li milior; tan to vcrd propinquiora , quanto El-
lipfi circulari in vnum punclum conueniant, quod cft centrum ci culi. His obicruatis.
Sint diamctri elhpfis formandc, datc AB maior>& CD minor . conftituatur CD minor
in maioris medio puncto E ad anguios r ectos , ita tamen vt minons extrcmo ab b nie-
dio punclo^quidiltcnt. Hocpofitofocosfiuepunctaexcompararionefucta ita repe-
rics, maiorein fcraidiametrum AE vcl BE . ex C vcl D altcrutro minoris femidiamctri
cxtremo, circino transferesin_»
maioremdiametium AB,&vbi
circinus vtriuquc iccuerit linca
AB . ibi erunt duo foci , vidclicet
in 1 & L - inuentis ptictis ex com-
paratione factis I & L . in ijs duoj
ftylos infiges. & circa ftylos filum
duplumlongitudinisLA vel IB,
intrahocenim filum graphium_,
quoddatn circumdu<fhtm,defcri-
bct dcfideratam ellipfiin, filum
r.obis refei ut duc; lince, LR & RI ,
quod induobus punctis 1L alli-
gatu.n & graphio R in A applicatur prxcise , deinde ex Aintra illud graphium Rcir-
cumductumdefcribetellipfin quciitam . Ex quqluculentcrpatet duas fili partes ab R
verfusalterutium focum cxtenlas VG, LR , & Rt femper xquari diamctro ellipfis ma-
iori. quorum omnium dcmonftrationcm , vide in Artc Lucis & Vmbrx iib. 4. tract. dc
feclionibus conicir. ■
Mira vis 1 1-
liplu.
Prohi
ema
I I.
Elliffioflafien in materia folida dcfiribere .
VOcamusEIlipfioplaftcnillamformamfeu modulum cuiuscircumductioncin ma-
tenamolIivtigypfo»cxmento,vcIargilIacxprimimus cllipf.n; Sicuti cnim fi-
gulus fiue plaftes, vanainftrumcntaad varias figuras defcribcndas adhibet,ita ad cllip-
fcs defcnbendas, in gypfo,forma plaftica ©pus eft, cuius circumduiftu illa producatur,
&hancforraam fiuc normam nos Ellipfioplaftcn , quafifigulinam EUipfis formam vo-
cimus ,
Digitized by Goosle
iSo Mujurguc FniuerfalU
camus,itaad parabohs& hyperbolas defcribcndas, formas adHibcmus, quasparabo-
loplaftes, hypcrboloplaftes vocamus .
Hoc itaque pacto EUipfioplaften facics ; In pauimento plano & xquali politoque iu-
xta prxcedcns Problcma ad quantiracem dauiam damctrorum defcribarur cllip-
(ia ; Hocperafto iuxta cllipfin inpauimentadefcriptAm , cxcindatur ex tabulisligncis
velfcrrcislaminis,EIlipfioplaftes,diligenter punftafocorum in ea notando;invnoveid
punclorum ellipfis A infcratur fcrrum acuminarum;in altero B manubrium BV. quibus
fcrramctafubdaturacuta,vtijsaxi5cJhpfisin A&BvcIutihypomochlijs quibufdaincu-
benspto arbitrioopificisc6modc& «qualitcr circumagi pofit,hahebifqucEilipfiopIa-
ften quefitam,vtfiguradocct*
Problcma III.
^Parabolam vnico duclu fili dejiribere .
PArabolaeft feftio coniparallelalaterisciufdem, intraquod puclum cftin quoom-
neslinecintraeiusfuperricWmparaHclt' inci<Jenrcs,reflexa?vniuntur. Qua: orn-
niaciim citatis Artis Magna;Lucis& Vmbnrlibfisfusc demonftrauerimus ,eoLeclorc
rcmittimus, vbi & varias parabolarum defcrjptionesinuenict , vt proindc hoc loco no
nifivnamtantum magisfacilem inftitutoquc magis conuenientemproponcndam du-
xcruntjs. Praepar ctur tabula plamffima XY cui ad angulos rectos applicctur norma DE»
ha vt nor r a applicata EG Iattri, ta-
bulc.latus EG radatnormaliter ,&
promotaaxiparabolc.sepere/]uidi-
ftet;defcripturus igiturparabola hu
ius inftrumcti opc, affigatur cetro L
filufubtilitTimu ,deindcpofita nor-
mafupra LB, filugraphioD .circfi
pofituin Eradice normx clauiculo
firmetur, ita vt filum longitudinem
habeat LBdupIicatam. Curncnim
iuxtapropofitionem lo.conicje doftrin? in Artc Lucis& Vmbrc dcrronftrata?, om-
ncs lincc a ccnrro ad ambitum parabolxvna cumijs,quehincin femiordinatam ca-
dunt, xquales fint ,dcfcribet graphium D motu norma? ncccfiario parabolam FBG .
Cuius punclu phonicu rcflcxionis O inuenies, fi regula quapia (uper axem BLparaboIae
normalitcr in tantum proraoueas,doncc in axc BL quart3m partcm linei NR ordina-
tim applicarcfiuelatciisrccli tntercipias, hoc cnim punctum eritfocusparabolae, vtin
figura
N
0 \
Diqitized by CaOQS
Ltb. IX. Mdpa Phonocamptica .
fgura OB quarra.parslaccris refti NRcft , & O purnfhim reflexiomsquf/ituraimeliuj -
autcm fcccris fi primo dcterminauerispundtum rcrkxionis,deindc latus reaum cuiuf-
uil longitudinis cuius 1 ab O dabit OR vcrticcm parabola.*, & centrum rcflexionis O .
I
Problema I V .
Fofmam Pdraboloplaflcn fabricare .
Npauimcnto quoptam plano politoquciuxta rraditas rcgulas difta mcthodo dc-
icribatur parabola eius quanti- t tt • <
.1 Vi j;m;?IcorI
tatis,quam dcfiderasjqu^uc tuoin
ftituto raaximc quadretiiuxta hanc
in tabulisligneis vcl laminaicrretw
aliam defcriptam ita exfcindes , vt
excifa iapauimcnto delincat^ prae-
cisc CQligruat. habcbifque formam
parab£lopiaften paratani ea figura,
quam fcquens dcmonftrat , in qua
vcrtcx Afcrro acuminato inftruclus
fitiCD vero,raanubrio lMP,ferrum
acuminatumaxi continuatum in_»
defcriptione parabolx infiaitur mu
ro,nefuperficiescxmutacionc axis
altcrctur, deinde manubrium alte-
ro hypomochlio fubiedura intra_»
calccm,gypfumj aliamq; matericm
circum coaccrnatam circumadum,quxfitam in matcria defcribet parabolam.
Problema V .
Hyperbolen vnico fili duclu defcribcrc £5* ex defcripta Jbrma
hyperboloplajlen fabricari .
Slt ccntru reflexionis Aiop-
pofitum centrum.B,C ver-
tex hyperbolar.histribusdatis
fiii ductu hypcrbolen ita dc-
fcribcs. In ambobus centris
fcu punclis cx comparatione_*»
fa&is in oppofitis hyperbolis >
acus infinganrur quibus fin-
gulisfilumalligetur: habeatur
•deinde graphium in radicc^
perforatum in modum acicu-
lae vt inFpatet, perhocfora-
men vtruraqucfilumra A&B
firmatum ducatur, Moucatur
deinde graphium Fvtrinque
Jta vtadmocum fempcr laxe-
tur duo fila , & hoc motu dc-
fcribacUr parabola qucfita_> .
Nn
Foimam
j&i oftlu/urgut Vniucrfalis
Formam ver6 hyperboloplaften ira dcfcribes in pauimento quodamquantumfieripo.,
teft plarioiuxta traditam mcthodum dcfcribatur hypeiboJa,vel in ubula ligncaant la-
mina fcrrea delineata exafte exfcindatur , cuifi Jn vcrticc C acuminatum ferru ponas ,
& in E V manubrium,prodibit forma hypcrboloplaftes vt prcxedes figura docet. in qua
CIferrumacuminatumEVLMOmanybriumhyj)oi»ocholioLfuIcitum. EC V vcro
in materia argiliacea aut gypfea defcribet fuperficiem hypcrbolicam quc,fitam. Vcrum
quicunquc maiorcm comcarum fe&ionum notitiam habere vaJucrit, hic adeac Artcm
noftram magna lucis & vmbrc in qua fufiflime lib. 3. & 1 o. tractauhnus . hic enim om*
Problema V I.
Formam Cycloplaflcn fabricari.
I^JIat forrrtafemicircularis AB in nta-
xpt ia folida cxcifa > cuiu s axis CI iit
inrtnUtmn icrroacumiu.no Cl&jnai
brium OL. habcBifque formam cyclo-
plaftcn , fphericc, fupcrticiei dclcribende
aptarru. .
MTZ
i
c
Q
R
O
AD lineam fpiralem dcfcri
bendam affumantur duo
punte IKcuiufcuhg;diitanti$ ,
& pereaducatur linea reclatia-
tc_ magnitudinis BA; deinde po-
fito circino in cetro K cx A dc-
fcribatur femicircuJus BCA, &
deindepofito circinoin cerltro
I defcribatur ex D femicirculus
DG v.dcindc iterum pofito cir-
cino in centro K altcro ex D de- _
fcribatur femicirculus DEF.ltc. 11
rum pofito circino in pundto D
ducatur femicir. D E I , Sc dcin-
de pofito circino ii» ccntro K
ex pun&o I ducatur alius fe-
micirculus; & fic de ccttris ,
&habcbis fTguram cochleatam
perfefla, vt hgura docet. Hanc
hguram,fi in fcrrca lamina iuxta
heliccm lincam excifam,in lon-
gum centrofuo I diduxcris,na-
r#crni-) t <iVf
Problema VII.
Sfiralcm lineam dcfcribere.
fcerur
•Digitized by Oc
Ltb.lX. Afagia Phonocamprica l ^
fceturbailscorporiscochleati, iuxtacuiusduiftumconcauustubusordinatus,dabictu- s. $. 11*3
bura illum mirabilcin prodigiofos ia fono erfectus exhibcntcm. Verum cum difficilt— /
fit in plano cam exhibcrc , cius figuram in fcquentibus ichematifmis contcmplarc .
C A P V T I V.
MAGIA ECHOTECTONICA
De AcufticisFabricis .
P R. AE F A T IO
Vdcunque in Magia Nofira Catoptrica admiranda exhibuimus;vt dum rtmo- Quicquid in
tarumrerumfpeciesteiefcopiorum ope coram veluti prdfentesjlieimus ;dum "Jg^JJJJ
y mmutiorum tam animatarum, qudm inanimatarum rerum mirabikm com- eft , phooo-
| pofitionemper fmicrofcopia fpeelandam dedimus ; eadem hoc prjtfenti tracJa- campticc. ap
\ tu in remotisfmis reprafentandis nosprdilituros confidimus , dum voces cd~ jjjjj*" po'
* teroquin injenfiies intra mfirumenta coarclatas cum admiratione aufcultan-
tium ita viuacesfonorafque auribus fiflimus, vt d morte ad vitam mn immerito reuocatd vi-
deripofsint ; J^uod quidem tantb faclitamus libentius , quantb negotium reconehtius esl & eX-
fpeclatius; neque quifquam fibi perfuadeat, nos ea hic tradituros , qud folam w T beoria fuam
habeant certitudmem, in praxin verb deduth nullum fortiantur fucce/fum; Quin certum /sbi
yerjuade.it Leclor, nuUa nos bic exhibituros technafmata^quorum infaUtbikm certitudinem ex-
pcrimcntairrcfragabiliatvarijt in orbis locis obferuatanos non prius tutos & Jecuros reddi-
derintyfcd hifce prdmifsis iam ad rem .
Pralufio I.
lt
De Theatro Vitruuiano & Echau tntraidemdifpofnU .
VidelcomJmtXVI.Jig.L
QVanta fit in huius Theatri Echxi ftrudura opinionum varictas , quanta Authorfi
diiTcnfio,explicarivixpctcft:cum nuiJusferccx ijs, qui in Vitruuium cora-
y**- mentatifunt, illud rke feintelicxiifc oftcndat . Sed vt in huinfmodi difficul-
tatibus fieri folct, dum obicurum ncgotiura pcnetrarc nequeunt , plcrique ex alijs de*
fcriptara fententiam pro fua fubftituerunt,ne nihil dixiife vidercntur .aut ne tam me-
morabilem rcm filentio prxtercuntes aquam, vt dici lolct, cribro haufiife, dcmonftra-
rent .
Hanc confufionem non nifi cx Mufic? infcitia promananccm cum f^pius confidera-
rcm, operc pretium m B facturu exiftimaui } fi Echotctitonica? traCiatui circa dicti Thca-
tri fcrudura.icnrtnm mc:l hoc lycopporcuncinfercreco ,&qualiatandemfamoiaiiia
Echcafucrint, hic expiicarcm ;.Quod tum fict, voipnus Vitruuij textumadduxero.
Nn '% Vitruuius
Digitized by Google
oMufurgi* Fmturfalu
Vitruuiusitaquelib.j. cap.5. Theatrum Echa?um
hoc pa&o defcribit.
ITaq; ex his indagationibus matbematicis rationibus fiunt vafa xreapro ratione magnitudi-
nis T beatri, eaq; ita fabriccntur, vt cum tanguntur,fnitu facerepofsmt interfe diateffa-
ro, diapntecx ordinead dfdiapafin . Poilea inter fedes tbtatri, conftitutis cellts ratione mufita
ibicollocentur, ifa <vt nuUum parietem tangant, circaque babeantbcum vacuum , & dfummo
cap'te fpacium,ponanturque inuerfa , & babeant in parte , qua fpcclat ad fccnam ,/uppofitos
tuneos, ne minus altos femipede, contraqueeas cellas relinquantur apertur* inferiorumgraduu
cubiltbus longjt pcdes duos, a\u femipedem . Defignationes autem earum, quibus in locis cmfti-
tuantur,fic explicentur . Si non erit ampla magnitudine tbeatrum,media altitudinis tranfuer-
fa regto defignetur, & w tredecim ccILm duodecim dqualibus interuaUis dflantcs confornicen-
tur vtiea Ecb*a,qu*fuprafcripta funt adnetem bypcrbolcon fonantia in ccUis; qutfuntin cor-
nibus extremis,x traque parteprima colbcentur; Sccundaab extremis diateffaron ad netem
diazjcugmcnon ; tertjadiafejjaron ad netem paramefm ; quarta dtatejfaron ad netemfynneme-
n»n; quinta diatejfaroo admefim ;fexta diatcffaron ad bypaten mefin , in media •unum diatef-
ftronad hypatcn bypaton. Jta bac ratiocinatwne vox d fccnayvu dcentro projufa fe circuma-
gens, tatluqueferiens fingulorum vaforum caaa , excitauerit auilam claritatem ,& concentm
conuenicntcm fibi confonantiam . Atquc hxc Vitru uius .
Vafaitaqucitafabricatafint,vt collocatacumta&a fucrint,rcddant fymphoniarum
differcntiasomncs, vti diatcflaron,, diapenrc, diapafon, diapafon &diateflaronjdiapa-
fon &diapentc, & difdiapafon, id cft, rationc intc^
dupla ftfquitcrtia,duplafcfquialtera,tripla,quadrupla, quibus fexphtogispythagonci
omncm vocuinconcentuclauferuat. Vt verohoc pre;ftent,locacerta > quascellas Vi-
thwmrecu- truuius vocat , quc. nihilcontingcredebcnt, quoniam fonum minimcrcddcrciit ,inro
SS omnej furda cfficerentur . Sintinloco vacuo, vt meIiusrefonent,habeanta fummocapite-;
panes . fpacium , vt vox in concauitatc ccllarum illifa , rcflcxionc fua multiplici vchemcntius
indarefcat, ponivultinucrfa, vt meliusfubintret vox; Suppofitiscuneis vafafuftenta-
ri vult, vt liberiore aerc cxpofita fine impedimcr.to refonarcnt non fecus ac campanae
noftra?,ad miniroumapauimcntofcmipedcdiltita,aperrurasquoque cx oppofitaparte
ccllarum binispcdibuslongas,femipcdcaltasrclinqm'r,pcrqu'as vd* egredercrur .
His praenotatis oftendit Vitruuius , quo in loco & qua tatione collocan debcant di<fta_,
vaia. Si tircathtatrummcdiaaltitudmisparsinduodccim^qualcspartcs fcdecirru-
ccliisdiuidatur,certiun cft,duas jn cxrrcmiscornibusfuturas,vnam inmcdio, quinq;
vn mquc a mcdio ad cxtrcma . In cxtremis autcm , quas prima vocat, vala vnilgna_,
fintad majus vasrietenhypcrboIeonfonantia,id cft,decimam quintam,fiucdifdiapa-
ibn,6c proindc a:qual/s magnitudiuisad maximum vas obtincot proportioncm qua-
dxuplam .
Secunda vafaab cxtremis diatcflaron vfquead ncten diazeugmenon,id eft, finty-
nifona,&ad maximum vasfonent diapafon diapente, id cftduodecimam , fintquein
tripla propornonead didtum vas hypatcs hypaton . Vafa vcro incellisvtrinquetcrrio
loco difpofita vnifona fim>&admaximu vasrefonantia diapafondiatcflaron, vnde co-
fequenterad id rn duplafefquircrtiaproportioncfintoportet, fonencquevndecimam.
Porr6valainecllisquartovtrinquelocodifpofita,vnjfonafint, & ad raaximu vas
diapafonrcfon£t,indec6fcqucterad ditfu vas mediu indupla proportione fintopor-
tct. Keperihocloc©infigneraerrorera,quicum aiuficispraeceptisconfifterenopotcft
eftqidiatcflaronad netcn fynnomenon ,quodfalua harmoniafubfifterenulla rationc
potcft. Expungendaigiturcftdiclio, diateflaron , fic enim perfcfte emendabitur er-
ror,quacunquetandcm ratione is irrepfcnt . Vafapr^terea quinto ytrinqucloco di-
fpofita,vnifonafint,ad maxirau vasdiapcntc fiuc quintam rcfonantia,vndcinfefqui-
altcra
Lib.lX. Magia Phonocamftica, iSf
aftcra proportione ad id fint oportet, quae intcruaJJa a diatetfaron ad mcfbn fi*»nifican-
tur. Vafafcxto vtrinquclocodifpofitapantervnifonafint,ad maiusvasdiateflaroa-»
fiuc quartamfonantia, vnde ad didtum vasinfefquitcrtia proportionc fintoportet.
In feptimo tande loco vnu vas ponitur fundaraetaJc maximu,hypatcn hypaton cxhibcs,
ad quodreliquorG omniQ vtidiclucftconfonatiirefcratur. Vcrumvt Le<ftormelius&
Vitruuij& mcam mentcm capiat,hicvafofum confonantias&proportioncsad inuiccm
notis muficis exhibcre vifum fuit.
iJtfdupfon
Dupafon diapentc
Diapafon diatclliion
Diapafon
Diapcntc
DuicMaron |
DilJijpalon
Diapaion diapcnte
Diapafonfcmiditon
Diapa/on
Diapcotc
Scmiaiton
difpoGtio va
ton.m hir-
muaica.
Vides igitur in hifce prccedetibus duobus fchematis duas ferics vaforO , prima efr fe:
cundummcntemVitruuij,altcra fecundum Ncotericorum difpofitioncm. Nam cQ
vafa iuxta diatcflaron&diapafon cum diateflaronin tcrrio vclfexro loco ordinata ad
primum vas diflbna fint, &a Neotericis explodantur,idc6 diatcflaronin fcmiditonum
aut ditonum mutauimus, vtfic raaiorcflet vaforum ameorum conionanria,vrinfecu-
do fckematepatet .
Verum his ita obiterdefcriptis,iam thcatri formam a Vitruuio defcriptam pauld am-
plius demonftrcmus, vt fic vaforum locus &dilpofitio mchus clucefcat.
Sit i*itur Orcheft ra Thcatri AB, vt in Iconif. XVLfig.l.patety tres ordines fiue conti-
gnationes in maximo Thcatro MLK, quorura prior harmonia? ; fecunda Chromaticx ;
tertiaD»atonica:fymphonbrcfpondcat. Cellarin finguhsfunttrcdccim iuxtadefcrip-
tioncm VitruuijiMOP thcatriXyftusfiueambuIacrum . Echa?aautcin cncacuneisfuis
jmpofitafcmipcdcapauimeotodiflita, coetcrum Jibcrrimain racdio Cellularum (vtm
fuprcma
Digitized by Google
286 MuJurgUPmuerJalu
fuprcmacontignationecellula KLoftendit) hocordincdifpofitafint.3inavafain cd-
lulis C D vnifona funt,& decimam quintam fonat ad ^ncum vas ccllc. MP,&fe habcnt,
\ t4ad 1 id cft,proportionem habcncintcr fe quadrupla,id cftrefonantcum vafe MP
difdiapafon, fiuc vt didum cftdecimamquint;i;vafavcr6ccilularu fcquentium fignata
numeris 1 & 1 2 vniiona&xqualis ma°nitudinis,ad vasF.cheu MPfehabent,vc cria ad
vnum, id cft criplam proporcioncm habenc, id eft rcfonant cum vafc MP duodeciraam .
Vafa fignaca numcris 3 & 1 1 vnifona & a?qnahs magnitudinis,ad vasEch^um PMf__»
habenc vc ofto ad duo, rcfonantque cum d\i\o vafe PM vndccimam . Vala vcrd ccllu-
Iarumfignatanumcris4 & load MP vasfchabcnr,vcduo ad vnum,id cftproportionc
duplamhabencfonantqucadMPoc^auam. Hoc pacrovafay & 9 lcfquialtcr^ pro-
portionisadPMionantquintam. Vafa vcro 6&8 iefquitertic proportionis ad PMfo-
nant quartam, fiuc diateifaron . Scquitur candem Ech^um MP vasfundamcntale , ad
quodrcliqua omnia,vtidemonftractim Lit, proportionantur . Vbi notanduminpar-
uas theatris,iuxta dcfcriptioncm Vitruuij , inlimum ordinem fiuc contignationem in_>
medium transferendum,chromatica & diatonicacontignationc omiiTa.In amplioribus
vcro theatris, vtihic,thcatru iuxtaaltitudinc- in quatuor pcr quatuor arcus in tres coft-
tignationesdirimendum,& tunc iniimum harmonic,fecundura, vtidictum eft , chro-
mati,tertium diatono attribuendum ; Quomadd vero reliquarum chromaticjc & dia-
tonicx contignacionisvafa ordinandafint, Virruuius his vcrbis oftcndit.
Sin autem amplior eric magnitudo Theatri , tunc altitudo dtuiduur in partes 4, vt tres effi-
ciantur Rcgiancs celLirum> trajuetfjt dejsgnata, Vtta harmonu, altera chromatos, tertia diato*
ni ; Et ab imo , qux eritprima ea ejfharmonia ccllocetur ; ita vt in minori tbeatro fupra fcrip-
tum eji. ln mediana autemparteprtma, in extremis cdYnibus ad cbromaticenhyperboUon ha-
bentia fonitum ponantur : in Jecundis ab his diatejfaron; ad chromatices diezeugmtnon; I n tcr*
tijs dtatejfaro adcbrom.tticcn fynnemeno; in quartis ad diateJJ aro chromaticcn mefn; Qujntix
diatejfaron adchromaticen hypatoa ;fcxits adparamfjen , quoddr in cbromaticen >),pcrboUon
diapente, & adchromaticen meJon,diateffaron habeant cunjonantia communit.item , in medio
nihtleHcoUocandum, ideb quodJunituumnuUa aliaqualitas in chr+matwo gentre JympbonU
conjonantiamhabcrepoteit; Infimmai-crodiuifione & RegtuneccUaruin in corn.bus primis
addiatonon hyferboUon Jabrtcatauaja Jbnttu ponantur ;injccund s dateffarun ad dtatonon
dicxjcugmenon; tertijs diateffaron addiatonon fynnemenoniquarf.s diateffaron ad diatonon me-
fon;qumtis diatcjjaronaddtatonon hypaton;jcxtis diateffaronadproslamb.momenon in mcdio
admtfen,quodea & adprosfambanomenon diapafon, &diatanon bypaton, dupentc habetfym-
phoniarum contmunieates . . .
Vcrum cxpofita ob oculoscuriofo Lcclori theatridcfcriptione acuratiflima , & a ne-
mineadhuc^ouod fcjam rcnraratiam iingulasparccspauldcxatfiusdifcutiaoius. Vbi
nota nos in Sxicoja tanrum 9 cellulasapertas rdiquuTc ; in fuprema contignatione
intribuscelrttn:sapcrtureprcfcntauimus,magnitudincm ,ficum & figura.n Vaforum
Echaeorumiin fccundacontignationeaperta,cauitatem &interioremceUuIa.um con-
ftitutionem cxhibuimusvnacum cuneis;, quibus Kchara vafa fuperi. «poni debcbant .
In 3 vcrocontignationeapertafolana intcnorera cellularum conltJtutioncm cxhibui,-
musireliquaeccllulec claufc; cxteriorcm conftitutioacrja exhibent vcrfus thcatrum_* .
de quibus ordine fingulatim agcndum .
U37!l. V «£I '■'tafXCl!!'.1 . • J3.~-'._ 41..' ■''"•'ilS.Hl 'Jtlf! >'r*4|_^__^__i
1>e Cellulu.
CEUularintrainterioremcontignationcm ordinc difpofita?eranttredecim,ita qui-
dcm ab inuiccm feparatc ,vt tamc n e Ir.ceribus fingulx mcaius icu canalcs quof.
damhaberctjpcrquos voxin vicinasceilas propagata maiusfempcr & maiusincrcme-
tum
DigitizGd b
I
Lib. /X Magia Phonoeampttea: sff .
tum fumeret." F*gura interiorisccIlarumfupcrficiciaHacflcnonpotcrat,quatn Cycli-
ca, vtpotc ad propagandam augendamque voccm apriflima, vti hic delcnplimus . Ma-
cnirudo celiarum magnitudini refpondebar theatri ; & cellulx quidcrn non comparc-
bant , vtpotc intra contignationem abfcondit^, habcbant tamenforinfccus aperturam
vcl quadrangulam vel oualem, iongam duobus pcdibus ,femipedever6altam ,cuiuf-
modi nos in ipacijs CM & DP loculamentis 1,2, 3, & reliquis ordine ccrtis cellulisde-
Jincauimus,perhasfiquideravoxcomxdorum fefe infinuans ibidemvaria reflexione
multiplicabatur,multiplicata vcro varijs gyris agitata tandem pcr latcrales mcatus,
( quos in 3pertis ccJlulis MLR, c Jatcrc dcpinximus) proximisCellis & a fingulis fingu-
lis ceJJisordinecommunicabatur; Vndc mirum nonfuit,tantamcaulatamfutflcrcfo-
nantiamthcatri . Dixipcrlateralesmeatus,quia fine hifcc vox vigorem fuum nancif-
ci minimc potcrat, vtpotc intracellasfineexitu abforptafurTocataquc_j.
$ . I I •
De Echais fiue va/is*neti .
ECbxa*'*vri irp£«K a fonando fic difta,fiue vafaxneafingulafingulisccllis unponc-
bantur hoc pa&o.inmediopauimentoceUxerisjebaturcuneusfiuc fulcrum-»»
Vt cellula ML indicat, quod iniiindo vafis fu nraa induftria ita infcrebatur,vt liberrimc
illi inniteretur, non fccus acin noftris campanisfubindc ficri folct,aculeis enim impo-
iita vafa mcliusrcfonant , cum nullum obftaculum fit, quod tremorera campanx im-
pcdirc poflit. figura vaforum aliaeflcnon poterat,nifiea,quam noftrxcaropan? haber,
iquibus nullarationedifcrcpabant, non enim angulariaeflepotcrat, quia fonumim-
pcdiflcntanguli ; nequc fph^rica , vti aJiqui volunt .cum Jioccontra Vitruuij mentenu, Ech*omm_
nt, quiexprcflcdicit vafafuiflcinferiusapcrta&cuncis innixa: aJijmortarioruminftar fo"iu &fi.
fuiiTeexritimant, quibusnon contradico, cftenim mortariumcampanxprorfusfimile , 6ut*-"-
.Sc ab ca non differt, nifi quod ahquanto campana contractius fit mortarium . Habuc-
runtitaque aliquid conici, vti noitr^ campanx& mortaria . hxc enim ommum optunS
refonantiam cmccrc expencntia a multis feculis docuit j& nos fuse in traclatu dc cam-
panisoftcndiuius .
$.111.
Gjuomodo Jbnarent (3* quaratione incitarcntur EchneaDafa .
MAgna hoc loco dc incitandis vafis controucrfia eft, dum multi capere non pof-
iunt, quomodo hc.c harmonica vafa fonitum cdiderint . Quidam putant vafa
malleolos habuifle filis aut funiculis fcrrcis affixos , quiadeorurr attraftum campanis
allifi fonuerint, non fecus vti in modcrnis campanarijs organis fieri folet,ita Cxfar Ca-
farianusinCommcntarijs fuisin Vitruuium. Nonnulli fola aeriscxvoceComxdorum
agitatrillifione& impetu vafafonuiflcatbitrantur . Verutamchocfubfiftere nopoteft,
cu;n nulla voxtanta fit,quxad campanam aliquamincitandam fufficiat;&patet in no-
ftris campanis, qux fi fola agitationc acris fonarc poflent , diccrcm profcclo cas pcrpe-
tuum fonitum etfecluras, cum acri pcrpetuo expofite, fint . & in alto vt plurimum loco,
vbi vcntus multum dominatur. ncque tamen cxpericntia vlla docuit , ventum ctiam^.
quantumuisirapctuofumhuiufmodifonum vnquam caufaflc. Imo vt aliquam huius Fxperimcn.
reiexperientiam fumcrcm , campanas vitrcas conflaricuraui , cafque Vitruuiana me- tum ^0*" E*
thodo locisconcauis fituataftudiosc difpolui , voces lecundum omnesintcnlionisgra-
dusadhibui, nequctamcn quicquam foniperceptumfuit, fed tinnitustantum, qualis
inputeis&locis concauis fcntiri Jblct . Volunt tamen pleriqucconcauasillas cellas&
vaiatantumruiiTe adhibitaad magnam rcfonantiara theatro conciiiandam, Qiiod non
ncgo,
1
Digitized by
a/l^ nMufu!>gi<ePntuerfalii
ncgo ifcd quid tam ingeniofa in vafis iuxta confonantias harmonicasproportionandi*
induftriafineeorundcmattactuimmediatocontuierint,non video. Ad quemfincm
tam ftudiofa &fubrUisfecunduratriplex muficx genus diatonicum ,chromaticum_i »
cnarraonicum vaforum diftnburio ordmata fucnr diipicere minirae vaieo , cum fine__»
lyraphonia aftuah hxc omma inutiliafucrint& nulliusvlus . Vcligitur dicendumelr,
raaturaad voces Comc, dorum augcndas fuiflc mititutas, vd aljnrq aliqucm vfum ha-
buifiCjfed vcrifimile non cft Ecbca cum tantoharmonico artificioob wlam maiptcm;
vpcis rcfonantiam coinpa&a ruhTe , ncquc ctiam dici potcft , vt pauldante probatum_.
fuit» voccfolafiueiUifioncacnsin eafaeta,in harmonicam fymphoniamrui-e incitata.
Vfldc BonaucRmra Caualierius in opufcuio de fpcculo Vftorio , putat cclias hafce Vi-
truuianas,vti &Echca panim parabolicf ,partim hypcrbolRc. figurxfuiflc,in quibusivox
ingrefia allifaque innnita quadam radiorum rouitiplicatione augebatur , & vt hoc pru-
bct,multo aliaro adducit huius thcatri fabricam,quam a Vitruuio dcfcriptam IegimuS)
a loco cnlm vocis vfquead ccllasforniccsparaboiicosfingit, in quibusvclutia ccntro
^ammlo paratolicorum fornicum vox difrafa,&in infinitum multiplicata, mirificum erTec"rurn__
inharmonia prxftabat,rum in mtenfionc voas,tum in concitandishchfis. Vcrumcum vtdixi,hoc
inciuremur. pa£0>js nouumthcatrum fingar,de quO nihil apud Vitruuium fimilelegarur ) Archi-
tectis non vfque adeo fatisfcciffe videtur , cum abftrahendo a tcxtu Vitruuij vnufquifcfc
nouasfabricasEchxasracilecomminifci pofiit. Quxritur igitur quomodo hxc rhca-
trafantam haberentrclbnantiam, & qnomodo diipofita ftierint vaiaadtam luculcnrfi
cr1cclum,quemHiftoricircferuntedendum ? Notandumigituftduplicem harmonicfl
fonum confidcran poiTc inhuiufmodi Ec_xisjprimusfiebarpertinnitiimquendam_.
fiue bombum harmonicum, dura voccs cxtcr.i.r , ccllul.is iu bcu ntcs, &varia agitationc
liliic tandcm multiplicato fono & vclutiimpctu quodam fa&oin Echea vala, eum tin-
nitu que vaforum treraor exhibfbat,reddiderunr, alrcr eficpoterar per malleolosfum-
cuKs attrados arquc in Echxa illifos conltitutus i prioris vius vidctur fbiffc , vt vox co»
mxdorum inconcauitatesillasrecepraibidemquc multiplicata maiorcm rcfonantiarn
' acqliirerct, vti diftum cft, & omncs mecura confentiunr in Vitruuium Commt tatores;
qufquidcm nihilahud crat, quarn tinnitus quidam iymphoniacus,ex trcraore Echxo-
rum vana harmonica propordonedifiributorQcauiatus^altervfusfuUfepotuit in prx-
ludi)s;aut intermcdijs. Nam vt Auditores cxcirarcnt ,& cxfpcclationcni rcrum iccu-
turarumacuerent,antequamperfonxthcatrumingrcderentur, Echxafonita f'uifle__i
fed fonarc n6porcranr,nifififisferrcis malicisfuis lnftrucTis per omnesccllas deduftis.
Hoc enim filo per omnesccllas induftrifc traduclo vnos quilpiam huic negotio fpecia-
lircrdepuratus,orania vafain harmoniaro pcrfe&iifimara incitauiti Quxvafa inCcilis
vchenientcm fonitum excitabantionge^atequeperceptibilem,&tanto maioris admi-
rationis, quanto machinatio Mufurgica crat occultior; Atquc huncvfum fuiflc prfri-
puum ,ipic Vitruuius infinuat hiicc verbis: Excitauit auJtam claritatem & concentu
conuenientemfibiconfonantiam. Conccntus igiturfuit vaforum iuxtaconfonantias mu-
ficasconcinnatorum, at fimilcm veheracntcm concentum folius vocis illifionc ficri no
pojlc fupra diftum eft, di(fra itaquerationcpcrfuniculosocculcos in harraoniani- cxci-
tara,fonucrc,quod &fubolfccir CcTarCxfarianusfupracirarus. Et nifi hac rat^nc co-
tigcrit, non vidco , quis vlius alius modus ciTe potuerit , quo in confonantiani incitata
fuerinr. Hoc cnim eodcrn artificio,Plinio tcfte,tonitrua aliaque raurmura exhibebant.
Quod vcrd Vitruuius dc dictisfuniculis & malleolis nihil apei tc dicat , hocideo fadtura
cft, quod firailc theatrum ipfc nunquam viderit, fcd a Grxcis rclatione tantum accepe-
nt: Vnde Ariftoxcnum, quem huiufmodi rhcatri Autborem cxtitiflc verifimile eft,
frcqucntcr allcgat, raufica ciufdcm prxccpta fcquitur, ipfe dubius ; nequc aliud huiuf-
inod;theati um m Crtth aut Romxfuifleprxterillud Connrhiacum, cx quo PcricJcro
tefte codem VitruuioEch^aablara ad ^dcsFortun^ Romx fufpcndiflcjegimusi Et cer-
te vidctur ipfc Vitruuius aliquam circahuiustheatri conftructionc obicctioncm habuif-
fe h peritioribus fui tempons Architeclis , quam ipfe proponere & vni folucre hifccw
vcrbiscontcndit. Dicet
Lib lX. MdgiA Phor.ocamptica 2X9 .
Dtcet forfan aHquis, multa Tkeairx Rumx quotannis facla ejfc, nec vttam rationem harum
rerum in his fuiJJe:Jid errawt in co, qutd omnia publica lignca theatra tabulationcs habent co-
plures,quas nccejfc efl fonarc . Hoc verolicet antmaduertere etiam cytharxd s , quifupcriori
tono,cum xiolunt canere, aduertunt fc ad fccnx •valuas, 6f ita reapiunt abearum auxilio confo-
nantiam %ocis . Cum autem ex fvlidis rebus tbeatra conflituuntur, id efl ex firuihtra cxmento-
rum, lapidc, marmore qux finare non pojfunf, tunc cx his hac rationc funt cxplicanda ; Sin au-
tcm quxritur in quo theatro ea Jsnt j.itta Romx,nonpojfumus offendere,Jed in ItaUx Regio-
nibus &pluribus Grxcorutn cmitatibus . Etiamque Autborcm habemus L. Mummium, qui
diruto theatro Corinthiorum eius xnca Romam deportauit,&' de m.mubijs adxdcm Lunx dedi-
cauit . Mukictiam folertes Architecliproptcr ittopiam fictilibus dolijs ita Jlnantibus clecJis,
bac ratiocinatione compvjir.s perfccerunt i-tilijftmos cffcclus .
Et in tantum quidcm placuitniuccio huiusthcatri Vjtruuio,vt eiuscaufatotiusmu-
ftcx thcuricxfundamenta ptxmiferit, quamuis&ipfe in multisdubius, difficultatesoc-
currei.tcs non prcuidcr;t, Si cnim perfeclam nttfjScs fcicntiam habuiflet ,nunquamin
minoristhcatriHciijfisdcfcribendis vfusfuiiretEnarmonicogencrejcum hoc ad con-
ccntum cxli benduin proptcr varix mifturx fonos in c;rcis vafis intrauenicntes inutilc
fit, vt 7 Iibro fusc probaunnus: ncqueficri potucrit , vt amea illa vafatam exaftcfufa-»
fucrintjvtdicfes&diclcsin mintitiMimainterualla diftinctc cxhiberenti Diatonicum_»
jgitur gcnus huic ncgotio aptiliimuin udhibcredcbebatconfultius; Cumenim diatcf-
foron &diapcnteadhibcatm cnarmonico:'enere, quid aliud nifi diatonicudefcribit \
Vndc patet , quam muita etiam m maximorum Aurhorum monumentis latcant er-
ronea,quxliintimc diicutc ertur,vel in lplis folibusdeformes macule detegcrcnrur.
Vndetolhgo.verifiii lletflc Vitruuium huiuimodi theatrifabrica txaliquoinanufcrip-
to Ariftoxeni fimplicitir detuiptam pofteris exhibuiflc ; Cum muita in di:ta trium ge-
nerum defcriptioneoccurrant ,qua? cum regulis muficis conuenirc non poflint .
6ed Audio nonnullosobr.ui murantcs, multa habuiflc Grtjcosadrairanda ,quorii
ratio poftcrosfugcrit , & d talibus vnum fuifle thcatrum Vitruuianum , in quo & Echtja
tali induftria & arte quadam mcomprchenfibili ita fuerint adaptata,vt ibla voce cxcita-
tafucrint. Vcrum cumhuiufmodi rcs omniexpericnrije repugnet , dc ea quoqut-»
nulius iapicns difceptarc debet , nifi forte nobis perfuafcrinr aliquam occultam inrclli-
gentiain ad voci> fonitum ea concitaflc, quod ndiculum, nc dicam, flultura cflctafle-
rere : Eftenim proprium huiufir.odi rcrum Grjecanicarum admiratonbus, fomnialibi
fingcre, & quaelibct ad placita fua ftabilie nda.etiam a ratione & expcricn tia diflbna ex-
cogitarCiNontamen ncgaucrim,vti&fupradidi;um eft,tinniturn aliquciymphoniacu
cjtrecitatione coTC.dorGfiiifleperceptuni quemadraodu &experientia iupranosdo-
cultifcd cum ncquaquamiufHcKntem fuiflt- adintcntuTi abantiquisfinem obtinendu.
Nonnulliaducrtcntcsin Hyppodromi Romani adhuc lupcrftiris vcftigijs, nefcio que,
tcftacea vafa viiccribus murorum infcrta, in eam dcucnerc fentcntiam : huiulmodi \ a.
fa nonaliadccaufaibidcm difpofitafuiflc,nifiad refonantiam theatriaugmcntadam.
Vcrum vchcmeriter hallucinantur , cum di^tusHyppodromus nec forma theatri , mul-
to minusub turrcntiumequorum hominumquc tumultuantiumftrepitum ,refonantii
indigucnt , Dico itaque tcftatea illa vaiaad pondus murorum fubleuandum, qucmad-
modu & hodierno dic in foinicibus tophatcis podercfublcuandisadhucficri videmus,
inferta fujflei Atqueha*c funt,qua?de Theatro Vitruuij diccndanobisoccurrerunt,
fcd iam calamum ad alia conucrtamus .
Prstlufio I I.
De mirtjjca Ecbo FilU Simonctta M cdiolani .
VNo circitermillian Mcdiolano extra portam,quaf Hortulanorum cli itur,di(fiti_.
eft Villaiilacelcberri«a , vulgo Simonetta a Comitibushuius nominis ,quicam
Oo pj.li-
290 Mufurgta VmuerfalU
poflidcnt, ita nurcupara. In hac vilJa fabricam olim crexit Ferdmandus Gonzaga_#
CubernatorMcdiuLincnfisnon tam architeftonicafymmeiria , quam Echominfica_»
cumprimis nobilcm; in huius fabricx fuprema contignationc fcncflia quxdam patet3vt
paulo poft cxplicabuur , m qua vocem prolatam vigefics quatcr , & pro intenfione vo-
cisfonitufque amplius,imo in infinitum quafi multiplicari aiunt . Hoc cum a complu-
ribusfidcdignisPatribusaccepiflcm,magnum me,caufam tam n ultiplicisreflcxionis
indagandiinuafit dcfidcrium. Totiusigiturfabricx fitufque loci ,qu5 cxactiflirrede-
lineandicuradedi P.Mathxo Storr Socictatisnoftrr Saccrdotivirofide digniffirao ,
& non in nus varia cruditionc , quam gcrmano candorc cumprnnis infigni , qui & to-
tiusfabricx ftrudhiram minutim dimcnfus , ea vna cum fcxnographia eiufdcm alijlq;
circumftantijs Echum conccrncntibuspropcdiem ad me mifit . Vt :taque conftct q>»x-
nam lit tam portentofx Echus caula, fabricx dimenfioncm primofcctindum parrcs cx-
plicatam ob oculos Leftoris ponamus .
Totius f >bricxaltitudo,vt cxfig.II. Iconif.XV. patct, duas habetcontignationes am-
bulacro diremptas. Infcrior pcnftylijs iuperbit ambulacro fubftructis . KAreaftrata
Japidibus. Supcriorcontignatio trcspartcsobtinct coniidcratione cumpnmis dignas;
prima eft intcrior & principalis palatij pars FLXM , deind e duo latcralia & paralJeJa x-
dificiaXMVN&GI HL;quorum dimeufioncshxfunt ; LatitudoFXfiuc LM. eft 6x
pafliium mcdiolancnfium & quatuor vnciarum ; & vt cxactius in hoc ncgotio proceda-
mus, in figu.quartam parte pafliis fiuevlnx mediolancnfisapponendu^&literisXZ m-
dicandam diximus ; Altitudo FL vci XM 1 6 pafluum cft & 4 voc. Longitudo MN vel
HL 33 pafluum& 3 vnc. LatitudoambulacnHL SpaflC 6 vnc. Fcneftra cx quaEcho
follicitatur ynicaeft in medioexfupremoJocopanctis XVMN fignata JitcrisKS ;At-
quc hxcquoaddimenfionemfufficiant. Itaqjfencftra illa RS locus vnicus& foluscft
adaud:erdamEcho,namalibi nonrefonat. Mulroruraverotcftirjionio accepi, voce
indc emiflam vigefies quater,imd trigefics&liuspro raaiori,vcl rainori vocis con-
tcntionc rcdditam . Irao cxiftiraononeflcreflexionisvocis ccrtum &dctcrminatura
numcrum lcd in infinitum cam muItiplicaripofle,idcmqueaccidcrc, quodinchordae
vibiationibus, quarum iftus in principiofat luculentcr apparcnt, in finc tamcn ob fum-
mam cclcritatcra difparent , fonufquc psulatim emoritur . In fpeculorum quoque re-
flcxioncidem apparet. Qu^ritur itaquchuiusEchuscaufa > Rcfpondeo ,caulamclTc
duorQxdihcioruparallclu fubproportionata diftantiafitu obrinc.ntiipa in > 18 . Prx-
terea cum drcti parietcs fummam xqualitatcm & planiticm omnis fcabriticicxpertem_,
habcant, vox faallimo negotiorcfleclitur . Verum rem ita demonftro.
Sintm figurahic pofita,munAC& BDpatallcli &planilTimi, diftantiam vocis bif-
fyllabcrcdduulxprOportionatamh3bcntes;Dico cxfencftraE vocememilfamlxpilli-
me ncccflanorcddi ; ph niln uscnimiuxtapropof. 1.
EchoractnxcxEin 1 propagatus ,ibidcmpcreande ^
viam leuertitur in t;cxE ltcrum inl, &exldcnud
inE,&licaJternis repcrcuflionibus infinitis, donec
vox nimia rcpcrcuflione dcbilitatatandcm dcficiat.
Non fecus,ac pila, qux inter duos parictcs arctos
alternatim vchcnicnter impada, poft quinasautfc- \
nas repcrcullioncstandem impctu ceflantcdericit .
Atquc huius rci nullam aliam caufam,nifi quam dixi-
mus,cfle,cci tum eft, quia cum iuxta propoli 1. Echo-
metrixangulusincidentix fitcqualis teflexionis an- C
gulo ,Echo nulIarationeficripoteftnifiperphonifmQ
illum normalem IE cylindraceura,intcrduos parallclos parietesfundatum . Si cnim_.
alix muri partes vcrb. gr. A &C vocem reflcftcrcnt , anguli A & C ncceflario eflcnt
rc&i, fed iuxta 1 5. lib. 1. funt acuti,vocemquc in alias partes verb. gr. per K & N propa-
gan t ; Ejc I itaque cx nullo alio loco rcflcxio vocis tam multiplex contingit; tamctfi c S-
caui-
1
■ • t Dig
Lib. IX. Magia Phonocamptica: 29 1
cauKates fubftru&ionum vti & arca K & parics intermcdius ad voccm rcflcxam aug-
mcntandara&adciariorcm fonummuJtiini faciantjficuti dcTheatro Vitruuiano cu-
ximus .
Atquc h$ccft ratio,cur multiputci quoque& cifter-
nx tantam reflexionem vocis cfliciant . Sit ABCDpu-
teus,aqua DEBjforamenopcrcuIiputeiautciftern^ fit
1 laqueare ciftcrnx CA ; Dico voccm pcrl intromiflkm
pJurics reddi cam ob caufam , quod phoiifmus in pla-
niflimam & tranquilhflimam aque, fuperficiem EF inci-
dcns,cx eadcm repcrcunatur inlaqucare cifternx, &
tunc denuo in fupcrficicm aqux, & hoc toties, donec
tandcm debilitata deficiat; Rcs vltcrioridemonftutio-
nc non egct,cum cxiepatcat. patet itaque cauiatam
mul tipiicis Echo 111 Villa Simonetta»> .
Corollarium I.
EX his conftat,quod fi quisfimilemfabricam id cft duosparietes6$ circiterpafluu
diftantia remotos conftrueret, is fimiiem Ecijum fit habiturus , cum ad diftinfte
readendam voccm nihii aliud requiratur. nifi proportionata diftantia , quam dabit 63
pafluum . Si quis vero cifternamfcu puteumfacercttotidem pafTuumaitum ,isEchum
quoqucfimiiem inueniret.
Corollarium I I.
PAtetitaque non fubftrufliones, non aream non intermcdium palatium multis in-
fhudhim feneftris, non ambulacra,hancprodigiofamEchum caufare ,fcd vt dixi
murorum planiffimorum&nuliafcabritic impcditorumfitum pa allelum, ncqucfcnc-
ltra neceffario in RS fituari debct . Si enim in aiia panctis parte fieret, eandcm Echum
tc babcrcccrtumeft,ckforfanin medio parictis punclo Ifcneftramultdmaioremeffe-
clum fortirctur,fcd hxc Architeitisconfidcrandarclinquamus . Atquehxcfunt,qux
de Echo ViiixSimonettxpaucis dcfcribere voiuimus.
Praelufio III.
*Dc Aurc Dionyftj Syracups fufcrjlitc .
FAmofiffimafabrica |hodierno dieSyracufis in Sicilia adhuc fpeclanda proponitur ,
quem alij carcercm Dionyfij Tyranni,alij Aunculam,alij alijs nominibus intitu-
]ant , eo ingenio archite&ata , vt e rcgione oftjj quifpiam confiftens , quicquid locutus
fucritjperftcte& multiplicatofonitu reddaiur. Dehac cura multa partim ex Authori-
bus, partimrelationc alioruminaudiflem>ciusfcrutiniumanno 1638. cum Syracufis
tranfirem,aggrciTus, caufaseiustandem detexijHanc fingulari cura defcribit Mira-
bclla in lchncgraphia fua Syracufana . Ita autem fe habetfabrica , Locus cft extra mu-
ios vrbisSyracufanx >quic3rcer Dionyfijpaflim dicitur,&qui bene confidciar artifi-
ciu nn & induftriam,quafuitaTyranno aicniteclatus,videbit aliaro caufam huius fabri-
cc, non fuifTe, nifi vttaptiui ,qunnclufiibidem tenebantur , rc quidemlpirarcpoflcnt,
quin a cuftodc carceris audirt ntur . Fuit autem a Ty anno in formam auns ad naturx
cxemplar, fingulari ingenio & mduftna conftru&a_».
Excifa cftex viuofaxo,qu$cochleato ducluinanguftumcanalem definens cubicu-
lo cuftodiscarceris ipeluncx iuprapofito infinuabatur. fiebat itaquc vt omnis vei mini-
Oo z N mus
ipj Mufurgi* FmuerfaTu
musftrcpitusautfubmurmuratio cochlcatum opusingreiTain cubiculum deriuaretur
c uftodis, vbi quarhbct fu bmiisc prolata > ac fi prc; fcn t ia fuiifcnt pcrcipicbantu r , h ouic_^
muro obturato canali voccs immurmurata? rn pulchcrrimam ac mirificam Echo degc-
nerantjvndc&vulgddiciturk grotta JelLfauella >\qqzs cnim non ficut rehqux Echi
rc,ddit xquales ,fed fubmiiTam vocem inclamorem extollit,exfcrcationis fonustom-
cuiani mL** tru cxhibet , percuflio pallij manu plana facla,rormenti explofio videripoifct ; Irao non
labiiis. voccm tantum intcndit , fed aliquoties rcpetit . Hinc canon muficus a duobus hic ca-
tatus, mox in quatuor vocum conccntum cuadit, dum reflexa vox primufecundi vocc
pulchre excipit,res prorfus auditu digniifima . Docuit mc fane hxc tam mirifica archi-
tcclura multa circa occultorum fonorum machinationem, reconditiorcmquc dodtrina
omnemcaptumexcedentia,quxcuminprxcedentibuscxplicarim ,hic longiorijs re-
cefendis efle nolui . Vcrum nc quicquam curiofo LeftoriiubticuiiTc videreirur, hic fi-
guram huius fabrice; apponendam duxi , vt vcJ ex figura ipfa mirifici foni caufam colli-
gat. HancichnographiaraPP.noftriSyracufani, fummoftudioex rupedcfumptam_.
Roma miferuntj Ad cuius delineationc plurimum etiu contulit oculatus tcftis Iacobus
Masd Soc. noftrx Studiofus Thcologix, in fcictijs Mathematicis apprimc verfatus .
lchnografhia fpecus Syracufan* Dionyfj ^Tyranni
ex *viuo faxo delimata .
Scala vlnarum quarum vna continet 8 palraos ficulos .
Quarta pars palmi ficuli .
A.Planta fiue Ichnographia fpeeus . B. Interius receptaculura fignifTcat, quod ad 4
vlnas & 4 paimos aifurgit ; orificio verfus te&um rcftringcnte fe fimul cum parietc ad
vlnam
Digitized by GooqU
Ltb.lX* MagiaPhonocamfticx. 29 j
vlnam i&palmo$7. C.Introitusin fpccum,fiueporra. D. Finisfpecus,cuiusaltitu-
dinis tcrminusaflurgitadvlnas ly. F. CanalisJatitudinis 3 palmorum in ipfo fpecus
laqucari feu faxo fuperiori fumtna diligentia excauatus,hic canalis apauimcntofigura;
II. ad introitum diftat vlnarum i i.&in rtnc ab codcm pauimento ng.n. vlnarum_»
1 5 altitudinc, & eodcm prorfus modo, quo hic delineatum vides, gyrum fuum F, F,F,
pcrficit . Nota hoc loco primara figuram denotare planram,fiue ichnographiam paui-
mcntifpccusicuifecundafiguraprafcisc ,quoadgyrum murofquc parallclos corrc-
fpondet; non tamen altitudine , cum in principio minorcm ,quam in finc , vti diifhim_*
efl,altitudinem obtincat. E.Denotatiencftram habirationisDionyfij,adqua:ii cana-
li,FFF tcrminarur . Vidcs itaque obliquum canalcm FFFin faxo cxcauatura, vna cum
cochleatoantriduftu tantam vim habuifle,vt voccm ctiam quantumuis fubmiflam-,
perfettc in camera E ftiterit .
Huic/ubiungam aliud mirificum xdificium, Papi^ adhuc fupcrftes,eoarrificio con-
ftruftum , vt in oftio exiftcns, Echum peicipiat ad rairaculum prodigiofam ,Nam_t
tricicsinterro^anttrefpondercvidetur; t3m diftinclc tamexafta fingularum fyllabaru
pronunciationc, vt multi non natura?opus, fed dxmonis illuc compacti illufioncm cfle
timplicius fibi perluafcrinr , Quos in ter & Hieronymus Cardanus fuit, quod equidcm_.
in Horainc ingcniofo, & naturc^ arcanorum minime inconfulto , mirum cft , Scd audia-
mus vcrba dicti Cardani , qui in libro dc fubtilitate hifce eam verbis defcribit . Fcho 1W>
Hieronymus CardanusMediolancnfis inlibrisdefubtiJitatciib.18. dcMirabilibus, rrri; «
imprcflo Norimberg^. in fine Jibri fic ait .
Tertium Vigilitt genus purum ejt, ac Jyncerum , itt quo tamen muliit modis mira viderecon-
tingit: velutcum Ecbo refnat, tum m.iximi multipUx, contingit , vt quandoquefcpties voces
reddat . Noclu id mirum in modum admirabiU ejl, & nifivulgata res ejfet , quemcunque pof-
set perterrefacere , adco viccs perfpicuas , ac tardi quandoqueredd.t . Caufi eil aer, quidpla-
nis repercutxtur .caufq; non cn;m n/iantra , autmuro refnant,refnant autemex •vetuilis,
& magtsprocul, quamprvpc f EUdivocem m Echonecejfe e i~i, acpL.no tntcrmedto referri.
MuUiplex cfiperfpe :nos tripliccm audiuimus .
Nec foliim mult pl cis vocis, aut fepties redditje exempla antiqui cogmuerunt: Verum in P.r-
pia, Ticinum ohm b.*Jiica magna , -vocant Sa Ja m Itali , qu* iuxta arccm ciuitatis ex ofiio to-
ties remittit voces , vt numerare neque.is , quandoq; decimatertia voX exauditur : aderant te-
ftes multi, & inter cceteros mcdicx artisprojejfor egregius MeUhkr Malhetfcr Gcrmanus.no-
Jier dfcipulus . Crcdid<Jfcs ab alquo refponderi , autdeludi : Emoriuntur Jenjin voccs, ac defi-
nunt : Vnde mirum in modum,t\b\mc, quod fonat laline, h eu , refertur: veLut morientis,ac de-
Jicientis vox . Quadrata h<ec cjl xdes,& fcneftris patulis pluribus, in fupcriure a Literibus illu-
minatur . Caeterum frons, & paries ex adncrfpofitus intcgrifunt , n fi quod tn fronte ofiium
adefi, longitudo pedes circiter centum, latitudo z «r fermi: refon.it & muUipUx vox Ji iuxta pa-
rictem alterum ex aduerfo oftij fieteris . Videturque ex fublimi tunc ofiiip.trte reddi . I taque
ex vtroqve Ijtere, dr maxime extra oflium ipfum fiantibus vox rcfnat,\n mcdio nequaquam.
Vnde nemo dubitare potefi , vel Ddmoncm ejje , aut fycopbantiam . Nam vix Echo credtpotefl,
adeo clari, adeo expcditc, adeoftpj , ac ordtne certo i oces omncs exaudiuntur . AUitudo , dimi-
dio, -ot reor btttudinc mator ; excefa enim hxc eil bafiiica . Ita drfcribcre placuit , v/ Jciant
homines,vbi taUa experiri conueniat , aut fi l:be.:t exemplum aliud mjiaur^ re . Accepi ab ajla-
tibus, oltm ante oJHum, Jsmicem porticus e regionepofitam fuijje , cuius etiam magna pars Ju-
pereji; MuUoque melius Jol tas reddi voces il.mttbus extra offum fub jlrnice ; MuUoque iccu.
pktius,ac matore fenore,vt qujt tricies quandoque refonarent: certum efi,vt csUrius prtfcrtur,
maioriqueac concitatiure voce,itaclarius, ac frequentius reddi.
Verumcum non ita pridemintegramad me tumqualitatishuiusEchus, tum con*
ftitutionisfabricx irform. tionem dederitSaluator Scarducciusc Soc.noftra Sacerdos
Muficxhaudimperitus,defcriptionem tranfmiflam hoclocoopotrune inicrenJam du-
xi , vtfic curiofo Leftori tam famofjc & celebrisEchonisratiopenitius innotefccret;
Rcs ita in fe habec. .£diriciu cftin vrbc Ticino, vulgo Pauia,m altiifima vrbts parteiux-
ta
Digitized by Gooole
294 i&4ujurg<e FniutrfalU
ta caftrum fiucPalatium ducalc, vulgoS.i/e»f, fiuc ArfenJe di<ftum ,oJim publicis Iudis
fcruiebat>modo beK;cxfupellc«ft;lisreconditoriun elt,hc,ura cius cftquadrangula;al-
titudo cius 3 ? brachioru Komanorum cft, vfquc ad laqucare; longitudo 1 24 brachio-
rum Romanorum;latitudo corunde n 24. duas portas habcr, vnam in ironte vctfus
Boream porrc&arn dbrachiorura Romanorumaltitudinis; latitudinis modo 4, olim 5.
In parte fronti oppofita videlicet mendionali 3 fcneftr; ccrnuntur quarum mcdia reh-
quis lateralibus maior, infi a quas porta pandi> ur xque magnitudinis ad portam borea-
lcra, pcr quara inporticum a Cardano indicarara aditushr , modo officinx ieruit ,dc-
fcriptioncm rotiusfabricx quantum quidemad noftrum inftitutumfacit ,brcuitcr ex-
Rjtio trhus Pow'mus' quarc nihil reftat, nifi vt Erhus tam mulriphcis rarione n cxponam us . Apcr-
Xicioifii n tis portis boreali& mcndionah ,quorum hcc a mxnibus vibis 3ofcrcpaiTibusdiflita_»
plicata_,. cft , Echo vndecics meridionah vcroclaufa oclies,&vtraquedaufa , icxies tantum>
in mcdio conftituto refpondct j cuius quidcm aiia ratioeflc non poteft , nili murorum-.
extraportas obftacula,lpccic s apcrtis portispro rata diftanrix proportionc vndccics rc-
flcwtcntia,claufis vcro portis,cuin minorcm diftantiam habcat,pauciores quoque rcrlc-
xioncs vt habcat necefieeft;obferuatura tamcn eft,hanc Echum maximam luam virru.
habere, in biffyllabis rcflcftcndis, qucmadmodum & dc Echo Mcdioiancnfi dictG cft ,
Vox naturahsmaximcapta eft adiormandamhoc in locoEchum , artificiofa verdpcr
tubamauttympanum>vehemcntiafoni candcraconfundit . (Cuius rei rationem m_*
prcxedentibusfufeoftendimus) fcribitur tamen , fituba aut tjbia vulgo cmetto \nio-
ntntur harc interuaJla vt, mufol ;per monoiyll- ba, E«.hum formare conccntu qucn*
dara in modumfugc endccaphonx , res auditu miia. Habetprcrerea hec Ecno iux-
ta diucrfum fitum clamantium diucrfas proprietatcs , Aliter enim apparcr, in medio
conftitutisaclamantibus jn fronte vclJatere ,alitcr contraad portas conftitutis a c!a-
mantibus m medio; cuius quidera rci ratio aha non cft, mfi fitus muroru m oppolitoru *
in quo vcl per artificiofam,vcIcafuaJcm diftantiam rcrlcxxfonorilipccies multipJicitcr
repercuflx vanasauribus Judificationesexhibent. Cuiaru omniu causa illc lolu^ utfcire
poterit, qui pr^cedcntia noftra dc polyphonifmis ranocinia aut non lcgerir, aut li lege-
rit,nonintellcxeit . Quod vcro hodiernodie non earcrlexxvocismiracula , vt olim
tempore Cardani & Blancani prxftet, humsrci ratio cft, quod iam Jocus jftc varijs bcl-
licisapparatibusrcplctus,multipliccm vocis reflcxjonem in pcdiar. Et maufcfturn_,
huiusreiargumenrum llludeft ,quod cxparteoccident.-»Ii vbi huiuiinodi impedimcn-
ta collocata ccrnuntur, conftitutis Echo non percipiarur; vrporc fpcciebus diifipatis ab-
forptifquc. Atquc hxc funtjqu^dcfamofahac TicincnfisvrbisEcho , diccdaputaui .
De Mantuana Aula , ft) alia in celebri Talatio CapraroU Ducis
Farnestj fufersltte , voccm mmfice tntend.nte .
. ., i *. . .. . . 'mkw iV. '. vnv-.tVr-o
Alia Echus duabus Aulis, nihil aliud vidcrc cft nifi , canale fimilc" ilii , quem in Crypta_j
Aaerih m X Syracufana dcfcripfimus,in vtraquc dictus canalis per racdiu tholi in oppoiitos an-
locismira. gulos duciturin gy,>icaincruftatura,lcmicirculiforraa,ad latjcudjnefete palirij,iraprcf-
iusiin vnofiquidcmcxtrcmojcura quiipiamiubmurmuraucrir,fpecics fonorxcanalc
ingrcfl~e;,ibideniquc propagarx, cum cuadcre non poflint > necciTario ex oppofita parte
confiftentis aunbus lc fiftc nt; art iricium facile eft , & ab Architectis in quohbct conca-
merato c,dificio facile induci potcft .
ScriplitnonitapridcmadmcdealiamirificaEcho,qux in valle monrjs Vefuuiji
nouitcrfeexeruit,P.lacobusBonuicinus,infiwnisSoc.noftr5 Mathematicus,* Jingua-
rum apprime pcritus , Echo nata eft ex difpohtione loci ,poft inccndium vltimum , In-
digcnarum induftria , cafu conftituta,dura cnira canales varios , ad aquarum imbrium-
que deductionc contj a vaftitatcm, vinearum, neceffarios, erTodiunt.fadlum cft vt fi.nul
ac quisin fuprcmo moatis vcitice ad orihciumcanalis conftitutuslocntusfuerit ; vocis
pcr
Digitized by Googl
I
Ltb. IX. M agia Pbonoeampiica . ipj
percanaicspropagatc , variaquc rcflexionc augmcntara:, in radicc montis ad canales
ambuhnt^siupcrfcdciciiftantivtprarrcnccstcalloquiiurares. Aud.asiubind^
boc in ioco, fob natura: garruJ.tace,paftorum coJJoquia, vocefquc hominum diftmflif-
unc, :n«m,n^mcn.n vicinisJocisexiftenteautcomparcnte, qusrcs muitisprodi-ii
Joco habica eft . Scdharcdeprod.gioilsEchonibusfurriciant.
PR.AGMATIA I.
Trincipum Aulas itadtfponere , «u/ nibil tamfubmifscdici pofsit,
quod non audiatur vd in eodem, Del in alio conclaui .
NOnnuIli occulro canalium du/tu id ficri pofle autumarunt, vt Porta,vt dum vidc-
Lcetcx d.ueriis condauibus in vnura locum dcducunturcanaJcs , ita Princeps S&ff
applicandoaurcsinorihcio concurfuscanalium omnium in diucrfls coclauibus, voces El W«
peicip^ccQnircs iiitaintclligatur, vtin cubiculis quelibet fubi-iiTadiftaper canales co ^idl '
auolanna aui ibus fc Princ.pis fiftant , falfum cft,cum voces in Camera p, olatc in or.fi-
ciocanaiisminime congregenturi icd in medio hbero v-rie d.fpericabforptarquc-,
anrcquam ad canaJcm peruenennt iam Janguentcs cxfpirant; fi vero osapplicetur ca-
naii & intu s immurmurentur voccs, non cft dubiu m quin Princcps eas cx imaulis con-
clauibus immurmuratas diftm ftcpercipiet , Nam non cgo tantum in maximSlongitu-
dinisplumbcotubo,fcd &aJijmecu in terrco voccmaud;uiinus vltra 5oopcdcs. dcbet SS"^
autcm cubus non mmis cfl"c amplus , ncc ftriflus nimium , icd vcra tuborim pro voci- E ?Sc .
bustunlraittcndislatirudofiucdiameter,triumpollicumfic oporcct. Pro cympanis
vcro & cubis canajesajjquanrulum afliimi potciuncmaiorcs. Hi tubi quando Junc mu-
racimel.us vocem prouchunt, quamdum J.beroacricxponuncur,cuiusquidcmrcia-
lia rario non eft, niliquod iranuirarj non adeo nocabilem crcmorem admictant ,quam !,u< voccm
rilibcrifintitrcmor autcm mulcumimpedicprouedione vocum,dtim trcmorciuoeas SS^S1
taciic confundir. Torum contrariumintrabibuscoetenfquefoiidis&oblonoiscorpo- cxpoH.i?
nbuscompcritur,qucomnemvimimraurmurata?vocisperdunt,cantover6maiorem-.
v.m voccm prouehendi acquirunr, quanro Jiberion medio vti lupra dcmonitratum cft, SSJfE
tuennt expoUta; cum enim cremor tocius ftrepitum cx vnoextrcmocxcitacura,in aitcro foU**
cxcremo iiftat , Trabsaurem in terra defofla , aut immurata Lbcrtatcm crcnjcndi pcr-
dac,voccmvnapropagandiIibercaccmperdcrcneccflc cft.
Et quamuis resfafcc per canales fimpl.cilflma iic, ncgandum taracn non cft mulca ca-
r^T^T SS* fC\ S2 :d?dku.aor«m?P«mcipoffcprorius paradoxai fi op.fcx E- r,rerime„.
chorecluiquciagaxfoIcrciad(b.tavius ruerit. Docuicmc huiusrciveritacemChymi- "™Autho-
ci wu.ufdamorhcinafubccrrancafinc vlioforaminc auc fcncft a vnico cancum canali S£
fumodcduccndo vc. &porca pcrex-gua inftrucla,qua clauf* voccs quzlibct in excrcmo SS».
ca nal.s or.hcio perfeclc non fineadm.rat.one cxh.bcbantur , hoc expcr.mCnto e«o do
Sior, fimilc qu.d haud dubie in Principum palatijs in effcrtum deduci poflc prorlus mi-
hipcriuadeo.itaautcmEchotedusremordiacur.
Fiacrecepta_cuJupaucoruhominucapax,8 pai.ionguvtfcqucti fig.patct,&totidc la-
tCaitum cocidcjacicudincra in figura rcfcrt RX 8 palmoru.n.alcitud.ncm D V totidcm
paJniorum;haJ>eat^^
ftra quoquc laten infe.atur excraifufimocriftalloira muroinicrta, vt voc.bus intus
relonantibus^onusncqueperfcncftranhnequcperportamelabi poir.t,fcdpcr cana-
Amu <Iucm Per ^uJtum domus racarura in conclaue F ducium , «ta cuitl.
tnoI°Camer* (qunnftar coni torti mxtapropofitum typu n politilfimus cffc debct ) ouomod.
contmuabis, vc vna continuaca fuperficies videri poific ; ln aJcero vcro cxcrcmo canalis
orihcium habcat repandum inE, vtfonuscxicnslibcre fe fc dirTundere pofsichabcbiH
quefabricamconfummatam.Siquisenim claufaporta&fencftraingreflusfueric Ca-
mcram AD & vocesquafcunqucinfonucricaiarum fonicus cumahbiclabinon pofsir,
pcr
Digitized by GoOQl
2?6
oMufurgi<e Vniuerfalis
pcr conicam fuperfkicm D var cagitatus coardatufq; tubum DE tandeiu mgredictur
& ibidcm in £ exicns ic aunbus in F conftiruti hominis pci fc diliime fifte t .
Confedariutn .
Hlnc patet, Muficam in rcccptaculo AD exhibitampcr occultum meatum DE in_.
Fconclauiperfccle reprcTcntatum iii. Siquisvero vaua ibnorum Iudibriacx-
hibcrc defiderct,varijs huiuimodi receptaculis per fcparatos tubos in F dedu&is nego-
tium £acil£ expcdiet . Scparata rcceptacula acuftica sGr Z^N per fepar.itos canalcs om-
ncs in Principis cubiculuni fignat um litcra F, duftos; vide figura pra:fcntem, vbi mcn-
tem noftram mclius cxplicatam vidcbis.
Pragmatia I I.
Fabricam ita di/poncre vt Jbnus tantum in duobus ofpofitis locis
atqut nullo alio audiri queat .
I
'NvarijsPrincipumpalatijshuiufmodifonorumludibriafpeclantur : dc cjuibus ia_,
hiftoriaEcbonica, Quomodo igitur Princepsquifpiam fimiles fabricas extruerc_>
poffit, iam diccndum eft .
PrimditaqueFabricadebet ciTe rotundainftarcupuIx,cuiufmodicftcupula domus
fig. prxsetisexhibita, cVperformScydoplaftamin jcqualiflimam fuperficiem reduifb__i ,
bafisvcr6fabricxfitperfederotunda,vti&murusinterbafin &principiuma cu tionis
c_b°t_'rrifi tn°fi'nterceptus.Figura turrisEchotectonice. , cuiufmodiolim Heidclbcrijxin pulatio
qu.d^m p_. PaJatini obferuaui,hic apponenda duxi. A tholus fit,B AD hcmicyclus , BDFG ambi-'
t^Hc^c!2 tUS circu'ans fencftratus, FG ahus ambituscircularispolitiffimus. HccAuhhocha-
beynfo * bctadmirabilCjVtfiquisingrcdiatur, &paulo validiusterramcalcet,turmam fc fequc-
tcm audirc cxiibmct iin mcdio ftans rcionan tiliimam facit Echum . In oppofitis vcro»
locil
Diq
Ltb.lX. Magia Thonocamptica. 297
iccis FG . Ambitus CEFG nihil tam fubmifse pronunciari poteft, quod ab altcro in F
vcl G conftituto non pcrcipiatur . Quieffedusomnibusfabricisrotundis communiseft, Ech°jnp^
quemadmoduni decupulaS.PctriinprarcedentjbusoftcndimusiSimilequidMantu^ elrt
infuburbano Ducis palatio , in quodam conclauipcrcipi audio, fed dehoc alibi. nihil
igitur m huiufmodifabricis aliud latetartificij,nifivtad prorfcxiptx turris excrapiar fiar,
dcbetautcm in huiufmodifabricis fuperficiesnullacoronidc impcdiri,fcdtotainterior
faperficies fineintcrruptionecontinuari,hac cnim rationc fonusmehuspropagabitur.
Pragmatia III.
Julas in parabolicas fuperficies dedufiasita diffonere/vt in certo pun-
clo conftituta auris auidHbet fubmifse prolatumpercipiat .
QVamuis dc parabola? natura Sc proprietate fupra affacim difceptatumfit, ne ta-
men errorcm aliquera in praxi committas,hic alicjuasdifliculcatcs pranntrte-
"^das duxi, Sciendum itaquc parabolicam fuperficiem duplicem confidcrari
pofle,obtufara & acutam, quanto fuperficies concaua fucrit obtufior , tanto habebit fo-
curafiue punctum acufticum vcrtici parabola? vicinius quanto vero eadem fupcrficics
fuerit acutior, tantd punctum acufticum erit a vcrticc parabolx rcmotius. punctum au-
tem fiue concurfus radiorum, femper eft in axc paraboJae.
Secundo fcicndum,vt omncsline? fono-
raein punclum acufticum confluant, neccf-
far iu m e fle, vt Ii n e x fo norc. i n t r a fu per ficic m
concauara pa«-abolicam incidcntcs, ad axe
fint parallcl^ , Hinc fi parabola fit fatis am-
pla, vocis fpccicsetiam minim$ omnes in_.
vnumpunctum confluent. Scd rcm paulo
clarius dcmonftremus ; fic parabola A B C ,
focus D, dico vocis fpecics non in punclu D
radiaturas nifi omnes ad axe BDE fcrautur
parallelae. Radict cnimvoxexEinO&l.
( vocem cnim fupra per phonifmos conicos
propagarioftendimus) certumeft iuxtare-
oulas reflexionisfupratraditas,lincascx E
in O & I incidcntes,no in D, fed in X rcflc-
xurasi in hoc enim angulus incidetia? aequa-
bitur angulo rcflexionis . Iterum fi vox cx-
tra axem conftituta radiet in concauam fu-
perficiem , vcrum quidcm cft vnicum tantu
radiumin Drerlcxumiri, caeterastamery
radiationes diucrfa extra axem rcflcxionis
ccntra fundaturas vt in linca fonora ex G in
V iocidente,& hinc in D rcflcxa patetjiincc.
veroex G in R &Zradiantcs ncqucin D nequc in X,fed in Pcorradiabunt .
Vidcs i«itur vocem conice intraparabolatn radiantem, nihil fingulare prarftare, nifi
in axe fiierit conftituta,tunc enim vnius tantura phoniftni conici linex in vnum punftu
corradiabutifit phonifmus f&Cfeq.Jlg. parabola BDCfonoi G fit in axe parabolc. ADi
dicophonifmi ABCconicilineasin concausparabole^uperficieincidentcs, reflexuras
in D. quoniam enimomneslihea- in fupcrficicconcau3parabol^ circulum fundanti
qui idcro cum bafi conieft , ccrtum eftomnesfubiqualitate anguloi*um reflexurasin
ccrtum&detcrmmatumpunclumaxis. Ciim vcro wccpnusnonvnustantum frecie
Pp ut»
Lineas intra
Earabolam
1 vnu pun-
ctum cocur.
rctes paril-
lclas crJe_»
neceflccft:
Phonifmus
comctis ia
parabola-»
diucrfa ce-
tra in «e_>
acauirinfiue
rellcxiones.
Digitized by Google
s?8
MujurgU Vniuerfalu
fit, fcd infinitos scper minorcs& minorcs in fcincJudat, noomnestamenin vnfi pun.
«ftum, icdfingulisdiuerfa acufticain axe
centra formabunt , non fecus ac in lpc-
culo vilurio iphxrico concauo contingic
in quod radij lucidi incidentes, non in_j
vnuinpunclum, feddiuerfxradiationes
diueria inaxe vftionis centraformabur .
... .r Si vcrd phonifmus non conicus , fcd
Phoniimus ,• . _ * e
cylmdraccui eylindraceus fuenr , runcaflero omnes
mcijrn^in-j lineas fonoras paraliclas ad ;ixemin vnu
in%aubn°dum punftum confluxuras , cuius rei demon-
omnci lincz ftrarionem vide in Arre Magna Lucis &
Vmbrc;.
His igirur rir£ difpofiris; fi animus cibi fuerit, in palatio quodam fimile machinamen-
tum conftrucrciinoblongoquodam ambulacrocommodeid inftirueshocpaclo,in v-
croque cxtremobpc form^ paraboloplaftf defcribacurparabolica fupcrficics , ica vrfi
axis procendcretur , vtriufque parabolc, ccntrum rranfirct .
SitparaboJa in vtroquecxtremo ambulacri; prior ABCpoftcrior GEF. axis vcriufq,
comunisFB.fintfoci vcriufq;paraboIcHI.fonoruficinOpufto axisEBmcdio. Quod ii
phonifmo conko radicc,habcbic quide effcdcu,fed non adeomccnfum, quemparabola
polJicetur ob rationcs pauld antc di&as; Si vcro phonifmus fucrit cylindraccus cx POR
confluunc
f
o V
l/
j
I
z
R.
*'
\ •
: ■ *i
3
in vtrumquc cxcrernurnpropagatus,aurisinalrerutro focoH vcJ I conftitura,quod dc-
fidcrabat, inucnietj nam omnes Jineifonora: quantumuis fubmiflavoce imbute. om-
nestamcninH vel Ireflevtenrcsibi mirumin modum fonum mtcndcnt . InteJJjgetur
igirurin Hvcl 1 quicquid in medio POR fueritiubmurmurarum . Eriraurem hoc ma-
J&SKS chinamcntumtanto abftrufius,quato parabole>erintobtufiorcsihinccnim ficr,vtfoci
cibu» tiaimit multum cxtra concauitatem parabolarum conftituanruri Mirabuntur enim Auditorcs,
tenau. t5tas vocesfubdeterminatoillopundroin medioacnsfepcrcipere, ciim tamen,nec ar-
cus,necaliafuperficiesintraambulacrura compareat ,qua:taiiiprodigiofi fonicauia».
eiTe poifit . lmofifcx diucrfiin punclis PXOYZR confiftcrcnt, cx fingulis diuerias res
iudicarcpoteruntconfiftcntiinH velljncquidem aduertcntibusvicinis,quidfubmur-
mationctani fMbniiflatranfaclumfit. InH verofocoparaboli confiftcns ,conrrapa-
rabolara fubmurmurando, quicqmd volucrit in PXOYZR confiftcntibus manifcftabit .
Quod fi vni tantum cx diftis fcx vcr. gr. in P confiftcnti Joqui vcJit , pcr tubum in pun-
ftum G parabola? , dircctum id perficeret, vox cnim in Gincidens , auribus in P confti-
tuti ncceflaiid.fe fiftct, ciira radius ca natura qua incidir, neccflarid rcflcftatur.
Alia
t
Lib.lX. Magia Phonocamfttea:
AUamethodus .
MErfcnnusin fuaharmonia vniuerfalialiamrationem tradit, quam hicfubiungJ,
vt quid dc.ea cxiftimandum, iudicari poffit. Cum cnim videret phonifmum cy-
lindraceum difficilem,conicum vero non furn-
cere,duplicara parabola aliquid mcJius fc eftice-
ie pofteiperauit,parabola? enimconcauxmaio-
ri,aJiam minorem,cuiusfocuscflctinpriori co-
munis>obucrtiteopa»fto,vt phonifmusincidens
in concauam maiorcm,indepcrfocum rcflexire
inconcauamminorcm,iiinc tandcm in paral-
klifaiura cxtra concauam maiorisfupern*ciern_.
(quxiuxtamagnitudincparabolx minoris ex. ^
cila efle dcbct ) ad aurcs rctro conftituti propa-
garetur.
Sit parabola maior ABC minor DEF, ita fibi
inuiccm applicatar, vt focus G vtrique fit comu-
nis; fitautem parabola maior ab V vfquead P
excifa, hoc pera&o fit fonorum in X & Y. linex-
quc fonore. XT, XV,YP, YQjqua* incidcntes in
concauam maioris &perficiem,indcreflec>ctur
fcr G in S& K, at XT & X V in N & O incidetcs
inde itcruro reflectemur m LM & HI , donec t&
dem phonifmo cy lindraceo fc liftunt auribus in
HILM conftitutis. Certe hxc pulchram quidc
fpcculationcm primafr6tehabent,fedqu$ nul-
Jumprorfusin praxi fucceflum foitiantur. Nam
prcter paucifTunas lineas . qtnbu-scapax eftma-
lor parabola, minor quoque paucifliir as, & pa-
raJlelifmoilloinngnitcr debiiitatastandcm tru-
fmittct,ita vtaufirn dicere , modtim quem iru»
prxcedcnri dcfcnpfimus ccntuplo hoc meliore.
ImoipfeMcrfennusdifficultatcm rcr prcuidens
illo veluti conclamato ad alium confugit hoc
tamen non multo meliorem . Clareenimpatet,
fuccelTum nuJInm efle polTc huius machinamc-
ti, tu m ob diftas raciones,tum ob focum, qui cu
vtrique parabolxcommunisfit, induftria pluu
quam Archimcdeaopus foret, advtramquc_>
prxciscdifponenda. Sitparabola maior ABC,
buicminor Dira opponatur ,vtin figuraappa- .
rct , habeataotcm conuexam fuperficiempara-
boJicam,& vrrumquefocum communcm in E .
Hoc machinamcnro ita difpofito, fonor"* linqaf
ex G& F in fuperficiem concauarrt in-
cidentes,expuncliso«xAnon infocum E,fedm
conuexam ftiperficiem minoris parabolxD re-
fktfentes, lorum taudcm coc^ptum phoflifmo
cylindraceo reuerbcrabunt in I &R aurcs au-
fcultantisi Sed quisnon vide't,hoc quoqus_>
prxterfpeculationem nihilinfe con tincre_J; '
Mia parabo
licz phono-
campteos
augcdz ra«
tio.
X
DirficuWr
in praxin_*
tnulra redi-
gi poflunr,
quzrhaoria
probat.
Digitized by Gpogle
/
?oo
^Mufurgix VniuerfalU
fabricz hy-
perbol.cz
racto.
Naro minor parabola prxtcrquam quod difficulter fiKo maioris congruar,adco paucas
quoquc reflexioncs eafque ita debilcsin comiexam minoris reijcit,vtin JRconftitutum
vix aliquod fingulare augmentum vocisacquirere pofle pute, dato tamen non concef-
fo iofigni hoc vocis augnr>cnto,puto tamen adeo in praxiboc machinamcntum forc^»
diihcilc, vt vix fucccflum ..Jiquem habercpoflit. Suntenim mulrafecundum thcoriam
pulchcrrima, qu^tamcn nunquim fcrein opusdeduci poffint , & nehoc idcm deno-
ftris hocloco irujentionibustabricifquc acufticis dici poltct, fingulari Audio cauimus nc
quicquam poneremus, quod expcrimento prius non cfler comprobatum ■ Cuicuncjue
igitur pcrparabolas acufticam fabricam conftitucrcanimus cft, is non alia,quam dixi-
mus methodoprocedat,& infallibilem cffeclum confequctur. ncque cnim neccflarium
eft,parabolicasfuperh*ciesin hoc ncgotiocchotef£onico>tam efle mathcmaticc cxa-
Aas,vtinfpeculiscaofticisprfcipirur . Sufficietr7gura,ea,quaficripoteft diligenaa-.,
formar paraboloplafta? opc claborata . Nam ciim lineac fonorat fuam latitudincm &la-
tis quidcm notabilem habcant ,ccntrum acufticum parabol; non mathematicura >ied
phyficurn & fua amphtudine prcditum eiTe, is folus ncfcire poteft, quipraecedentia non
intcllcxcrit.
Pragrnatia I V .
Hyperboltcam fabricam conflituere fonos con^regantem .
QVaecunquc dcparabola diximus, hyperbohcis quoquc fuperficiebu» accommo.
danda funt, vt proindc nihil de huiufraodi fuperhcicbus fbrxnandis diccndum
■"fupcrfit . Si quiscnimformamhyperboloplaftcnhabueritaptamcapacitatilo.
ci,is in ambulacro quopiam duasdefcribet hypcrbolicas fupcrficics vna cum ccntma-
cufticis,inquibusaurisconftitutanon fccus,acinparabolicis,voccs quantumuisfub.
miiseprolataspcrcipiet , Ad alia igitur properemus .
Pragmatia V.
FabricaJellifticaJ finos mirifce intendentes conftrucrc .
PRereliquis conicis fcaionibusomnium huicnoftro negotioEchoteaonicoaptilli-
maeftellipfis.vndchic ellipticasfabricas nifiustraclandas duximuSi Quid vcro
Ellipfis,fit & quoraodo defcribatur>fupra diftum cft. ad inftitutum igitur . Elliptici fa-
bncarura tholi hbc proprium habcnt , quod in mcdio Iibero duo fcmperpunftaicu cc-
trapariant . Si' primofoimaElbpticoplaftcs rantxlongitudims, craantathou ouaus
longitudo requifiiierit.
If 5
1
f m ffi « mli
.U^l..». A UH
e inie in r,oli< A & B aopliccs formam Ellij
aitigitur inoms «nxj,gywitua,«u.v...i/w.».. -*^-rr c,PI
SintJquc ccntra acuftica C 3cT>,$\i<i dU.gentiflime notcntur s circuragytataque for.
Lib. IX. MagU Phonocamftica . jot
Ellipfioplaftc intra gypfum motu fcmicircuIaritamdiuiclonccformaperrc(flam intrju
tholumfiipcrfidcmEJlipticamrcliqucnt.criujncrabricapcrfc^ai Si quis cnim in D
ftetcnt, & : quantumuis iu bmifse vcrba protulcntidico in C conftitutum omnia perfc&c
cV dittindc pcrccpturum ; Cum cnimvoxDquomodocunqueratholoelljptico illifa^.
feraper in C rcuerbereturi ibiquc infinitf fpecicsfoni , vno &eodcm temporis morae-
topcrtinganr,ibidem intenfxlpcciesfeauribuspcrfcclciirtcnt.
Nota tamen fuperficicra deberc efie,quantum ficri poteft,politi(Timam , & vt fpeculo
fimilior fir, aqua cx glutino, vcl ctiam gurami arabico diJuta imbui dcbct , hac eniro_
omnes rimc, &afpcritates minutar roUentur voxque mclius rcfleclet .
Pragmatia VI.
Slliffin acuflicam in falatio quofiam itaconflituere , i// duo Princifes
tn fcfaratii conclauibtu conftuuti, de quacunque re tanqudm
frafentes coiloqui fofsint .
ESt hoc maximc. vtilitatis in mutua confiliorum communicationc inuentum , pluri-
muracnimintcrcft,conftljofecreto&ab omni hominum notitiaremoto,ocante
tcmpus infidijs cxplorarorura innotcfcant,confcri c; vfque adco vt non in alium fincm-p
fecr^tat ill^icalae &aditusad condauia Principum,ordjnari vidcantur, nifi vtdc magni
momcnti negotjjs confiJia vti fecrcrius, itafccurius comunicarctur fc conucnirc pomnt.
QuomodoigituraneEchotctfonicanosfiraile quid Architcdaiipojfimus,iam vi-
dendum cfti vt itaque duo Principes diuerfis conftituticondaiiibus , tute & fccure c6-
iiliafua fibi muruo communicarcpoffinti rabrica hac arte conftituenda cft . Alfumatur
intcrduo cowclauiacuiuslibct raagnitudinisfpacium ioo,autetiam pluriumpcdum_.,
Ccrindccft ,atqucintrafpaciumhocduobus rourisclaufum , eJlipfin acufticam fbima-
is, hoc arrificio conftitutam, vt duo cllipfisfoci tcrminentur in vtriufqueconclauis fc-
ncftrellis,in huncfincm ordinatisihabcbifqucqu*fitum,fcd dcmonftratioad oculura
rcm meJiasparefacict.
Sint duo conclauia D 8c E, fpacium inrer vtrumque interiecTtum murilque con-
clufum, fit DE, intra hoc fpacium opcforma: eUipfioplaftar, concauum tholumclljpti-
cum intra gypfura defcribes,cxacliiTimequepoJicsihuiusvcr6EIIipfis fiuc oui clliptici
concaui ccntra acuftica B&C perfecle congruantfcncftrcJlis D&E in vtroquc con- Mira fab*.
claui data opera ordinatis; habcbifque arcanam fabricara pcrfetfam, Principis enim in "J"^*
B ,fcncftrcllaconftitutJ verba etiam fubmifiiffime prolata, abaltero Principe in fcnc- >u«n colia*
ftrella E conftiruto, adeociar* Sc diftmdcpcrcipientur, ac fiproximcprolatafuiflenti
dici cnim vix poteft quantum in huius clliptici oui concauo vox augmcntum acquiran
Sjuccnimvoxfurfum,fiucdeorfum,fiuead Iatcraferatur omnesinconcauo illifx fo-
norx
<
Digitized by G»OOgle
JOJ
Mufurgt* VniuerfalU
nore Imex in Creflexc ibidcm tam intense vnicntur, vtin B verbafubmiflli prius voce
prolata,in C apcrtici.imorcs videantur. Adhortor hic orancsfolcrtes Archite&os, vt
huius tarn admirabihsarcanipcriculum facianr , & rei fidun adhibere difcant 3dc_>
qua prius ccu paradoxo & inopinabili technafmatc non finc ratjonc ambigcbant.
Pragmatia VII.
Alia ratione multo artifciofius candem fabricam conflruert a
& in maitidjpacium extendere.
VErum fi quifpiamad remotiflimum fpacium fimilc artis opus archite&ari vellet,
is rcm ita aulpicabiturrinrra duos muros fpacium aflumptum tict rrainantes,for-
meHtur 4,5,6, aut 7, clliptica oua prorfus cadem ratione, qua in prxcedente figura f.i-
<'m m clfc vides ; fillipfcs autem itaconftrucla? eflc debent, vt iuxta lineasordinatim ap-
plicatasper focos tranfeuntcs fingulx trunccntur.vt ni fcquenti flguraclare patet .
In hac figura intra muros FG & HI. 4 oua clliptica ordinata fint ita, vt ccntra acufti-
teauriEUip ca ^UC ^oci ^nt ^nSuus Dil"s cllipfibus communes; ira ellipfeos AB ccntrum acufticum
»ica promu! B>commune eft ellipfi BC,& cllipfis BC centrum acufticumCcommune cft ellipfi CD;
vocibuj1'5 "¢rum Dacufticum ellipfisCD. communeeftellipfi DE i ellipfesigitur fecundum
v 1 Ul' JincasVX percentratranfeunteserunt truncanda:,ita vt cllipfcs fingul5pcrtuladolia_,
videripoflint; habebiiq.infigncfecretuparatum. Nam ia Aconftitutus,fi quis velfub-
mifTiffima voc£ infufurrarit,ea inE aliusctiaquingetis pcdibus diffitusita clarc perci-
piet,ac fi vicinisauribus infufurraretur. Na oinnes linea? fonorx in elliptico fornicc AB
repercufljf inBconfluent tanquamcentru,ibiqucraultiplicarx intenixque inconfuse
vnaquxquevlccriusprogretTa,in fecundo cllipticoforniccaliam formabuntreflexionc
in C, & in hoc centro denuo vnitx multiplicatarque intrabunt fornicera cllipticum CD,
ibique rcflexjcfcconiungcntin D,&hincdeniqueiterumin 4forniccrcpercufl$,tandc
intenfc. raultiplicat; quc pcrucnient ad aures in E conftituti,qui fonoras Ipccies tam cla.
rcpercipict, acfiprclenscflctin A conftitutus. I>emonftratiorciade6cIaracft,vt ni-
hil preter figure co nlidcra t lonem ad candcm intelligendam requiri videatur .
Corollarium .
EX diclis patet, quanta ex hac vnica pragmatia propofita miracula Echoteftonica_»
patrari poflint,certe hums machinx opc ,Muficiconcentusomnisgeneris cxhi-
bcbis, ncminc vnde prouenire poffint vcl fulpicantc . Vcrura ingeniofo Lc&ori hxc
fulliciant, ad innumera alia inuenicnda_» .
sfciui tn s.ui jau.'. -
Prag-
Diaitized by OooqI
Lib. IX. Magta Pbonocamftiea . j$ j
Pragmatia V I I I.
Intra fabricam quamfiam^conumfpiralcm retortum,fiuc coehkatum
tubum ita ordtnare, vt quofcunquc articulatos fonos in interiori
conclaui d fublico quantumuu remoto ,tta certe diftincle reddat
acfiad aures contingerenti nemine,vndefrouenire fofsit fufficante.
Vtde lconifmum XP 7.
PErfediffimum &omnium maxime admirandum Echoceftonicum machinimcntQ
racrico in vltimos miifusreferuauimus, quoquid in Magia naturali admirabilius
cffici poffit,ncfcioi Verum neLcdorcm curioium diuciusfufpendara, rcmpaucisexpo- Mira fabrica
no. Infculpatur infaxoaucrupenarurali,velfilocusidnon poftuIec,ingypfo,argilla_»« *lubumP"
vel topho cochleacustubus,fiuc conus ipiralicer cotortus efformcrur, hocingenio, vte- cWcacufu^
minusparenciifimura habcat vcrfuslocum aliqucm publicummulcitudine hominum-
frequencatu m,exporrectum onficiumi alcer autem tubi rcrminus in paruulum foramcn
inrraconclaueincerius,&ab horainumfrequecia remotum definat,iupcrficies cochlca-
taintcrior exacliffime,quantum in matcna faxcapoflibilccft,ficpolita,vclfifaxum ru-
dius fucrit, fuperficics mterior gypfo ad terfiorem polituram incruftetur . Hoc niachi-
namentoperacto,dico,nihil tam occultum inoppofitoforo ,platea, aut publicoloco ,
qui orificium cochleati tubi rcfpicir, dicipoffc, quod pcr cochleam non transfcratur in
reconditumilludcondaue. In hocigicur diucrfasanimalium voccs , occultahominu
murmura,cantiIJationes , flctus & eiulatus hominum tta diftinftc & clarc percipies , ac fi
in ipfo conclaui conungerenc, ncm inc vcl fufpicance, vndc tamprodigiofus fonorum-»
effedtus proueniac- Faoncam contemplarc in iconifmo XVI. fequenci, vbi palatium
rcprasfcncacurliceris ABCD.cochleacuscubus muro infcrcus velrupi incifus G.cuius
orificiumHjCcrminuseiusE. forum Ljinquonihil tam occultc profcrri poteft>qnocl
non incra conclaue , quancurauisdifficu percipiacur jarque hoc cft machjnamenturru.,
quod non parabolicas tantum, fcd Sc elhpticas orancfqucqu otquot hucufquc propofi-
txfunr,acufticasfabricaslongcfuperat,cumad nacurae cxcmplar inaurium fabrica_,
obfcruarum.fic conftru{tum,& infinitis reflexionibus vocum(vt in probU.oftcndimus,
vndc & vox mirifice intendicur)fcaccac.Poceft aucc huiufmodi cubus duplici ficu,vel ho-
rizotaliautdcdiui vt G, vcl verticali, vrPO, conftituiivtcrq.infignes crTeclus producic,
vcrcicalispoccntior cft , co quod vox facilius furfum , quam deorfum aut laccraliccr fc-
racur i Vtrumquc tubi duclum hic in Iconifmo reprsefentauimus: Inucnimus autem hoc
admirabile machinamcntum occafioncauris Dionyfij Siculi Syracufis adhuc fupcrfti-
tis ,cuius defcriptionem vidc in hiftoria Echonica paulo fupcrius traditam .
CDigrcfsio de Cono Cochleato .
CVr vero in cono Contorto helici rantt yis fit multiplicationis foni,mcrito cuiquam
mirum vidcri dcbcc. Certe cum diu multumque mecum dehocnegotio co-
g itarcm , tandem helicem conum ccrta rationc tortum, nefcio quid parabolicum affc-
dtarc deprchcndi,in quoinfinito:fonorumconglomcratione$ durn fiunt, mirum non
cft,tantamcumin multiplicandofono vim obtincre.
Verum & heliccm lincam parabolicx arqualcm dari poiTe notum cft , quod vc lcclor
cuiiofus intclligat i Sit helix linca intra circulu N g n o, fignata literis a b c d e f n; dico .
Siaxisparabolx G S afliimatur xqualis femiperimecro ngN , circuli nONg . & femior-
dinata paraboli TS afiuraatutxqualisfemidiatnctto^^difticircuii. Dcindcperver-
ticc G axis,paxabola dcfcribiturGT quc;per terminufemiordinatc, ST crafeac.dico,GT
pa-
Digitized by Google*
J
J04
\AujurgU Vniuerfa.lv
£ &
parabolam helici linecabcdefn xquatumiri.
Qux omniadependcnt cxdiuerfis motibus, queis
vtraquclinca fimilitcr & arqualiter dcfcnbitur.
Sicmm tangentem parabojx Gin.in'<)uoclibctpar-
tcs,acqualcs fcmidiametro circuli 4£diuifcris,erunt
motus e'x ain g arottaks motuiex G in Q\ & motut
exN pcr g h Tk n lemiperimctrum fectus ex bypo-
thefi tjqualis motui cx G in S,pcr axcmj>araboJx fa-,
c*to. Hincpatet ,fifemiordinatam fumasxqualcm
GN vel duplam ST,camqiin cotinuata parabola ap-
pliccs XV inter GV & GX,parabola GTX duplo roa.
Joreforc heliccabcdefn, vel eide" bisfurapcc. ^qua-
n. Sivcro femiordinatamtriplodiametro ag ma-
ioremin continuata parabola apphcueris ,habcbis
parabolam helice triplo maiorera , & fic in infinitu .
Qu$ omniafiufius hicdcmonftrarcm,nificaalijslo-
cis rcferuaffcrrL-..
Sufficit igitur fcirecochJcati tubi virrf omninocu
parabolicis tubis aliquid communcobrincre . Que
& ideo hic indicanda duxi , vtTyronibus ad huiuf-
modi inexhauftas naturxgazas penitius rimandas
animum adijccrem .
Pragmatia I X.
Tuborum oticorum conflruclio i
OmnUgenerU inftrumenta acufticafeuin
*vfum (s3 commodum Surdaflro-
rum conficere.
f\Vicunquepr$cedentia rite intellexerit , nuUS
VZ in acufticis inftrumentis omn:s gencns
conficTendis habcbit difficultatcm :cum omncs tam circulares, quam paraboliCi , hv-
nerbolici, eliiptici tubiin minori proportionc conftrurti, auribus applicati mirihcc audi-
tumroborcnt,inter cetcrostamencllipticus &cochleatustubus ommbus rcliquispal-
mam prxripere videntur, fiat autc clIipticustubusO,hoc ingenio vt vnum cenrrorunu,
acufticoruiimprc.ciscaurifurdaftriSC,aIterumcxtrcmumloqucntiBVrcfpondcac^
infcqucntlfiguraapparct.
Elltpfisottca.
Ellinf.s Oti-
cafutJuflris
appltaanda.
n. Alterum inftrumentum cft tubus cochleatus, qui cum ad exemplar fabrice. aunfi
conftitutus fir,miram ad fonos congtegandos vim habct. figura eius fequitur. ^
iaitized bv Oooc
I
Ltb.lX. oMagti Phonocampttca; s*s
T* ubu4oticu4 cochkatud.
•_ .
Tubut oti-
cus cochlea
lui pro fur-
daftm.
III. Inftrumenta ad exemplar aurium animaliu magna vi acuftica pollen tiu fa&a,ma- 0
gnamquoquevimad confortandum auditumhabcnt.Auribusautemanimaliaoppidd !^magnx_i
acutis pr;dita funt> ceruus > canis > Lepus , carccraquc omnia animalia multum aurira_,} vj_ud«iua
Inrercaerera vcrd maximeadmirabiiiseftaurisIeporiaa:fabrica,quodcum timidiflimfl polleam,
animal fir > & prorfus inermc > natura id tum auditu acuciilimo , canquam hoftium ex-
ploratoreadprxfentienda pcricula , tumpcdibus ccu armis ad currcndum aptismu-
niflc videtur . Siquisigitur haberec ad exemplar auris leporina? concinnatum tubum
oticum: inucniret »s mirum in confortandoauditu arcanum.habct id gencns organum
pritno excernam aurem longilfimam & veluri cJlipticum quoddam inuolucrum cartila- «_* .
gineum > in omnem partem ad fonoros radios melius intraid colligcndos vcrlatile__» >
deindeex ftrido in longu-n & cauernofum fpacium dilatatum tadem in cochkamter-
minatur ,huic verocochlee, pra?tcnditur membranailla, quam in anatomia tympanum
diximus , cum malleo mcude & ftapcde ; vox igttur aurc llla oblonga & verfatih intra_.
cauernofum internxaurismcatum colligitur ,vbi vnica rcflexionc augmcntata, magnd
viillabitur cochleato mcandro , ibiquetympanoillifa, aerem intcrnum commouct >
vnde tandem acu tifll ma ilia>quam in leporibus miramur, contingit fe nfacio . Ad natu-
tx igitur induftriam,ii tubum oticum comparcs , inuenies ad mirandum quoddam in_»
confortando faciic auditum , vt dixi, arcanum .
Vt vero in hac naturar imitacionc fecurius procederemus , animalifl quorundam au-
dicu prar alijs poJientium aures pcr pcri titlimos Anacomicos fTeri curauimus , quas & tu-
bo primo Iconifmo II fpeftandas exhibuimus vtiuxta latentem naturae in organo aur
ditusfabricam,inapertumdedudtam,arristii«c onusconfbrmarcs , tubofquc oticosaf-
fectata induftria conficeres .
li rm& te • . . ; \ 'yr tvt^' s %% ' J .
Pragraatia . X ^
Ex Afagia naturalis promptuario siatuam conficere omnis generis
tam articulatos, qudm tnatttculatos fonos pronunciantem . i
Htvdilj» Q r**tRt.u: .Jimaxov muSfitui.l>r!05 itP' i . '.-'i 3 x. 3v wH 6* .Graaiiiq
VArij v3ria dc hoc i»irrtico.inachinamenco comrwcnti furtt i Qur fecretiorom-phi- Vtr£i ftltua
lofophantmmdogmata("cquuntLir,idomnin6ficripo(Tc putant . Nam Atber- cooficipof-
rum Ma^numcaputhommis,quodaniculacasvoccs perfedcc pronunciarcr>admirabili ^yj"**™
folertia confeciile alTcrunt; .f gyptiosquoq,variasftatua*conrcxiffe articulace quidli- c^cxpri-
bctpronunciantes, inOedipo noftro .£gyptiaco mulos modrs 'oflcnditnus , Nonnulli «"«cuiuf.
tamen id vcluti narurxlegibus contrariumrcpudiantcs ,fimile machinamcntum iicri mc3p'ut AJ.
poiTe minime fibi pcriuadcre poiTunr ; Alberti autem,£gyptiorumquc machinamenta bcra Magol
velfuppofititia ckfalfaria machinaraentafuiiTc ,vel darmonum opc architectata, eo ferc ^ffefcn»'-
modo,quoda?moncmoIimperoracuIa&ftatuasarticulata voce rcfponfa dcdiflclegi-
mus, aficrunt . Multi tamen putant ftatuam fieri poiTc co ingenio architcclatam, vt vo-
/ Qcj ces
Digitized by Cj(
306 Mufurp<e Vniucrfalu
cesaliquas artieulate pronunciet , ita enim adexcmplar naturc, laryngem linguamque
cxteraque vocisinftrumentaapptan poffcvt ventoanimata manifcftum articulatx vc-
cis erTcctum prxftet . Quicquid fit dc famofo illo Alberti Magni capite , coeterifque_j
.tgyptiorum machinamentis difputarc nolumus, fcdipfofaftoi(hufmodiprodigium_.
maxime in opus deduci pofle allcrimus , & ne vcrborum tantum ampullis id promittc-
revidcamunhoc loco ftatuara fabricaridocebimus , qux non articulate tantum ,fcd
& quoslibct fonos , cantufquc proferat ad quodlibet rcfpondcat , quaslibet animaliura
voccs affcclct,innumcraquchuiufmodi«»^ fane&»e>'J^*pr?ftct. Itaautcmau-
»"^ihT fpicabcris ; ln coclaui ABCD, in quod tubuscoch!eatus,in 8 pragmatia defcriptus>de-
•^ionei ». ducetur in E, vcl in verticali tubo S ftatua fiat ore oculifque mobilibus totoque corpo-
mulant . Il$ fitu yjtam fpjranSj qU? quomodo cofici poffit , in ftatica noftra Thaumaturga exprc-
feiTofuo temporc docebitur ; hxc ftatua certo & deputato loco ita conftituatur , vt tcr-
minus tubi ccchicati oris concauo prccisc refpondcat , habebiique ftatuam quidlibct
articulat£ profcrcntcm , perfc&am confummatamq,Nam h$c ftatua pcrpctuo garrict ,
iam voces humanasproferendo ,iam voces aniraalium ,iam ridcre & cachmoari; nunc
cantare,fubindc flere&ciulare, nonnunquamvehementilfimos vcntos exfufHaru; cum
admirationeaudietur . Cumcnira onficiumcochlcx publico loco refpondcat,omnu
vcrba hominum extra prolata intra tubum cochlcatum reccpta fefc mt: a os ftatuC; pro-
dcnt i Si caneshrrcnt, ftatualatrabit,fi quiscantaucrit,cantu rclpondcbit &c. Si vea-
*1 tus fpiraucrit,is intra cochleam fufccptus , vehcracntiffimos vcntos ftatuam cuomerc^
• cogctiVndeapplicataillififtulaludcrc vidcbituriSitubam ori admoucris,tubacIan-
gce,innumeraquehuiufmodiIudiua omnia ocailticanahscochlcatidifpofitioneexhi-
bebit. Videfch cma lcomlmi , inquocondaue feu penctrale ab omnihominum con-
fortio fecretum fit ABCD . Statua vero fit E , tubus cochleatus crallifiimo muro DE
mfertus fit G, orificinm tubi latepatensIHK,continget igitur , vt quidlbct in publico
loco,feuforoprolatumatqueintra ostubi collcctum, inconcIauiaftatuaE rcddatur.
Si vero tubum hunc cochleatum verticaliter dilponasjmeliorem effectum rcs fortietur,
iuxta ea qux in prxcedentibus diximus.Sit condaue aliud, vt in fig.ll. Iconif. XVII. pa-
cet » MN, in quo Statua S, tubus cochleatusOP ftatuc, ori inferrus,orificium patuluou.
eiufdem Tipublicum Epiftylium QR , hominum multitudinefxequentatura j quorum-.
vocesintra osT receptx in ftatuam deferentur &auribusaftantiurnpcrfecti vtprius fe
fiftcnt.vidcfigiuam>queinnumerasaJus horumtuborum difponcndorum rationej
fuggcrct.
Pragmatia X I .
Statuam ita conftituere, *w qualibct in modum Echonis
frolata vcrba, rcpctat .
TOta lie^c Cx loci fitu dcpendct pragmatia ; Sit conclaue A, ftatua intus conftituta,
tubus cochleatus muro infcrtus BC, e cuius regionc ponarur obiccrum anacam-
pticum D, co fitu vt ex E fcncftra conc]auis,dum vox emitt itur,illa ex D rcflexa tubum
cochleatumBingrediatur,&ficin modum gyrireuerfa voxftatuam tandem animabit,
dum verba c m ifla, mox fidcliter repctet , nemine quomodo id contingat , fufpicante .
Innumcra fimilia hifce inuentisludicra, & omnium opinione magica , confici poterunt
anacampticxartis fubfidio ,qux omnia ingeniofis Architcttis executioni mandanda^
telinquimus. Vctn fig.fcquenteapparct.
ANA.
Diq
Lib.IX. Magta Phonoedmptica: 307
ANACEPHALEOSIS
MAGIAE NATVRALIS*
S tatuam confia pojfe aio in tnedio aeris pcndulam, finos quoslibct tam
articulatosy qudm inarticulatos perfefttfsimepronunciantem .
MErito hanc propofitioncm anacephaleofin dicimus > ciira quascunque ha-
ftenusallata: funt rerum admirandaruru defcriptiones,hicvcJuti in epitomc . .
<]iiadam contincantur , Nam quod dicam certum & indubitatum cft,expcrimentoquc hbnca sta-
cuantum fieripotuit, mirabiliter comprobatum, dumftatuam videlicetconficipofle^j tu»Migic»
dico , qus in medio cuiufdam conclauis conftituta , vcl in acre etiam pendula omnia_.
pracdifta pcrficiat , ita vt aftantcs prodigium quidem loqucntis ftatuc. vidcre & audirc,
caufam tamen tam rcconditi facraraenti pcnetrarc nequaquam polfint s oculorura ob-
fcruabuut motum, Iabiorumlin°u$qi'e mirabunturagiiitatera, totiuscorporis vitam
fpirantiscompagcm cum ftuporcintuebunturi Vcrum quoartificioaut conditafit fta-
tua,aut quara abditam rr.otusfui machinationcm habeat^ncraodeprehendere potcrit,
cum ftatua in medio acris fit pendula, nulla rc fuicita , nulli canali contigua, nullis ani-
mata rotis ; fed artificio quodam pure naturali, & varia rcconditiorum artium combi-
natione conftituta . Neroo tamcn mc £ Jfa*ta polliccri fibi perfuadcat • quarcunquc^
promitto in crfcctum infallibilem deduci poflunt : Modum tamcn ( nc tam fublimiaar-
canarum rerum myftcria ac folis Magnatibus reuelanda cuiuis obuiafierent) con-
fultiusfilcntinfupprimenduduxi. Si verafunt, qua: dc Alberticapite paflimfpargun-
tur,diccrcm profe&d nullura in mundo ad limifc caput architeclandum practcrquaro-.
quod dcfcripfi artificium futK'rcflc. Tanti momenti res eft Ars combinatoria euius
loiius opc omnia mundi arcana panduntur , quicquid in qualibctfcientia abftrafum-*
&adirufabilceft,eruicur, quarn qui caJIucritj isinarcanarum rerum lnquifitionefcru-
Qq 2 tinio-
Diqitized by GoOQie
£c 8 M ururgx Vniuersditfuu Ajrtu Confbni & Difiom
tinioruro nihil fibiadeo claufumabditumqucciTercperiet, quodintim£ pcnctrarc,&
Aiiiuris facctc non valcati Latcnt enim omnia arcana naturxincertarcrumappii-
carione, ficuti ccrti & rcconditifcnfus fubalijs &alijs nominibus, quosquicruerefx-
licjtcrnoucriti/iaide hocillud Phocylidis congrucdicipoOe exiftirno.
f . 1 / i l\ if
_^ \ w \jk v * i - i *u_ i — ?.u_________i
: ;
^ — ______ __ __— __ __ _ __ ____ _____
MAGIAE CONSONI
E T D I S S O N I
P A R S V>
MVSVRGIA THAVMATVRGA,
S I V E
De omnis generislnftrumentis Muficis Automatis,
fiue Autophonis.
P R AE F A T I O
BSOLV T A'. Magia Pbonocamptica nibil aliudrt&at, nifivt ntoS of}?-
damus , qua r.itione omn\s generis inilrumenta Mufiia eo ingenio co;in-
nam pofint,vtfcipfit quamtibet reddant barmcniam ; Audierin hacpar-
. te Leftor curvfus abdstorumorganorum vocesojr omntsgener s fe ipfis fo-
nantijinffrumentJ fii>cna,concentum c impari trum ; An malium, vo-
lucruq, omnisgener's % oces cum admiratione perc piet, & qacjutlt.md?
(\rca hocnegotium mirum,r.irumi & ab htum tradpotuit, Lecior fincere
copiosi ac curiose traditum reptrietTvtam Mufurgidm buc decem Tecbnufmatis abfluemus.
PARASCEVASTICA
PROGYMNASMA I.
^Dc fabrica Camerarum Aeolicarum inifum organorum
hydrauhcorum .
Pragmatia I.
JEolias CameroA fabricari .
-__3iL.*» 'Tt_i.fi ^ityfcj.irwtyA -ih xup.ic^ » ,..y is. . ii ■ •
AEoliasCaracras vocamuscas qux cx aquarum lapfus vcnto fxtx, vehemcntiffi-
maseificiuntflatusomricmfoilium vehcmcntiam excedcntes. Habent autem
huiuimodi Camcrx maximum vfum in omni ncgotiofabnlijhicenimin ltalia pallim-.
icrrarijsofficinisad cudcndainftrumcnta,pcrpetuum vcntum fuppcditant. Organo
quo-
Din
Ltb. IX. Magia Phonocarnptica 309
quaquc hydraulico prxtcrquam, quod copiofum vcntum fuppcdirant , tympanum.*
quocjuepnonotacricum vcrtunt. Hisanimaliafiftitia omnisgcneris in voces animan-
tur, aJiaquc quamplurimaquorum in lcquentibuscopiofamentio fiet . Poflunt au-
tcrn AeoJu: Catncrx vanjimodis conitirui .
Primus modtcs , ^idefg. I I. m Icontf. X V III.
COnftruarur ex lateribus concauum receptaculum ciusformx,quani hic vidcs , In_^
fundoeri°arut lapisl raamioreus in poltriifimam lupcrficicni rcda&usiEx A vc- ?timu<t lJ1°*
110 'ii a r ■ • a - o r » dus conllru-
ro canalis ducatur connleatus AL. qunn A apcrtuslit, & infiain L. ita tamen par- cimcr*
tiLusAEcoagmcntatuSjVtaerintusconclufusnullumaliura prxrcrFcxitura inueniat, AcoI»« .
HabeatprxtcrcaCaracrain C epiftomiumaqux cxtradciiuandx aptum.In F denique
canalis cducatur aercm dcferens, vulgo/w/o icttto, habebifque machina.n finitam_,.
Aquacnim vel cxfonte velflumincpcrcanalcm A Kderiuata, fummo impetu intra_,
canalemcochlcatum (quidcbct habcrcfpiras valdc prxcipitcs)fe exonciabit; per quC-
rnagnaaerisconftipari concomitante copia ,dcJabcrurinpoliram lapidis I fuperficicm
magno impctu, fu.nmDque ftrepiru ; cx aquarum vero rucntium iu.pctu vehetncntc
& diffundcntium fcguttarum agitatione,acrintusconcIuius oppido agitabitur, qui-
busanguftijsconftri:rus j du :i cxitumparat,neceuninuenit, nifi per canalcmF. pcr
cura fummo irapetu auolabitinciftas ventis recipicndjsdcpuuras.& iic tandem pcr-
pctuus vcntusorganis pneumaticis fuppcditabitur .
Cur verd fpiraJem iyphonem adhibucrimus , cur politam iapidis fupcrficiem paucis
explico i Sciendu n igirur cft , aquam rucntcm plenam eiTeacre, iccumque deuc-
hcrceiufdcmin omnibuscatadupis maximam copiam ,cuiusrcj racioncm iattsdcmon-
ftrat fpuma copioil fi.ua inftar niuis, qn» cjuidcm niniiatiud funr,quam bullulxqux-
daminfinirx,omnesaercrefcrrx,ex quarum infinita mulrirudine& conftipationi^
aquacolorem vcluti candidum niueumque indu t. Hxccura itafinr,aquapcrcana- Curplusae*
Icxn AKdeducta moxacfeprxcipin lapfu inrracanaicm A Lanfraftibuslpitalibusva- «ige»"*-
. „ r .? r /r , • r 1 1 «uriuDOin-
rium inlinuaucrit ,ir.tra ulos va, t% repwrcufHpiunmu n qu >queacri:>gcnerabit,quod tmtuofo
in Cyhndraceocubo nonneret, in Jioc enim cum nulluui i.n >cjimcntu n mucniat, 'uimCylin-
fimpnciJapfu lrruens ,in laptdera I nontanrumaerislecu.,, dcuehcr, quam pcr dicrura "° '
canalcm anfractuofum i Aqua igitur acrccopioiopcr dictum canalcm concomitante,
in fuperriciem Japid.s 1 iummoimpetu ruct, ex quaruina jquearumquc part um difcif-
fionc ,nouusicmper ,& nouus acr gencrabitur, quiintra cccptaiuli concaujtttcm^
conftrictus,dum alium exitum non inuenit nifipcrF. per illum ,fummo m peruftjcpi.
tuque erfugiet . V t veio hic vcntus fit pcrpetuus , & ne rc ccptacu!um fucccflu tcmporis
aqua rcpleatur, hinc epiftomiuui C ordinauimus;per quod tantum fcmpcraqux cxo-
ncratur , quantum pcr canaJem toi tuoiumfuit Jutrv/m.ilu m , & lic tandem vcutus pcr>
pctuabitur.
Pragmatia I I.
JEoliam Cameram alio modo /abricare.
CVm eodcmtcmporc quo hxc fcripfi , Summi Pontificis INNOCENTII X.
mandato orgaui Jiydraulici in hortoQuirinalt conftitucndicura mihi commen-
datacffct, Aeoliam Cameraminfigni faneiucccftu cor,ftruiiuflimus,caquxfcquirur
ratione_j .
Erat longitudo fiue altirudoCamerx A H 5 vtfig. 1 Iconf. XV I II. <tWf/,pcdum,Ia-
titud. 3. ferc,ex Jatenbusconftrucla in mcdioduo tenebat diaphragmata CD & E I m
modum cribri pluribus foramimbus pcrtufa, paulo infra canalis G aquam aduchens in-
fcrebatur, inHeidcm cpiftomiumparabat cxitumi Aquaitaque per canalcmG. ma-
xi-
Digitized by Gc
j i o i&dujtop* Vmuerfalk fiue ArtU Confoni DtJJoni
vimo impctu ruens , vehcmcntiflimum ventum mox intus excitabat, qui vcntus nimia
humiditatc imbutus.vt puriorexirctficciorquc, diaphragmata illa in cnbri mcdium--
nertufa ordinata funt , intra ha-c cnim aqua: vehcmensagitatiorupta fradtaquc aercm
Lriorcm pcr A canalcm fubtiliorcmquc cmittebat . Verum cum poftea inuentum fit,
«ercm plus zquo humidum,interiorib.organi meatib.maximum dcmmentum infcrrc;
hincvtaeraquofus,ficcimmamconfiftcntiamacquircret,ordinauimuscanalemplum-
beum QR in hclicem contortura vafi S aliquantulum capacion m modura vrna:
crTormato infertum, intra vmam cnim plurobcam, & canalcm tortuofum illifus aer hu-
inidus,ita ab omniaquofuate dcf?cabatur , vt exfurnoinorganum deriuatusdicipo-
tuerit. fiouramciusin Iconiimoconfidcra ,num.i;Vrnam iTgnauimuslircraS.canalc
hcliccmfiue tortuofum UtcrisQR.vltimumonficiumZ,infcrituranemothcc^organi.
& hunc modum organis hydraulicisomniumaptuTimum repcn . Tradunt ali; aliosmo:
dos,fcd fere in omnibus nobifcumconueniunt.
Dcbet autcm Camera illa fituari in loco quantum fien potcft , ficcion , ita vt longo
canaliaquaintracam deriuctur , ne locushumiditatcfua organisomciat. Vndcnon-
nulIictiamlocoCamerarumfoIlibusaquaagitatis aerem mCameras dcnuant. J>ed
hifce ita primd dchbatis , iam ad alia progrediamur ,
Pragmatia III.
Aeoli* Camtr* alta conftruBto .
SVnt nonnulli ,qui Aoliam Camcram hoc artificio conftruunt . Ex Iateribus certis.
C^mcramcu iulcunque figur^promagnitudine organ, amplam conftruunr.cu-
^SSSSSSStSBBSn figura pcrinde eft, intra hunc, alium cx E fonnfecus intra
r.S,?m FC ^vmus pedisfpacioviqueadH deductum ; Eritquc fabrka perafta, aqua^
tubum FG vmu s pcdi ipa i ^ ^ *i ^ exubcrct; cxubera-
cnimperenm ubo E .11 ?P^"a tu,n fundum vafis CD gfcl ventusexcitabitur vehe-
tis vcro aqu* ^7;cxmPm3nChabeat, nif, per B. per hunc tubum le in Ancmoo,
^tSS^SSSSSSSSi xquo magnum & vchcmentem, » fine plussquo
fCnm,nm & d ebilem aerem • Vua enim continuo intra Cameram crefcet , donec tota
SSSSS «ua SaSepi&miumldcnuocuacuatur. Mcliorcs kaquc hocprc-
,rapleatu ,quarep^ duabu$ ctdcntlbus pragmat.js
5ntC , IXlZ it ^accommodarctur , vt aqua intra vas colictfaal.quo viquc aicen-
tSSStm ttXl . Sic cnim fcmpcr xqualem aercra
jKSusT^mq^ue modus tradendus cft , quomodo cundcra amficiali
induftriafollium opc intra canalescoaclum contmuare pouimus .
Pragmatia I V.
yentumfer foUes ferfetuum froducere in ordine ad
organa hydraulica,
PErfoIIes ventum in quemcunque remotum locum hocingenio deduccs. Sit prirao
fontis riuus K percnnis,i//« fig.IV .frtctdentis Icomfmipatct. cuius opcin errc.tum
dcduccspropofitumtuum. plantctur iuxta riuuluraloco organo bydraulico cxrruen.
Digitiz
Digitized by Goo
•4 . M
1»
Ltir. IX. Magia Pbonocamptica. ju
do idoneo arbor CD. cui in R tranfucrfum lignum ita infcratur, vr in R furfum deorsu
vclutiin polo moucn poffit. Dcindc fiat lota NO hauftris fuis inftructa, cuius axis pro-
longatus incuructur ca prorfus rationc, qu$ in figura apparct, fukro M ita infertus, vt
in eovclutipolo gyiaripouit : fupra hunc lococommododuofollcs pondcribus in-
ftrufti inG&Ffirmentur, quorum manubrijsalligcnturdux haftx,qux intranfucrfo
JignoABinpunftis A& B ita infcrantur, vtlibcri intraannulos moucri poffint; in E
quoque extrcmo traiucrfalis ligni alia hafta LK demittatur curuo manubno in K ann u-
lo extremoK itainferta,vt Iibere intraaxemKcurrercpoifit. Hisprxparatis, AquaK
dumlapfusvehcmcntia vcrtitrotam NO jrota vcro&axcm & manubrium curruum-.
MK vna gyrabit,cui cum in Khafta inncxa fit; hac defccndcnte vcrfus inrcriorcm partc
manubrium KE cui an ncxa cft, vna fccum trahct lignum tranfucrfalc AB . hoc vcrd dc-
fcendente vnusfollis frilicct G nccciTari6 clcuabitur, altcr vero F dcfcendendo afcen-
fum fbllis G pondere fuo M, promouebit ; afccndcnte vcro manubrio K, hafta follcm F
e]cuabit,3lterofolIc tum pondere G , tura hafta prefTo ncceflario dcfcendente , &
fic altcrnas vicesperrennabunt. Ex pr.flura vcrofollium , acrin Camcram Aoliam—
violenterintrufus inde pcrCanalesquocumquclibucrittandcmdcriuabitur. Quivcro
follesraultiplicare volucrit ispcrmulta manubriacurua diucrfimodc difpofita inerfe-pft£„re3fno
ctum facilc dcducct,i/ infigura V.d\3iUmifmi apparet , in qua quatuor follcs ABCD
ordine vnus poft alterum axemEF, 4inanubrijs KIHG inftruftumcleuans,ingen-
tcm vcntura excitabit; Aqua enim viua rotx F illabens, monct axem EF . Manubria-.
cuiuahaftisfuivniufcuiufqucfollisvccticorrcfpondcntibMs ,pro fitu manubriorum-.
follcs nunc elcuant , nunc deprimunt ,fedfigura melius rem ob oculos ponct,quam-.
cgomultisvcrbis explorarc^ .
Vfushorumfoilium vanus & multiplex, hifccenim organa animantur, concentus
volucrum inftituitur', rcfrigerantur conclauia ; varijmotus iuftituuntur , de quibuspar- vfjs follifl.
tim bic, partim alijs locis DEO dante dicetur .
Pragmatia V.
gkiomodo ordmandum primum mobile ad infirumenta chordofhona .
fiue fidicina incitanda.
CVm inftrumentachordisinftru^ainimici.TimumJiabeanthumorem ,Iocifquc hu-
midisfi ic notab li detnmentodiuconliitcrenon poiTint; Artificcs alium modu
inucncruntdulainftrumenta incitandi,ccrtas pinnas chalybcas fingulari induftrii-. Pioninim..
prxparant longitudinem habcntespoinftrumcntorum magnitudineratam . Has cy- Jjjjf1***^
lindris, &Tympani» inclufas tcndiculis intra cylindrum conglomerare folcnt ; ex
quorum violento ftatu continuoquc niiu cylindrus , vt vcrtatur neceflc cft , adeoquc-/
eundemcffcftumprxftct,quem cylindri aquiscircumadti&in prxcedentibus deicn-
ptiieftque artificium paffmi notum , Artificcscnim horologiorum rotaroium omnciru
feremodumdictismachinisinducuntper diclas pinnas chalybcas. Hx itaque pinnx
cylindrisinclufx,tantara vimhabcnt, vtingentium pondcrum potcntix xquan pof-
fint ; Verum cum dc hifcc corumqucfabrica in ftatica noftra vniucrfali,trattatu dc ho-
rologijsrotatiscxpfofeiTotradcmus, hicfufior efle nolui; Quicunque maioremharu
pinnaru notitiam habcrc defidcrat,is interira coiulat horologiarios . Siitaqueloco rotx
NO figurx in pragmatia 4 defcriptx,cylindru ditfislaminisfeu pinniscbalibcisaniraatu
pofuens ; is folles G.F. pcrcuruum manubriu m K xque facile ac rota N O cleuabit; ctfi
non motu xquidiuturno . Motus enim pcraquam pc rpctuus, pcrpinnas verd tantunu,
infumct tcmporis , quantum duratio foni organi rcquifiuerit; Habentautem hse pinnx
duplcxofficium, nam &folleseleuant,&cylindrum phonotafticum ad fymphoniam
cxhibcndam circumagunt , vt in fcqucntibusfiguris cluccfcet .
Pro-
Digitized by Google
Si2 &MufurgiAP'Hitierfalid
Progymnafma I L
Cjlindrum fhonotaclicum conftruerc .
VT organafeipfisfoncntjopuseft vt palmuljeabaciharmoniciharmonicc prema-
tur.harmonice autcm prerai non poflunt nifi manibus>aut aIiquo,loco manuurft
palmulas premente, vt eft v.g. cylindrus dcntatus, cx huius cnim gyratione dcntes bra-
£'« p?ono dvola palmularum trahcntcs , barmonicu fonum cfficiunt ; Quomodo igitur huiufmo-
taditus? dicylindrus conficiatur, quomododiuidatur ,& quomodo dcntibus fuis inftruatur ,
mod6dkendumcft,Confiftitenim in huiusprarparatione, diuifionc,applicationc_-»>
quicquid rarum,occuituro, &fubtilcinncgotioautomatum occurrit,itavt finehoc ni-
hil rcclc&cuui ingcnioconficiatur . Vocamusautcm cylindrum phonotaclicum ,co
quodin eadiuifioncharmonicacantilcn^fummafolertiaordincntur , vt in fuccelTu o»
pcris patcbit .
Paradigma I.
Cylindrum fhonotaclicum harmonicedelineare .
OLn-J«-" • • ^3 t.i^. •»• i s •v.f* ,r '—Mi y
CYlindrusphonotaifticusdupliciter confideraripotcft, vel in modu columnarfigu-
ra oblonga,vcI in modnm Tyrapmi militaris; vtcrquepropofito noftro feruir<^-»
potcftjCylindruscoluranarisfcruit cantilenisbrcuioribus i^,ao,aut3o.tacluum,facit
cnim circuitus brcuiores, vtincylindro Aapparet; Cylindrus TympanoidcsJXfcruit
cantilenis longioribus , habct enim circulos multo columnari ampliores , vt ex figura_»
patcti Vtrumuis ad tuum inftitutumfacicntcm fcligcre pcrcris. Sit igitur Cyhndrus
quifpiam dicTra rationeconcinnatus,tanta?amplitudinis,quanta cantilcnis i-fmenfura-
rum fiuc tactuu m tcpori exhibcnti c6pctit, ita infra Abacu palmularum fiue Taftaturam
ordinatus,vt longitudo cylindri,longitudini abaci rcipondeat,in tot cquas partes fiuc
circulosdiuifus, quot abacus palraulas continet . ita vtpalmulisfingulis,fiuc taftis, vt
barbarc loquar, iingulc refpondcant in cylindrodiuifioncs circulares.
Pofito Cylindro & dicta rationcadornato , fcliges tibi cantilcnam pulchram & inge-
nioiam, 14 tamcn mcnfuras tcmporis non cxccdcntem, quani in fuas voccs refolucs,
fingulos taclus diftinguendo lineis, & numcris tacluum in caice vel fronte additis, vt in
fcquentiparadigmate patet,in quo primo cxhibereviium fuit cantioncm fimpliccm,&
maioribus notis cxprcffam, vt a fimplicioribus ad perfecliora aditum faceremus , Can-
tus tamen voccmaliquantulum diminuimus,vtcxemplum habcrcs,ad notarumfacic-
dam diminutioncmincylindro ponend.irum .
Hanc
Lib.lX. MagiaPhonocamptiea; Jif
789 IO II 13 I3
1 Manccantilenam velimmediatcin Cylindrum transferre poteris; vel feorfimin_»
chartapriusdelineare,hocvtiraciIiuseft,ita tota compofitionemracliusveluti in plana
cylindri fuperficie exhibitam ob oculos ponit.
. Hocitaqucpatfo procedcs; Przparabisprimocbartamfubtilem tantx magnitudi-
nis, vtcharta totiuscylindriconuexamfuperficiemprxciseadxquet; quod fict fiap-
plicationcfupracylindrum cxacle fi&a amplitudinem eius prius perfecte menfuraris.
Hoc loco quoque vti potens Geometricis artificijs , vidclicet dc luperficiebus corporQ
conuexorum in planum deducendis, qu:c fufilfune in Artc magnalucis & vmbrx fol.
318 delcripfimus , ad qua? Le&orem remittimus .
Sitigiturfcquens quadratum ABCD, dato cylindro phonotaclico cxadiflimecom-
menfuratumi Inhocpraecedcntem cantilenam hoc ingenio transfcres. Diuidc AD
latusm 36. arquaspartcs quotvidelicctabacusorganiclauiariuspalmulashabet,duca-
turqicx (inguhspunclis diuifionis latcris AD.lir.ec parallelx iu latus BC ideft bafin qua-
dratiVcfcrcntque h$ linc^ fpacia»intra qux dcntcscylindri,fin°ularum vocum in aflum-
ptacantilcna notis correlpondcntcsponcndifunt . Deindc latus ABitcrum in 1 5 par-
tcsarqualcs diuidatur, ducanturqueex fingulispunttisdiuifionis lateris A B linecj tra-
fuer£einIatusDComnesparaIIcl^,rcfcrent enim fingula fpaciavnumtempus, fiue_>
Jt r men-
Digitized by Gooole
jgjf &dufurgU VmuirfalU
menfuram auttacluffljquemadraodum numcrilatcri A Badfcriptiindicant. Porro fin-
culahxc lpaciata£uum fiuc mcnfurarum,fcu temporum ,iterum in 9. xquaspartes di-
uidc$,fifuSs in cantilenaexhibercdefidcrcs , fi lcraifufasin 16 xquales partes diOa-.
fpacia diuides , fi notas tricaudatas celcrrimi motus , quorum 3 2 vnam mcnfuram con-
flituent, exhiberivclis, vnumquodquc tattus fpacium in 32 xquaspartes diuides,& fic
in infinitum iNosad confufionem vitandamhic vnom taausfpacium tatum m 4 cquas
partes diuifimus; quarafingulasdenuo bifariam mentc diuidcs,Craticulato itaq; difta
rationcquadratoCylindraceo, fpacia notis corrcfpondcntia ita detcrminabisi bafi
cxordium dufturus .
<J)ehneatio fiue translatio cantilcn* in cylindrum fhonotaclicum .
CVm in bafis voce prima nota in G fit femibrcuis, vidc in fronrequadrati intcr da.
ucs , Jiteram G vel g. dcindc intra parallclas vnum taftura comprchendentes,du-
cas lineam intcgram,ita taraen,vt non integrO fpaciu g a cxpleat, ta£tus,cum enim linca
fccud i fpatij initium ftatuat fecundi tac-tus,primi taAus finis m ca pr^cise ftatui no dcbet,
fedaliquantulumantcvtvides. Iterum cura inbaficantilcnx fecunditafosnotxunc
duc minimx integro tempori xquiualentcs , & cadcm clauem, vidclicet Cpoffidcntesi
intraidcmfpacium^quadratiphonotaaici,aImea raclus fccundi ordiendo vfquc ad
lincam 2 & 1 lineolam dctcrminabis, qu? referr minimamin g,5c deinclealinea 3 intra
fpacium vfque ad Iinea 4 & jaliam lincam priori xqualem determinabre, qux rcfertalia
minimam ;&fic duos tatf uscomplefti . Votrb cum tcrtijtaftusnota? iterum minimx m
cantilena bafis pofitx fint in a jillud* quxrcs in fronte quadrati phonotaftici , & mtra
fpacia 3 taftus, lineas duas minimas refcrcntes deterrainabis, vt pnus. Itcrum cu quarti
tactus notx in cantilena bafis fint iter u minima cu pu&o & fcmimimma m g pofitx, cas
prorfusordinabis intra fpaciu quar. taflus r correfpodcs,vt in fccuditaeuis notislecifti.
OuintitaclusnotacuGclaueobtineat,&minimaiit,intra quintiraAusfpaciuquadratJ
phonotaftici g correfpondens ordinabis,vt vidcs . Eiufdcm vero tadtusfeques nota in_.
cantilena bafiscum minima fit , &/clauem obtincarm frontc quadrati clauem/qu$rcs
&mtra quinti tadus fpacium a tertia linca vfque ad 4& ordinabis diitam minimaatL-.
Iterumcum6.taftus nota fitfcmibreuisin E pofita. mtra columnamE quadrati in-.
fpacio 6.taftuslineolam deterrainabisapriroata,ftus linca vfque ad 4 & $,eodempa-.
Clko fcptimi tadus notam in D pofitara detcrminabis in 7 taftus fpacio columnx aD
Drima 7 taftus linca vfque ad 4 & hhabebifquemediamcantilenamperaftam .Por-
r6 8taausnotacum paufam minimc. prxmittat, in 8 tatfus fpaciominiraxcompe-
tentc omittes lmcam; ctira vero nota huius fpaci) minima fit & m d pofitaiintra medjurai
8taftusfpaciumminimamalinea 3 vfqucad 4 cx \ ordinabis. Prxterea cum nonus
taftus in D 4 fcmiminimascontineat, radiaofpaciocoIumnxDcasiupcrfogulasu-
ncasdeterminabis,quircfcrent4 femiminimas occupat cmm femiminiraa fcmper*
fpaciitadus noncomplctam,vt vidcs; Itcrumcum 10 taclus fpatiura contineat mini-
mam cumpun<3o,in D. & femiminimam in b ; .llasintrafpaciacongrua Cylmdritra-
sfercsivndecimi taftus not? funt duc minimx in C; duodccimi vna lenubreuisin DkIc-
cimitertij denique tadus nota finalis, cuiuslibet temporis in G i quas omncs in appro-
pnata fpacia Cylindri transfercs, & habcbis quxfitum, vt figura Cyundrnn quadrata
fupcrficiem extenfi, darc docet .
CyS*.
Dig
Lib.lX. MagifPkmocamftica. * * sis
IIMf | 1*1«
i. • a
CyUndrtu Phonotatlictu in flanum froictlu4} vnacum dcrmum
A harmowca dilpofiftone :
Txemflum.
'KTOhfccusinalijsvocibus AIti& Tcnorisprocedendum e'A jF.ft cniir. mom..',>u:
i^l vnaopcrandiratio;Verum cum fuprcma vox ftudio diminuta fir, & daufiVIjs
aliquantulum ccleribus fit inftituta,guomodoill?intra quadratum phonotacticurru
transferantur,paucis hic oftcndcrc vilumfuir. .ne quicquara fuperflt,ijuoc| dubjum ali
quod moncrc polTit .
Notaigitur fingulasfemibrcues noras totumprope vnius taclusfpacium in quadraro
phonotadtico occuparc ; Dixipropc,quia non totum fpaciumexplercdeber, vr initium
dctur fccundi taclusnotar; Minimam vcro occuparc fcrcmediara fpaiifvnius t^Su>
partem,femimimtnam vero^fere fpacijvniustacTtus partem.fuiam ;femiFul u . eVnio
-^.difti fparijpartcre,& fic dc coeteris j Cumigitur fuprema row-aflRjmpte;canri4e.Kr iv.
R r a celer-
Digitized by Google
3 1 6 MufurgU Fmucr/alu fiuc AtiU Confow Diffbni
celcnimisdaufuliscxprdla ,ita eas quadratojnfercs. Cura prima nota cantusfeuu-
breuisfit pofita mp.qu.vics vltimam cfcntWn-8 ifrltonM tjua^^ oxeUfre^tc^rfci »
nri m r\ \r\*k r \r\ hn 111 C C r\\ t\ r\\ t\ w\n wkli r»i* i .It^ i»nL.'H 4*»« __ > j* _
_ reipondentc r.jvej quod iucni cit
cij taftuspartcmfete occupantcra^cuni vcro prima/ufarum in^pofirafiF, qB^«.
namg,ibtoue in fccunrio lpacio tatfus in fecundaJinea JincoJarrrtac ; ^at rcm fpm
rtusvniusfere acquautera , fequcntcmruiam in<i,rcfercs itneolarncolumna afa
foatijtaclusin mediofctundiipatijordinatara,& ficordine iccundtHn notarui
luraWogrediermdonec omnes notasfingultslocisin quadrato cViiefcondcti
tcinferueris; procfibitquc quadratutn phonoraJticutn pi.rctdens, inquo quccuuqi
hucufque dkta funt,prxciseexhibenti»r. QuarciJIud cum pr$cedcmc cahciJcna fe-
dulo vtconfcrasfuadeo, Exhoc cnim vnicoparadigmatc nul^ncgotio alia nmni* ,
comprehendes, •
Diuifutn itaq, Sc prfparatum diforatioricquacTratum phonorafticuincyiindro cir-
cumduces,verctiamtotum eidernagglutinabis. Hocenim peratfo, dentcs ferrccs
cylindro mfiges iuxta notas in qoadrato peHineolascxpreflai . Semibreues notxdt-
benthabercdentemlimatum politumquc tanta? Jongitudinis.quuiitacfllineoIaeuirL.
reprarfcntans . Vcr&m hicdcntesad mciiorcm rtrutri inteiljgentiam apponercvoJui-
o mus. Areieitfciiubrcuera,bmmimam,cfc4xu^inimam ,draiam,cimifufam,di-
J bent autem omncseiufdem altirudinisextracylindruit emincrcpcrfe*re cqualicate .
Confiftit enim inboc nczotio totins harmoniar perfetfio . Cum ttirur lam in cylif
drolongitudinesloCaqucfingulorumdenH^^
faciendu cft, nifi vt detcs prjuspreparati& aifabreFarti tingulisfuisiocia ritc inflgalur .
& babcbimus cylrodrfi oranibusnomeris abfolutum ; Vidcs igiturquomodo promoto
manubrio cylinori totius fimul cylindrus moucatux , mutcturoue, palmulai um ferreis
linguisfempcr immotismanenribus. „ '!/£,' .
Si quis ycro ingcniofa prarludia, jjuas Toceatasy imc Kicercatas vocant, in cylindrum
phonotafticumtransferre veIlet;UcylindrumampIiorcm conficiar,too vidciicettem-
porum capaccm apparet i cuiufmodi Jitc vnam apponendam duxi , aGalbare Kerll , Sc-
rcniflimi Archiducis Leopoldi , Mccenatis noftri munificcntiifeniyOr»ana?do jjvtufi-
co eximio compofitanr, in quatanquam iri idea quadam cJucefcit aJjfeJutiflJmi hui«f-
modiftyliratio,digRiflimaproindequamingeniolusopift\ tum in auttfmatisai tificiobc
concinnandis , tura in Organisinduftria manu exhibcat .
R iecreata in Cjlindrumfhonotatlicum transfinnda . v
—
•— »-»^ . •
— — _. —
—
Dig
Digitized b'
Digitized by Gc
Digitized by Google
jjid» MuJurgU&nhterJkfofiue Art&Coxfbni & DiJJani
undcm cylindrum transferri
mm . H —
|
6?uomoaojpiures cantilc
"J^lOtOiiiiyaim^ ^cuQllzauiy^Qdram plurcs.untilenastransfcrri poffe , quanto c-
jL^j itct cojirmra latiota tatoplures cantilcnxin ea
colIOcAri poterut,\ G. fi ipacia fuCrintkt»*»»-l»ft»s Afl>poterunt in cyjin Jro 8 diucr fc- ci-
"filif na> pdTnlT 'Cum erfim"nh"guTa fpaaaTffhTajqiTilia , &7h bclopartcs aiuTfa,fingularum
cjiioc^iejpalimjlariini in taitatura argani cxtrema: fcrreje Iingua',dente!> cylindriapprc-
hen^t^vntipacio-i^^r^pondeburttjd jrft vnidictarum S partiuni ^p.Micanpojfunt;
" c cTtum'.ett £cantilciasirij^ poni-p©_S-.--Atque canrokcau u m cyl.iM-riaxis cxtra_*
'prormncredcbet^ri rch crcfTatdiuifuffTlcjTior partcsfpacium: Yerum mcmemrncarn
cxkjjucntifigurai-cijjusca^ics.
Sint ioitur fpacia Ab76Y & i /- lp ac ia c> lindn ocru partia llteris c d e f g h i k figna-
ta Dcr tolura cylindricircuitumcontinuata ,&tnbusclauib_sbquad. CD reljjonden-
tia-Nosenim oftupartialoco 36elcgitn«, ncfiguraplus arrjuoextenderetur. Cum
iaiturvnumquodq; fpaciura octopartium vnicx 36 dauibus,id eft vni palmular 111 ta-
ffatura.quamhicX.literaf^
Lcrcnam vltima in fulcro TL, palmulas Xin omnibus fpacijs oflupartijs cyhndn im-
mcdiatc fupra chucCpromc^miuAtxorjfidcrantiapparct. hcrumpromotomanu-
brioTfupra crenamM in chftcrmanubrio, dicofcrreas Iinguasin cxtrcmrtat- palmu-
larum X noniamampliusfpacijsC , fed fpaci)s d refponfuras^confequenter locusda-
bitur pro fecunda cantilcna . Porrofi manubrium T fupra fulcrum TL in punfto N fta-
tueris,fcrrccUn«uxpalmularumXnoniamd fed crcfpondebunt,&confequenter da-
bitur terrix cantilenar iocus. Hoc pafto promoto manubrio fupra rehqua pun__L_
n o p. q. r. f. palmula: x nece£fari6 locum mutabunt , nouaque femper & noua vfque_-»
ad 8.patcbunt in cylindro fpacia applicandarum cantilenarum •
Paradigma II.
Quomodo cantilenam aliamb moUi fignatam transfirre fojfts
in eundcm cylmdrum.
__.- i IX,
Vomodo vero nota-fyncopati-transferenda! fint , & mollis cantus liarmonicx
conftitutioncs,modovidcndumcft. Sitigitur transfcrenda m cylmdrurn__
pno-
Digitized by
Lib.lX, Magia Phonocamptica . j*i -
phonotaclicnm fcqucns cantilena;opcraberis prorfuseodem modo , quo in prar*
ccd-cnti faclura cft ; A cantu itaque exordium duclurus itaprocede, cum cantus primo
loco habcat fufpiriura>nullam ln cylindro phonotaclico diuifioncm ad i partcm tactus
£xcias;cum vcro prima nota fit minima, & in d conftituta, in columna ^lineam dimidio
taclui compctcntcm ordinabis poft } ipacij partem , ba*c enim notam lyncopabit ; al-
tcram vcro notaminc conftitutamdcterminabisin columna r , ita vr j partcm primi
ta£tus relinquasinprimo fpacio.altcrum vero rainimx medictatem dctcrmines in a
taclus fpacio. & fic ordine proccdcs in reliquis fyncopatarum notarum clauibu* appro-
priatis . Secundam & tertiam voccm pari indultria cylindro inferes . Qu * omnia ita_,
exaclc in fequenti quadrato phonotattico traduntur. vt exfola notarum cum dicli cy-
lindridcntibuscomparationc, quoroodoprocedcndum fit ,addilccrcqrjeas. Quie-
nim prxdicta pcnitius comprchenderit ,hjc quoquc nullam prorfus difhcultatem ha-
bcbit . Nota tamcn , hic in cylindri phonotaclici clauiario clauem Afcmper molli figna-
turx rcfpondcre; & in taftatura palmulx nigrx tcrtio Ioco competere . b vero quadratu
durx rcfpondere fignaturxi& quintx palmulx albx competerc . Cuicunque autem_.
clauihocfi«numSadiunftumrepcreriSiV. G.cX>dX,fX&c. indicabunt ca fcmi-
toniorum ledesin palmulisnigris,di<ftisclauibusfignatisi claues vero fimplicitcr po-
Ct^ , daucs albarum palmularum in abacoindicabunt .
T ' rifhoniumSyncofatum in Cylindrumphonotacltcum
transfircndum .
7 8 0 M II 1» 13 14
Sf Cyfa-
J* 2 M ufurgU yntuerfalis fiue ArtU Confoni $ DiJJont
I f. -
— •ffft ni O r 1 1> * f^f%#ft i-i*iw< i t / ■ Ai TA *rt * 1^5o 1 3' 1 * * - I ^ 1 1 * H C i l ■% i ■ «:***■ * ■ n * * —
Cyltndtu* PhonotatJictis in flanum froietlus , vna cum demium
harmontcadtfpofiitonc , qua fracedaitu trtfbontj .rvoces,notarum
fttu4> tcmforum menfura exatte mdtcantur .
rcrssaa
tmuaan
P/GtMBLJMMH
n ti
isi
11— T9
<^muishoc.triphortram vtinj-TXCcdcnti^^^
u4|it£onipoiTit >npsta»pen euitandje <. ()ii^^^«^tfa7c|>aratu!iT^9m4^atum '4y&th-
draccje fupci ftcjcuocigi uum urdmAJJtfir.Ui . <?1^
hilampliusrequjrividecur , nifi notarumindicloquadrato per variosapiccs,notarurru»
valbricongruos-exhibtwnjm infpe^kr, &afftdju m a4iici-i>ctjilacio,ita-vkl«s
han^rvman) notam " Tninmu;n4itj g |t r .loiu m miniunj jt-quu alontciiiccderc i ViV
■debis qu"o^tfe!jr2Iquasduas vocc^^naifliljpaufi:! vrmi..nima5 xquiuateri^busi iynco-
patiytjcincjpcxc.«Siilco!ereliquist Qufjmcljusiinjjuloium aifiduoe^minfcquam nuil-
tis v^rborum^mbagibusinnotcfcent.
Para-
Lsk. IX. Magia Pbonocampttca $t$
T
JL
m Paradigroa I II.
^uemedo minimt valoru not<e cylindro tnfri fofstnt ,
HAbetharc diuifio geomernci tanram vtilitatem , vt nullus eaui manuum artifi- '
ciofusJudusattiogerc poflit iNam omnesvel imag-riabilistempons diminutio-
nesitaperfcifteexhibere poteft ,vt nulla notulaauditum ctfam quadncaudata fugiat :
Veriim vtLeAor Mufurgus , in quofe exerteat, habcar, hic aliquas 4'mmutiones pone-
rausjOioduraquefirouloitenderous, quomodo exmtylindrum traasftrripolfint.
Quadratum Phonotaclicum .
Teretifmosjeu Dtminuttoncs notarum, quasvulgb ^Trillos
(tf Grupos vocant exacla dtuiftone continens .
J.Tartus.
U.TacYus.
III.Taaus.
Tcretifmosfiuedimioutioncsnotarum fequentes notccxhibent, quas oh inopiana
notarum tricandatarum fiue quadrifularu, omnes bicaudatas fiue femifufas pofuimus.
ne taracn mufurgus in errorc' mcideret , fingulis claufulis valo rc notaru fuppofuimus.
S f x Tsem-
3 ijf MufttriU V mucrsalu fiuc Artti Confbni Difiom
Exemflum dsminutioriU nolarum, infcmfusis & quadrijusii.
j Quadrifuijr.
T hofce reretrfmos m cylmdrura transferas , vnius ta&us.fpacium in j a partes di-
uidcs ,tor enim notartrrcaodararvnam rcmpustaclumue conitiruunt,deinde_j
opcrabcris,vtinfcqucnticxcmplo&(ftueiTevides,inquo duorum tacluum tantum di-
fpofitionemreperies. Si vero vmwopori lOiHKxreiponder^nuvt i»,bicaudatis feu
femifufishr , tumvniustaolusipacium in 16 partesdiuidcndum eiTet . Si vcrovnitem-
pori 6*notx refpundcrcnt vt in tricaudatis fit, tem finaula tacluum ipacia in $4par-
tcsdiuidendaforent ,& deindeproccdcndum iuxratradita & ficininhnitum .
Coniedtarium .
EX hisfcquiturnullam tam celerem notarum motionem excogitari poiTc , quae
huius pragmatic. opc exhiberi non poifit ; ac proindc illuc , quo nullum manuum
anificitJ,noftmmautomaticumartificiuin pertingerepotcrit, nequc vllus in mundo
Orgona?dusrepcrictur,quifiniiIequid manibusaiTcqui valcat .
Paradigma I V.
§uomodo ^TrifU , fefquialtcne , fimilefque temforit frofortiones itt~>
cylindrum fhonotatluum tnduct pofstnt.
CVm perfe&i temporis motioncsfcj>ius in harmonicis occurrant , carumque non-
nulljefint,tam difficiles vtvix, etia cxprxftahtifltmisMuficisfinr, quieas nondi-
camcantare,fcdnc inftrumentisquidcm fonarepoffint. nos hic oftendcmus
quirarionecylindrusdiuidcndusfir,vtipiarum raotioperfcftiiCma cxhibeatui, ciim
nihil adcd in v^iaerfo Muficar thcfauro abfconditum fit , quod phonotadica noftra di-
uifio non roanifeftct . Sir igitur paradigmatis loco fequcns cantilena in cylindrum-,
transfcrenda. NotatamenLeflor,noshicrtiplam accipcre lato modo pro quahbet
proportione'tcmponspcrrcfti, in qua tres minimar vni minimx tcmpotis imperfirxHi ac-
quiualent, noluimus autem hoc loco reconditioribus tcrminis, vti nc artificem termi-
nis non intelledis intricarcmus , dicuntur autem tripla? vulgo, omncs illc catilenx qux
numeroshofce 3.3ut *.aut { prcfixoshabcnr. quorum gcnuinam rationem>& vcram
notitiam cx/librohaurias , ad quem ftudiofum Lcftorem remittimus, vbi quicquid
circa hocne«otiumdefidcraripoteft,tra(5tatum repcrict. Sequenscanrilcna cft um-
plicij Todcichi Vcroncnfis, impiefla Venctijs anno i6i7.inqua Author tametfi mul-
tos crrorcscontramuficafprarceptacommiicritiquiatamenad noftrnm propofitum-
facicbati nos cam quantum ficn potuit corrcclam, hic apponcndam duxiraus •
.1
Pro
t
LiklX. Afdgxd PhonoekmfHcd . J2f
¥ro Irtftrumemii Automatu ':
Digitized by Google
J 2 6 oMufurp* J^ntucrfalU fiue ArtU Confetn $ DtJJoni
E25E
=5: i^:^rir-|:|:qz|^zgr:|:g
Hanc Mclothefiam in cylindrum tranflarui us, prius finguU taftuu fpacia 1 n trc«svcl 6
vd iz xqualcs partes,fi diminutionibusiocari vclis diuides,feruietq, \ parspro minumti
Iprofemiminimis & JLdeniquc profufistripl^ ,vtinpraecedenticxemplopatet.
OccurruntvcrofubirKktripJ^tamingcniose fyncoparc, , vt oppido pcritus cantor
fit,quieasautcantareaut fonare poffit , hafce tnplas cadem facilitatc in cylindro di-
fpones ,qua pr$cedentes , &fic fiet , vt nihil tam intricaturo aut perplexum m mufica..
fit ,quodautomato hoc phonotaftico cylindro non cxhibcatur . Compofui ego non
itapndem fpcciminisgratiahuiufmoditrijplam raeris fyncopationibusita exafpciatam
vt Mufici Romanietiam perittffimi non nili poft magoasexercirationes tandera vix illa
cantarc valuerint . Gallitamcn hoccantandi genere excrcitatiores, cxa&e nonfine
confufionc aliorum eam concinuere i quam in 7 Iibro exhibemus .
Siitaquc pr.vcedentem cantilenam temporispcrfedtiin cylmdrum transfcrrecupias
itaaoc.cumduepnmx vocisnotxbreuis& fcmibrcuis in a conftitute. vni ta&ui rc-
fpon2eantiqu?rcs in cylindro primo clauemain frontc quadrati , dcindc probrcui ,
lineolamintracolumnam^in primofpaciotripartitoapphcabis duastcrtias fpacij pri-
rai fere occupantes,-deindein codcm profemibrcuiahamappIicabislineolam,tertiam
ferc diuifioneraimplentein i Atin fecundo fpacio , lineolas applicabis notis fecundo
tactuirefponderites,vnam vidclicct profemiminimain columna ^infccundo fpacio,
dctcrminandof fpacrp, deinde i ferepartcm fccundi fpatij pro punftoj dcinde pra mi-
nima,inrconftituta,infccunditaausfpacio,in mediofccundxlinex didifpatij vfquc
ad tcrtiam lineam; & dcpique pro femibreui in f conftituta , in columna dauis/in lc-
cunditaftus fpatioatcrtiavfquead quartamfcrelincam,initiunuerajtac5uslineolam
determinabis, & habcbis loca pro dcntibns cylindri , lh fecundo fpacio dctcrminata_» .
Tripla
Lib.lX. Magia Phonocamptica.
Trifla in Cylmdrum transfircnda .
3*7
' *
' -h
1
-SUSSSSSSES-
Digitized by Google
MufurgU Vmuerfalu ftue ArtU Confom^ Dtfjoni
Paradigma V.
Chromaticsu & Enharmonicas claufulas in cylindrum transferre .
CHromaticu Enharmonicumq; genus tam difficilc ac arduum cft>vt multi Mufici non
dicam lliud cantarc aut lonarc , fed nc quid nominis quidem fit , pcrcipiant , pu-
tcntque paradoxum elTe muficum > & cantatu a <A'pa-w»ifatcor & ego rci difhcultatcm,
cum cnim fubtilifsima intcrualla habeant hcc genera,vix ficri poflc vidctur , vt vox hu-
manatam fubtiliaintcruaJIa exafte &diftinclecxhibcat. Ininftrumcnrisres ahquan-
tuluro meliorcmfucccflumfortictur,quiatamenvixcxartificibusfunt ,quifubtilia hu-
iufmodi interualla exacle tangant5resadhuc fummam patitur dirhcultatem. At in no-
ftro cylindrophonotaftico ,resomninofacilis eft, ita vt nullaaliarationc pcrfe£re>exa-
d*te& diftintfe huiufmodi gencraexhiberipoflcputem, quam in huiufmodi automatis ,
in quibusomniaquantumuisminimainteruallatamexactadiuifioncdifponipoflunt, vt
infallibilcm efleftum fortiantur. Vrigitur huius rci fpecimcn quoddara videas,mo-
nodiumhicchtomatico-enharraonicumin cylindrum transferrc docebimus>vt nihil
adco in vniuerfa Mufica abftrufum & rcconditura , quod Ars noftra phonotadtica non
cxhibcat, cxcogitari pofiit .
Monodium Diatonico Chromatico-EnharmomcumtnCyhndro
fhonotacltco exhibmdum .
Ltk IX. Magta Pbonocamptica , jm?
SiS^
Quis rogo tam peritxac flexilis vocis eft , qui pofita hic intcruallaperfecTc pronun-
c ict ? ccrte omncs Mufici mox ad prifflum corum confpe&um defperare vidcntur , In_>
noftro.tamcn cyhndrp^honouctico omnia xqua faulitatc ac reliqua hucufquepropofi-
ta exadtifsime ordmSritur ,&concjSantirr. vbi fdmcri notandum Abacfiira clauiariura
fiue vt vulgo loquuntur taftaturam>nMttt> aliter iif hhc ge nerc ordinandam. Nam cum
in ordinaria taftatura vtplurimum non Chromatico-Ejiarmonici, fcd diatonici g^adus
rcpcriantur > hinc vnacwJtaua taitarurat comraunis non nifi ixpalmulas habct , qucm-
admo4uminMuiicaorganicaCapitcdctaftatunsoitcndi:nus. Taftatura vero Chro»
ruatico-cnarmonicapalmulasomuinobabct 31 ;cuiufmodi nos inter alias,ciratoloco
4pofuimus. Cumigiturtaftaturaad rainimum ^odauis ; vnavcro oaaua $z gra-
dibusfiucpalmulisconfteti cnt tota taftatura quadruplicata ia8 palmularum , or-
gano itaque hoc pacJoconcordato,firaxta notarura vaJorem , intra fpacia fignis
chromatico-cnharmonKis compctentia , dentium loca dcterminaueris i habcbis
Muficam hucufquc inauditam, chromatico-enharmonicam, qucfitam . Nos in pracce-
dcnti cxemplo vnam tantum vocem,confu!ionis vitandar gratia,ne quicquam dubij ti-
biicinancict,cxi:il)umiu>. . ib <, ; f^mv nt~
Gorollarium .
EX hispatet,fi quis tonam intcgrum,in f . 6.yznt 8 interualla,fcu gradus difpefcc-
rct,atquc raxta dictos gradus taftaturam $c organi riitulas iingulis interuailorum
diifcrentijs corrcfporwientes ordtaarcxj ac deniquc cantilenara iuxu dictos gradus co-
pofitamin cylindrum transferret, wtuxum , vt organum hocautoraatu fingulas gra-
duum differcntiascxacTe rcferret; rnachinamentum fanc mirabilc,ad quod nulla vox.j
aut humana induftriapertiogere polTe videretur.
Paradigma V I.
Plurium vocum cencentum in Cyhndro ordinarc .
CBrtutncftcylindrum noftrum phonotacticu easexhibcre modulariones, ad quas
rcddcndasnullamanuum agilitas&aptitudofufficiat; Si quiscnira artificiolam,
&quantumuisiraplcxam izvocum fugamcomponcret , ccrtum eft nullum in mundo Jj^jjgJ^
Magiftrum forc, qui eam folo manuum minifterio finccre exhibcre poflit . In Cylindro n™f cy\tD'.
tanien phonotaftico gcometricadiuifioncprxparatonotantum dictafuga exactcor- dri phono-
dinabitur , fcd etiam cadem perfcctc , & nc vnica quidera deficientc notula ca prorlus lct vn '"
quacompofita cft ingcnuitate & candore reddetur . Imo fi quis conftruerctin organo
quopiataftaturam looctauaru ,isindidto organo non tantum lo.n.jo.jo.fcd&cen-
tumvocum fugam,inrinita quadam varictatc exhibcre poiTet. Pluriumvocu cxcplura
nondamus, cum exprarccdcntibus modum cas incylindrum transfrrendi facile colli-
gere poflis. Hcc dura fcribimus iufiii Pontificis INNOCENTII X. pro organo hy-
draulicocylrndrum diaraetro 8 palmorura , in quem 6 vocum Symphoniara artiricioiis
fugis & fyncopationibus contextam73 tempoium ordinauimus, quae proindc fym-
phoniam auditu digniflimam exbibct.
E
Confedrarium.» .
X hifcc&fiusforfanquam parcrat, diclis clariflimeparet, nullum tamrecondi-
tum abftrufumquc in Mnfica artificium excogitari poflc , quod artc noftra pho-
Tt no-
Digitized by Google
XJ
330 Mufurgtoe VmterfitlU fiue AriU Confom & Difjom
notacYicanon cxhibcamus,modos praefertimin huncdicra canmuaV<Wr«c,cuiufmo-.
difunt chromaticar&cnharmonicar compolitioncs, dithcillimu: quoquc rcmporum-.
proportioncs m 7 libro exhibicfriJmiJiaque <lua: P4™15 notaiuot»ajJ»bcrt5P.|?r
mus-
Paradigma V I I.
We RotU dentatU cyltndrum in gyrum mouentibu* de celeri-
tate temporU .
juo£,« i_.,io;_ib b3i«i_»inojj;:8ad-^^»t." i.ijOjukj murnr-.t.'*. :vsttrjnU
CVflindrusihgyrum agi potcft duplicitcr, veraqmr , vcl pinhar^mftlWrtfAyrritor-
j ganishydrauhcisaqua noncylmdrum tantmnmonct,frd&^Wrir«i Hfreeflarifi
Iapfufuointra Camcramaroliamiacioluppcditat.rcliqua vcro mftrtrmcnta , vti Clm
uecyrabalahuraidirarisinimica,'pmnismTra cylirtdros- violerttet contdrris^ewwotu-
tifquc in harmotthtm atihnantur,diflcrcnria intcr vtrumquc inftruraentum iIJaeft,0uod
iriltrumcnta aqui-ancrtata perpctunm ; pinnis vcroecrttytempbrc tantum dnr*ntero_.
mbfumpromittaift* Atauc rrto^m^trrmTcrc macmrrasftcilequidcm Cfl , ar r^oporoo-
natum,hicRhodtehicfaltus. Nam firtc «jquab/fi ^o^reh*!! q'Iwdnquee1rc«mttolutib*
nchaimoniarcrtum preciuraperderer. Rota itaquCaquis crruiriKK-ra-aliain in fine_^
axis vertcbram dentatam,quam Rocbetto vulgo appclianr, habeat oportet. H*cvei
ro vcrtcbradcntibusapprchcndet aham rotam deneatamin finc cylindri circumpofi-
tam &ficrandcm proportionatus harmoniaemotusinducitui: Vci^itur harmoniacon-
gruo & proportionato motu exhibcarur , vei tcbra vti & rota quuni apprehendit dciifiK
raccrtodentium numcro conllarcdcbct. Namhex vcitebraidem prxftabit in crtcjS
v^ltardacylindricircumacaonc>quodtacluscclerauc tardusmanu choragi editus»
qutntd enim veitebraplurcidcnceshabuerit, tamd rota vcrtctur citius ,quantop.iu-
ctorcs, tanto tatdius. Vcrumhjecmehus exh"gurisfequentibus,quara c muitis vecba
intelligcntur ; Confulcndi ctiara circa hoc negonum Horologiari) , quorum proprium
cftrotis datum tcmpusdctcrminare . De quibus&nosfufilTirac in Artc ma^na grauiu
& leuium, maxime Capite dc mcchanica ftatica Deo dante agemus .
Machinamentum I.
*Dc organis Hydrauluu ,
VAriadeorgamsHydraulicisvariorumeftfcntcncia , & adcd d Vitruuio obfcurc
dcfcripta,vt quid de ijs Itatucndum tit, vix difpici poffit; neque mirumcft.
Nam fi& nos quoquc organa,quibus vtimur defcribere proponeremus,rcm nequaqu.1
itacxacte dclcnbtte pollcmus ,vt omnisAatim difficultascoileretur hisprxfertim qui
non habent huiufmodiorganorum notitia n . Tanroinagis antiquitas &vocabuloru
rerutnquenouiras nos torqucbit ,fiVitruuianam machinam defcriptam intclligere &
fabricare tentaucrimus. Nihilominusne qti cquam inhocOpere intctatum relincjua-
mus , quantura exaclo Vitruuiana dcfcriptionis cxaraine varijfquc coniccluris colligc-
r e potuimus, qualis ea machina fuerit,oftendcre conabimur.
Erantilla inaiiquibus limiiia noftrisorganis,inaliqnibusd:tfcrebantjvc in contextu
defcriptionisvidcbitur . Nam finishorum organorum haud dubie erac vt fonum edc-
rcnt, ledhuncdarenon poterat, nifi cxacris&fpiritus impulfu ; impelhverd aer&fpi-
ritusnonpoterat, nifi vnumin locum cogcrctur,cogi vcrd non potcrat nifiorganisad
idparatisaptifquc;paranda i^itur crantorganaadidapta& idonea, qua? acremfufci-
tarcnt,fufcitacum intra canalcs ftringerent, & fic ftrictus acr ionum ederet, quxomnia
noftrisorganiscommunialunt . Sedantcquam fingula dcfcribamus operx prccium_.
me
Digitized by Goo
LHf. IX. M agia Pbonoeamftica . / / 1
me fa<?turumcxiftimaui,fiprius textum Vitruuij hocloco apponerem;vtficcurk>fusLe-
ctor, fingulacum texta confercns,quid m intricacii&m i ncgotij tJucidarioneprxfhtcri-
mus> difpiccre poflk . Vitruuius lib. X. cap. Xlll.
De hydraubas autem quas habeant ratiocinaticms , quam brewffmi proximeque attingert
potero ey fcriptura confequi, nonprdterm:ttam,de materia compactabafi, arca in ea exarefa-
bncata coUacatur . Supra bafin eriguntur rtguU dtxtra ejf fintHra fcaiarifirma compafid ,
quibus incbtduntur drei modiobfunduhs ambulatiUbus tx tomo fubttlttcr fubaclis , habentibus
fixits in medioferreos ancones, &• •verttctdtscum •veitibus coniunclot pcUtbufque lanatis inuohi-
tos . Ittm m fumma planttit foramma ctrcttcr dsgnorum tcrnum , quibusforamimbits proxi-
me in lerticutis coUocati arti dc\ph\nt , pentientta habtntts c.ttenis cymbala ex dre mfra fora-
mina modioiormm cbalata mtra arcam , quo loci aqua fufttnctur . I ntft in tdgtnus -vtt tnfun-
dibulum inutrfum,quodfubter taxiUi altt circiter dgtfornm ternum fuppofitilibrant fpa wn
%mum,imaitttcr LtBiaphigdos ,& arcdfundum . Supra autemceruicul:i r -mtHtHffAr'-'
tubfuflinct eaput macbind- quxgrace &tvt u-hqhui appeUatur* in cuius longitudine canalcs, fi
tetraebordos eft.fiuttt 4. Sihexachordos ,fex ; /s ofhckordos , oclo . SinguLs autet/i c.malibus
fingula cpitlomia funt inclufa manubrtjs ftrreis collocata , qua manubria cum torquentur , tx
arca patefaciunt nares in canales . Ex canaiibus autem cantnbdbet ordnata in tranfuerfof
tamina refpoudentta in naribus , qua funt in tabula fumma , qud iri»a£ grxcis dtcitur ; I ntcr
tabulam & canonem reguU funt mterpofiu , adeundem mcdum joratm & oleo fubaild . vt
faciUttr imptllantw, quarum itus e> reditus alias obturst , abas aperit terebrationts . Hd re-
guU habent ferrea cboragia fixa & iuuila cumpmnis , quarumphmarum tactusmotionesef
ficit reguUrum . Continentur fupra tabulam foramina, qua ex canaltbus habent egreffumfpi-
ritus. Regulis funt annuli agghitmati , quibus ImguU omnium includuntur organorum.
E modiolis autem fiftuU funt continenter Cuniuncu ligneis cerukibus pertingentefqut ad narts,
qudfunt in arcula , m quibus aXes funt ex terno fubam & ibi collocati > qui c*m recipit arcula
snimam ,fp*ntum mn patientur obturantts foramina rurfum exire . tta cum veiles extollun-
tur,ancones deducunt funJos modiolorum ad\mum;delph\n\que , quifunt inverticulis tttclufi
cbalantes m os cymbala, replent fpacia modiolorum % atque attcones attollentes jundos intra mo •
diolos vebementi pulfus celeritate , & obturantes foraminaeymbalis fuperiorn , aera quieslibi
claufus prrffimibus coattumm fiftaUs cogunt , ptr quas in litnea coucurrit , &pcr eius cerui-
ces marcam ; motionc vcro-vccttttmvchemcntiore Jpiritus JrequtuS cougrtffus epifiomiorum
aperturis trt fl.t 7, & replet anima caaales . ltaque cwnpinn/t m.tnibus tacupropetkmt , & re-
ducunt cont. nenttr rtgutas, alternis obturantts foramin.i,alternis aperiundo ex muficis artibus
muUiplictbus modulorum •uariet.itibusfonantes excitant voces . Quantum potui mtt, vt res
ob fcura per fcrrpturam dilucid) pronunciaretur, contendi . Sed hac non eft facilis ratio , neque
omnibus exped.ta ad mteUigtudumprdtescos, qui in bisgcnertbus habtnt exercitation? '; ^uod
fi quiparum intcliexermt efcrtptis , cum ipfamrem cognofcent ,ptrfecte mutnitnt curiosi &
fubtiliteromnia ordinata . Hucufque Vitruu us.
Habeth$c raachina^principalcs partes quasiuxta Vitruuii mentcra confiderarc^
oportcti Prior pars cft Arca c;rea,cum infundibulo inucrfo,quem & phiycura appcllar; o. r : ; "
Sccunda eft Modiolorum vna cum canalibus & veftsbus delphinifquc conftructio ; eft dniuhci.
enirahxc prirKipalisparsoui; machinani vcnrifuppcditatione animat. Tertiaeft A:-
cula cumreguIi*,pinnis,choragijs,naribus, & pinacc > quar fant via? eV itinera vento-
fura cum opcrcuKsad eadem ,re1 aperienda tcI obturandaj Arcula idem eft quod
Biodcrnit organopxiskcrccum , legulx cxdem auc vulgo battiuenti, choragia lunt
Cadcm quxtafti,pinn{cxdcmcum trufillis, fiucfcrrcisfilis,c]uc; duniprcmuntur tafti
<juibus annexa funt , hq batoucntos quibus paritcr connex; funt prementia , aperiunt
foramina per quevento intia pigiicura inclufo aditus datur in hltuias orgaiMcas .
Quarta parsfunt fiftulaorg. fiue cann$,quc fi 4fuerint,vocabatur organu tetxachoi-
don,fi6,hcxachordon*fiff, odochordon,ii n,dodecachofdon,eratque iuxta diapa-
fonintcrualiadifpofita. Atquchifce 4partibustotura hydraulicum organu Vitruuij .
abfolujrur vcrum ftrufturam eruspaulopcnitiusdoceamus .
T t x Bafis
Digitized by Googl
$ J2 oftlujurgix VmmrplU siue artis Confsm Dijjoni
Bafis itaquc primo loco ponebarurlignea rotius vclu ti fulcrutn i-fupra bjw. arca arrci
ABCD, quam Arfn Hero diut ,ad vlum aquar poncbatur ; Ex hocerigebantur tra-
bcsintraquastranfuerfa lignaponebanriir, quas fcalares RegulasVitruaius dicn»
nosper vnam trabem « /fltantum rotum ncgotutm innuimus, ne figura m»iutudin^-»
fcalarium trabium intricaretur,* per has deducebaotur oblong? virgJt VY, XY
piftillorurn inftar, quibus inferius modioJi Yy fiue pyxidcs in modum Cthcfibicx
macbinc^quam Anthleam vocamus, vuIgo7Vcra/».w»fupponebanturiHi modioli ba-
bebanc piulcos fiueZ,Zpi/tillos,quos ancones vocat Vitruuiu«,lana &coriocircu-
datos circulos & fu ndulas , fiue platifmatia f quc ta nquam Emboii in mod iclos intra-
batadaquam vel attrahendam velexpellcndamjponebanrur vcrdmodiolifiuc moftt.
riaYYextra inarcam arream ABCD.Habebantiniuprcmo loco manubria quaidan*
informa dclphinomm VXfabricuta,&inde dclphinos ^otmaabanMjuqd nuc dcgrcj
nuncexaltata,dcIphinorum in acjuismotus unirarcnrur cx quoruni orecatcnc. cxcun-
tespiftillis VYconiungebantur, &quando vnuin dcprimcbatur , ajtcrum cngebatur
codem prorfus modojquo in vulgaribus noftris Anrhleis fit; ita vt hxcdcfcnptio nihil
aliud
Digitized by G002
Lib.IX. zftlagta Phonocamftica :
aliud, quam anthlea quxdam fit acrca,fiuc acri in pighxum coarctand» ordinara_i.
Exmodiousverd YYpercanalcsT/inrccepcacuJutn quod infundibulum inuerfum
Vitruuiusappellat,aer dctrudcbatur ,adeo vt hiduo modiolivna cum piulcis (iu^
trulillis VY & platifmatijs / cT nihilaltud rcfcrrcnc , qua.m eam niachinam quarru
nosfclopum Acolium vocamus, cuius macbinam in 3.1ib.Artis Magneticxtradidimus;
Sc leipondcbant duobtis follibus ventum pighco fuppeditantibus . ln Arca vcro
A b L. D cracquafiinfundibulum quoddam inuerfuraEF G H afundo 3 digitos dilfi- .
tum taxillis quibufdam A& £ fignatis ceu fulcris uinixum, vc aqua intcrnc in iti-
fundibulum, quod funuocareret intrare pofltt. Arca'tamen ABCD non tota a-
qua repjcbatur fcd aliquo vfque,ita vtacr interaquam &fuprcmum infundibulipartem
mediaret, vt in figura apparct iHincenirh ficbat, vtficuriurtcuIuspaftorftitrsprefTus' - .
copiofum aerem fupp cditat, ita hic acr prefliis a fupcruenicntcaere ,per Anthleam al- Qujl fucrk
ternis vicibusfuppcditato, per canalcs intrinfccos in ancmothecam X intrufusibid»««gwmhv.
invfum fonorom conltiparctur. Habebarautcm Pigh^usintus fpatulas quafdarafiue v^wJ^per
manubria,choragia vocat Vitruuius,& refpondcbant lmgulisfiue fpatulis noftrorum parf-»c*p''-
organorum, quaeapertxpcrfilaferreavcncoin fiftulas aditum prxbcbanr , atque hasc,turf •
fpaculasinfiguiafignauimusliterisl jha? incumbcbant foraminibus pinnis quibufdi
adaftar, eoprorfus modo,quo moderni Organopari, lingulas, quas Batriuentos vocac
ordinare folent ; Hifce fupra correfpondcbant Choragia S , fiuc Tafti,qui filis cncis co-
iungebantur, fparulisl.fiebatenim vtchoragia ,fiue tafti prcflimanu organardi, ijpcr
filafcrra l,S premeretfpatulascorrefpondentcsintrotfum Anomothecam,-qmbus hoc
paftoprclfis ventusin ArtemothecaincIufuscoarAatufcjuc perforaminain canalem fi-
ilulc. corrcfpondcntera Jubicns, fonum defidcratumcaufabar,cocum hocji.e^tiuin in.
fiffurapertaflum Vj&fpatulam y,&fpbditum eidcm foramch XcxprciTimus .Ex qui-
bus clarc pattt, ptarterrationem venti fuppeditati,omniafere fuiflc organis noftnscd-
muniaiHomo enim Anthleam incitans , aerem in modiolislatentcm alrcrnis platifma-
tijs pcr canales T i intrudtbatin inrundibulum,in quoaer preffus , in ancnothecamfi-
wearcam ventorum abibac , vbicollecltus moxadprefluram pinnarum , fiuetaftorum
per choragia facram acr inapcrcasfiftulasiritrans,fonumcfRciebarpro prciTurapinnaru
^efiderarum . Vnum hoc loco explicarc vifum cft quod nec Vitruuius ncc aiius iib
defiderarum
eum commentans,notauit.
Cur vidclicet huiufmodiorganavoccntuf hydraulica,cum tamen nulliusaqua» vfus
mentio liari& in quctn iiacm Vitruuius in Arca aquam refcruauerit . Reipondco ita-
que brcuitcrjaquara ideopofitamefTcquod capcrcoarc"tati in pighafo nue infundi-
bulo 3crrs agititationcm agitata, fono (ingulat em qucndam tremorem conciliarct; a^
quo folo trcmulo fono organum vocabatur hydraulicum,apparebat enim ih huiuGno-
difonocremulo nefcioquidntregrinum & auditu cu n pnmis iucundum . atquejn_i
hunc vfumaquam inarcappfitam tflc dicimus, ctfi Viti uutus nihilde ecrmTrtrttri Atq,r.
be,c ad Hydraulicum organum Vitruuij fufficunt . j — | — }
Ex quadefcriptioneclariflirhe patct, huiufmodi organa ficum noftris raodernifquc
organis comparer.tur,prorfus pucrilia, opufque valdeexiic, tcnuc &Tudf iui&e .Qua-
Jem cnim4, s , 6aut8filfularum difpofitio harmomam excitarc pofTetnon^ridco,vt
velmaxime mirerNeronemtam vili&exiguo hydraulico tam lmpensc arfici poruiflc,
vt, cefte Vicruuio, inter pericula vitaf& impenj,inter milicuhVSiHucum fcdirioncm , in
imminenti damnototios ,curam eius&ftudtum norv reiiqueriti Quodfiis habuiflet
copiam modernorum organorum,non4, y,6,8 fiftulis ,fedfubindcvci in maioribus
Germanix organis 1152 duabus fiftulis diucriorum Reg^oru ope animaris , quod
fi huiufmodi finc vilo manuum minificno automata audiflrt,jquanta eumvolupcace_^
dclibacumfiiifTe iudTcabimus? Mulca I^n?- hxc illuminatlflimafecula inucnci unr, qui-
bus nulia ratione Vetcrum jnuenta comparan poJluut, vtafibi oftcnfuro efti Scd
hifce prcmiilis iam Mechanicam ipfam aggrcdiamur .
!#topt*mt7i : Kj<:f :.uiv. :z<?zrivAzmm^inv' . ^tft
Ma-
\
il
I
• 1
Digitized by Gqoolc
3 34 Mufurgue ymutrfilii ftuc A rtU Corfoni (fj Diffbni
Machinamentum II.
Or%tinum hydraulicum automatum fabricarc.
AD organum hydraulicum tria rcquimntur , Aqua ,aer , <& rota phonota<ftict_i j
Aquiprimum mobile eft, aer amma orga ni , rora phonotaclica , inftrumentum
atmvmMat,U\ autem proccdes i organoiuxraregulas in Muficaorganicatraditas,in_»
aliqu6locooportum>conftructo; antc omniaCamcram _oliamconftruesvti pauldan-
Mi..
tc pragmatia II Kfcditum»ft;<SK*«muCamera Acola VXYR alritudinisf palmonirn,
latitudinis :?cum diaphragmam loformamcnbrirjcrtufii , duobufqnc caoalibus m-
ftiucli,quorum maiorTSaquam viuam fuppcditct,qui tamencpiftomium inT habeat,
ad
Dic
LtbAX. Migia Phonocamptua. jjr
ad4quam>quandopJac.ueritfiftendirn, Dcriucrurautcmdictuscanalisintra inferio-c
rcm parte r.vafis, Aliumautem canalemfupia habcat V,Z,qui acrem mtra camerain
«©liaoie*citaitujnir»Bsti?jfltii--<rMancm;)n)vcam iiue cifiam vcntorum q/gaoj. Aqua
enirn percanalem TSfrrau mkntwru^nsm lntajon vafis R partecumjcremibi-
dem cxmentem 0 tufoaiium ^)m9&^^m^.^^\^^^[ locumquc-
rcnscum non. mufl.niat, £tr cnbiata ciofiagmata.vcluti.qaiiminatus».<Si.ijumiJita£c ni-
«ua*«fitfus!p«r \ Z inwi*Jda^b<^fc^&flw pct
R yft6au-daDen6irota MRj PH^tJp»te;b^ft.torum «yro adornatam.vetut -lut perarv*
nexamaxifuo vcitebram L vnacircu nuolutaip t^wb^luydrttfnjijuc totajnphcv-
notacucamHK. hxcdcntibusfuisharmonice in rotahixta pr^ccdcntia paradigmataL
ordinatis apprehendetfirujulasffatularum filofcnco AB, ordinc infcrtarum ; fpatulx
(deniquedentibusrotjajfrelititfxfilfyfareis 12345 Ac.palmulas AbaciCIauiarijfi-
,uc taft.os.EF qmbusarmcxafuindt^rimLtib^ dcprclTxaperient palrifmatiafiue vtlta-
1j vocanr Bmmtntvfy &f?e«ti«f/a»«ilf a"ricmothccam iam viofentcr cbaftiis pcr apcrra_»
platifmatiafiftulas iubibitjactandem defiderata harmonia percipictur. Interiorcm
oroanipartiumqucfingttkuumftruCluram nondocetnus,cumca»iam inMuficaBrF
oamcatradidenmus. : ^fcir.iiuoO ; : o .:...:.;..< ts X
° Norahot locoeylmdruiTi phonota&icum haberc poffedentes mobilcfi '»AiinmobV-
les. Immobilesiir.itqoando ira cylindro inrigcntur , vt ampliUs achnu non polfuit .
Mobiles quando pro arbitrio adimi polTunt , atque corum loco alij poni, ita vt compo- •
firio fiuemeiothcfia quecunque quouistempore ipfi adaptari poftjt. Vnde in diuifo
VG. cyttndioin 24ta<ftus , & vnoquoque irerumin 8,pro notarum quas fufas vocant Jjjjj'^'
exhibitioncin finguhspunftis diuifionisfuraminafacies , vtprxparati iam in magna_» ics & immo
copiadentcspronotarum valoreal»j& alij in ccrta orjano connexa ciftula contenti We*.
pro arbitrio fympbonctx inrigi poffirtt. Hoctamcn propric ticri poteft in maioribus
amplifquc cyiindris; In miuimisemmidfucccftum non adeo bonum fortittiu .
Notafccundo. Hocartificiumautomaton non tantum organisfed&qnibulubetfi-
dkinisioftrumentis adbibch pofle .
V % T \ ^ \
Machinamcntuni III.
Barbiton automaton a/id rattone concinnarc . , \
o.
Onnulliintcr,quosRobertusdeFluvrtiL-usaliaratione huiufmodi Autonuton_,
conficiunt,ad quod tamen tria rcquirunrur. Quorum altcrum chordisad har-
..Jhiam tcnlibionat. altcrum inter chordas diicrimmatim infinuatumeas pcrcutit.
tcrtium certis pondcrumlibramentis ipfam chordarum percuifioncm raodcrator. Pri-
inbcxtiibusaifaibus abiegnis conltruitur figura rriangularis( vti in Machih.lt. figu. ^jj-jj11^0
llidocct) BB vel quadrata pcrinde eft, in cuiusduobuslatcribusxqualibusextcn- wVa!!* V-
ciontur^ocircitcrenea filaclauiculis fuisappcnfa, vr intcndi acrcmittiiuxtalcges mu- ctvjiiomncs
iicaspoJ!int;Cuiusmcdia baiis in bBleuiter findidcbet ,vrpcr foramma BB conftan- :"'s , J'U'5-
tctmuucri poifit mschinaconfonans, Prxtercaex ligno folidiorcefTormetur quadra-
tum CDEF,cancellisparallcllisdifcriminatu ,nihilquc aliud cft quim rota phonota-
.rica in planum cxtenfa , hxc intra latera barbiti foraminibcs BB ita infcri debct vt Ic-
nitcrfuiiomdcorfum mouearur.In hac melotheiiam uuru iuxta pragmatias nauloan-
te tra«litas.fuisdentibusbaciJliiqueitadiftribues,vt mdceximifi libuerit poifint, lati-
ttidohuiusquadratiphonotaJticitothabeat lignaad inuiccm parallela , quod tafta-
lurapalmulasilongitudovcrodiuifafitintaclus mclothefiae competcntcs. Incentro
verocuiufquc diuiiionisfiantforamina quibusinfcranturparuulx pinnx omninofimi-
les , qu^facile ad pcrcuiTionem chord jf flefti , & ad reclitudinem pulfata chorda redire
poflint,vtiinclauccymbalisfierifolet. Denique ncchordae femel percufTe diutur-
niorem fonitum cdant , quam par efl, fuprapinnas alia pleftra panno tcnui funaita de-
fisan-
Digitized by Gooole
S)6 MufirgUV*IWiif<ifofi»' ^rtu Confoni $ Bifjom
ffgantur , quz impediant , nc fcMtTs chorda; iam pulfat* perfeBetajis fcum foriBPfhfgUbx:
rum qu*dttndepUflantiir,dticordct. :
Tertiaparsad hoius barbiti hatrftoniam edendam neceiTafiacoftfiftitin dctacism»
ferrcis cum in modamyquo horologiaconfieic6rueuenjnt,vcfupr«ufig.ill. pranrcdencis
Macmnamcnti docet. Vcr um nc mulcirudine yerborGconfundans, totius machinjfe
molemoboculosponendam duximos fuperiusin fig. i r & III \ttchin. II
Nota camen haMc machinam raaximam in motu jequalitatcm reqttircr<> finequa nii
hHconficias; prxtcrca habete^ idiocoramodi,vt totiesquotiesdeuoltttaftcr»c,<taHi<i
cam rctrahercnonfinelaboteoportcat .
Macnuiamentum III.
Automaton Camfanarium fabricari, vtdc Iconif.Xlk.
rm~ I iu5»i-r ••-.•3U .inormcd cjcDbtttb rc-tbnrjor.jtidid»)) ^sliifti: cijcrrfiijciq
INucniuntur iapiuribus vti wfque Gcrmanix vrbibushuiuiinodi machinJCjjmagna-,
cxterorum admiratione ; Conftruclio eiuidem prorfus eadem eft cura prcxedcti ,
r4am aut pcr aquam» vel lamii)*s.aut pondcra ammantur i Si pnusXamcra /tolia cVro-
tjaiuxta traditasiarioncs confticucnda iunt ifi poftcxius id quoquc vanjs modis cqj$+
• -or • / ^j: «iaoQ osol rnmo> ?upiv.< Jflulloq ut. .' L$ oru. dit o :c o b rt r.iip. ? ci: <i ->M
tingerepctcft,velpermachinam rotariaro pr£cedentismachinamcmi>vel perpinnas
& Jaminas chalybeasintracyJindrum violcntercontortas velpcr pondera,vt nos hic in
fig.i.cxhibemusiin qua pondera 00,circumagunt cylindros GG. hi circumatfopcrP
vertc-
Digitized by Gc
i
Lib lX. Magta PhonotaHica. , jgm
\ertebram vulgo rocebetto vertuntcylindru phonota<fticQ A; hic circurnadtusdcntibus
iuis harmonice difpofitis d5tes palmulai u BC prernerique. prcflx per axes malleolos il-
lident campanulis correlj?>6dentibus,& fic harmonia pcrficietur.vt vcrd squahusprocc-
dat cyIindrth,ordinatu eftchronometruX.vt fig.l.Icou»l.XlX.docct,eo prorfusraodo,
cjuo in horologijs ficri foIct,vtpIunmu aute duo cylindri poni(olet,quoru maior rot$ A
vertendx, altcr horis monftrandis in indice £ n, feruit . Campan^ feu tmtinnabula h di -
jmonicefundidebcnt, quodqua rationcficridebcat ,o(tendimus in Mufica O>oanic|
traclatude Campanis»&prxced6sfigurapulchrc doter. In quadiameter AB. mai<
campanx diametrum rcfert in Cfol,f.t, vt,Cb. diamctrum campanx fecundxrefert in
D lafol, rc; DE diametrum eertic; campanx cxhibet in E h, mi, rt ; EB quartx campanx
diametrum exhibctin Fy^xtfiFBquintxcampanxdiamctriiin Qfol, «,v/,GB fextx
campane. diaraetrum in A l%,mi,rc . HB feptiiv^campane, diametrum dar in B ft, b mi;
1B denique octaux campanx diamctrura dat in C Jihf* » v/ . vt figura appofita prrlchrc
doccti Quomodo vero diamcrri inueniantur fufc docuimus in 6. Iib. Cap. ll. quo
Lcctorem rcmittimus. Situsfiuepofitio campanarum variusquoqueeiTepoteftjmihi
is placuit , qui turriculx in modum fit, vt in pre/enti Iconifmo XIX. vrderc cft , In quo
Cylindrusphonotafticus A .intriniecuslaminx chalybex contorfione& violenticon-
glomeratione circumaclus , dentibus fuis mouetfpatellas BC ordine pofiras,hx pcr fila
terrca, quibus annexx,eleuant malieolos campanarum ijs refpondcntium in turricula,
qucin fuum ftatum n3turalem redeunresferiuntcampanulasharmonici i Vnde opta-
tus tandcm vt diximus harmonix cffeclus. Dcbentautcm finguli malleolipinms qui-
bufdamcohibcri, quasin II. fig. cxpreflS.-nus perliteras nein campanulasinciden-
cesijfdem incumbentes remaneant,rcd aliquantulum ad ibnorum eonfufionem obtu-
Conemqueeuitandamrctroa^antur. Sed rcminll-figu. Iconifmi-XIX. melius ex-
pliccmus. : :: .r;j-.;Tx.:riN. rrjy?;
Sit rota phonota&ica A dentibus harmonice difpofitis inftrufta; Abacus vero fiue_-»
Clauiarium fit BC cuius palmulx fint longitudinis pedis vnius & rferreo filo DE tan-
cjuam axi inferrc.,taftaturara referatcxtrcma parsIS ; Habcant autem fingulxpalmulx
intra lineam DE annulos,fiiis ferreis conncxos, filafcrrea vero conneftantur malleolis
campanarum, vt in riioferreoHK&malleolo KL &campanula M viderc eft . Fietitai
quc vt mox atque automato circumacluscylindrus A,dcnt»busruisoarraonicedifpo(h*
tisinBCextrcmaspalmularum illifusfingulascas eleuandoprelTcrit,palmulx IS filo
ferreo DE tanquam hypomochlio infertx dcprimantur >cx quadepreflionc filumfer-
reum HK depnmctrnallcolumKL,qui dcprciTus in carhpanulara Millidens cuna im-
petu fonum defideratuin tandem pcrficit, haud fecus de alijs filisiudicabis . Quoniara
vcro capanffempermaiores & maiorcsfunt,filafcrrcano reclc adillaru malleolosdc-
duci polsut,neigitur fila variaobliquationeintricaretunordinatafunt a Magiftris ccr-
ta ferra meta oblonga,quas vulgo cadetias, nos axes vocamus, habencq, fingul^ alicubi
duo veluti brachiola,quibus annexalunt duo tila,vnum quod cleuac malleolum , alte-
rum quod connexum paimulxferrum dybrachium mouct.axcs fiuc cadentix in fig.ll.
funt ugnatx literis NO, PCsSS , quorum fingulx duo brachia habent , vnde & dybra-
chia vocamus, quafi diccrcs bibrachia; fignata litcris T V,X Y,Z,S, qibusanncxa sut fila
fertea quorura priora TXZ annexa funt palmulis a, h,x, rchqua tria VY/B annexa funt
malleohs J*, f$*t fit igitur, vt mox acpremuntur palmulx<i> A,xtiiabrachiaTXZ vcr-
tant axcs , T quidem axem NO , X axem PQ^Z denique axem SS , ex quorum attraclti
& preflione, depnmentur quoque reiiqua brachia VY/8,hxc preflionc inchnata, ilhdet
jnallcolos/, f,A filisferreisquibus anncxa lunt,in campanulas, & fic intcnta har-
snonia tandempcrficietur. hac praxicampanuhsqucmuislocumattribucrepoteris .
Verum figura mchus m ommbus tc cdoccbit .
-itov^ -^i^vrt tiSvtu vr* A .~m uo^^uin v^^^w *»^t»y»%\ ^it uw^^mAm
Va Ma-
Digitized by Gooole
Jjf MuJurgU Vniuerfalls fiue Artis Con foni DiJJoni
Machinamenturn V.
De Rotis fcnfiUbus Cjmbalartjs . VidelconifXJf.
Oilia CcHx TTOcmachinamentum nuliibi nifiin maiori EccJcfia Fuldcnfis Monafterij vidcre
CjSbalifis XjL contigit^dignillimumque iudicaui>quodpaulofufiusdefcribatur . SJBonifacius
Y^fi$ Ec* poft xdificauonera Ecdcfis dictolocoperactam>cumfe totum animarum conuerfioni
dcduTet i contigit >vt inter aliasilluftriflimasfceminas, Angiam quoquc conuerterct,
quq cum Joco Numinis ftclJam aurcam adoraict,ad Chufium conuerlavelutipcrcepcje
reduftionis fuac monumentum aurcam ftcllaminnumcristintinnabulis relonantem ia
Ecclcfia a S. Bonifacio fundata,collocari voluit j H$c tum aliqun centenisannis maxi-
mumEccJefu ornamentum duraflet,contigit tandcm vtingruentibus bellorum tur-
binibus Abbas pecuniae indigusaurcam ftellam depofitam infumptus militarcs cxpcn-
dcrc cogeretur>t3i ne tam ctlebrc monumentum periict, asncam fteilam cadem forma
& raagnitudine.pi iori^qualc rcponi iulfit, qux & in hutufq;dtem in dicta Ecclcfia ium-
maomnium adnurationc, non minus mcunde ipcdatur, quam cu n primis dulci ftic-
picu refonaauribuspcrcipitur . Cuiusaxis vtruuque cxtremum fuuibusfericcis fingu-
lari artificio contorci > tx altiifimo templi t holo demilfis incumbit,ica vt ftella in aere pe-
dula fit vt vides iu fig.JV.didifunesfupra tholu axiinperitrochiocircumferuntur,incra
cuius rota homo ambuians, ftclia vertit 14 radijs iiluftic, quor u finguli a centro ad apicc
X a. pcdum longitudmcm habent qui in numeris campanulis inftrucu, circumacla rota >
quamuismaxiraum & vchementiflimum > dulccmtamcn auribufquegratiifimu & plc~
num maieftate ftrcpitum (praefertim fi organo c rcgione vaftillimo maioribusfeftiuira-
tibus&communibusCiuitatisgaudijs confonct) reddit . Verum hoc loco non omir-
tendamexiftimauideicriptioncmminutiifimam dicla? ftella», quam lliuftrilfimuscVKe-
ucTeodiftimusFuidcnfisMonaftert)Abbas Ioachiraus, S.IU. Princeps, &lmpejatricis
ArcbicancelJarius , cxadilfimc percruditiffimum D. Chnftophorum Emcrum Sct.
tariura fuum,Virura no folum manu>fed & ingcnioproptiuln.um,dtIint aturn ci anin.it-
ti curauit, qux fic fe babet . Vide Iconif. XX.
Defcriptio mackinaCymbalaria fiue fielU fenfilis tn Bafilica
tuldenfis M onajierij, quam vulgo duream rotam
tffellant i vijii $ audttu dtgntfitm*.
HAec ftelb penfilis ex quo metaUo fabricata fit , adhuc incompertum eil ; vide-
tur autem partnn ejfe fufa ,parttm cufa cuiusforma eb- figura ita fe babet ,eius m-
I.Tigura . terior & anteritrpars , qua fcrtptura iegtpoteff , quaue cborum orientakm Jpeclatdn prima
jSgura dehneata conjpicitur , poflerior pars verfuschorum occidentalem tnuerfa & ad lucem
habtta cbaptaptrfptcipouft; Continet autem aSameter totius macbina dpunfto fupremacujpi-
dis vnius radijAfqutadpuntfum fummitatis alterius oppofiti, exclufis tamen tmtmnabulis tmbi
depedetibus,vtginti quatuor pedes,quos artifices nojfri Germani i/0<\2r,cin "Werck lchuhj^tfo-
ru vnus conilat duodeam polliabus,longttudo veru vntus femipedis :n tertiafigura pcfldelinea-
tionem axis defionata efi . Specialis diuifio pracipuarum partium & proportionis buius rota ta
circulorum & fpatiorum, quam radiorum opt circimex delineatione factle potefi inuenirt; Con-
Jl.it autem bac fUka quatuordecim radijs quoad ornatum interiorem operis perfpicui, artifii. io-
fijfimiq; i/a varijs, vt nullus alteritn hoc correfpondeat , fedplane dijfimibsfit,fimtii tanten &
aqualt exteriort omatu & proportione feruata. In horum radiorum quoltbet ad minimum no-
uem decim fuerunt & partim adhuc funt capanuU fiue tintmnabula,eb- licet aliqua deciderint,
tamen adbucplurima dependent,qux calcatione cuiufdam machina infl tr trocblea adlongitudi-
nem
Dig
Digitized by G(
Lih.lX. M agta Phonotatltca . $S9
nem & fitum^ixis eumgradibus quibufdam ad lotigum fabricatd & fupra tbolum templipofitn
gyrata FUuaradijs mftrioribus admeridiem afccndentthus ,fupcrtortbus autcm verfus Jepten-
tnonem defcendenttbus , occinente nonnunquam organo & mufica periucundum eduntfonum .
Jn Jpatioextremtprimi&fecunditnteruriscirculifcrtpturam quanfiam lcflu aliquanto dtffi-
ciliqrcm videre Ucet a ntiquts eharacleribus exjculptis eo ordtne & dijptfitione, vt prima figura
demonslr.it, quam fic lego:ANNO DOMINI MJLLESIMO QVADRINGENTESIMQ
XV. etfiP. Brouuerus S.I. in futs Chronicis antiqutt. FuUenfium Itb.x. cap. x 7. vbi buius rotd
th* eiufdem origtnis meminit, vltimo loco pofuerit • XIV. vna vnitate omiffa . I n fpatio mino-
rum duorum circulorum, quorum minimus axt contiguus , quxiam animalia funt dtfficulter
eognofcibtlia,quafi Pegafi, cerui, draconts , cquites & eiufmodi . Cttcrum in hac prtmafigur.i,
vt JuprddicJum eil,Jaltem intcriorparsrotaconfpiciendaproponitur, omiffis fuxibus&baciliis
feu retinaeubs, qun fi fimuldelmeari debuiffent , impediutffent Itberiorem afpedum partis inte-
rioris & eiufdem ornamentorum, delineationem autem cxterioris partit feu borum baciUorum
infecundafigura cemere licebit ,
JnbacfiguraexhtbenturconfpiciendibaciUiquidam fiue retinacula in primafigurafiudio , pipna u.
vti memoratum, omiffa , borum retinaculorum longiore ab intertericufpide cuiuslibct radtj a.
porriguntur vfque adextremitatem fcriaXts b. intra circulos funtum, quiafi-vfqueadpolum
axis vel vltra tllos circubs extenderentur, in circumaclione curfum circularem rota impediret,
vtin tertiafigurapatebitibaciUiverobreuiores ab anguh concurrenttum duorum radwrumin
extremo & maximo circuloc.-ojque adinteriorem partem rou , qun in tertia figur.t flgnata
efi, porriguntur .
In hacfigura II 1 .debneatus confpicitur axis longitudincfcpttpcdumvtroq poloZ.fignatus, Figuralli.
& quisfit lateralis afpeclus vniusradii cum fuis longioribus , <*f extremi ctrcult cum fuis bre-
uioribus baciUis feu retinaculis • baciUt enim longtores, fuprd ab interiort cufpide radij b.fe exti-
dunt ad extremitatem fere axts intra tamen circulos funium c. breuiores vero bacilli ab angub
duorum radiorum concurrentium, cutut nota eJi d .fe extendunt vfque ad intertorem partem
axis & annulum litt. c.fignatum , & ita fe babet afpeclus cxterorum radiorum & bactUorum
cumaxe direiJusex latere ; Et foret diffictUimam rotatn hanc integram d latere & ex obliqua
de\incare,binc indc fc varii intcrfccasstihus lineit radtorum & bactUorum reliquorumqueor-
namentorum afpcclum pkrumque fugientibus • Notandum autem esl, quod ex vtraque parte
rotd tam orientab quam occidentalifint infixi tales bactUi ,quorum longiorum qutlibet duos,
breuior autem vnum fitltcm nodum aliquem babet, vt ex deUneattonefatis lucide apparct .
Coniedlarium .
Machinamentum V I.
ctMdchtnam Automatam conflruere ,omnis generii infirumentorum
jtdibtu inflruclorum fymfhontam exhibentem .
NOuum hocioco &forfan inauditum clauicymbalu fabricaridoccbo , quod fono
fuo chclium fymphoniam pcrfecWimc & furama omniu admirationc exhibear,
iraauremproccdes .
Vu a Fiat
I
Digitized by Gc
S4 o M ufurgU VmHtrfuU fiuc A rtu Confont & DiJJoni
Fiat inftrumcntum 6 pedumcircirer longum ABCD,fecundum extrinfccam fuper-
ficicm arcuarum vt in raaioribuscheJybus,quas vioJones barbare appelIanr,fierifokt.
Deindc ri.it rota quxdam diametro 4 palraoruro , cuius latirudo non nifi 2 aut $ di-
gitoru craiTitudinis iit,Hanc rotam axi iiiacircumuolutam in intenoriinftrumenti cor- .
porcco ingcnio condes,vrfextatantum ciKumfercntixrctxparsextra arcuatamin-
ftrumentiexterioremfupcrficiem emergat,noshic fexramparremrorxextra fupcrti-
ciem eminentefignauimus JiterisNG ; huic rotc^ cxrrenninftrumcntilimbi AC,&BD
parallcli iinr,&arquealti,arcuatiqueaqualfter . Quo fadto inftrumcntum chordiscx
animaJiuminreftinis (xnexenim chordxhicJocum non habenr) ea chordarum quan-
titate & craifitie, qua in Harpis fieri folet, infiruatur ■, ita vt maior chorda fcmpcr refp "»-
dcarpalmule fiuctaftograuilfimo CfoU fi> if>rcliqux vcrochordx minoiesfempcr <3c
minores,proportionali decremento, clauibus taftorum fc ordine coniequentium corre-
fpondetcs,vr in Harpis fit, difponantur; donec 4 9 chordis fquot videlicet Abacus Cla-
uicymbalorum oidinarius palruulas fiue rafto<> habet) in arcuatam luperficicro extcfis ,
totum ncgotium abfoiuatur; Abacum 49 taftorum Jiic refertXZ;vt vero fingulx chor-
dx proportionaiem fuam longitndincm obtincant , Barram fiue fulcrum curuum OP .
arcuatxinftrumenrifuperficitiagglutinabis, quod obliquc exceptas chordas mrra ,
clauiailosfcrreo€ftrin?ens,c3rumlon<?itudinemaP in Odcterminabit. Chordarvcro
jn extremo BD ahjs cJauis ferreis vefligneis adftringantur j in cxrrcmo vero AC vcrti-
ceUiaptenrur,quibuscircundatxchordx>intcndi& relaxari,pro concordantis easar-
bitrio,pofliot;Cbordx vcrdRotam GN non tangant,fed ab eiusextremacircumfcrS-
tiaj partedigiti diftent. Manubria vcro qux & choragia vocarausappliccntur intra_.
fpaciumHL, ira vtfinguJechordxiua habcant manubria ; qux ea induftria alligcntur
haftis palraulaium Abaci introrfum vergentibus,"vrfimul acpalmulxraftarurxpremu-
tur, manubria quoquc palmularum haftis alligata deorfum tracla, chordas,quibuscor-
rcfpondcrrt, rotc ilhdant,- qua c/rcumaCti rcfinaque colophonia prius oppido palricta ,
fonum tandentrrdicinum exhibcat . Vcrum vt hxc meliusintelligantur, feorli.n occul-
tum machinamentum exhibcrc vifum cft .
Fiat itaque intra lpaciu n l+L cttrtms artr/S fiuc fuJcrum ex ligno , tot crcnis incifiim,
quot inftrumentum manubria vc| chordas habet, per quasferrcum vcl xncum filum ,
atquevnaper caudasmanubriorum tracfucatur , ira vtmanubriacirca filumferrcum_»
veluticircaaxem clcuari vcl deprimi poflint . VcrO rcm peniriusin vnoctq; altero ma-
nubrioatquepalmuladecjarcmus.fitpalmuia Abaciicu raftaturxN, hafta ciusNML;
quxinlignoKLintcriusordina^o5jlQu6r7rmcturi Manubriavcro rcfcrant SVT,quC;
intra crcnas rm fiilcr j QR per fiUim fcrrcum tranfadta firnuntur . Habcant autcm nia-
nubriain VannuJosquiBusmdicum hlum cor.eclarur cumannuJis haftx pahnulxNL.
inM.extrcmitasveromanubiiorumin T. fif aliquantulQ curua, vthaccuruitarechor-
das in Tfacihus carperc poffit^it verochorda «iMuppofita immcdiatefub manubno,ita
tamen,vt exrremum manubrij minimc tangat', fedparum abeoablit, vtchorda ab o-
ftcndit; fiet itaque i vt fimufac palmula N in Abaco fiue taftatura XZ prcnurur , n"lum_i
MV inMpalmulx,&in V manubrioaffixam , manubnuSVT, cxtrcmicatc UiaT chor-
damfupra rotam refinaprius colophonia bcneexafperataapprimac, qux cucumuolu-
tionc fuachorda ab vibrans,defideratu tandc fidicinfi fonum cxhibcar. Quod itaquc_->
devnapalmula& manubrio diximus,deomnibusalijsfiraili paclo fieri ftatuiq; deberc
intelligcndum eft. Rota in inftrumento fignata cft Jitera NG, qux dentibus fit in fttu&a
lta vtvcrtebra,yuIgpr<KcA«;«;n vocaut,fignata numcro x casapprchcndcns,ruta pcr
anfamfcu vcrticiilum 2.3 perrbramcn ofiij Z axc fuo tradudum , forirlfecus circ'um-
gyrari polfit; vel opealtefius,vcIperauromatum, vcl alioquodam ingenio, dequibus
inprxcedcntibs dictum eft,& infcqucnrjbus dicetur .
His itaquc ficnte peractw. Rorc NG fexta circuJi parte extra inftrumentum exffantis
fuperficie arcuara 2 aut 3 digitorum Jatam , Refina aut pice coJophonia optime illincs ,
vcl fi Artifcx folcrs fuent, ex fetis equi nis r efina optim c prius pcrfncns totam cu cumfc-
ren-
Dig
f
Lib.lX. AdagiaPhonotacttca. J41
rentiamdifor fuperficieiarquali extenfione inducet . Fiet enim, vt rotaNG circurru-
da chordas omnes fibi leuiter incumbentcs, leniter radendo idem prarftet, quod Chc-
lifta arcu fetis equinis inftrufto, dum chelium fiuc Violarum vt vocant , chordas radit.
Quia
Digitized by Goo
/4*. Mufurgi* VniuersaUs fiue ArtL Cenfini Difam
Quia vcrorafutachordarum harmoniam non conftituit, nifi digitorum alitcr & aliter
f ro conftituta harmonia chofdas tangennum artifkiofa accedat applicatio . Ita rota_,
nxc,rafura chordarum>harmoniam nullam quoquc efficit , nifiacccdat taftor um abaci
artificiofa incitatio,- Nam himanubiijsluisartihcioie annexi> dum prcmuntur ma-
nubrium traclum extremosdigitosin chordas infrapofitas , deprcflos lllidct, ex qua_»
dcfideratam harmoniam fidicina tam cxattc & ingcniosc producit , vt quicunquc or-
ganum hocaudiucrint ,dulciflimamChelyumfymphoniamfcpcrciperearbitrcntur.
Vt vcro h^cmachinaautomata reddatur,Rota rcfinaria vclponderibus vcl cylindro
fortiflima lamina chajy bea tenlo animanda eft,vel vt in fuperioribus, diftum aqu$ rootu
circuagcnda,cuius dentesfi dentibus rotxphonora&icc;implicenrur,vtraqi xqualitc-
pore mota,hxc palmulas & manubriu eleuando,manuu mintfterium,iiia aicus equifcti-
niminiftcrium fupplcbit ; Verum hcc omnia melius in rigura, quam multis verbis coi;.-
prehendentur .
Machinamentum VII.
Machmam automatam conflruere quaomnfs generii tnflrumentwum
fymfhontam exhtbeat . c ••vj
VT quis in vno inftrumento Chclium,Harparum, teftudinumj theorbarum,cIaue.
cymbalorum, organorum,Rcgahum aliorumquciymphoniam cxhibeat i ajiam
machinam adornabit, eo quod Jcquitur ingenio .
Diuidarur totius inftrumeti prxcedentis corpus ABCD in tres contignationcs,<iia-
rum prior XZ cJauicyrabalum cum omnibus ad id pertinentibus contirfcat lccun
vcroeotuignatio B aJiquantuIim priori amplior fiftularum omnisgcneris organis ■
galibusfimilibufque infcricoluctarum fyftcmata^finguIafuisregiftris^dilpofitajitS
nzontiparaJIeloproftrataminorisfpacijgratia contineatj^crtiamton^gnatione1
foIIcs,cyJindrirorxque occupabuntiOrganopc;!, non dubTtO nu-nrcm r camfinev
difficultarc pcrcipicnt. Hic emm omma cxaftc dclcnbere ; nec chai tc capacitas , nec
temporisanguftia tuJit. prxfertim cum in prxcedcntiiibro VI. ca 4cjer|pierimus .Cui
tandem machina principalis , id eft inftrumenti fymphoniam oraois ^tncris fidicino-
rum inftrumentorum cxhibenti» rabricafuperponirureu,caprorfusrati«nc,quain prx-
ccdentiMachinamcnto VI. diftum cft i at fingula particuJanus cxjidicemjus .
Prima contignatiointerior continebit ciauicymbalum xneis cf^ordtt> inftruclum cV
tribus Regiftris, vt nomina appofita inftrumento indicant,diftincturn, qporu priusfim-
plicis & ordinai ij clauecymbaJi fonum cxhiber ; altcrum vcro lubmckisfcapreolis ( ita_.
vocamusinclauecymbalislignapennatachordasincitantia a faltu fiac&cia) fiue chor-
dis, Harpx pcrfediflfimum fonum exhibct; quxfoni altcratio confiftit iii ccrta accom-
modationc lignorum ad qux ilJifx chordx,harpx fonitumacquirunt . tftcs nota pcri-
tioribus Artificibus; fi vcro promoueastertium Regiftiumj capreolisconcauis,fiflifque
raxillis, hiin chordasfubfuitantes,fonum edentproriusrubis.quas furdinas appcllant,
fimilem. Habesigiturin triplici Regiftro tripJicern inftruracntorum harmomam clauc-
cymbali, harpx, & tubx fimilem, cui acccdet machinamentum in prxcedenti propofi-
tionc defcriptum (hoc enim femper fupreraum locum & extimam fupcrficicra tcncrc**
debct)audias in iJIo omnisgcnerisinftrumcntoru,quxad Chclcsfiue Violas, Lyrafque
reuocaripoftunt,fymphoniara.Porrotaftaturx fupcriorispalmulx fingule; fibi Jubditos
habentpaxiIlos,quipaImuIistaftaturx fiuc clauiario lccundx contignationis iiuc cla-
uccymbali innirantur;palraulc vero fecundx huius contignationis, alios fubditos fibi
fty los xneos habent, qux platifmatijs organi interionbus, in tertia contignatione infi-
ftant . Hinc fit vt dum palmule. fuperioris exteriorifquc taftaturx prcrautur, hx depref.
fx pcr paxillosfuos deprimant palmulas taftaturx clauccymbali quibus infiftunt. & hx
prcflaepcr fubditosfibi^neosftylosprerjnant int,crtia contignarionc organi pneuma-
.1il.»£l?' i • lii)|t.:.<0/ /O.Mi. I 'llj r. .
Digitized by Gooo
Lib.lX. Magta PhonotacJica. $43
tici platifmatiaquibusinfiftunt. platifmatiaigiturper ftylorum prefluramaperacollc-
ctu m vcntum intra tubos adnutrunt, vndc iymphonia organica_> .
Quomodo verd i%"*pwm confonent fingula fic accipe, Rota refinaria NG ea pror-.
fus rationcmouetur, quaper lammasviolentcriniercylmdrum H conrortas,pondera-
que,aut aquam perene m , rotas moucri pofle docuirousihcc mota,dum chordas radit,
infolitum quendamfonum cdir,arquevna perrotam lntcrmeqjam puonotacticum-»
cylindrucommouct,per dentium fe mordentium mutua.n conncxionem. Dentes
vcrojncylindro phonotaclicocircumaitoharmonice difpofin Iinguas cxtrcmas pal-
mulartim clauiarij QP apprehendentes deprimentcfque manubrijs chordas ferietibus
harmoniamcfficiunt,concentumque omnisgcncrischclyum,Lyraiumquc.harpalmu-
\x iterumper fubditos fibipaxillos palmulas clauecymbali in iecunda contignanonc
latenterpremcntes,iuxtatriplicem Rcgiftrorum ordincm,tripliccm lyrapboniaj» ex
cymbalis, harpis, tubis conflatam cxhibebunt . Palmule, vcro clauccymbali pcr fcrrcos.
ftylos fibi fubdita platifmatia organi in tcrtia contignationc latentia prcmentes , vctum
intra tubos immittent, qui iuxta variam rcgiftrorum diipofitioncm , nunc fiftularunv»,
modo rcgaliumjam tibiarum reddunt concentum . Quas & infinitaquadam vaj icta-
te luxta regiftro.umdircc~tionemutarepoteris,ita vt iamfymphonia chcliu ,mox har-
parura, tubarum, cymbaloruraque , paulo poft organi , fiftularum omnis generis , de-
mumexomnibus variccommixtum concenrtim percipias. Atque adcoin vnoinftru-
mc nto omnis gencris inftrumcnta raufica: nullo diclum inftrumentum pulfante , cxhi-
bcbuntur . Sed ex figura appofita mentcm noftram facilius deprehcndcs . ncquc cnim
poCfibilc cft omnia & fingula tam exa<5r£ proponerc ; curiofus Lcclor &in prxccdcnti-
busexcrcitatus ex figura qualitcrcunquc cxhibita mcntera meam facilccapict .
Machinamentum VIII.
Macbinam Organicam automatam conflruere,quavoces animalium
volucriumque concentum exhtbeat . V tae I conifXXI.
VT hxcmachinafolertiusomniaexhibeat,motus animalium voccfquc feorfinu»
prius defcnbendas duxirous. Cuicunq, igitur primo Coccygis fiuc cuculi vo-
ccs vna cum motu cius naturalicxhibcre cftanimus; Is vt fupra in locoaquis abunda-
te Camcram conftituat acoliam A, qu$ procreatum ventum per A in anemothecam *B
congreget,rotamqucCDperCforamcn cum impeturuensaquacircumagat,axisve-
ro EFvcrtcbra fuaE apprchendct dcntes cylindriQP.inquo animalium voccs cxhi-
bcbis hoc pacto .
Cuculiflmulacrumformabis quod infiftatanomothccarfB.cauda Sc roftro mobiH', Cucu,if<bri
quod fiet pcr veclcs »/3>, namfuncaffixotaftofiuc palmulacl , qua deprefla , vccusj§ Ci&[loau?.
impingens in veftcm a roftrorum animalisaperiet, alterautem veclis^cui cauda con-
ncxa eft clcuabitur,& fic cuculusquafi caudatripudiarc Seroftro cantare videbitur.
^ ^ "j; ^ ^ .
Vocem ciusficexprimes incylindro. Intrafecretum ancmotheca;^ duasfiftulas fe-
miditono fiue vna 3 minore inter ie diftantcs, vt nota? hic cxhibent, rccondcs, duabus
platifmatijsr/rcfpondentcs , hifce fila rcrrea anntCtes.quoi um vium pauio poft decla-
rabimus. HocperacloinferanturaxicylindriOP jmanubria IHiCquorumextremaap-
prchcndcnt dentes rot? PQNM phonota&ice. . In rota vcrovocem cuculi iuxta noras
pauld ante appofitas hac induftria cxhibebis. dcfcribantur 3 circa cylindrum drculi 80.
in
/
Digitized by Google
jjfji Mufurgi* Vniuerfalis fiue AnU Confom $ Dijfoni
*r. Tvin quorum primo in quotlibet priusfpacia diuifo ponantur dcates quotcur-
cunque,ordinc,velintxrrupto,velcontinuato . Nara hi dentcs nihilaiiudraciuntr.i/i
vt motumcuculi cxhibcanti Sicnimaffixerisrilu.i; ferreu W.de quo pauJoanteioquc-
bamur, manubrlofiuc palmula: HO ,mox circu.natto cylindro , dentesQOincylm-
droeleuantespalmulam manubrijQ,depriment filumfcrrcuminl,vnde vectis /8,qui
in corpore cuculicoditur^deprciTusjavcacfuoroftruCuculijy verovcftis caudaiuftol-
let,vndemclius fcccrisfi dcntes no cotinuo ordinc,fcdintcrrupto cyJindro inlcrautur.
Vtiam voccm cuculi cxhibeas incirculanbuslineis »r,w. quarum prior C/£4/»>t r>
altcra Aia,mi refpondet,cum duae notatvni tcmporirefpondeant,dcntem vnununJ;-
nea *r,qui raedifl taftu occupet,alteru in linea rv priori aquale mfeies rehcto lpat.o j ro
femipaufa, & fic fempcr altcrnis rcpetitionibus,donec cyiindr u cxplcucnsi Hoc pqra&o
duo rila fcrrea Hr , & Kt coneCtantur palmuhs platifmatioro, rt, circumafto ennu c ylin-.
drcpalmulx HKaitcrnisvicibusa dcntibuscucuiicantum exprimentibus eleuatq dc-
primentrf manubria,ba;c depreifis fcrrcisfilis apencnt platiimatia,quibusapcrtisvcn-
tus intrans fiftulas fonum cucuh defideratum cxpumctimanubno vcio Ol motum auis
exprimcntc, v t dictum cft .
- l£r^?T (y' •t\ ■> i ■ ■■• •ri,'j' t'.Ui j*f usi mf.ntn '«'.tvno naifeT&i^ •» >• fixw&U
Conlcdarium I .
Gallt alad quatienns cantum exfrimerc .
Gaili hbt\. "I 7 Adcro prorfus ratione cantum ^o. * 1 1 alas quatientis exprimcsi Sint irerumin Cy-
ca&rcamu» ■ i lindro 4 alij circuli Mr, ht, >o, v>. quibus totidtm inanubri Ltr, MT, NO,^,rC-
fpondcantiForraeturquecorpusgalli Z cx quacunque matcria ,alis & roftro mooli,
infraqucmcertum fiftulanim galhcantum txprimGinium gcnuslubdutu- , quod Or-
ganopxinoiunt , vnacum RST taxillis PJatifmatiorum, intraanomotliecam <i/S inc;u-
ws, quxfcrreis filiscummanubrijsLMNfConiungett. Inprimo ltaquc cyiindn uicu-
lo mr dilponanrur dentes motuna alarum galli exuibentcs , motum vcJ continuum vcl
intcrruptum,prout placucrit . ln circulis vcro cylindri nr, Ao,rp, cantum galli, de.jtibus
cxprimes iuxta notas hic cxhibitas & mxurcgulas inpr^cedciitibustraduas .
Quo peradto cylindrus circuducujs,dentibus notas hafcc in cylindro rcfcrctibus pal-
mulasroanubnorumMT,NO,{VeJcuantcs, dcprimirtaxillos platifmatiorum Ki> r.
quaprcflloncplatifmatiaT apcriuntur,quibus apcrtis,fonus fiftulas mrrans ^aUi can-
tumexprimct. Manubrium verdLrfiloferieoaJijstribus filis in nodo /conexo(quo-
rum duo alis, tcrtiumroftro connexum)& alasapcrict,&roftrum. Prorauone di-
fpofitionis dentium in cyjindroi GalJi igitur canturh motumquc exhibuimus , quod e-
rat prc,ftandum_. . *
Confecrarium I 1.
Hlncpatetilcylindrum fatisampluro & longum accipias , omnium anima!:t;rn-«
motus& voceshoc ingcnio exhiberi pofil* , vnde hic pifirantesfturnos , glocita-
tcs anfcrcs, Coruos crocitant.-s i Anatcs drcniantes , Coturnicum bikebi, ilmilclquc—»
animalium voccs,motumquc non minori aurium,quam ocuJoru m voluptate percipies.
Tametfirerd tcretiimosLulcinie iuprainpnmo Jibio cxiiibirospukhrcin cyhndio no
tiscxhibcre pofiimus,ad kibori tamen parccndum confultius ludicarem, huiuimodi a-
ttium garritum fiftuJis paflim vfitatis aqua: lmmcrfis, quas vulgo auium canturr vocant
reprx»
Digitized by G<
Ltb IX. MapaPbdnoUcliea W
repraefentare euiufmodi nos hic vnum exliibuimos vtfculum per fignu >¥< notatum_, .
Intra quod fiftulc, 4aut y .diuef farmtgnitudinis infertas abundd defideriocuriofitatiq;
Le&onsfausfacient»
I I I.
Confedarium
Syringam Panos exhibcrc. Vids lconifmum XXI /.
I
Sl SyringamPanosexhiberedcfidcresaccipe8n*rtulas iuxta diapafon difpofitat,
Hanc ancrootbeca: OB platifmatijs fuis inftru.fl? infercs , taxilhs ver6 abcdefga pla-
tifinatiorumjfcrrcisfilistotidem coniungantur manubria/k//wi<?/>£; In cylindro yerd
totidcmcirculosdefcribesmtnubrijscorrefpondentesjintraquosdentesordinabisiu--
xta modulationem,quam Synnsa exhibcrcvis. VtfiEcho cxhiberc velis.in aliaaSa-
tyro rcmotiori cryptaHR Nympham Qefformabis, quas modulosaSatyro cduos, red-
dati cos autem rcddet, fi almm cylindrum phonota&cum M in crypta HR conftruas ;
qui eadcm /£olia camera A gaudcat j& ventum per cana'cm V habcat coramuneny,
priori Syrinox, Sl , cui& aliam ordinabisprorfusfimilem>fi^natam litens QN,platil-
matijs luis nr inftruaam,itatarnen,vtmodulationis daufuUein binis cylindris co pror-
fus ordine difponantur, quc notc. infcrius rcferunt. Sic fiet, vt Satyro D edentcclau-
fL lam AiNymphaQmoxcamin alteraHR fpduncaiuxtacIaufulasBrepetat . Resia-
cilis eft & nullam difficultatcm patitur, pra-fcrtim fi Artifexhncufquedicla ritc '«J"^-
xcrit . Quare multorum verborum locolconilmum hicappofitum rcm prorlus diluci-
daturum confido.
.-vt
giijliii^iiipiiiii
.1
:*:3c
Innuroera slia ex his prxfuppofitis inferri poftlnt fpeaacula admiratione digniflima ,
«ux ISSSk I 'eniofo Artifici in opus deducenda rcbnquimus i Nos cnim expcncnm
Toll Y«ib reforganum hydraullcum^uodiuiTuPontificisin horto
dum h"c fcnbimus^ ordinamus,fatis teftiitur, vbiquccunque hoc locod.Sa funt,ip-
fofaftoexhibemus.
Xx
Ma-
ISXt
Digitized by dc
M ufurgU FmutrfalU ftue ArtU Confoni & Diflom
Machinamentum IX.
M uficam Pythagoricam Automatam cxhibere admalleos trium
Cjclofumproportionatos* dtfpofitdm- fidc hontf.XX II.
INttr c*j tera machinamenta hai monica ,hoc quod fequitur meritd primas renct . Eft-
queMuficaPy tha^orica ad malleos conftituta, quam fipius diuc rfis tn locis cora
diucrfisPrincipibustanto cum plaulu &adnurationc cxhibuimus> vt cius repetitione
vixfatiarlpoffcvidercntur. Muficamaximclocumhabctin Comocdijs ingeniosd cx-
hibepdis. Modulatio oftophona in achorosdiftributaeft. Tempuspeipctudrriplam
feftaturproportio'nem,mcnfuram dantmaIIcicaproportione,vt maiorad mcttiutnfef»
quialteram, & ad minimum duplam habcat proportioncm . Vcrba affingurttuf Vulca-
no,Cyclopesfuosadarm3 ininfignem aliqu3m cxpeditionem cudcnda aninianti ; Hi
vocatiincudcm fundant,triplatoquc mallcorum lono,dumincudemferiunt,Cantores
triplatam menfui am pra?tiie,cum vocc tumfaltu geftuquefcquentcs, mirum ocuhsau-
nbufquc fpcctaculum cxhibcr.t . Hancitaquc icprc/enrationem animata vocc , falru
metuque hucufque in Como2'dij$*exhibitaui,quomodo inanimatp machinamcnto au-
tomato cxhibcrc pollimus, vi Jeamus .
. 9r*anucD cUf^0m»'tusru«spcr'tincntihus» rotis,camcrajEOlia,rotifquemachinam
incitantibus cx praeccdentibushic fupponimus. MelothefiaveroPythagcncaanobis
compofita vna cura textu, malk ui umque proportionc, cft fequens .
M ufica Pythagorica adproportioncm malleorum .
Malleorum
propomo-
ncj.
DupJj.
Scfquiiltcra
:ei:?:!:!
t£±===
5 2 5 5 $ 2T 3 iS 2 5: — ar -7
?:i £§:?:$
I'ro»!imbi- B?f-—
nomenos, 9"rt5i*"£"i*V""
— £ ^-r
-^^■■«.^t;:.":'
fe:i=~:~:=r:?.:?:z;
:= :rr:* * *i s^xjj*==r = =::: =
:s:s:<;:= =:=!=:=:=:=:=:= 4±4 ==:= s.
1— 1 ^ $ $ —
loftrodli roille ii
:n:r^:$^
:5:c ?$:$:$
azs
^-««:z.z:
|z:z:z:z:^
S~
V-
:z zz*^ 3:
:*:*±z:zzz
z:z:z:z:$$
*:$:«:$:z:z
£*z*z~i:**"'*"
::*>:=
1 Vfl 1 T
r:!:zz:$:fts
Adcftc validi Vulcani focij adeftc foc>jX
fEE:rj:Ejz:izz??:?
cocinnu
Digittzec
7
I
Digitized by GooqI
i ! * . ■ •
Lib.lX. Mavta Phonotaflica . 347
u 1] B/ftffll »t» I t H j A | » 00 :333:*»:§:izg
jfr.lTf Wfttiqa
:^-5:$:Cf:C:jrs
;E$:$:$:§>$:
:$S:$:s*:r:
1 MH,y »:
_^^:C:o-:o:p
:fc$ $z: z:r;
— Whr
;*:*:♦:♦*:*
:3:fi$;:::zr:
zzzzr;$:$:$;
;4±irrr::r;
zra
rt2=gz:$.$.3:
:*:*:
Es
r:*:?:§:$;
:$:z:r:rrrr
=5
:«5^?;5:
:^:$r$Er:?:r:
l::E?|-i:i:r:I:
:$Erzr5:z:
:r:4:***±$:
E!:§:r:f:rrE
rrz:*:*:*:*:
:*:?:^«:«:
=::*:«:
-❖v ❖
numeris melosef fi ci te catemusplaudamus Pulfatc malleis falta te
Hanc Melotljefnmtriplarproportionis & in 8 voces diftributam cylindro phonota-
<ftico, eaprorfusratione tanfpones ,quara fuperius progynnafmacefccundo tradidi-
nius ; C um c nim /5.4 tempnnbus id eft taftibus conftet; Cylindrus totus in 74 partes in
circuitu diftribuendus cft, ddndcfingulC; partcs itcrum in ; alias partes , ct.n vn.nqua?-
que oota buius mclothcfiq vnam tertiam temporis valcat, longitudo vero cylir.dri tux-
ta orjinem&ienem palmularum fiuc uftorum,vtfupra fa<ftum eflc vides.drifribuaturj
Manubria quoqueCylindio adaptenrur>ftrreilqucfilis platiimatijsanemothecc; inclu-
fis conncclantur. vti io prxcedentibus traditura tft; Hifce peractis Melothcfiam hic ap-
poiltam c<5topuonam incylindrumtransiereS) dentibu* fuislocis , iingulis notis cor-
reipondcBt bus congi uc infixis . Vcrumpreccdens Iconifmi figura melius propofirum
organum cxpiicabit. AoliaCamcra A & primum mobile, rota aquatica CB , vt j n prio-
Xx z ri
S4* M ujurgi* ymutrfalit fiue ArtU Confoni $ DiJJom
=rEEE=j
cata te
pulfate
m
falta te
"-"^zzizz
=2
£±£:z!zz
focij
;r~r~ :r:Ss»
:$:$:$z:!zz
❖•^--^-
gaudete focij
E;i:r*:_z-_E|£z
:sai:$__£ pnzrg^c
z__:
focij quid rnora_ netftitis ?
'l)_t<j*II<
zii:z__:!_::z:
Soci/
rimachma,remarieatiiitCylindrusABCD in r-fipatia^quartaclusfHic temporamc-
Iothciusdenotant,diuiius,horum -paciorum voumquodquc itcrum ina aiia fpaci___,
equaliadiuidatur. Etquartam quiderocylindri partem AHBG pro mot u roaJJeorum
feparabisj rcliquum vcro fpacium HGCO cyitndri, taftature refpondcns,rouficc pytha-
goncc. _raniponcude_en_ict . Singula fpacia tripartita maionbuslineis inciufa rotidem
tcmporadefignant ^vaointcno__fpaciol*_npJa.proportionis tempus dcnotant,vt
proinde faciJJimum fit hanc mclothefiam cylindro infcrrc . Singuli cni<n dcntes in cy-
lmdropofiti,finguiisnotiscorrefpondcnt. Verumcum iamin pra?cedentibus melo-
diaruraiuxtatnpJamproporuonem incyiindrum transferendarum modum docucri-
mu3,coLedoremremittunus. Quomodoigitur Cyclopescum malleis,& ftatuasad
maJJcorum taftum choream ducentes, exhibcre poUimus, hifce accipc : fpacium cylm-
dri
Digitized by (__(
Lib% IX. Magia Pbonotaftic* .
t — rrrfrgg: ^^±§1(15^:5:$=::
r$:
:Si~EiEE
3BS!>>ii 1 •=
catcmus vocibus
1 M~l ♦iV
3:t:S:5:r:=r:z:
<jr 1
:?:£?3:I:5:
— c
r:2
:«:!h*rrE= rr:
zr!rr*±£
-r^:§::::z.
:^:r_:r:c::0:
:*:8:arr"
— ^
catemus, plauditum
organis, fi flulis,cythuris, chclibus
dri AfK^Gfeparatuffljin^circulariafpacia diuidator,quarum 3 primatribusCyelopi-
bus incitandisferuient . Dcntesveroponantur incitcuJisfignatis numcris »,4;i>f ;ji6.
circularia fpaciadeterminantibus,qnibuscirculisrria manubriaZVX rcfpondentjDf-
testrJphrofonoedendocongruositaordiuabis : incirculo i> 4«in ilngnlis lineisma-
ioribustaltumincipientibus vnum de nrem pones.dcinde in fecundalineolacirculi 2»
5. fimiliter vrum dentem, pcft^aintCTtialineolacirctili j, 6. pari paftovnum dcntem
porfcSj-habfbuntqifinjgUlatriafpaert, Ordinepofita taelum menfurantia,^ dentcs,
iuxta 3 notan* vnit<mp©riconeipcPrtdcnritim vaIorem,vtiinfiguraclariflrm£apparet.
Hilceperatfis 4 (htuasfatairtbwn/avniiudini machinar proportionatas , quarum_.
trCSCycIOpes,malIei*dli5t^proportionisinfirudto8 cxhiberit ; quarta Vulcanum clau-
dum forcipeferiunvtencntem rererat ; Cyclopum vCrdrriplatum fonnm edcntium_
machine lt* c6nfides,in locohumcrorD brachiorumq.vclun inrra polos vertatur axis;
exaxisverdcx.tremisrtiJimentu quoddam brachior&fornieturj/j&fe^. quibus in fi-
ne loco manuum ad necta^ur malleus ex ferroj habea* prarterea axis ab m medio manu-
bfiumfjCDifiUim ferreum conneftatur. Hocitaque Sceleton Jignoaat pannoitavtf-
Aies,vtartificium intrinlecum fpcclantes-kiteat^deprcn^b Cnimfilo femperaxisa&ciicu-
aclus
... .".}
3Jo t&Mu/urp* Fntwrfalit siue artii Confini Dijjoni
M. A M
r:tj:*±*:x5:S:$:
zzizza:*:*:
_ » a
- 1 —
4 A A A A >fc
g;:~r.-:r-=:z:
n:r:$:0;$:§:§:§:
zzizzs;*:^:
-***::s8:$:0-|
: i:fc::==::=:z:3s:*
::±$^±$r=:=:
z=.=z$$::$:
:=z
$:*:fc§z:zzq=z!=z*:$:$:
z:fc:£::=z:i:$r=:
:z:=V- =
:5:*3z:
— —
2:i
==zz**:=:
:*?:§z:i=z
*
: ?±:="z:$=:~|zz;=z§:§:§:
5:z:$5:$:$:
:0:a:$:=izz
3±iz:zz:$:$:Cr:
zzizz$:o:c:
:*:=:======
:=r^:$*=z:
:£«:=:=:=:
-5
:%\»::! — L — ==----:
Tnplatocuditc a cu ta ioni tu confeftim fpicu la,
aifiusraailcunucleuabir,tjtiulcindcpropriortpjndercin incudcm incidcns fonum cx-
citabit. Videfiguram Il.lcofljfmihtc appoliri.
Haud fecusrehquus fUtuas conficies . Ii<cus I fiat cx materia valde refonante, inte-
riusconcauo: fi pri-tci ca cx axi aliud brachiolum deriucs > illud capita qnoquc Cyclo-
pum agitabiti Vcrum hxc omnia ingeniofis artificibusin opus dcduceda rclinquimus.
Siitaquc feircafila, 3 cycIopuravertebrisann^xa,cum 3 manubrijsZYX coniunxeris,
fict vt circumaclo cylmdro manujbtiadentibuscylindneleuata deprimant ferrcisfilis
palmulas MN,<3cconfequentcr fpiracula organi ventoin fiftulasdcducendis ordinatn_»,
aperunt,ha:capertafonura ta.ndc triplatuperfecfte edunt,melothefiainquaPythagori-
camcylindroillaramj Eodem vero &prorfusa'qu2litempore 3 manubriaZYX denti-
bustriplatoorduveinfpacio AH8G-pofitis,dcprimcnt vertebrasintra Cycl pas latc-
tes,qua depreflione mallci ordipe triplato vnuspoft alterum cleuabuntur , & eodcm_i
ordmerccederu;cs>in incudetriplatumfonum notis in omnibns coirefpondcntem-.
cdentjNammanubrium Z.dentibus circuUin i>4 pnmalinea infixisdeprcffum pri-
mum malleuraeieuabit ; Manubrium veio Ypofthunc dentibusin circuli i, 5 fccunda
hncolainfixisdcpreiruin,fqc.vpdjrftatuaf maJJcufli cleuabit , Manubrium deniqucX
dcnti-
Digitizod by Gc
Lib.JX. eMapa Pbonotaliica; $jt
___ts
____
_—=_: :___. „—__
. « .,..___•_»•-•
:H_8_:$:
S_z_z:<.::zzzr:
:2Ens_pZfc3_^
:z:r C. 5:
:1J;::::
— * H *
51
._.__
^.§:d_:
s*a: --_:?>:
I±__:
:« :_
E£?:r£
- — $ — $-|-C-_r^-_-
:q:_:qzz zz._:z::$:
—
:fi:_«:_:
• • — « • _. •__•■
:_:____:
_ _
__:$_:_
_::__:"$■
izz:_.ft_ :_):(j:
sfctzrz
— i
a — • _•
_?:_:«:_:
:§:_ h ^*J:_:_:_:_:
— :z:z::z::z_:$:
j:^z::z:j-z:_s-^.
QueisexpugncturMorpheus ij.
:_§:S5
"m
o—
8 * _"*:
5r
:_!_:z:z:_::s':_":-:.
H.^j.a._ —
_EE=
— te*
Qucis expugncrurMorphcus.
dentibusin circuli 3, 6 tcrtias lineolc. infixisdepreflum, mallcuna terti^ ftatuxexalra-
biti &fic primustaftuscomplebitur ; arque adeohocpac-o malleorutn iftus ordinc_>
xqualiconftanti , 3c proportionatiflimo motu ,tempora muficc, Pythagoric^ menfura-
bunt . Res aded ciara in figura proponitur , vt vltcriori inftrudione non indigeat .
Vtveroiuxta idemtempustriplarumchorcasagantalix ftatuar,notis,& malleis vn-
dequaquc co;refpondentcs,itaagc. Dentataenotc. DC cylindiiphonotactici alia ver-
tebradcntatafiinferaturi cuiusaxisextremumai-uminatumqueinferius in Mveluti
poloaut matrice circumgyrcuir,firnieturqucaxisIigneisautfc.reistignisRT,neloco
moueripoflitiAItcro verocxtrcmoaxisinrotam UVcuiufcunque magnitudinis ter-
minetur,in cuius circoitu ftatuasvaric cfHgiatas conftitues,rota totaintuslatcat,ftatu£
vciototxforisemineant ; motumautcm triplato faltu geftuquefpew.abilcuwijshoc in-
gcnioindcs. Coxis ftatuarum indaturaxis per cuius mcdiura , filum ferrcumo..
deduclum clauo firmetur m / fundo rotar,vt in figura 111 patet,hoc enim filum alicjuan-
tulum craffiustotiusftatuaf molem fu&inebit, deinde rudimentum crurum mobiIium_
crunt <:/_., qui in furis filum ferrcum in/, protcnfum habeant,cx/verofilum -verfusla-
tera rota? mobilisadangulumreftum detorqueatur,cuiufmodi in figura hic appofita_»
inniigybb» $4 latcravero altcrius rote^ irr.mobiJis intcrioris ^dcntcs cmincant co ordi-
ne
Digitized by Googl<
Sjx MufurgU Vmucrfalis flucArtu Confoni & Difjtmi
rc & fitu pofiti, vt dctorta fjla, motu rotc; in cos ilJidentes crura, altcrnis vicibus retro-
agant.iucuruumfiJum Wm dcntcm/ tfiiujm ,crui/crcrroagit ,poft -J vcro terrtpori*
partcmalteium crus de filocu.uo in denrejn ^iHiium rerrQagetur,Scpoftalrerl
veto terttam partcm temporis crus^rrrro-Mindcntcm bm illilum denud recroage.
tur, & fic fempcr crurc triplatum motum,cx malleoru .n, & fono organi corrcfponden-
tem,incciTufuo racntietur. Vtvero capita &bracftiaiaftiraie vidcantux,capita diftarfi
ftatpaiumlignofabtilicapitiinfixo,cVin axe />^brachijsconiun.5to plumbcamafTa li-
brftpr, cjuam in figura lircra .» fignauimus } fiet<j«< v« ftatoa mota cVcapttt&brtchui_,
pcrpetuo iaclarc vidcatur . Statuas hoc ingenio aniinatas,vel ligno vel panno elcgater
veftjej, vt nihil irrrrinfcc^ machinarionisapparcat, & habcbis intcntQ . Si vcro chpragu
totiuitnuficae refetrc velis : menfuram moru manusprarbentera ; fici id perrnanubnii
particulare MS,quodfpacio GH reipondcat , intra diclumcnim fpacitim dcntes ordi-
jiabisintegrum tatfum explentes, abinuiccm tamcnaliquantulumad taclusdifcrimi-
nandos Jeipnctos, vt figura docet/ Dcinde inmedjoenormatc, iUtne; fiat brachium ck
circa axiculum ^mobile,excuius brachij* punrto b filum ferreum occulto meatu, bra-
chioY taxillo Ilue caricnrlv ES conucc*taru;,& cxaJtaobrachio#ciufdcmuxiJliaJiud
fcrreum filumconnefterur manubrio mr#,&habebisnegotium cxpeditum.
Nam eylindruspcr rotam aquaticamCBcircumaclus, dum dcntibus in phonota-
ctica manubria iJlifis pjjwifmatia organi aperit ,melotheftam prim6pychagoricam_> ,
manubria vcroZYX dcntibustriplaroprdinc.fpacio AHCG infitis,Cyclopicaru mufi-
ca,ideft raalleorutriplatumfonum,notis)fOT^e>i»«rfiuea:quitcmporaneumdabit;Statu?
verodetortisfiJisinlatentea dcntcs rotjpimraobilis incidentes motum caufabuntnu-
mcrofummuficx tam Cydopica?,quam Pythagoricar in omnibuscongruum; Denique
manubriumm» dcntibus fpacij HG dcprelTumtaxillum RS cui filo ferrco per brachul
Xconiungitur; vnafccum brachium Ydeprimet,adcuiusdeprerTionem brachij in cho»
rogo N cJcuationcm deprcflionemquc confequi ncceiTe eft . Statua igitur N iuxta me-
fpram tcmporis, «rpir & 6i<*r pcrfefte cxpnm5tem,taflum fiuc plaufum darc vidcbitut.
Machinam lgiturautomaram pythagoncam mnficam,&Cyclopic4,exhrauimus,quod
erar praeftandnm-, ,
Machinamentum X.
Aliam Macbinambarmonicam Automatam concinnarc , qu<c nullo
rotar#m,jbiltum, W Cyltndri fhonotaclta mim (lcriojed jolo
Vcnto ry acrcferfetuum quendam harmomo-
fum fonum excitct ,
ESthocmachinamentura vti nouum, ita prorfus fecile & iucundum, & m-
mcoMufeofuminaaudientium admirationepercipitur;Silet inftrumcntu quara
dra frneftra tucrit cJaufa , mox verd ac ca
apcrtafjcnt, ecce harraoniofus quidarn_j
fonus dcrcpcnte exortus omncs veluti at-
tonitos reddit j dum fcirenequeunt , vn-
defonusproueniat, vcl quodnam inftru-
mentum fit, ncque cntm ridicinorura, ne.
quc pncumaticorura inftrumentorum_,,
icd medium quendam & proriu % percgri-
aumfonumrctjcrt. Itaautcminftrumen-
tum conficitur . EtJigno pinus refonan-
tuTirao,quibusridicinainftrumentaconficjfolent , inftrumentum conficiatur 5 palmos
loogum,latumduos,profujiduravnumi boc inftrumcntum 1 y chordi* arquabbus cx
ani-
Digitize
Lib. IX. MapaPbonotactica; SSS
a nimalium intcflinis, vcl ctiam Dluribus inftruas, vt in precedenti figura patct .
Inftrumcntum cft ABCD vcmiciJli Crtj pontcs IK & SD , chordar vcrticillis circum-
plicatJE&pcrpontcsIK&SDdedu<ftxiclauisBDaffigunturiRofa?funt FFF. S an-
fa> quafufpcndif>dt]8w^ j
aut 8 pcrfici dcbct . Scd omneschorda? In vhifonum aut odauas , vt harmoniofus fo-
nusfequatur, concordandafunt. Eftquc hocprotlus miiabilc& propqfio^J^c^vquo-
modo chordaein vnifonumautino<ilauas tcnfxdiiicriam harmoniaro cunilitucrcpof.
fint . Verum vtphxnon.cnon mufiiufi*nefcioao.a quoquam ua^cous obfcruatunu»
pcnitias enucleetur,caufxque didifoni affigQcntur,, .cxpcrimcntiun ^ab ouo , vt, dici
lolct ordicmur, vbi tamen nilbumcnu^ondKioncs^^rV.bijJlu^ftar^idcbcat^prijisdc-.
claraucrimus . ^
Locus inftrumcnti no in libero aere, fcd in locodau/b citc debct,ita tamen vt vtrin-
que aer libcrum abitum adittimquc habcat . Vcntus autem varijs modis c6ftringi po-
tcft, primd pcr canalcs conicos & cochleatos, quibus voccm fupra intra domu collegi-
mus, dcinde per valuas: Sint duar v.ilua? cx ligno EF, &BVCD in F & VD ita comncla,
vt tame vcto aditii prsbeat ad lpaciuintra FV & K & FE tabulas parallclas coprehcsu.
• iw . t \u \ >\ v^\\%t . E > /v^ton^yttfc w'v, «\ *'
«iq«.!i;i>.i .i^tfj 3i»)i uft rniii vi »' ••i'* n
y.ri^«M eiiiAi;>iiiiu1;i».'l t. i: -jzuI
K
Valua* extra, tabuls intra conclaue condantur, quibus a tergo ad rimam SN inftru-
mentum affixum,ita obliquo fitu rimat SN obuertatur , vt ventus per vaJuas collcctus ,
d:iMraanguftiastabuIaruraBV&EFconftri£~tus,&per rimam clapfus omnesinftru-
mcnti SONR chordasfcriat. Si enim inftrumeta ad tabulasfitu habucrint paralIelu,no
adedfcliccm, fi vero vti diximus ita obliquatum fuerit,vt omncs chorda: vento expofi*.
ic. fint, optimum fucceflum fortietur . Nam iuxta vcnti lenitatem aut vchcmentia mira
harmoniam intra cubiculura percipies,fubinde omncs chordat trcmulum qucndam fo-
num, intcrdnm auium cantus, aut organum hydraulicum nonnunquam conccntum_
fiftularum abofque percgrinosfonoscxprimet,nemine vel fufpicante quodnam inftru-
menti gcnusid ut,aut qua manu, quofollc, quo artificto, harmoniam cfficiat, eritquc
hoc inftrumentum tantd reconditius& admiratione dignius,quanto fuerit occultius te-
(ftiufquc. Porrofiomncscondauisfcncftrasclaufcris, fonusparitcr occlufus fiicbit,
raox vdad vnamapcrtam confucto fuofono praefentcsmira voluptate pcrfundet .
nsitinslintuto»!) ni fojQfA tUd£op&l9#rri3i nwm.m
->¥ vtumioib tr.i >ui*..f JJuq vbiaibtrcH: ?nuror
Yy Co-
JS4 Mufurgne Vniuerfalu fue Artu Confont LiJJoni
Corollarium 1«
&4ackinam memoratam perpetuorejbnantemfabricari.
Olquis vcro huiufmodi barmoniofumfonumin
O ptrpctuum conrinuare veiJet, is nuchinam
apparabit in turrisalicuiuspatente Joo>,ca ratione
aecommodaram, vt in morem apluftri fiue indi.is
ventorumad eum ventom,qma&uipirat,verf: rur,
& fic concepto acre animata fuapte fponte ad
qucrncumqueventu-n fempcr refonabit.
, Corollarium I I.
Vtinalto aerefrodtgioft Mujica fereifiatur*
VT vcrd prodigiofusille barraonicus fonus in a'to aere cum ftupore pcrcipiarur.pi-
fcc vcl Dracone volante<cuiu*fabncajn fuse* in Magia Paraftatica Aitis Magnx
Lucis _k Vmbrx defcrrpfimus) ita adornabis vt ad vtrum quc Jatus chordx ad xquilonG
cxtcndantur» quem mox vt libcnori aurc. coramiferis,ru nc fiuc attrafto,fiue Iaxato,ma-
gnofcmpcrimpctuchordccum intcnto mufi-x cffedu excitabuntur. Quod fi loco
Draconis Angelum volantcm formesi ranto prodigiofius fpetfaculum prxbcbit ma-
cbinamentum,quantotonitusinfokntiorfiicritrariorque. Innumera alia huiusope
machinamenta cfEcj potcrunt, prxftigijs haud abfiraiha i Vcrum bsrc arnfiti foleru rc-
Imquimus. Nihil tgitur reftat nifi Vt iam oftcndamus,cur chordx ad xqui-ionG extentx
diucrfam tamcnharaionum cfriciant. Supponoigiturptimdcxpcrimcatumiequcn*.
Exferimentum.
Sl quis chordam cx animaUu m inteftinis extenfam vcnto in pr$parato paulo ant* Jo-
coexpofuenr, obferuabit is chordam moxfonare, non fonoilloextcnfxchordx
dcb:to, ied prorius dmerfo, modo cnim tertiam, iamquintam , nunc decimamquintS,
aut vigcfimarotecunda_D,fubindc tcrtiam^uarra m, aut fevtam feruarej Cyius rei cau-
iam cum ncmofuent,qu«rcdderepotuerit,noftrarumciTe paruum ratifumusgenuinl
huiusreicaufam hicaperire_j.
Suppono itaquc primo , ventum non femper xquabili impetu in chordam ferri ,fcd
raoijs veluti quibufdam,niinc hanc nunc ilJam chordar partcm, nunc tardiori nunc vc-
Jocioriimpetuferire,atquehancin?qualemfciJ.vcntiii«pctu,caufain tatn diucrforum
lonorum cfle, ita oftendo .
Sit
Digitize
^ Ub.lX, Magid Pbonata£tic4< jjs
Sitchorda AF ventusG, quiii tottm chordam AF vno & indiuifo impetu coraprc-
hendat, certum eft chordam iUam propnu m llium , qui extcnfioni cius compctit , fo-
numederc^. *
& vcrd radjusCfoluscamtanget.hoc v\\s^.....v.
eft bifana diuidat,futuru eft vt reliquc. par-
tcsCA&CFadtOTaiti diapafon-fonent»
3uemadreodumindiuiiione monachordi
cmonftrauimus.
Seruict cnira venti radios loco plcelri *, i Jinom
quod vbiC tnigcritjtrcmortotiuschordg
i n partibus CA ,C F.dupjo vdoqus iona-
bit , vnde neceflarid chorda vnius ofrause
intcr uallo altius intonabit . Si vero radius
vcntiprcmat AB,rcJiqu? pars chorda: BF nccelTario quintam fonabit ob di&as ratio-
jacsjn diuifionc monochordi aflignatas; fiitcrum cotumfpacjum ADprciTcrit vcntus,
fonabitDFnccciTariodildiaparon idcftdccimamquintam, & fic de coercris, ra^'U?[CurVforoi|i
itaquevcnti proaJia & alja incidcntia in chordam , ineaalios&aliosfonos producec, c"Iw "holw
VndcquantovcntofusradiusmaiorcmchordacpartcmrcJiqucritintaiftam, tanto fo- d» dwerio»
num producetgrauiorcm,quantovcr6minorcm,tantograuiorcm . Quodigiturin-^ £J°sPtodu
vnachorda vcntusfacit,in innumerisalijs a:quilonisraciet,atquc harceftgenuinacau-
fa tantae diucrfitatis ionorum, qu x in hoc inilrumcnto pcrupiunrur . Nalcitur lubindc,
xremulus quidcm fonus, minficc aurcs afjficicns, qui ccrtc aJiundc originetn fuam noa
habct,niliab vndulationc venti, qui non lcmper rcSo lmpetu ,fcd in morcm fluctuutn
chord*allabitur,&fic confequcntcr eodcni motu cbordaraincitat,quoiJJiditur.
Corollaiiura .
. /t >. . Ljuionoitafcbiii/ioon
EXhis quoque patet, vnam &candemchordam mfimtosdiucrfos fonosederc pof-
le jNam ventusetiamu" fortius chprdam in voolocoprcraat , in aUjs& aJijs Jocis
dcbiliusca prcmes,nouas& nouasparturictfonoru dirTeretias. Nam fi v.g.inC prciTerit
forutcr,inBdebilitcr,certum eftCA nonomnino diapafon,fcdaJiquod intcrmediura
arTe&arc. Scd hecdecaufa diuerfitatisfonorumin vnachordaui&ciant.
, ]>:qi)i>o 011 L-ii 3urt oon aitui
Machinamentum X I.
Omnisgcntru exferimenta barmonica fymfathica exbikcns.
SYmpathicaexperimcntavocamus illa,quxadfonum aIiorumrefonantintafta,rai-
raquadam fonororum corporum proportionc& fimilitudine, quafit ,vt ad ionitfl
vnius, altcra quoque moueatur intaela- quc, quidem proportio incorponbus non can-
tumhomogencis,led &in hctcrogcncis locum habet. Vndeplurima contingunt na-
turz miracuia, quorum tamen ncmo facilc nifi Mulicorum arcanoru infignem habuerit
notitiant,rationemreddiderit. Etchordamquidem alteram intactam mouercnon-»
in vniionum tantum, lcd & in diapafon &diapcnte quoque concordatas, pcne vuigarc
cft. quamuis fcmper tanto intafta tremat vehcmentius , quantdfuerit vniibno vicinior ;
Non aifi^nabimushoc locorationcm huiuscffeftus ,cum fufidime cam in fupcrioribus
difcuiTcnmus,fed tantum modum, quoplurima in Magia naturaliadmirandacontin-
gcrc poifint aijcricmus .
tKy a Expc-
Digitized by Google
SJS MufurgU VniUerfiUs fiue Artis Confoni Dtjfoni
-nqmoo uwqrni ouuibrr & «<iiv T A msbiadd rr.uoj fttop O Jujnvi iAftbiod^ >•£
ExperimenttTm I.^^ ^
Muficam Symfathicam exhibere , iV/ efl inftrumehtum concimtdre ,
quodnullo alto Agcnte, mf S ympatl$cotbarniQwofum
fonuotexhfter-. ;L
4
w
Noinnitucnmshoclocoharmoniaincorporibushotnogenelsttihifmodieflfc pofeuc
^ftrumt^f^jcYna,fedin heccrogeneis.hoc eft,organo& inftrumcto fidicino,a»
JijlqtiejitacnimiJrrmonia diftinftius percipietur . Aectpe inftrumehrt! chordrt^ittirMflu
fonoiiiftmo ligno compactu,cuiufmodi in MaehinamenroX. propofuimus,hiWB«chor-
dasad oroanumaJiquodpcifeclilfime cocordabis,ir.i vt finguhj chordxad fingulasor-
ganififtuiaspcrfrdrcvnlfoncnr. Hoc perav<to sd fonrtG orgamcfiinflhimcnto intatum
reccdes, donecchordas mouerividcm & perfcftumfonum rtddere inuenerjsiatqut
hec erit ipfins^fopoirrondta QSfranfia ;Quod fi nliquxchordx non moueanro*,fignuin
iof»nmieMQ id crit, fiftolafn chord^ non perfWte rttfr'(mdcre ,aurofljuafupefiofemefle . Velcon-
o ,Cjm fono ^t,u* c^rirberrs ; inftrunrcntum ad pafierrs interiores vicinomm conclauwm vcrC
inaur! po^°' 60t'rne fupra tMwh^broanOtontinusrm ramditi hinc indc applicabisjdonec motum--.
«a- iohumqucch&cfahfm acprehcndcris,&.'fiabebisqoaffitum . iDftruinehtum enim fidi-
cinum onmcmfiarmbniam Orgarrr intra fcparatum locum perfeft£ exhibebit,&nc pu~
tcsmefpcctliafjbHem ranrumtradereWege; qoxiliptide OrganoMoguncinoChdyn
in vicinochoropendentf cafuincitantc > rerulimus , & derci verirarenulkim dubwm
remanebir. Inhoccantum vnicadiflicuItaseft,vtquisinueniMperf«ftamcorponim-i
Cmilitudincra &proportionc cum diftanriaproportionaca>quam quiinueneric>ishaud
dubieadmirandum quid in natura iie inucnifle gJariaripoteft. Eft cnim corporum_
cuorundam fonororum caad inuicem fimilitudo,vt raox ac vnum inionucrit,aiccrum
ftnare quoque comperiarur , vrifcuriose in parce i . & 2 . huius libri oftcndimus . Qux
omnia aliud nos exptfrimenturn docec ; Si cnim quisharpas ,tiorbas, cytharas, clr.ui-
cymbala fimiliaque inftrumenta fidicina conclaui cuidam(omnibus prius tapetibus 10-
num obtQdentibus remocis)o^jydd fonoro,leuiter fufpenderit, is vel ad voces loqucn-
tium, cxoncam quandam folo aeris motu vocibus caufato organa jncitantisharmo-
oiarn nonfincadmiracionepercipict.
, Confe&arium.
De Statuii ad certum fonum fe mouentihus .
«ia*tr,£ijn'. jnrnoT.vtfrijmic ruunojbt: -tort{r.!h >fj«)c>j<* irnimrxixa ■ >'t'*'t**»¥?S
REtu limus fupra citaco Ioco , Statuas quafdam fuiflc in Eoc lefia quapiam , quae ad
Campana*vicinxfonum adcetcam ctiamorganififtulam ( ooimbus prxsctibus
tanquam miraculofum ftatuarum morum inclamantibus) mouerentur,Pacec igicur ex
©rxcedentibusquomodo ftatux inEcclefia quapiam > quxfinulem effectum prqftatfa-
brkari poflinr. Nam ftarua ex porofo ligno facta , & fonoro corpori proportionata fupra
trabem porofumcumorgano, vcllococampanxcontinuum exacuilinie Jibrata intcn-
tum hauddubiecfledumprxftabit. Dehuiuimodi Magicis Aegyptiorum ftatuis ad
plebisdeccptionc fubricatis,vide Ocdipum noftrum Acgyptiacum, vbi multacurioiaL*
& rccondita rcpcrics .
yY
Expc-
Digitize
Ltb.lX. M apa Phonotacltca .
SfT
.1.
Expcrimentum I I.
Dejymfathtcaharmoniaferconicacorfora.
SI quisCylindrum parabolicum aut hypcrbolicum efTormare fciuerit,isrnaximurn_,
jn muiurgia fccrctum fe penctraflenouerir. padamus fecretu.paraboloplaftx for-
mi cpe crformcrurfcmicylindrus concauus paraboli-
cus,cjuod fjct, fiformam paraboloplaften conftanti 9c
rccto motu in matcria idonea fecundum lon«itudincm
traduxens; eo enim motuinmateriacedcnte & molli
efformabiturfemicylindrusparabolicusdiiftus.admira-
dx in iympathica barmamacxh.bendaviituus. Ita au-
tcm negotiuminftituatur : Obfcruenturcum maxima_»
diligentiaduoin terminatibus parabolis foci> exquo-
rum vnofichorda ducatui in altcro oppofito parabole,
foco terminata tenfaque, crit inftrumentum paratom-.
ad fympathicum fonum . Scd rem litcris & figura dcda-
rcmus . fit cylindrusparabolicus AECDEF,dux para-
boljE cylindrum terminantes ABC fuperior ,DEFinfc-
nor,HGfintfociparabolarum xqualrum. Dicochor-
damfeu neruum HG per vtrumque focum cxtenfum ,
quocunque raotu ctiam mioimo incitatum iri.Cucnim
quxlibcrfcmicylindriadaxc normaliterfacla feclio pa-
rabolafir,in femicylindracea vero illa fuperfkie infinitx
parabolc cocipi poflint^it vtvox velfonus& motioacris
qoxlibetinhSc (cmicylindracea iopcrhcicm pnrabolica
incidcns,dummodocylindroadangulos rcctos incidat,
totacTinoboIifmosparabolicoseflormetjquotparibolx
^quales in diclolcmicylindrccancipipoifunt . Cum_#
prxtcrcichorda perHGfocosfit extcnfa ,tranfibitilla
confequentcr omnium idiquarum parabolaium m didofemicylindroconceptibiiium
focos. Cum verdinfocorum centns vnitioconfluxufqueradiorutncontingat,c6tin-
»ct & in ijldcm intenfio foni . Tota ergo chorda multiplki radiorum contiuxu, impul-
lufque mulciplicationc agitata tremet,fonabitque_j.
Corollarium I.
Chorda qui
edcot ionfi
Incpatet,quod fi quisrrcs autquatuorchord3sfibivicinascircafocosfccundun» pfrpenrt_,
conionantiam in ?. c & 8 intcnderer, futurum , vt machina harraonicum mur- b-rmonia_.
JL JL — j • i — «» ■•■•-■■—-- — » — » ———■■■- — - — ■ — . -
mur perpctuo cxhiberct loco oportunoautventoexpofita. habetenimhfcfonora li- f^SS^
nea HG latitudincm quandam phyficam, fpaciumque aliquod, intra quod lntenfio ra-
diorum eifc<ftufquccauftiuaut lonofi contingant.
Corollarium I I.
^uomodo flauia quafiamferfetuomouerifojfitl
T?
B
010
J Inc fcquitur fccundo;quod fi quis lcco chordx chalybcam pinnam facilc flexilem
J infocoG annexopondereVcum induftrialibrarct,incapitcvetd imaguncula JjJJJyJ
bihbus verfatihbufque membtis infigerct, futurum , vt ftatua hxc vna cum pinna_> p
ipi
perpe-
Digitized by Google
ffi Mufurg tec V mHtrsalu fiuc Arta C$nfom Difiont
perpetuo moucreturi Cum enim confluxusagitationisaerisperpetuus in vnica Jinea^
VO contingat,illa continudinjitata, perpctuo quoquc mota > vnafecum incumbentc
di&am imagunculam dt incitatura & tanto quidem vehcmgtius, quaato motus fuerit
vchcmentior. ;*-«^ ■
Corollarium III.
EX hifce patet, qhanca nobis comcarum feftionura ootuia miracula prxftet . Ycr^
cum dchifocinwagialucis&vmbr^ fuse trartaucrimusihic iongiorcseffcnolui;
Experimentum III.
rntrxi o ii:wxtibrnj
Cbordat intaBas incitare fonovitri.
SI quis fcyphi vitrci oram raau^&4is prius digitis rafcrit , is brcui tinnulum quf-
damfonum pcrcipict. fi pYxterea fupra icyphlim chorda.n extcndentad cuaj
fonum*quifonum,ischord3E non tantum tiemorem,fed ^foniturapcrfeaclcnnet .
Siquis ig.turcompluribuspoculisvitrcischordascorrefpondentesiupercxtcdcnt,lin-
bebit ismuficam ex miroquodam tinnitu &chordarumftrcpitucompofium,- tfc nc<r
«periment©,vidcfufiusnostraclaiuesinprimapartchuiuslibri,
E
Experimentum IV.
Vtquu ingcnlcs camfanarum frcmittu fc audtrc futcl .
Bt & hoc infigne & in maximam admirationemaudientes rapiensexperirr.cn-
turo,accipev»amex maiorischelis(quam Violonc vulgodicunt ) chordisihuic
appcdcslarainam xneam,auraluid quodcunquc tinnulum&lonorura corpusiDcmdc
vtrumqucchorda» cxtremum digms circumuolutura aunbus inlcre illilaque penQcutc
lamina^ltcrivicinocorpori,cum pcrcipiesfonum ,quem nunquara tibiprimopcrlua-
fcrisj fonum vidchcct, omnium campanarum fomtu ffl longc exccdentciu i fi verd loco
laminae acceperis reguiam cncain (quo longiorcm tanto nctjotio propofito aptio-
rem) pcrcipics ex graui & acuto formidabilcra prorfus fomtum» & quo quidenvj
lonoiorfucntchordatantointcnfiorcmfonuraedct . Cuiusquidcmrci aliacauland
cft nifi tremor mctalli tinnuli ,quichordx tinnitum dum comraunicat , communicatu
fibichordarrcmitumdcducitadauditum,vbiclaulus Sc intrinfccus acr pcr mulculos
fuos acufticos vti vehcmcntcr concutitur , ita cc vehemcntiiTim am quoquc fonum cx-
hibet. Id fane mirabile, nonaliacorpora,fedillatantumqux tinnitu gaudent,vtmc~
tallicx laminc, & reguix omnc*, hu nc cffetfu ra prxftarc^, .
Corollarium .
SlhuiufmodiinftrumentumintracifterDamaliquam vehemcntcr refonantem pei
chordam dimiferis, &vtruquc chQrd^cxtrcmuauribusinierueris ,dcindelamina
muro alliferis i audicsfupraquamdici potcft, vehcruentcmcx vani$compofuum voci-
busfrcmitum.
Expc-
^: j
/
Digitized by God*
Ltk IX. Magta Pbonotafiica . \ $S9
^cpcrimcntjim V.
Omni ftntre Iirwwum, metallorum^t^ourorum muficaminflituere .
TV V C / jYj LxJ<.~ iJSJ I jT ri!
QVomodoZylorpanumhocefl ex varia &harraonica variorii teflelloruligneorG,
vitieoruui variar magnitucfinisdil^ofirum cbnftruendura fit.inOrgamcaMu-
*" fica fusc didum.eft, qua( ccitatum Jocum adire potcris .
^qzmq^on colnfin *: n u i . p.E^rrr;: ;r on£^i i \
Experimentum V I.
jD* ixm* ahcratione Jbniin chordu.
✓^Horda fonum Incitat iuxta Conditioncm corporum illi locoponris fubftraromm ;
ita fi exrcnfarchorda? maioriJapilJispriusinicfti$,¥crlc3mvcntoinflatarnfubftra-
ucris arcuque fetaceo chordsmraferis, ridiculum quendam fonum fenties,(cenicis in-
termfdijsaptum.fieidem vitreum corpus fubdiderrs, peregrinum aucndamtinnitura
xmulabiturchorda, & fic de coetcrrs Qui omnia ingentcm fuppedittnt peregrinorfi
inftrumentorum materiaro .
Experimentum V I I.
y tjitrdus muficam fercifiat.
>D\>
TEftudooblongocollo intentum propofitum elficict . SitTeftudo fidibus inftru-
fta apprehendatque furdusdentibus extremam partem colli,ac poftea incitetur
teftudoin harraonicos morus . Dicofurdum harmoniam percepturum; cuiusquidem
rciveiitatcm nonaiiud nifi cxperimentum in furdofaclum nosdocuit. Sonus cnim_.
tcftudinis pcr collum intra ospropagatus,pcr ncruos in organo acuftico, vim auditiuara
mirifice excitat . Surdum quoque pcr Experimentum V. percepturum vchcmenttm-.
iJIum campanarum fonitum raiiiiperfuadeo.
Corollarium.
EXhis p3tct/i in inftrumentis quibuslibct cnchordis collum quoddam fiuc brachiu
oblongum ipfis continuum propagetur in quamcunquc diftantiam, yti pcr in-
termedios muros, dummodo muros non tangat , futuium vt cxtrcraum colli denribus
apprchcnfum, fonum cytharar nonfccusacfi praefenseflct ,exhibeat. Eundem enim_,
cffeftum incollo cytharc ,quam in oblongis trabibusfonipropagationcmprcjtarcin-.
pracccdcntibus diximusi Cuuicnimcollumcorpori totiusfitcontinuum ,certe adfo-
nitum fidium,vti vicinc ,fic & rcmotiorcs atque adeo totum corpus trcmct , qui trcmor
ciim h3rmomcafitaenspropagatio, fonum confequcntcr organo acuftico pcr os &
dentes in rcmoto tara diftinftc j ac fi prxlcns foret, exhibebit .
Atquc harc de Mufica Mechanica fufficiant . Nihil igitur rcftat , nifi vt dc Stcgano-
graphica fiuc CryptologicaMufica non nihtf quoquedicamus .
P ARS
L
Digttized by Google
MuftrgU F*h*rfiKs /hie ArtuConfom $ Dijjoni
p 7 AalLR'cnSrj'. VI
CRYPTOLOGI \ RiVSTRtJIGA
ArsSteganographica,quaoccultianimiconccptusper
fonos duobus aut pluribusdiiTitis Amicis ,
^piM^.p^ui^g^l^^c^^y^^am inA^,M^f|p>QccvltosaQimi
n , 9^c9pf us^^|^j\^ JgniWM W^V- vocui^us^ita &p^n(3 n u nV
L^G^vjau,^ in r«rmt>Mtis
I foacium, qua.ru per fomi »> ' 'iV.llit.uij>6flic. nc taiuc quicciuam?touic'Mu-
f.ciuMlu nolli.i, ucfit 5 ciuouiodo id pcrfonum ficii poffitnoc JocOrtOTL..
i tam tiocebimus, quam lnnucmustantum .
Notandum itaquc duplicem CryptologKam artcm cfle,priorem vocaIem;rhutam_,
poftcriorcm . Vocaliscft^um mapitcftoionoinrcmotum fpacium occulta mentis se-
ia panduntur amico. Muta aft dbtn perditcrasfiur chaia(5ieres.Muficos, impenetrabiii
qaodam fcribendi gcnere contextos eadctr. fcnfa mcntis cbmmunicantur . Vtramque
paucis cxplicab imus . • Ua^ntl»^ Vfttmyu** ttm"tw\\ ^
>buii>r y.i .)?i>ta«4^qJ^<ttvi«fli oiloaosncidoobufll^p
De Cryftologia Mufurgica . 1
^gMn»'eBpo2 .jria^pryn inu&»h , . «Lrjiqo /.miimi»
/^ Vhi i^ryptologia iu hoLConmtat,vtin remotum Ipacium occulti animiconceptus
pandantui anaico, potclyd .pluribusoiniiin.o modis rieii ; pnmo io xemotijfimu
fpacium pcr fonitus vehementiores , fccui ti in vicinius fpaciam pcr tubos Jaten-
tesEchoteAonicaartcconftruclos, vtifupra uftcnliim fTiit. PriorTs gcncns funt tor-
mentorum bellicorum expIofioncs,quas ad nynagiruafubinde milliarium fpaciu pro-
fpcro prxfertim vcntoaudiriin prn^aAbto^BijAfdm^ft . TaJe fuit cornu Alcxandn
Magni, tam veheraentis foni, vt ll.lo t Jtum exercirum quantumuis difpctfum ita pcrfe-
Ai ftiterit, acfi finguhsprxfens Idqucrctur, cuius delciiptionem alibi traditam vidc_-» .
Alphabetum enim itadifponi poflct ,vt tot &totfonitali & rali literat refpondercnt >
vtalibi docuimus;' cl'ficin nomiamintcncionis cuiufpiam amici abiencis dcueniri pof-
fct . Huc prttin dt chbarum lonicus, ftrepitus fy mpanowm, campantfr&m tinnitus , Se fi
quod aliud infttumcnroium vehemcntrorisloni eft. Habet tamen hoc nc^otiumhac
a"diunctam diffkalracem ,vtpratterquajh quod magnarum-expenlarum finc,occultara
«ftfoquc machinationcm,per rniiufmodi vch*emenciorcsfonos iniritutam,cum tegi non
proflit, ftarfm fulpedtam rcddat, prodatque. Sitamen fpeculatiue fiue mathcmati-
cede hoc negotio loquamur,&expcrientia in EchonicaMuiurgja<locear, fonum icc
pcdesgeometri^ds^OTCCre fpacio vniacmin.feciindi,&c6fequcnter 2 leucas fpaciov-
Oaomodo n'us m,nutl i.vniushorc t ^ertumcft huiufmodi vehementibus fonis circa vnmerfam
cognoici, terrx molcm, inftrumcntorum vocalium dulnbut.onc fuccclfiuc editis 60 horarum ,
poii.otooua Jd eft biduo cum ixhorarum fpacio,quicquidin vniucrfo mundocontingit ,cognofci
fpaciob^juj poflc.Etforfan hacrationcin notitram Jongitudinisregionum vcnircpolfcmus,vti ali-
no. bidicemus.
Cum
lu:
«rr:
Diq
Lib.lX. Criptologid Mufurgtca. j&t
CumverdCryptologia in nonadedrcmotum fpacium inftituenda cft,facile eainfti-
tu i potcrit infti umentis in Eckotc&onica arte deicriptis, cuiuimodi primo lunr canaJes»
omnis gcnens recli, conici, clhpticijcochlcati ,de locoin locuin occulto meatu dcdu-
ftiiHorum cnim ope duoPrincipes quodlibcrfibi etiamabfentes velutiprxienrcs ma-
nifeftarcpoterunti Verutncumhorum omnium inftiumcntorum acufticorum fabrica
vfumqueexa&iflime in citata E chore&onica artc dcfcnpferirous fuperuacaneumeifc
ratuslum hocJocorxdiofarepetirionefuGus de lllisagciejLcdur enirn ex citatis mftru-
menris innumera alia ad hanc mareriam fpeftantia deducere poterit . Prxrerea omnia
tnftrumenta mufica in prxcedccibus tradita huic Cryptologixfcruire poftunt;Imo quoc
funcdiiTerenrixfonorum,ror modielTepoirunrconceprusluos aJtcri manifcftandi.
Nam fonus fiftularum, cymbalorum, tirrrinnabuIorum,chordarum vocis humanx fim-
pIicis,canor$,flgna cftc poifunt. Vcrura vtaliquam huius reiintroductionejn mopftre-
xnus, diuidatur ajpbabetum in fex ordines , vnicuique ordini4 Jiteras tnbuendo , vni-
cuique vero ordiniccrramfonifpeciem artribues,vtinfcquentirabulapatet .
, i
• i *- u*-d ?y,:tMriAjr.n,muwa-j« mf'f r:;.. - • 1 * >& ^upm
A ^ 5 4 \
Fiftula A B C D > Ordo L *
O O O O |
J
I . .. . . .- . ...
> Ordo*.
} 0ti0}- m
.. - - . 1
CrepitacaJum O O O O ^Ordo>'
y L\oa mun^uibidqlsir
W X Y z 7
Vox n n n n > Ordo6.
E
0
F
0
G
0
H
O
1
tj O
K
0
L
0
M
0
N
— o
p
Q_
0
— ___£ '
0
0
o
R
0
s
0
T
O
V
o
•v
0
X
0
2
z
0
Vfushuiusalphabeti hic eft. Sint fignificandj amicohx voces Venicito, cum itaquc
primx Jirerx vocis^ni . Yfit. Vaurcminquinroliterarumordinequarrum numcru
pofliaVar & rcfpondeatnumero ?,quatuorcrcpiracuIii#us V refcrent. E vero Jccun- jjjjjj^jj
da vocis Jireracum in fecundoliterarumordinecymbalisconuenicnre conrinearur & can*.
numeroprimo rcfpondcar, fignificabir cymbali vnu ic~tu dandum , N enim in quartd li-
terarum ordine priraum Jocum obriner. Ideniquein ^lirerarum ferienumero i re-
fpondcns , vnum icium tintinnabuload Ifignrficandum docebit . Ita vides Jireram C
fignificaretrcs fondsfiftulx , I vnum i&um tintinnabuli. T tres fonos crcpiraculi,01i-
rcram denique duosicluschordcfignificarei Quidlibcr igirur hocpa&o fignificauerisi
-lbi circuli tabularo notant foraminibusinftructam vt fnnul ,ac aliquam loni diffcrcu-
tiam audias>locum taxillonotcsordinefingulas tabcllascollocando.
Zz Inftru-
Digitized by GriOgle*
S#* ^Mufurgi^Vmuctfalusiueartu Confoniq) Difiom
Inftrurnenta autem tabulc prc;fixa omnjain vnum inftrumenrum fimplicrffimumc6-
gcrcrc potcris,quod quatuor attoubrijsconftcr. Nam fiilulc, fonum orecxponere po-
teris, nc iolirs lnitrumcntoadderecogaris, primum manubnum kfUictpuUando cym-
balo, iecundum nntjnnabulo,- tertium chordc^quarrum crepitaculo.
~ Exhis patet . AJphabetumconftrui poiTe tuiusfinguljs 24 lirerx diueriisfonifpecie-
bus rcfpondeanr» iti vtad quamcunqueibniipedem ftatuu htera innotclcat. Verum
bzc omnia cura miuutiora fint, quam vt fufius cxplicetur aJjjs cxcoiendA rcJinquamus l
§. II.
Steganografhia Mufurgica .
ALtera Steganographia Mufurgicaconilftit in irapcnetrabili quadam per muficos
charatfteres fcribcndi ratione,eftque multiplex. Nam primo o;n nia clauiaria fiue
taftaturzpridiftorum inftrumentorQ huic ncgotioferuircpolTunt, ita vt iingulcjherx
palmulis adfcript^, fingulis aJphabeti litcrisrefpondcant . Vei pcr notas muiicaJes,
atque hoc tterum per aicenfum & defccnfum notarura-itatamen.vt breues aicenlum^.
fcmibrcuesdefccnfum dcnottht, vtinfcqucnticxemplo.
iob;C % CI • »11,0'»
Alfhabetum Steganografhictimmuficum .
sfc
1 I
:sa:
c
1
d
39
:S:
•B:
h i I m n o p q
±
Sffife*
t u x y 2.
Excmflum Steganograpbicum, inbijcevocibtu cedere cogemur .
* :
c f e d er c c og emu r.
f
Hociraquep3cl6fubmufiffc notis>occultosaniraifcnf.Us altcri przfcriberepoteris
vel per diuerfum nota.u-m valorem, vt in fcquentiaiphabeti Ichcmatc patet.
rr S , l )■
II, Alfhabttum Muficum .
4 <
.
Vci perdiucxfas noasin diueifarum vocurafignaturis, vt fequens.
-jw t oi:*<r 1 1 oiiol Mjrijntfii $ ianpii .1 .ijnrjrlo imi)oi rriorniw snibic »njn£*
III. Alfbabetum Muficuminfvoctbu* .
nopq r f
tuWxyz.
Exem-
Digitized hy CjOCM
"W4
o rn
IX. Criptologia Mufurgtca . $6 j
Exemflum iifvoctbu* omniain peiusruunt.
a i
np
i u s r
u u n c
Innumera alia huius farina? cxcogirari pofliwt, qBarjamcnconfuIto, ncinpuertfibus
t empus teramus, omittamus . Nonnulli ingeniofas allufiones muficis notis exprcflas ,
altcri manifeftarefoJcnt,cuiufmodi eftillud Owcni .
m
m
dum col li tiw Aulicus inquit, dum ca dit altcrait.
Sunt qui certis fyllabis, quc. voces muficas rcferunt , omiflis, aliquid ingcniofum in-
nuunt, vtiJJud.
FAma LA teRE nequit Mlcat VTSOLinclyta virtus.
Verilmcum hccahjcraclarint ,ijs nouimmorabimur ,{ed calamum ad altioradi-
gnioraquc defcribenda conucrtemus . - 'L / . \ \J /Iv-J
Zz x ARTIS
3<4
ARTIS MAGNA
CONSONI
ET DISSONI*
(tl D1U{>:U ,.&u}:rT,u,
11 ■>
"97
L 1 B E R X,
DEC ACHORDO N NATVRAE
ORCANVM DECAVLVM
Naturamrcrutnin onanibus ad.Muficas & harmonicas
proportiones refpexifie,atque adeo Naturanu
vniucrfinilaliudnifi Muficam per-
fe&irfimam eflc oftenditur.
PR AE-F ATia.
ET E R ES dum admirabilem iUmn in iniuerfo rerutn ordinem, ma~
gnamque naturd rnaiefiatemfoUicitius contemplarentur, fierinsn pojfe
fibi perfuaferunt; quin Numen jjhtd crederent,cuius machmam tam ad-
mirabiU rerumjerie, tam infigtifapientia &prouidentia conslrudam
cernerent ; Verum dttm lumme fidei deftituerentur , in varios errores
lapfi, varia ac prorfus difsona mgenioru monfira pepererunt. Abj enim
ipfum mundum magnum quendam Deum & Dsmonem arbitrati , loco
•ueriNuminis adorarunt . Alij Spiritum fiue Ammam mundi omnis
•virtute fudpermeantem conslituentemq; credxderunt. NonnuUs Calcbo .
deam,boc eftldearum mundanarum Prafidem,rebus omnibusformas fuas elargientem confin-
xerunti
Digitized by G<
Lib.X. Decachordon natur**. jjf
teerunt ;TIos verbnaturam rerum eiufque iittima penetralia paulb penitius perfcrutantesnon
bane animam mundi, fiue vt Arabet vocantCaicbodeam ,fednthtlaltudejfe , qudm Naturam
ipfam,veram & vntcam Tifcw rfi 0t5 id el\ Dei^mtniaperipfam conHttutntis, Artem reperi-
mus, cuius vim per omniapermeanttm nihil aliud, quam Jiic.ua «^a^wray, omnium adapta-
trtcem dr concinnatricem, barmonicamvtdelicet proportionem, qud omniadtfponuntur & co-
feruantur , vnicam omnium admirandorum m naturs finu debtefcemium ejfecluum operatio-
numque caufam & originem afserimus . Et vt magis magifqueperfpicuus fiat nojir* ttitcntio-
nis fcopus , per fingults entium naturalium gradus progre (fi , m Jmgulis latentes tlios reruht cqk-
fenfus difsenfufque, odij & amicititt leges,quibus JinguLeres amico quodam concurfu tungutur,
tnimico dijSunguntur, ex confno-difsono con5iare,fuafquepoJfuiere harmonicas rationet ofien-
dimut, quas d N atura fifeparares,omnia in confufum rerum cbaos abyfsumque iapfa in nibili,
vt abirent necefse foret . Reperiet bic Leclsr curtofus caufas virinm lapidum, herbarum , anu
maUum, ajfeclionumqueeorundem,detec7as ,portamque adnouam quandam Magia natura-
lis ojjkinam, quaapphcando confnta difsonis in omnibus rtbus slupfdos effeclusproducat, aper-
t tm inueniet; adeoq; nihil fere tn totonatur* Jtnu tam recondttum abjhufumq; quod huius Itbri
ope aut ipfum lateat, aut quonon mira praflare pojfu reperiet . Decacbordon verb appellauimus,
vt rerum naturalium decupartito quodam ordine per totidem in decacbordo perJecTiJfime con-
cinnato neruos, ac in organoper i o Jingularum diuerfarum fyjlemata velutiper i o natura- Re-
giftra confhtuta barmoniam cxpojitam perfeSJius contemplaremur,& Jic tandem per micndasut
barmonidt contemplationem altius prouccli , dtmum m tam admirabibs & incomprehenjsbiiis
Organddi vntfone, in Deo,inquam,totiut barmonnt centro duktjjime conquiefceremus .
P A R S U
ORGANVM DECAVLON>
C A P V T I.
D E VS Opt. Max. Organa?do, Mundus organo
comparatur .
A G N V S ilJe & incomprehenfus DEVS ab a?terno,ante omnem crea-
t; naturx conditionem fibi foJi lufficientiflimus , nulla neceflitate aut
indigcntia compulfus, fcd ex folainfinitx fux bonitatis vbcrtate ad w-
fioitasgloric; bonitatifquefux diuitias oftendcndas,in tempore mundu
condcre fibicomplacuit,eumquc nonconfuforerum ordine , nonte-
meraria quadam cr.tium efficientia, fedfummaatqueineflabili quadi
prouidentia ita concinnatum , vt hcmo mundifilius,vel huius machinc *L<* nsi id eft
ornatum icrumqurcmnium inuiolabili quadam iegeconnexarfi ordineconrcmpians,
inexbauftc,potentix Authorem cognofceret, cognofccndo admiraretur ,admirando
defiderarer, defiderandouiligcrct,diligendoeum colendoqucxtcrnum tandempof-
fiderct;Mundiitaque ordo&pulchritudc, diuinitatisldca qu^dam eft, Ideamillam_i
Idearum omriiaperfecliflimetcomplicantcm, Monademillam omnium numcrorum_,
proportioncm ineffabiliccntri fuiamplitudineconuoluentem exhibcns . Et vtinfinitx
quidem perfeftionis numerus cft, omniain numerodifpofita, vt pondus omnta 111 pon-
dere,id cft diftraclarum rerum multitudincm varietatemque in vnura veluti in centrum
quoddam grauitatis attracta, vt mcnfura dcniquc fingula infinita quadam fymmetria_»
& harmonica proportione ornata exhibere voiuit , vt perpctuus ciTet,tum cum authore
fuo,tuminter fercrum creatarumamor,confcnfusconcentufque, ckfymphonjaomrji-
bus numcris abfolutifllma . Cum igitur Mufica fiuc harmonia nihil aliud fit, quam nu-
merus,
Digitized by Google
Arit* Magiia Confoni& Dtjjoni
mcrus, menfora, pOMdus,vtfusc in priccdentibusoftenfum cftjMundusautein Piato*
ne tcftefit waVj» t&ttx*** • Natura vero ars Dei , vis u^fii^um. omntum adapta-
trix i Mundus quoque pcrfefta Dei firoihtudo, nccc(rari61cquituL,adharmonia:illius
Archctypjcae fimilitudinem & analogiam, tcrMpi* ideftmundumJwrmonicum cfleco»
ditum, natuiamqueDciartcm, inomnibusmundanboperationibusadmuficasrcfpe-.
xilTc proportiones . Vetum nc vana & otiofa fit noftr^contcmplationisaftcrtio >Quo-.
modo in pnmcua Ularcrum origine OrganxdusilicCrcator omnium.DE V S iuferit*
iam oftendamus.
Deus orgi- 1 Qu.Cfnadrnodum *gitur Opifcx quidam Organumfabricaturus,prin»um variasfubffcru.
naeJas. diones, velutiprimaquafdam operis rudimcnta ponit,dcinde fiftulas omnis gcnerisco-
ficiccanalesacris vchrique conductoresdifponit,& ad maiorem harraoniu? vanetarem
dcmonftrandamvarios adaptat canones, quos Regiftra vulgo vocant , poftca follcs
vcluti quacdam ventorum conceptacula,quorum pcrpetuo motuacr conftrictus atque
intra ventorum canalcs coadus fuppeditatur,ordinat. Demum Clautanum veluti vlti-
mum artis fua? direftoxcm diiponir , tandem digitorumope,regjftrorumquc vor»_»
cornbinationc taxiilosfiuepalraulas, quostaftos vocant, fcriens,cam quam m orgams
cumadmiratJonelcnumus,harmoHKrvnricratcm producit. DE VS Opt. Max. haud
abfimili rationc mundanum hoc organum incxhaufta quadam varietate di<lono-con-
Hyi«p»odu f°num tabricaturus ;Verbo virtutislua? ,primohyleniliaminformem , indigeftumquc
&!o. chaos, vclntifuturiorganiquaidamfubftruclioncs & pra.'ludiacondidit . DcindcfilUi-
las veluti quicdamformarum rudimcntn m informi iiiicbao Jarentia delincauit ; Tcrtio
fpiritu diuinitatisfue,informcsaquas incubantc , aeicm ventofquefuturo organo ne-
ceflarios(vt ita dicam) fufflando pcpent . Quarto, informem illam materia; maffan. fpn
ritufuovarijsfonorum diflerentijs imbutam , indiueiiasrerum clafles veluti inrcgiitia
qujedam difpofuit. Quinto Clauiarium totiusorgani vclutianimam quandam & artc
iuam, hoccft Naturam rtbusfingulisipfitam, produxit; Perfectoque tandcm operc-»,
fupremusilic Archimuficus organifpiritus fui afflatu animati clauiarium,id cft artcm-.
fuam incitans, admirabilemillara rerum harmoniam ,qu3m in hunc vfquc diemadmi-
ramur, produxit, fed quomodo illam produxcrit videamus .
Regiftrum_. Pnmum itaquc huius organi Kcgiftrum vclutiprosiarabanomeno, verbo virtutisfux
fiucrrziu- refcratum mox ac infonuit ,cccc coelum Empyreum innumcrabili quadam beata-
dium primi mCntium in p chororum ordinesdiftributarum, varietarercpleturn , quid aliud nifi
dccachordon quoddam fiue fcalam quandam harmonicam (cuius 9 chorda? diftmclos
AngelorumChoros, dccimaautcmChoragum ipium DEV M Optnuum Maximuin
cxlcftem Apollincin totius harmonie in dcnario numcio vltimum complemcntum dc-
notat)pra;ietulit? QuidTerravnacumLuceiila primo diecondita innuit , nifi varie-
tatisformarum mox matcria? introducendarum primum quoddam prxludiuni '<; Cuffl
verohuiusRegiftriinfcriorpars nefcio quid ingratum ob confufum melos refo: aret,
neque perfcctionem fibi dcbitam adhuc acquiiiiiet .
Regiiirum-j Ecce fecundi diei Regiftrum refcratum fimiil ac vcrbo virtutis fua? Spiritus fancti af-
5lum fccidi ^atu »n^onu't'mox Aquae ab aquis fegrcgara?,terrcque aiueis sonciufc,Arida difcooper-
«n ecu 1 fjnjctcftaq^er inexpanfoiliolongc lateq;expot rcctus fpatio pulchru cxhibuir profcc>
nium,verboElcmentorum primordialis natura, eoruraquc concmna connexio nouam
quandam harmoniam protulit, Vcrum cumintenta harmonix perfectio nccdum fibi
conftaret .
Re«iftnim_, EccC tertium Rcgiftrum rcferatum fimul ac virtutis fuc verho & Spiritus fancti affla-
fiueprziu- tucooperanteinfonuit.cum ccccTerraOrganzdi arte percufla innumerabilcm hcr-
diumtcitij barum, plantarum, arborum, fcminum,florum,fructuum varjctatem germinans,quid
aliud nifitotidem diuinorartis diffcrcntes modulos in tanta naturarum diucrfitatc ctfi
difTonos,pulchia tamen miftura confonos exhtbuit ?
Regiftrifiue Porrdquartum Regiftrum 1 eferatum, fimul ac «jrtutis fua? vcrbo & Spiritusfancti af-
flm infonuit: ccce Ccelum , Sol, Luna , Planctxveluticx thdamo quodampro-
dcun-
Digitize
Iconilmus XXUl
HARMONIA NASA
yl^noniajmnit ijtet- ^^jfol. iSS Tomo X. /■
Digitized by Google
i
Digitized by Cj<
t
Lib. X. Deeachordon Natur* . 36 7
dcuates,firmamcnturo denique iBnumerafidcrum multitudinc exornatum , fingult*
innumcrofiflimismotibu$,conftantiffimiscorundcm legibus.pcriodisexaaifiimis^m-
fluxuumque diuerfimmisqualitatibus, ingentesharraonicae diipofitionis diuims fub
confono-duTono,hoc eftfub diei no&fquc lucc & vmbra, latcntes mundo pernecri-
farias exhibucrunt . Verum vt harmonix raundanc, fuppcllcftilcm fuprcmus illc Orga-
naedusauclumvariaret.
Quinrum Regiftrum verbo virtutisfucTmrituquecooperante firaul,ac refcratum in- RejJ"fiue
fonuTt. Aquainnumerabilcm Animalmm,rcptilium,icrpcntiumdiuerfiflimis quali- " ^
tatibus, viribus,proprietatibufqucdotatorumvarictatem cxipfisaquis vcluti cxprx-
fuppofita matcriaeduxit . Quc. omnia cura diucrfas confcnfus diflenfufquc , odij amo-
rilquc leges fcacntur, indc mox artificiofiffimus , ex confonis & dhTonis vcluti contcx-
tus conccntufquc &fymphonia taliscmanauit , quam in hunc dicm oculis cum adrai-
rationc audimus, & aunbus fpeftamus attoniti . Dcniquc vt maiorcs gloric. fiide diui-
tias dcmonftraret attcrna Deifapicntia-r .
Sextum Regiftrum «feratum moxac infonuit, ccceTcrra immcnfam animalium , rc; 1 rafue
quadrupcdum in va-ia gcnera & fpccics vcluti claflcs quafdam diftributorum varietate
produxit; vndc nouas& mirificaVcxtanta fpccicrum diuerfitate vcluti cx diflbnis & 1
confoniscxortaMufica,iucundiflimafua rcfonantia omnium ctiamnumattentceam_,
aufcultantium aures mirificc rapuit . Habcsitaque hic 6 Rcgiftrorum rcrum crcararura
prxludia hexaraeropulchrcquadrantia ; vcrumquemadmodumOrganardi, poft fin-
gulo.um Regiftrorumpr^Iudiaprob6cxhibita,omniafimuI rcgiftra ad vniuerfajerru,
omniura fiftularum conlonantiam exhibcndaro difponunt . Ita Archimuficus illexter-
nus poftfcxcreatarumrcrumpraEludia,dumcxceIlentiflimumcreaturarumcorporearfi
hominera producit,rcferaris oranibus mundani o gani Regiftris,in eo vcluti rcrum om-
nium menfura & fincvoiuerfali harmonia prarlufit . Nam pr^teranimam eius totacti-
tis gratix ac naturae donis cumulatam , corpus quoque tanta fymetria & proporrionc , ,
concinnauit, vt concentus in fingulis rerum creatarum claflibus diuifi , in vnico homi-
ncveluti maioris mundicompcndio&anaccphaleofi collecli vidcantur . Vidimus igi-
tur Leftorcuriofe mundaniorganifabricam , Rcgiftrorumdifpofitionem,ventorum_.
vias, fiftularumquc varictatcm confiderauimus,Organxdi inimitabilem in fonandope-
ritiam, conccntumquc minficum aufcultauimus . Nihil porro reftat , nifi vt latentes in
fin»ulisrerumcreatarum claflibusharmoniascocenrufqucpauloprofundiusrimemur.
Et vt cum ordine harmomco progrediamur, 1 o regiftrorum ordincm id cft in 1 o diftin-
clorum cntium, quae nihil aliud nobis,nifi natura? quoddam dccachordum fiue dccau-
lum referunt,ordincm fccuti,in fingulis Deum arteraque eius Naturam ad harmonicas
proportioncsformafqucrefpexiiTe,clarc dcmonftrabimus.
REGISTRVMI.
S 1 F E
SYMPHONISMVS.
Quatuor Elementorum
CVm in hoc mundano organo infimum locum tcneant quatuor Elementa , meritd
dc corum Symphonifmo, tanquam omnium Jwww primoloco difccptandum
cft j A terraritaquchabitabilis harmonia, tanquara a Proslambanomenoinitiumfaclu-
ri, drincterthquani» ordine lequentium fymphonifmos profecjuemiir .
Terrxmolcm harmonice' conditam ,dimatum harmonica diipofitio, eximie' docer ;
Habct quxlibet Regio rationem & comparationera quandam ad Solcm, qnivcluti Ap-
pollo
1
Digltized by Google
$68 Artu M fagna Confoniq) Difiom
pollo quidam cjeleftis, prouralia &• aJia plechi fui,hoc cft,radiorum fuorum vcrberatio-
ne,alias&aliasin infcriorimundo harmonias excitar . Quxadeo vcrafunt,vt ipfe_^
VitruuiushanccontempJationem vcluti maximym naturje arcanupofterttatireliquen-
dum putauerir,imo vocum humanarum diuerfiratcm , non nifi ab aJia & alia climaus
conftiturionc proucnire,hifcc verbisaiTerucrit.
Plamque folquibus locis mediocrtter profundit •vaporcsin his conferuat corpora temperata
quaque proXtmi currendo deflagrat, eriptt exugendo humorts tempetatutam . Contra •vero re -
frigeratis vaporibus ,quod abfunt a meridie kmgianon exhaurttur d calortbus humor,fed ex cae-
lo rofcidus aer in corpora fundem bumorem , ejfictt ampiiores corporaturas , •voctfque fonibus a*
cutiores ; Ex quofub feptentricnibus nutriuntur gentes tmmantbus corportbus , candtdis colcri-
bus-jdireilo capiUo & rufo, oculis c<efijs fmguine rnulto , quoniam ab bumoris picmtudme caliq;
rtfrigeratioe ibusfunt conformati . J^ut autem proximifunt ad axem meridtanum fubiecliqut
curJuiSolis breuioribus corparibus, colore fufco, crifpo captllo , ocuiis nigris , cruribsu mualutts >
ftnguine exiguo Solis impetu ptrficiuntur .
Et pauJo poft ; ait j Igitur quouiam idhabemus certum animo fufitnentes, d labro quod ejl
in Regionefcptentrionalibnea traiecla adid,quod efi fupra meridtanum axem, ab eoque alteri
obliquam in aUitudinc acfummum cardsnem,fint dubitatione animaduertemus , in co ejfe fcke-
ma trigoni mundi , vti organi quam otplSCKtiYGraci dicunt; Itaque quod ett Jpactum proximit
imo cbordarum ab axit linea in meridiauis fintbus fab eo loco , qux funt nationes propter breui-
tatem aUituimts admundum,fonttum vocis faciunt tenuem; vti acuttjjhr.um, in orgaao, cbor-
da, qu* efl proxima angulo >fccundum eam irrd reliqua ad medtam Graciam remifjiores ejfi-
ciuntinnativtubusfonorumfcanfioties. Itcmdmeiioin ordine crcfccndo ad cxtremos fepten-
trtones fub aUttudine ccelinationumjpiritibus, Jlnittbut grauioribw d natura exprimuntur > •
Ita -videtur mundi conceptio tota propter inclinationtm, xonfunantifjime per foiis temperaturam
adbarmoniam cfjc compofita. . Hxc Vitruuius ; Vcrum vt hex melius ck claniis pcrcipia-
tur,trigonum illudJiuclambucam harmonkam paulofufius dcmonftrandnm duxi .
Vtigitur Vitruuius oftendat fonorum vocisdiJcriminadiucrfiurm gentium jconftu
tuto iam honzontc, fchema.quoddam facit ad fpccicm organi , quam fambucam gratci
vocant, trungularemfcilicctdc chordis tempcratam j tnquctram ad formam ferc no-
Itrarum Harparum,'Summa autcm ha-c cft cos quibus cardo vel polus raundi boreus mi-
nus fupra horixotem elcuatur, acutiorcm & iubtil/orcm habere voccm , quam eos qui-
bus fublimior cft idem polus, hj cnim grauiorem & deprelfiorem vocis Jynura habcnt.
i
>;iV
Quod iu iuxtaVicruuijmentem demonftramus j Sit mcridianus circulus ABC. mun-
di centrumE; horizon AECpolus borealisF,a quo ad horizonrem AC cadat norma-
Jis FH & cx F in ccntru m E ducatur linea FE , forma bit urq u c triangulus FHE . Iteram
apolo
Diqitize
Lib.X. Dzcachordon Naturay 369
Ipoloin Geleuatoalia normalis Gldefcendatin AC horizontemdu&aque cx GinE
alia linea daudat triangulum GIE; Dko cos, quibus fublimis eft plus inF j acutiorcm_j
voccm habac j)s quibus eftidcm polus m puncloG, ducatur lineaFH lntracriaugulu
maiorem GIH, & ibi vocctur MH, certum eft lineam Gl maiorera eflc Jmea MN. Sicr-
go Imca Gl , organi neruus cflct deprcfliorem grauioremquc fonuro reddcrct , quam_,
neruus MN quiangulocunt proximus fir,&ide6brcuioracutiorcm quoquefonumfa-
ciet. finguli uaquc finus recli eleuationum polarium i ntra trigonum adaptati,neruos in
Sambuca rcfcrcnt, ad quorum harmoniam hominum fub alijs & alijs climatis natorum
voccs fccundum Vitruuij mentem prorius funt conlbncj, vide figuram hic adieftam .
Vidcsin tnquctroharmonico,a Proslambanomcno vfque ad Neten$ eleuatiomim
polariura decades, voccm diueriarum gentium , grauitatem acumen denotare_j .
Verum cum ingeniofum hoc Vitruui) commentum paulo altius confideraflem , vidi
idmagnum quidcmcum rebusconfenfum obtinere , vtplurimum tamen fubfiiterc^
nonpoflc,cum experientia doccat ,Iub vno &eodcm chmatc acutas , graues, tempe-
ratas voces rcpcriri , irao lubxquinoftiali ,fubquo VitruuiusNctcn pofuitvocum , id
cft, acumen vocum harmonicarum maximumihominesplernmque crafliflimas obtufif-
{tanaique voces habcrc, vt in NouaHilpania, alijfq, Zone;torridxfubieclis partibus ex-
pencntiadocet, fub Zona vcro frigidacontra homines plerumquc acutiifima* habere
voces, vt in Lapponibus,lsiandis , Scrikfinnifq,apparet.Etficnim dicl^partesfrigidx
humiditatcm habeant,vtbcnc notat Vitruuius, habettamcnfrigusibidem adiunftum
neicio quid adufliuaquadamvi imbutum 3 quocorpora non tantum conftringuntur ,
fed & prorfus exliccantur , quam exficcarionem vox acuta neceflano fcquitur . Zona
verotorridacum caiorimaximo, maximam humiditate' obfrequentcsimbrcs, fluuios,
laculque maximos ,oceanique vicinitatcm ,adiuh<3am habercconftet jccitctantum-,
abeft voces vt acutas , vt potjus contfa obtufas graucfque producat . Vcrum hic u 1 or
Vitruuio (vrpotequi nuIJam dictarum Zonarumfuo temporc notitiarn habuerit) facilc
condonandus eft, & hinc vel maxime laudandus ,.quod acumims & g; auitatis vocum
caufam, re<Tt£ in ficcitatem & calorem, firigus & hurrriditatem contultrit ,'Vt igitur hac
cerreftrisraundi harraoniamaliterconintuamus .
Dico primo omnia loca rcrrx humidirate & frigore modico imbuta graucs & profu-
das voces, ficcitatc vero & caliditate pollentia altas acutafque voccs,ab omni climat^
abftrahendo, gcnerare ; lta Lufitani non obftancequod auftraliorcsfint , grauiorerrui
tamen vocemhabentjCiuam Caftcllani, non aliadecaufanifi quod Lufirania Or.'rclla
montofaregionehumidiorlit; hinc fulphurec. terrx & ficcx , vti Sicilia,Calabru voccs
multogignitacutiores,quamager Romanushumidus , non quod illc; hocauftraliores
fint. fed ob foiiconditionem ficcam &tcalidam . Diucxlaitaque horizontium conftitu-
tio & propnetas vnica vocum diuerfitatis caufa eft,fi quid6 ea ex 4 elcmentaribus qua-
litatibusdcfumendaeft. Veriimcum decombinationeharura qualitatum in vocis ge^ Caufa diu«
nefi fufiffime primo libro diclum fit, eo Ledtorem remittimus ; Hocpado pcr 8 combi- ij^uafis*"
nationcsS vocum intcnfionesdiurrfas eruerepoflumushabitatorum tcrrx, qu^quide.Re^ionibus.
oradibusvniusdiapafonperfedercfpondcnt. Primoenim qui nafcuntnrlocishumi-
dillimisfimul&fiigidifrimis,vtifuntij,qui ad lacus&ftagnantcsinwamontiom claoftni
paludcs nalcuntur,viuuntque,craflam profundamque vocem acqmruat,qualis in ofto-
chordo cft hypatc, friguseniminhumidomaxime membrorum dilatatiuum eft,fcc&i
do lj quicalidiflimis&ficciflimislocis nafcunturcducanturque,altiflimam ftridulam,&
Eurrucius fimilen voccm habcnt , qualis in oclochordo Nete cft ;Qui verd tcmpcratil-
fimis locis nafcuntur,cxcalido&ficco3 humido& frigido pcrfcclctcmpcratam vocem
acquirunr,in octochordo Mcfc refpondcntcm . Qui vcro locis magis ad calorcm & fic-
citateiwaccedentihus, retentisaliquibusfrigoris Ahumiditatisgradibusnafcutur, vo-
ccm acqui unt Bariyato & Hy pomefc. refpondcotcm ; fic vocem acquirunt Hypopa-
ranctac ckParanct^ rcfpondcntcm, quiad fngus& humiditatcm retentisramcnaliquU
bus calons & liccitatis gradibus magis acceflcnnt . vide fequens tchcma_. .
Aaa Atque
Digitized by Gcx)gle
jf o Artit Mtgn* Conjbm $ Dijgbni
Atqueboepaftoorgamim Vitruuij confifterc poteft,vbi ^S-"
notandum quoq«e,fingula temperat» Zone. climata hoc Hypop«unite
»™»— — ,~- — »r««- « — ™ - " , ,.',ii7fe — 5.A ~-
habere,vt voces acuant, obtundantqucprout maiorem vcl Mtfc — -
minorem latitudincro habuerint . lta in Germania *n hu- ~ —
mams vocibus hypate , ob frigus tono vt plurimG profun- ^1**" — —
diorcft, hypatcltalico,&conlcqucntertotum odaua»fiuc —
diapafonfyftema. Idem in reliquis intclligcndum . Imo hocfyftemaob didasratio-
ncs fccundura diucrfa anni rempora mutatioriemfubiticum hyeroe multograuius,
quam cftate euadat.
Nam vt recte Vitruuiusobferuat, velin ipfis inftrumentishuiufmodi notatur varia-
tio, duo enim terrei caliccs , quorum vuus minus altcro coctus , & coniequenter plus
bumiditatis habct, notabjlem quoque in fonando varietatem admittunt, quod& in_»
chordis & neruisexperientia nosfateri cogit .
Cur vero infonisartificialibus totum contrarium cxperiamur, maxima admirationc
chomTT dignum eft, Notum cnim eft hic Romaf organa & clauccymbala Ncapoli intcgro tono;
irulg6 vocit Florentix,femitonioprofundioracjuarn Romana inftrumcnta concinnarii Venctijs vc
ll^il^k?.1 to Ncapohtanis intcgro ditono altius concinnari, cuius tamcn rci caufam in locis adco
varicMt. vicinis non tamin naturam locorum, quam m inucteratam confuctudinem i eijcimus .
potcftcnim hoc ncgotium pcndcrcabingenio hominum , quorum alij modulis altio-
ribusigrauiortbnsaiij afHciuntur , vti luculentcr patctin antiquis Grxcix populis /fioli-
bus Doribus&Ionibus, qui ficurimoribus& ingeniodiucrfi , ita &Muficcqualitare_-»
diffidebant, Doresgrauem, Lydij hilarem &acutam, Phrygcsmolliorcm obfcruabant
canendi rationem, vt in pr$cedentibus libris fuse dcclaratum cft . Vifa itaque harmo-
niaquam tcllurisdiuerfa diipofitio rebusinducit, nunc quoquc videndum eft, quem_.
^Elcmcnta fimul confpirantiaSymphonifmum obtineant.
SYMPHONISMVS
IV. Elementorum.
HArmoniam4Elemcntorum varij varie cxpiicant. Alchimiftc hoc cxemplo lllam
referunt . fpiritura e vino extrahunt , deindc oleum quod fpiritui inna-
rum , tertio phicgma \ poft quod fcxes remancnt , quas caput mortuum appcllant .
Haec in vitro hcrmcticc figillato conduia in f continuo veluti regioncs quafdam dricri-
minantur . Quarura infcnor nigra eertam, altcra aquofa vidclicet extrada fubftantia,
aquarni fubtile vero & Ipintolum acrcm; 4 deniquc oleolum inflaramabiJc,ignem,qui-
bus denique omnibusfupernatatqttrntaquxdam cflentia ,ab omni impuritate& ter-
rcnxcontagionis£rcibuslongefemota,ccelumrcfcrcs, quc quidem harmonicaquada
analogia fcinuicem quo ad gradusentitaris finguliscompctcntesifafuperant , vt gra-
dusharmonicosproximcexpriraanti aciuxta hoc exemplarartis&naturxmundum-.
creatum efle volunt,vt poftcafulius oftcndctur.
Alij totum mundum harraonico monochordo comparant, in quo mundi fpiritujvd
aniraa,roeliusipfe Deus,cxtra monochordon pofitusorancsconlonantias cdat ,& vo-
ces acutiorcs cfficiat in crcaturis,quxfibipropinquiores £nt,grauiores qux fibi fuerint
remotiorcs,vt vox grauiffima rnagis ad filentium & tcncbras,horroremquc matctix ac-
cedcns,ob nimiamaemdcnfitatem,fpiritufque obfiftcntiam tcrramrefcrrcpouit, vo-
lunt enim lucera co modo in mundi matcriam agere , quo bominis ipiritus in aerem-.
chordam aiuntcflemundimatcriara,inftrumentum veromonochordon mcga-coirni-
cum,in quo gradus harmoaici perfccle harmonicx fcalxdifpofir;onem rcfcrant. lta_#
Robcrtus de flu&ibus, in tcrra cojlocat fngus,crafliticm,pondufqic, quxfc habentad
frigus&matcriaminfimxrcgionisvfquc ad Lunara protcnue ,vt4ad j. qu* cft pio-
portio
Dig
Ltk X. Decdchordon Natura . ^7/
por tio fef qui tertia, quia in hac regionc quarta tanta Jucis colorifque pars ineft j fiarque
cx aqua,acrc Sc ignc diateffaroniterrafc habente,vtin raonochordo f\vniras in arirh-
mctica,A:in gcomerriapunftum . Qui ad proportionesrneliusexplicandas duplicem
fingitpyTamidem,lncidam fiue fbrmalcm &tenebrolamfiue materialcm, ita fibi inui-
cern inlcrtas,vtiucida bafim iuam in ccclo Empyrco hxam habeat ,eius vcr6apcxin_*
t crram pcrtingat . Tenebrofa vero bafira fuara in terra ,& apicem in Empyreo figat ,
adco vtvtraquc circa fphfram Solis ie interfecans, mirara quand im lucis & tencbraru
commiftioncm,arqualitatcm,per continuam harmonicam progreffionem cofrituat,hoc
pa**to,vt a terraad aquam vnum tonum,abaquaadaercra altcrum,abacrc ad ignem ,
(c]U2 nihil aiiud nifi aeris maxiraa quxdam lum ritas eft)i'emitonij locutu, ab igne vero
ad Solem tresalij toni , a Luna ad $ , & hinc ad 9 , & denique hinc ad Solem femidi-
tonum confhtuat, atque fic tandcra interuallumintrr terram & Solem 5 tonis & a lc-
mitomjsconftans, in lphcra fcilicet xqualitatis non fecusacex chorda bifariaro diuifa,
diapafon cxdiatclTaron &dtapcnte conltituta nafcatur . A Sole verd ad Empyreum_.
aliam fingi t diapafon fpiritualem, atque adeo totum mundum ex duplici diapafon ma-
teriali & formali componit , fibi inuiccm itafubordinata , vt perfcctilfime Mulic aliska-
Ise fyftcmareferar,fiuepenredecachordon,quod cum Dei manupulfarur,vtriufq;mudi
mirabtiesconcentus quofda excirat. cuiusngura in vltimo Regiflro pofita contcplare.
Vcterescumelcmcntarcm mundum exconcordi quadam dncordia con(titutum_.
intucrctur,rairamqucqtiandam diuerfarura qualitarum temperiem deprehenderent,
clementa tctracbordocompararunt . Nam Orphcus, Briennio tefte,ad horum excplar
Lyram tctrachordam confiruxir, omnefque cius fonos iuxta gradusdiatefTaron conlti-
«uit, quarum prima chorda hypate rcrram ; fecunda parhypate aquam i tertia paranete
aerem, quarta nete ignem rcfcrret. vt in lchematc patet .
Nete Ignis
Paranetc '■ ! 1 Acr
Parhypate — Aqua
Hypatc 1 Tcrra
c — Jl<J • 1 f "1 ' ' >j>v .••!/• »il£> _OX iy.» Mi>", 51l'>i*iJ >ldC^ 8 V"' ',r,"l > * j t i.t >t»**1.} '.t • 1 u !
Jta quidem vt priroa Sc grauiffima , terrar , quarta verd & acutiffiraa >»'gni ; fccunda_.
aqu*,tertiaaeri effetanaloga. Queraadmodum inelementisduo funtgrauia & duo
leuia,& alterQ a_terograuiusautleuius,itainteti_caordodifto, duofonigraues funt ,
duo acuti, vnoque altcrus grauior aut acutior. Iterum ficuti quatuor elcmenra alitcr
Sc aliter adinuicem mutata,variam craflltiem & teraperiem affeclionefquc varias ,vn-
-_e dirTerentesrerum fpccics emergunt, acquirunt; itain dictotetrachordo foni aliter &
nliter ad inuiccm mutati compararique variasproducunt fonorum differentias . Porro
ficuti in quatuor Elemcntis triacognolcfitur interualla, ex quibus mutationes arTeclio-
nefque phyficarumformarum nafcuntur . lta & in tetrachordo ex 4 tonis, varic. con-
fonantiarum formar oriuntur,vti in quadriparritoanni tempore patet,in quibus hoc te-
trachordum elcmcntare Apollinis plcctro pcrcuffum eum conccntum & lyinphonifmu
prarftat , quem quotannis in generationercrum aliorumque effectuum productione—»
cum admirationeexperimur. Hoc fiquidem tetrachordon ex fe diffonum 6c harmo-
niaeexpers,mox tamen fimul ac digiti lili radiofi Apollints tUud pulfauerint , incitaue-
ri ntque,m ox ad mirabilem queodam concentnm exhibebit coufona duTonis tta foctan-
tetn 1 vt res prorfus difpares , contrarie que in vnum tamen compofitum mira quadam
concordit Aamicttia concurrant .
Porro Pythagoras cum fccrctum hoc harmonicu 12 ad 6 Diapafon
paulo profundius fcruta ctur , naturam taodemillud 12 ad 8 Diapente
mirafanc folertiatn 5 corporibus regularibus abfco- 8 ad 6 DiatelTaron
differeperir; Nam tcff *_ har raoniam in cubo harmo- -4 ad 6 Difdiapafon
nico reperit j Cubus eaim 6 facies planas h-bct; 14 ad 8 Diapalon-Diapente
Aaa x San-
Digitized by Google
/7* Artti Adagn* Cwfim^ Diffoni
cubud \ Jiwsulosfolidoii . 14 planos, duodeciiH lincas, in qua taad efauunt dtapafonAad tx
proponi» djapcme; 6 ad 8 diatcflar on, i+ad6 difdiapafon; 24 ad 8 diapafon cum diapentCionu
«nuiics. ocm m vno corporc ^conionamiai um fericm : ncque hoc roirum widcri aiicui debct .
Nam in rerra veiuti iuudamento & bafi prosJambanomenaomftium rerum generadau
rurr, harraonica icm . na, vti poftca dicetur,latent>& ficuti in poJy cncrdo omnes chorde
adpnmamcongunate reJationemquaaidaraaccuixuntjita&adlcrram rcliqua cle-
menta-i. n
Pra-ccrea I-nem in Pyramidemuenit,conftatenim 4cum lateribnstum angulisfoli.
ms. 1 a vero anguJis pJams, vnde nafcitur (impJicior quaedam natura, quam inienc no-
tarnut . 4 emm aiU tonftituit vnifonum & 4 ad 1 % diapafon cum diapentc , qua°acuroc
fiucfubtilitas , htiaisttwifonantie. intc lJ,»,tur . In octacdro vcroacrkharmoinwininue-
mt.conitat id 8 anguJjs iolidis,fioridemquc Jateribus, x^anguJisdanis ; Denmue in-
Icofacdro aolatrrutQ , angulorumqueioiidorura ia,planorum3^nacuramaqucm-
ucnir, vt m fequcmibus diccflir . Atque horum corporum proporuones harmonicc ftc
adinuiccrn coihgiintttr iOcbcdronadpyramidcmeftproportio dupia in Jateribus; .0
angulisIoJidisici<?uiaJr*ra,in.pJan.s vero dupJa , vnde emerguntconionantia dupla*
frfqutaltera id eft diapafon & ttofcntc. jyamidis vcro ad cuburo proportio in laccn,
busiciquiaJtera, in angulis dupla , denuo conftituunt diapafon Sc diapente Cubusad
lcoiacdronpic^ortJonemhabetmhtcribustripJam inbafibusieiquitertiam , in angu-
lis leiquiajtcrara,vnde dupaion , diapemtei diatcflaron in bafibua m aagulis vero dia-
pentc emergit . Vides igitur qua nto rerrar magis appropinquanc , tanto maiorcm in-
corpcjibusi|SMpropriatisharmcmiam oa/cLiiaifidcsCubumdc Icofacdron qua?ter.
rara &aquam fpenainam &marcm icrlrum. haxraoniciiquefcrnmjbusairgCTC, cubilc
Nympharum,ocncrationibusrerumaptilf,raum,vndcinfcriprjolcofacdri in Cubo,
atJU* * rcrra: ln ord,nc ad gfnerationcsrcrura^cundiffimumconnubium..
Oucndimushariiioniarn eicmcntorumiumanalogiam quandara proportionunu
mqs c luccfcenoi», jwnc dedarandus quoquc rcftar, fcnfibilis ille cicmcntorum fym-
phoni mus, quo interlc vcrc & reaJitcr conionant, cx varia cnimcleracntorum ag.ta-
tione lcnlibilcm -quandani harmoniam pro corporuro colliforum conditione nafci cer-
tum c" • Y^"1 *!S3l ra a,,ud nobls rcferr> nifi orgzna quoddam occultis canahbus ,
ItfJutiuUu is quibuidaminftru^i^perquartimanguftiasigncus iUc foiricus pcr vni-
ucrlumtcJIuriscorpusdimjius,dun»,rapcturuit ,idcra quodvcntusio or^anis noftris
arrincialibus ionos videlicct grauxs acntis mixtospro iaKitate aut fubriiitatc meatuum,
rihcit,cuiulraa»Jimuiica m admiiamdis iliis tcrr? motibus Caiabria? 163 8 exortis , rai-
hi pnmLiin innotuit, dum exinduinruraipirituumiatcra montium quaticnciura,&qua
dora poru eJab*ut3ura)vehemcntiafubinde vdutitubcjouuimnoununquam veiuti rc-
ionaoriumaqoarum raurmura ,interdumad*nitartoniiru vchemcocisJubinde vciuu
«ulantium horainttm tlamorcs vcnrornmaue fibiios audicbaraus . Catadup* ouoqi
aquaiuminvUcerjbiisraoodnra,cauf3cfti:onccnr«si^Msprodi^ofi,qucm vt lupra
dtctura c(t,ad cctta quatdammcntmra foramina pcrcipi «iftoriiXtradunt,& nos fiuc ca.
rum rarones in mundo noilro lubccrraneo affignabimus.
^Pr*rcreatcrrx&aqua?pcrpcTri« gcnus,dunu
-cnim littoribusperpetuo mfultant, pro caocrnarum canalinmquc quantjtatc cam har-
momam conftiriuinr, quam hiftonai narranr varia marium iitcora «xhibere . ItaMaris
Aegn httor*,Pauiaoia teftc, Cythar^fonum . Infuiarum qHarundam ripa* , orgaoa St
omnisgcneris fiLhiianim fymphoniam ,Litcora Botnid maris , ciulatum hominum ,tc-
Itcoiaoreferunt. Nam vtaiibiquoqucoftendirauscryptaiiomfpccuuixwucJurtoraliu
concauaomoisgcnerisconfonantiasnindant;Si cnim carura capacitas fe habucntvt
1 ada illa-ncceflarioaquarnmvndiscltrluctibus veiutipJcctro pcrcuux rcddent dia-
palor, . &yt a ad 3.daPcntCi fi vt 3 ad 4 diatctTaron; fi vt 8 ad otonum ;&fic dc ccete-
ns: Vtproindcmirura non fit , vtpotc occuita harmonut feroinamfc condncntiuuu
murmurftrcpitumquc,gratum cfl'c_^.
Por-
Digitized by
Lik.X. Dtcachordon N 'atur* . 373
Porro Aernunccumtcrramoddcumaquavaria quoquc vcluti fonorum harmo-
nioforum difcrimina parturit, dum enim montibus, pems, fpcluncis,angiportibus3ar-
boribus, aquaru mqiie fluctibus violcnta agttatione miicctur , vcluti cx confonis «Sc dif-
fonis*cx grauibusacutifque vocibus,mirumquendamconccntum eflicit. Elucct id
primo in montium diuerlx quantitatisangiportibusvbi ventosvane illitus miram va-
rietatera fonorum exhibet. Hincin Athnaadfcopulosquoldamcauernofosfpirantc
Euronotho ,perpetuusquidain harmoniofufqifufurruspcrcipitur,nonfecusacfichor-
das quisintcruaJiis quint; tertix&odauaeextcnfasincitatasaudirct. Idem mc obfcr-
uafle meminiin diuerfij magnitudinisarborum vento agitataru foms.Nam fiarbor vna
dupIafueiiraItera,vtinCyprcflis&Popul:s maximcapparet,fufurrosdiapas6 txprimct
fivnaadaJteramfffquiaItcra>diapentc;&ficdccoetcris. In proportionc flu^uum_*
ma ris idcm con tingcre folet , imo in chartaccis fcneftris ccrto ipirante vento folius ac-
ris bencficio pcrpetuam muficam hoc pafto excito .
ln chartacca quadamfcncftraerformeturquotlibercirculi, ea proportione quadia-
metri tuborum alicuius organi adinuicem fe habent . vidciicct vt 1 ad 2. a ad ;. 3 ad
4<4adf. lad j. iad4.&ifcdccostcris. Quopcrado circuliincharta dclincari lub- £j . ^
ciliflirae cxfcindantur ,hactamencautcla vtaiicubiadhafreant ifintquc tanquamla- tuu.pulchru
braquqdamaut plecirafiuc lingular venticollifioneeflbrmantes voccm,critquc inftru-
mentum paratum . Nam vento dictam reneftram fericnte , mox labium intra circuJarc
fiflu ram intitat ura,fon um qucndam tremulum reddet, & cum om ncs circuli harmoni-
ce iint effigiati,harmonicum fonum omnes cum magna audicntium admirationc adin-
uicem edtnt . Huc qucque chordarum vento agitatorum organura , quod m prarce-
dentibusdeicripflmus, pertinct. In ^Bolijs quoque diuerfxquaontatispilisacrferuorc
ignisagitatus,infolirum quendam &harmonicum ftrepitum cxcitac. Innu-rxra hoc
loco huiusfymphonifmi elcmentarisporrenta adducere poflem »nifi capaflimin toto
hoc opcre demonitra flc h , Certc ii aons noftra, co loco conftituta forer , vt ventorum
Oceanique ad diucrfa tcrrarum httora allidentis fremirus diftin&e audire poflct , dico
eara n6 niG fymphomam omnibus numcris abfolutam pcrceptura5vt vcl hinc ad Crca-
torislaudcsindefcflblaboredecantandasincitemur,cumvel ipfa eleroenra ad perpc-
tuoshymnos OmnipotentiDEOfaAori fuovclutiquidruplici bafli tcnoris, alti ,can-
tufqucvoccspcrfoJucndasjvnaniraiconipiratione confonarcintueamur .
REGISTRVM II.
Symphonifmus Caelorum.
RErafani perarduam aggrcdior, dum Muficura illum cceleftiura corporum coo-
centum inueftigarc conorinegonum vti a mukis tcntatum ,ita a ncmine hucufqj
reftd pcrattum,omnibus ad tam infolcntis harmonic fymphonifmos obfurdcfcetibus .
Certe Mufico hunc n undura artificiocompofitum iplar idec. rerum Archerypar nccci-
fari6 fuadenr . Ciimenim DEVS harmonicum rcrum Archerypon fit , rerumque fin-
gularum fpecics in hoc vniueriitatis lib'0 , metrico crdmc veluticarmina quardam de-
ftribere voluerit,hoc cum primis fategifse videtur,vt organo hoc mundano dcbito,co-
grucnriiTirao,&Harmoftar,id eftfomanarldcaeconformiordine difpofito,di&a carmi-
naconcinniflim?muficjf,auribusmortaiiumexhiberct. Aftipulatur ditfis noftrrsma-
gnumEccIefiarlumen Auguftinus, h\ssetbis.Ordinemfecuhrumranquampiticherrimum
carmenex quihufdam quajtantithetii bmeflauitDEVS. Et mox -.ficutcontraria consrarxjs
oppo/tta,fcrmonif pulchritudinem reddunt , ita quadam nen n>erborum yfed rerum ebquenti*
eontraricrum oppofitione ftculipulcbritudocemponttur . Mundum hunccarmcn quoddarn
& cpigramroa dicit, in quo tot voces & rcs,quot antichcta; tot rcum pugnar , quot cd-
trarictatcs fpectantur iuxta illud :
Corpo-
Digitized by
S 74 Artii Magnoz Confwu $ DtJJoni
Corpore m vno
Frigida pugnabant cahdis* humentia ficcis »
Mollia cum duris,finepondere babcntia pondus-.
Suntitaque carmioareruni inhocmundoelegantiifima .-namomnigena contrario-
rum varietas, 3c difcordia diuino cterni opifkis ingenio d llpofita , & fuis numcris abfo-
Tvra imita- luta rcddit concorciiiiimam , ac fuauiflimam Muftcam oculis ,ficut auribus rauficam_»
eooeemum, rc<*dit altera tocabulonim varictas , & fonorum difcordia benc tcmperata . Quintill.
& muficam! Jib.i. cap.6. ait Pyfhagorar, & oranium iequacium fuifle fententiam , Mundum mufica
ratione cfle compoficum, &cum dcindeiyram fuiifc imitatam . Qux autcm fithxc rc-
rura Mufica, qux rcrum antithcta,quis ordo,quod carmen, qux dcmum vmuerfi pul*
caritudo.quiocuJishaclenusnon conlpcxit, percipiatauribusafapientiffiraoSeneca.^
hisverbis defcriptam .
Puta inquit, o Martia , nafcenti me tibi venire in confihum . tntratura es Vrbem Dijs
Vr^iuerfipBl minibufque communcm}omma complexa,certts legibus , dtcrntfquc deuinclam . Videbts illic
Mei 'deicri innumerabiles fteilas, miraberis vnofydere ornnia impleri, folem quotidiano curfu , dici nocJifq;
bitur i Sc- fpatiafignantem : annum, aftatcm , hyemem aquahterdiuidentem . Videbis noffurnam Lur*
ncc*~* Juccefjhnem d fraternis occurfibus lene , remijjumque lumen mutuantem , 4r modb occultam ,
modotot» ore terris imminentem, acccfjionibus damnifque mutabilem,fcmpei proxtmd difJimU
lem . Miraberis conieela nubila^ & cadentes aquas, obliqtu flumina > & calt fr^gorem .
Cttm fttiatos fpecJaculo Juperiorum in terram oculos deieceris, excipiet te alia jorma rerum, ali-
terque mirabilis . Htnc camporum in tnfinttum patenttum fnfa pbnitics : htnc montium ma-
gnis, & mirabilibus Jurgentmm iugis erecJt tn fublime vertices :deiet~lus fumiaum , & ex vno
fonte in Orientem, Occidentemque diffufiomnes & fummis e.tcummibus nemora nutantia , o-
cantum fyluarum cum fuis animahbut, auiumquc concentu d<jj'ono . Varij Vrbium fitus-jtt fe-
chtfe nationes locorum dijjicultate &c Et mox : Quidlapidum,gemmarumquc Julgor l &in-
ter rapidorum torrentimn arenas aurum tnttrfluens , Et in medtjs terris, medwque rurfus m.% -
rinitentes igntumfaces .
Hisfimiliafuntqux D. Auguft. confcripfitdc vera rcligionecap. 29 Non fruftra, &
denAdipBj *HMt't*r Wutri oporttt pulchrttudintm coeli, ordmtm Jidcrum , candorem lucit , dterum & no-
ohrTtudiue1 cJium vicijjitudinesy Lttnjt menflruatd curricula , anm quadrifariam tcmpcrationtm quadri-
vetba-.- partitis elementis cengruentem: tantam vim Jeminumjpecics numtrofqut gignenttum: & om-
nia in fuogtnere modumproprtum vaturamque feruantia &c. Rurfus TcrtuII. lib. 1 . aduer-
fus Marcionem ante mcdium , pondcrat tam pulchrum cife ordinem Vniuerfi,tam ap-
Eofirum &appriraefabricatum, vt Philofophieius magnitudinem, vim ,poteftatem_ >
onotem ,decorem,opcm, fidcm, lcgcm cleraeutorum confidcrantcs , rcformidauc-
rinr initio,acfine mundumconftare, dicerc^.
Ordincmfzcujorum tanquam pulchcrrimura carmen, ex quibufdam quafi antithe-
tis honeftaifc Deum D. Auguftinus cxiftimauit , Non rc um, ied verborum eloqucntia
m-«8- f^culipulchrjtudincmcompofitara . Et ne nihilcxfacristhciauns ejcpromamus, pianc
Varesreoius hanc ordinatiffimam Vniucrfi Muficam ,& elegantiiiimumrerum carm6
clcgantilfimis ipfe defcripfit carminibus, Caltenarram&c. Viquead h^c vcrba : In om-
nem ttrram txiuit Jbnus torum, vcl vt habent Hebraica : Exiuit hnta eorum, amuffis torum.
Hoceit,eorumMuficataraadregulam &amuffim concinnata ,vt nihilexa^tius inue-
ftigari qucat . Quod, vt magis conftct, obfcruemus,fi placet ,id quodcx orHcina Py-
thagorica Cenfonnum , Plinium,& Eiatofthencmhaufifte Gcorgius Vcnerusin pro-
S^towlri btolUttttBI rcfcrebat,quod iterra vfquc ad orbem fignorum (it harmonia diapaion
pJtcAi c"? p«fee>a . A terra vfque ad Iunam tonum : a Luna viquead Mcrcurium, lemitqnmm,
natmuoduj aMercurio ad Venerem tantundcm,a Venere ad SoIem,tonum & dimidiu«i, &c.
Vides diuinihuius templimundani muficam ?Totiusnaturx concordiara ? Nonncer-
go pulcherrimum carmen & epigramma, iurc optimo Augufimi. s nuucupat mundum^
quis neget iam totum pocfis iiudium in unitanda natuia vcrfaric
Porrd
Digitize
Lih.X. Dccackordon naturat. j^f
Porrp Pythagort», Plato, Tullius,Plinius, Macrobius, Proculus , Chalcidius , & irw
numcrialij , etiamfanctiPatreshac mirirka rerumdifpofitioneattoniticoelosverunjL*
ac du laffi mu m fonuffl edere credideru n t .
TuJl us in fomn. Scip. dulciflimum coelorum cantum aure percipicns ,& animo roe-
ditatus lic ait : ^uis cft quicompkt aures meas , tantus &tamdulcts fonus l Hictsl illc qui
inttruaUis coniunihs impartbus, ftdtamtn pro rata portionc dtiltnilis , impulfu & motu ipforu
orbmm efficitur, & acuta cumgrautbus temperans, varios dqualtter concentus cfficit . Et in-
fcriu s ; Quam ob caufam fummus ille calt flclbfer curfus , cutus conucrfi* esl concttatior acuto
txcitatur/S' mouetur fono . HxcTullius: Qux Macrobiushb. z. m lommum Scipionis
cap.i.ficcommentatur,& Pythagoram ac Platonem in candera inducit fententiam-j. *ot^.M*"
Ergo ait : Ex ipfo ctrcumduiht orbtum finum nafci ntccjft tft: quia percujfius aer ipfo intcr-
ucntu iilus, vim dc fe fragoris emittit, ipfa cogcnte natura, vt infonum definat duorum corpo-
rum vioknta collifto . Et l tati m . Ex bis inexpugnabili ratione colkclum eft, Mufisos finos de
fpbararum cakjlium conuerfione procedere: quia finum ex motu fitrintcejfum cfl,& ratio
f u4 dtuinis ineft, ftt firto cauft modulaminis . HocPythagorasprimus omniumGrxcu gentis - .
•minum, mcttte couccpit & intelkxit, compofitum quiddam dt fpbxris finare propter ntccjji-
tatem rationis > qux a cakilibus non recedit . Hxc ltle . Quod ex ijldem Philofophis cap.
icq. probat & exphcat. Etcap.j.fic cxordttur . HincPlatoin Republica fua, cum.de
iphxrarum coelcftiiimvoIubi]itatctratflarct,finguIasaitSyrenas fingulisorbibusinfi- pla,°
dere. Significansfpharrarura motucantumnuminibuscxhibcri:A7/fmSyrm,Z)/;Oc4- Vnicuique
nens, Grxco inttlkShs, vakt . Et mox : Idtv canere calum ttiam Tbeologi comprobantes, fo~ Corloru itl-,
sios muficosfacrificijsadbibuerunt, &c. Hxc ibi, Sc alia qux gratia brcuitatis prartcrco . JJJJfcS?"
Et quod cuique coelorumyna Syren infit , retulit Georgius Vcnetus tom. 5. problem. Btimrktai
fctf.j. num.311. cxPlat.deRepub. Proculoin Cratylo, &in Repub. ChalcidioinTi-
mxo . Huc fpccUt Hemiitrekiu m A ngeli Poli .
Sua eitique innoxia Syren .
Plin ius Iib.i . cap.3 . idem fic : An dulci quidtm & incredibili fuauitatt concentus , nobis qui riiniu» ad
intus agimus , iuxta diebus noilibufque tacttus labitnr mundus I Ccelius . Rhodig. <dcn» •
lib.5. cap xj. fic ait : Quopatlofiatvt tantorum orbium rotata vertigo tacitofiknttque Je-
ratur ambitm , etiam ftnobts minits audientibus mirandafonorum tranfiatiucunditas / Hanc
Plato atTeruit : hunc confectati omnes approbarunt 1 nec Boetio dilplicuit .
Philoludxorum di.Tcrtiffimus lib. defomnijshancmuficam verbis noratu dignifll- phiioiud*.
mis dcfcribit : Ccelum perpetuo concentu fuornm motuum rtddit harmoniam fuauiffhnam:qu* u* i<irtn e.,e-
ft pojfet adnoftras aures perutnire , in nobis excitaret impottntcs amores , CT mfanum deftde- --Dt'ai'ai-
rium ; quo Jhmulati rtrum ad viifum ntccffarium obltuifieremur , non pailt cibo , potuque per
f.tuccs demiJfo,fid quemadmodum immortalitatis candtdati , dtu:ms confummatd mufica can-
tibus , quaks cum Mofes extra corpus raptus audiuijfct » ftrtur qttadraginta dies , totidtmqut
notles nec panem,ncc aquam gvftajjt . Etquod fcauitur diuine : Jtaqutcaluminslrumc'- ^um in-
tum Muficx arcbttypum , -vidttur mihi non propttr alia tlaboratum , qudm vt rtrum Partnti q^DE^o
bymni fcite decantarentur & mufice . HecPhilo. Confonat D. Ambr. in prxfationcfu- canitur
per pfalmos fic diccns : Laudant Angelx Dominum , pfallunt ei PoteSlates calorum . Ipfum
quoque axem califert exprej/ior fermo , cum quadam perpetui concentus fuauitatt vtrjari, vt
fonus tius txtrtmis terrarum partibtts audiretur , i bijitnt qustdam fecrtta naturx : ntc idab
fufunaturte, videtur alienum . Hxc Ambr. Aniriusetiam Seuerinus Boetius, de mufica_« Boerhius
lib.i. cap.a.ficait: Quifieri poteslvt tam velox cali macbina tacito fikntiaut curfu mo- quoquc.
tteatur, etfiadnoilras aures finusilk nonperuenit I Et alia ibidera. D. ludorus lib. 3. FrDlfidor
Etym. cap.16. ficait : Ipfimundus quadam barmonia finorum fertur ejfe difpofitus , &■
calumipfitm fub barmonix modulationc rtuolui* Sed & quidam Licentius quem refcrt Si- Liccadua
xtusjlib. 5. BibJ1cth.annot.105.de DEOJoqucnshocipfumeiegantcrcecinit diccns. J^" chri"
Aptauit numeros calts ; iuffttqut finoros
"^*^- ExcrceremodoSiparikfquc agitart cbordas.
AnfeL
Digitized by GooqIc
fit D. Anfe!.
Curnonau-
diamus to-
noscurloru.
MunduJ ifte
eft templu
I>ci,idc6de
buit niufios
inftrumentis
non cartrc .
Hilm. 8.
Sinitrct. i.
J 7 6 Artis Magn* Confeni Dijjo ni
Anfelmus lib.i. de imaginc mundi, fic ait : Septem catlorum orbtscum dulcijjma bar-
mettia voluuntur, ac fuauiffsmiconcentus etrum drxuitiorte efficiuntur . Quifonus tdeo ad au
res nofhas non pcruenit , quia vltra aerem fit , & eius magmtudo nofirum angufium audifum
txcedit. HxcAnfelmus.
Ratio autc m qui ad aflere ndam hanc coelorum melodiam illos moucat , eft , quod
mundusifteabantiquisappellatusefttempJumDEl, videlicctaTuIlio in fomn.SciJp.&
aScncca_». »v^«\^
Ciim ergomundusifte fir tcmplumDEI: noodeceatautem templa & EccIefiasDi-
uoruin iinc organis & cantoribusefTc, idcirco in hoc voiucrfitatistemplo,coelorum fo-
num& harmoniam viceorganorum,&cantorura a DEOfuiflcadinuentam,volHcrunt
antiqui, vrfic vcnrm fit cocJos cnarrare gloriam DEI , & vniuerfum haberc fcicntiarn-,
vocis, idcftj-voccm^ac ib num fcicntnfimum : vthabentScripturc, ,
De admtranda mundanorum corforum adtuicem proportiont .
VIx ab Hipparcho yfquead harcvltima noftra teropora vllus Aftronomorum re-
pcrrus nnr, qui vcram corporum mundanorum proportionem tum in mo-
ie1, tumin diftamia corundcm ab iniuccm rcfte alfignarit; omnibus in cadem-
dererminanda diflcnticntibus , cuius quidcm rei ra-
tio alia noneft,nifidiuerfitasmedijlbJaris,ocuIorum,
inftrumentorumq;deceptio,vti & diamctroru apparc-
tium in globis coeJcftibusiniufta dctcrminario,Bequc
fpes vlla nobis relirta vidcrur ad hoc mudi fecretum
pcrtintjcndi, eflc tamcn admirabilcm quandam pro-
portionem hifccmudaniscorporibus& prorfus har-
monicam, tam ccrtumeft , quam certum cft , DEVM
Sapientiffimum Ai chircdum omnia in numcro , pon-
dere,&menfuraproaeaflc; caufaeoim exiftenteor-
dinatiflnna,effc.ftus diibrdinatos efle ficn nonpoteft,
hanctamcnvari; varie aflignant. Quod enim anttqui
fmfibikm barmontam excorporum caeiefhum barmoniam
dijpofitam coUifione exortam crediderint , hifce nouifftmis
temporibus pafftm expkdttur ; cum nee coelorum folidttas
necordojfdfararum iuxta veterum difpofitionemfnkfiilat.
Plolomeus infua Hdrmonia in modum fcaLc mufica duplici
crdmefpb*rasdifponit,bocpatfo,pritm-vt ^hjpaten ideil
infimam cbordam ,Saturnusneten id efl fuprcmam ,reli-
qu<e intermedne intermedias chordas referrent ;fecundo
contrariaftrie , <vt % hypaten, ]) neten referret . Sed hcc
ratiocinianra:rcr friaolasqualdam , & valde impro-
priascongruenrias, nihil cerrum folidumqueconclu-
dunt . crgo nulla rationc fub hifce harmonia cocli co-
fidcrari poteft . Hanc vanitatcm cum Kcplerus quo-
que confidcraret , altcrara harmoniam architeftatus
eft, fed itaobfcuram,& myfticis verboruminuolucns
intricatam, vtquid fentiatdifficultcr inrclligatur, na
dum nihil non ad eam demonftrandam rcntat , a f<L-»
ipfo diffcrens, mentifque arftu abrcprus, tandcm eam
in j corporibusrcgularibus,arcanum harmonicairu,
CUBUS
fe
\
Lib.X. Decachordon Natur*, 377
fc detexhTe gloriatur. NamCubiangulusintimo Saturnicirculoapplicatus , aitcetra
planorum fcrc tangcre medium circulum Iouis (fupponit enim fingulos Planetasj.
ccelis conftarc, Apogxo,mcdio &perigxo,folcmque immobilem,tertam mobilcm fta-
tuit.) Tctractri vero angulisintimo louiscirculoinfiftcnribus,centra planorum te-
traedrifcrccxtimumMartiscirculumtangcrc. Sic oclaedri anguliscx 9quocunquc
circulofurocntibusjcentraplanorum oflacdrorum dcfccnderc quidem intra $ exti-
mum circuium, ad medium tamen non pertingcre vidctur . Dcmquc dodecacdricoru
& icofaedricorum orbiumproportionibusinter fec,qualibus, omnium proximasefle j.Rcgularia
proportionesfeuinternallainterc^&tcllurisjintcrquc Tclluris & Veneriscitculos,caf- S^mm"
quc ipfas intcr fc fimiliter xquales , fi ab intimo d ad medium Telluris , ab hoc vero ad di contmit .
mcdium 9 computcmus,fed rerri in figui a prxccdeti intuere ; Atqi hx funt fpcculatio-
ncsKepIcri. Verumquoraodoex his"a Philofophis & Mathematicisintcntaccerorum
harmoniademonftraii poflit non vidco, cumipfc in hoc potius ccelosad fua c corpora
folida vioIcnterdctortaattraxiiTc,quam corporacoelisapplicaiTedici poifit. Quodfi
certaacdeterminatain mundanorum corporum diftantijs quantitasinuctafuifTer, ali-
quod hauddubiecircaproportionesccelcftiumcorporum ,ad 5 re^ulariaanalogunu.
condudi poflfcti Verum cum omncs Aftronomi a temporibus Ptolomc^ vfquc in hunc
dicm in ea aflignanda laborcnt, 6c in infinitum fere difcrepcnt ; certe cx hifce harmo-
niaccelorum demonftrariminimepoterir, nequc cx penodios motibusplancta.um-,
eadem concludipoteft, quodita oftendo. Suntpenodoci motus Planetarum iuxta^
Kcplcrutn,vr in fcquentiTabclla apparct .
Periodui motus. I mcdius motus diurnus
Scrup.
min.
fec.
ter.
i»
37
59
59
31
19
0
59
16
8
*7
S
3J
11
iy
96
7
39
88
245
32
2T
In his pcriodicis tcmporibus harmonicx proportiones null* funt, quod facile appa-
iet,fiperiodimaiorcscotinu6bifeccntur,minores continuoduplicentur;Capiatenim
numcrus dicrum cf 687 tncnfuram 1 zo,quxcft diuifionischordx , vcnicnt in hac men-
furapro partcdcciinafcxta,pauLopIusquam 117. louipropartcoclaua minus quam
95. Tclluriniinusquam 64. y pro duploplusquam 78. $ quadruplo 6 1 plus . atquc
hinumcricum iiononfaciuntvllamproportionem harmonicam jnequecx Aphclio-
rum perieliorumqucinterualiorum proportionibus, vt Keplcrusputat harmoniacoelo-
rum concludipotcft. Nam diurnus motus h aphclius 1 min.& 46. fcc. Etpericlius 2.
min. 15 fcc. non cft rertiu maior, fed fi prior haberct 1 min.48fec. tunc 1 min. 48 icc.
ad 2 min. ic fcc«-candcm haberentproportioncrn quam 5 ad 4quxcftproportiodito-
nifeu tertic, maioris, neque Apheliu*morusdiurnus 2£4min.36iecun. ad perielium 5*
min. 3ofec. proportionem habct 5"min. ad 6 fec.fcmiditoni , vtKeplerus putat,fedad
cam conftitucndaradefiderantur 5 fcc. nequeihtcr Aphelium c^i6rain.i4fec.&eiuf-
demperieiium 3 min. 81 fecu.proportiodiapenteconmtuitur ,fedab eadem deficit7
fcc. PorropcncliusTcIJuris 61 min. 18 fec.diurnusmorus&apheIius57 min. 3 fec. a
fcmitonio deficit 15 fcc. Et ficinreliquismotuum diurnoruminaphelijs perielijfquc
proportionibus nullam pcrfectam conlonantiamrepcries. Sitamcn nobislicentiaqua-
dam Keplcriana motuspaulo ante di&os harmonicisproportionibusapplicareconcef-
imfucrir, crit motuum harmoniaea qux fequitur.
ic;
Bb b
MO-
37* ArtiiMtgnm Confoni^) Difiom
MOTVS DIVRNl.
Min. Scc.
Aphelius
i
4*
ad
PcriheJius
2
'5
Apbelius
4
ad
Pcrihelius
S
3«
Aphelius
*5
ai
ad
Perihelius 38
I
Aphelius
28
Tell.
ad
Perihehus
6i
18
Aphelius
94
fo
9
ad
Perihelius
98
47
Aphelius
164
0
ad
Perihelius
394
0
cft vt ad
eft vtad
eft vtad
eft vt ad
cft vtad
5
— Tcrtia maior
Tertia m inor
— Diapcnce
16
3— ^Z~v Seraitonium
Diefis
eftvtad jjj— -
~ Diapafoncum
— 3 minorc
X y Hema barmonicumfecundum fealam naturalem .
m£np
siipia;
>
o
te».
5
y > *a > »0
& 5T cL 3?
T! £ *
u > > *
5. er er T3
? 2. 2.
5 ? " 55
Syfltma feaU mollus.
01 <X k> O q 3
3 3 **
I £ ?;?;?>>> >
& j * »&H^ >
Scd hoc nccjuaquam prudenti aftronomo Cuisikcre poteft , ciim nobis non conftet
vtrumproportiomotuumcxnatujarciita fc habcat,cuius tamen diucrfitas obierua-
tionum ,
Diq
Lib. X. Dccachordon Natttr* .
*79
nonum, proriusconrrarium oftendar,& proindc nihil ccrtum &£blidum cx hifcc circa
harmoniam ccelorum concludi poifir ; accedit, quod nulla inhuiuimodi logilSmis mo-
rarum interuallisharmoniaconcipi poflit. Lud*rcauteminiolapropomcme,nullius
ingcnij cft, cum.vix vllc^ numcris fubiectae rcsfint , quxnonaliquasex rauficispropor-
tionibus dcnominationes habeant . Qux nara igitur proprie muilca cceleftisjfit, Sc in_*
quo confiftat vlterius dicendum rcftat .
Abenragel Arabs libro quero Hesbaaclladonia,id cft computum mundpvocat , aic
corpora mudana eam ad fe habereproporrionem, quamradices ad quadrata cl cubos
ha bent, quam & in Myftcrio Cofraographico innuit Keplcrus .
Hanc vltiruo fuse cxplicat Reica in luo.oculo Enoch & Eli^jcertc ingenioiunipre. re-.
liquis inuentum ,& harmonia cadefti aptiiUraum, 11 vfquequaquc fibi conftaret commc-
fio. Vcrum ciuscommentum producamus . Ait is itafe habcre proportionem tcllu-
risadSolem vt load iooid eft iyad 9,ira vt radix.Tclluris ioad molcm SoJis loofit
quadrata,ad diftantiam vero looocubica fic. Prarterea diametrum ioJarcm rei|>cctu
radijfuasorbitx in ioooopartesdiuifipantcr,J~ebaberc vt i$l ad L :.ua oftcndit.. Cunt_,
diametcrapparcns SoJis mediocritcr a teira diftantis luxta obleruationcsa lefa^t-a* fit
34 min. 41 Icc. erit finus r eftus arcum vifionis 34 rain.41 lec. lubttndens ncccflario cx
tabula finuum 100. & hac pofita obferuatione fideli benc oftenditur, imo neceiTurib fe-
quitur diametru vifualc, fi quidcm rec~te acccpta fit, ad diftantia teJlurisle habere vt ijj
ad ioooo,pofito>centrum orbitc Solis,centro Tcrr^congrucre»^.
Supponit dcin.de teira? diamctrum ioparricularum radieem cubicam cfle,& confe-
quenter hanc radicem loiuxta tabulasfinuura 3 min. jofec. fubtendere. Vndcinfert
diftantiam Solis a Tcrra cfle 100 diametrorum folariu ,ficuri eft eadern diftantiamiJjc
•diametrorQterrcftrium . Scd ad vcritate Jmius fpcculationis nihilaliud
requirerctur,nifi apparcs diametritcrreftrisdctcrminatio tucta cxglobo
folari aut lu nar i, haec autem, fi ponareus quempiam cflc conftitutura_*
in globo folari,. vcl etiam Iunari pofler rali rationc ex hypothefi.
mcchanicc deprchcndipcr triangulum cufmicum, cuius crura BA,CA>
in centro Sohs A coirent,bafis vero BC diametrum terrc. comprehende-
ret . In hoc enim trianguloxum diametcr terre, BC nota fir, crura quo-
qucexfuppofitionc,vtpote cxradio AI femidiametri orbita? Solis 100.
diamctrorum folarium aflumpto,oota crunt, cum praetcrea diameter fo-
lansdifciin partibus fuiorbisex fuppofitione nota fit, ccrte diametcr
terrxapplicata diametro folarifacile quoties illa in hac contineretur,af-
fignaret , & ficin notitiam fane proportionis vtriufque diamctri & di-
ftantixdcucniicpoflcinus. Quod fiinde 10 emanarent ,vt Rcitavult,
diccrem proiecco admirabiiem harmonic, raundiproportionem inuenti
efle,codemque modo fe corpora ad inuicem & ad diftantiam a terra ha- B
bcrcnt , ficuti chordarum ponderibus exten^arura harmonica interualla
ad pondcra; Verum valdc dubito ne Reitaad aflumptam pro Iibitu diamerrorum diita-
ruraapparcntium quantitacem, cam pulchram &fpeciofam propoitioncm eiegcnt po-
tiusquam rc ipfaobieruauerit. Tahs igitur cft proportio iuxta diila diftantiae Luiia»
ad tcrramin fuisdiamctris.qualis cftipfius Solisa Tellurein fuis; cumquepartibus 100
folanbusdcbeantur 34min.4i fecu.neceflario condudit tcrrae diametro prorfus de-
bcri 3 min. 43 fec. Lunae vcro vix 1 min. 9 icc. vnde tclluslunarem raole exccdit con-
fcquentcr 43 vicibus , cum fe habcant ad inuice vt 4 ad 14: Nam cubus cx 1 4 eft 1744 i
ex 4 vcro 64. continctur autc hic in Ulo vicibus 43*. ergo totics tcrra Lunam cxccdet .
Cum itaqueSol&Lunain pattibusradij propriae orbiti in 10000 diuifi quadrata Jint
diftantiarum fuarum a tellurc,folque adLunam fit vt 4ad 64; erit $ol Lyna 42 875
vicibus maior,vticx cubicationcterminorumproportionispatet,Exhacproporrione,
i-.dcU fcrapcrobleruationc fuppofita,abudcruiturarcanum,- femidiamctrum videlicct
tcrre.de gradibnsfui orbis fubtcndere 1 min. fa.fcc. 3otcr.qui6usih tabula finum cx
B b b 2 parti-
u 1
*i f.i:
Diimcter
apparcs So-
IiS q..Jr,;a_ .
Proponj 6
Solis, Lunx,
& tcrrx cu
intcr fe tuai
id diflatu»
eorum.
Digitized.tty
jSo
ArtU Magn* Con/bm^3 DiJJoni
SbcEJJS P^>^sfi°ustotiu«iriioooopartcsdiuifidcbentttri83. hic numerusduplicacusd at
Ccrleftium. 366 numerum dierumannuircuoJutiomsSolis i Videsigicur foiarem duraetrum 1 00
particuJarum qualium radius orbitas 1 0000 eft, efle fiiae mediocrisdiftantiar i tcllure_»
radicem quadraum, terram vero 1 o partium ciufdem radij radkcm cubicamidiame-
ter vero Lu nx tot fui orbis cenietur minutaconcinerc , quot Sol lui . Mirum camen—»
aliud quid hic elucecvidclicet mcdiocrf Lunaea terra diftancii toc diametros cerrdrres
cotinercquotdics Lunafuam circacerram periodumenftruofpacio conficit, videlicct
29 dierum circicer,&cotidem terra aLuna diamecr/jcerreftribusdiftacdicfqi $6c fcii.
mocusSolisannui inparcibuaradijfuiorbism ioooodioifi,mox«ccecricicate Solisto-
ndemparaculas ciufdcm radn manifcftar, videspulchramharmoniam., .
Corollarium .
EXhisdedneiwr iterum , omnes Planetas fuarum reuolutionum pcriodicarum eflfc
radicesquadratasv.g.cumSaturnusreuoIuatur diebus 10747. Iuppiter vcro
43jOiericradix buiusnumcnreuolutionis 66 ; illiusvcro i\>7,calcm auccm oftenditur
cfft proportionem interi) & 3ft & fic de rdiquisPlanetis, vt infcquenti tabelia patct .
* cftad
velTerraeft
1 rio7i
| | 66
J l \\
^-Cub.
ads£i
vcl vt IOO
ad|*
34
4
3
l
m
t
1
1
H*ctabulaconficitur,fivniufcniufqucPl3necjepcriodicummocum in annis redu-
cas in 1 diesi Radix cnim quadraca dierum,dabic proporciones in cabclla propoflcas,cum
verdReita vni femidiam etro terreftri loooLcucas horariasrtibuat>fingularPJanetara
fcmidiametnconftabant tocLeucis, quocin tabeiiafequenticoncinentur .
'Tabclla monfiranj fmgulorum Planctarum femidtametros in LeucU
horartjs, & temfus quo globi fmguli ctrcumtri foflent,Ji fingufo
dtebus 1 0 LeucaJ confecerit quiffiam . ^
Contmctfe-
midiamcter.
leucas
98
60
»4
»3
7
5
10*
18
Siquoridie quis
10 Lcucas cofi-
ceret incircum-
ferftia corporis
abfoluturusisef
fet circuitum v
niufcuiufquc_j
Terra
Anni
9
6
2
1
o
o
19
1
Men.
Dics.
horar
9
29
xa
0
23
0
4
19
n
4
16
0
8
28
»4
6
3
O •
2
4
•
8
28
14
Atquc
Digitize
Ltb.X. Decachordon Naturx . jfi
Atque harc omnia neceflario fequutur,fi vt dixi fidcliobferuationum fundameto ni-
tantur, vcru hifccnon contenti, fcd altius in aflumptaproporrione aflurgut quida , du
nonfolarem tantum,fed&Saturni,ftcllarurafu(arum,imoEmpyrei diftantiam huius
opcfccruercpoiTeconfidut . Nam proportione in naturarerum fundatapropagataquc
reliquorum fymmetria aflignari ncccflecftifi cnim i oooo radiu orbitc. Solis in 10 duxc-
ns>prodibit vltim$ fpharrar Saturninaraterra fcmidiamcter partium 100,000; vticnim_.
diaraeterTellunsmillicscontinctur in radio orbitx folaris,ita diametcr Sohs millics
comprchenditur inradroorbisSaturnijCftquc Solficutiinfuisdiaraetris addiftantiara JJ™ J,"*/^'
a tellureradixquadrata ,ita & radix quadrata cftad diftantia Saturni in diamctristcr- uiuum ha-
rcftribus, Haud abfimili ratione dicQt Saturnidiamctrum cflc radiccm quadrata in dia- bitudo.
mctris foiaribus^d (cmidiametrum firmamentiiita vt fcmidiametcr firmamcnti diamc-
trorum folarium ioooooo, fiucdiametrorum tcrrar 10, ooo, oooj pari paflii in-
tagra rir mamcnti diaracter in diametris fphxrar Saturni eft radix quadrata femidiame-
tricodiEmpyrcijitavt 10,00,000,000 diametrorura regionis & lyftematis vagi Pla-
netarum diftantia prorfus mconccptibilis fit ; ita vt fi quiipiam fingulis diebus t a n tum_.
fpaciura in Empyrco metiretur, quantus cft vniuerfartcllurisambirus, reucratalis Era-
pyrei cceliarabitum in decem millcmillionibusannorumnon fit peragraturus.
Habes igitur hic proportionem mundanorum corporum cx conie&ura Reitc > Qu; fi
naturarcongrueret,certe dicercm DEVM ArchiteftumSapientiflimum mundum cotu
corporumqueincodifpofitionem fecundumalgcbraicarum potcftatum gradus ordi-
naflci Veruracumdchifcccxprofcflbin Arte Lucis & Vmbrar rra<ftcmus,e6 Leftorcm
rcmjttimus.
Quamam illafn coelcftium corporum <&4u/ica, f$ in quo con/iflat .
ESfe harmonicum quendam cceleftiom corporura conccntum & quidcm arterno
illo&infinitx fuauitatis Harraoftaedigniflimum,tumfacrarum Iittcrarum ,tum
Thologorum , Philofophorumque omnium vnaniroi confenfu reccptum eft , numeris
tamen vix exphcabilcm , cum inenarrabilemillura cceJeftium corporum conccntum-.
oculusnonvidcnt,necaurisaudiucrit,ncc incorhominis afccnderit, vtpotecafo-
lis eleens fuis ab ^tcrno illo & fupramundano Organardo , in after n* vitar dulcedincm
referuata,-Quantum tamen humani ingcnij noftri imbecillitas& caliginofus mencis
noftrae intuitus capcre poteft, diccrcm profcdo hanc coslorum harmoniam non in pe-
riodicismotuum numcris:,non in fenfibiliilla coclcftium corporumcollifionc , fed in_»
nulloalio,nifiinadmirandaeorundcradifpofitionc,& proportione quadam ineffabili
in vnionem confpirantc confiftere , quacorpora hxc mundana ita fibi inuiccm corre-
fpondent , vtfublatoaut mutato vno,mcritoharmonia totiusperear. Itafol in vniucr-
fam fibifubiedtam Planccarum Oeconomiam imperium veluti Choragus quidam cx-
erccnsradiorum fuorum pleclrisomnesin harmoniam excitat . Quae quidcm harmo-
niavtidiximusconfiftitjcumin admiranda quadam difpolitione,&proportionatifli-
mavniuscorporismundaniadaliudintercapedincitum in quantiratisfiuc magnitu- fl"?"",^1*
dinis vnicuique ad finem fuura obtinendura appropriatae cxactiflima analogia. Ita Sol toyiu
ad 3 & tcrram , harc ad Solem & Lunam eam habent diftantiam,eamquc magnitudinis mun *
neccflitatcm, vt finc illa mundumperirencceflcforet. Hisenim mtcruallismundana
pcfcdefuisfeinfluxibus mutuo iuuarc & conlcriftre poflunc. Quod vt intelligatur.
Notandumigneiscorponbus , (cuiufmodiSolemeflc dicimus, &quidem totius na-
turx igncm ) ita corapararura eflc , vt in corporibus fub alia &alia diftantia rcmotis ,
alia & alia tcmpcramenta, efticiant , Quod non tantum natura, fed & Empyrica ars ma-
nifefte nos docet. Priusquidcmnosluculcnterradijfolisinterramaliter&alitcrrc-
rlcxidoccnt,qui fubZonafrigidacftc^tus aliam ialiam fub temperata, fubTorrida
dcni-
Digitized by Google
j$2 . Ariu Magn<* Corifirit^) DiJJom
tionicjuc aliam conftitutionem pra?ftanti vti tlisd in Artcr.oftra Anacamptica dcmon-
ftrauimusj&fi admirandaha:ccfTe&uum diuerforum varictas ita haimoniofa fit,vt
Tcnafinceaconferuarinefciaperpetuam rcbus diflbnantiam induccrct. Diftantia__,
igiturtclluris aSolc cumtali&talimagnitudinc corporis, talem difpofitionem • terra:
quansi in nz non aliam »talc tcmpcramentum non aliud, talcm varictatcm harmonicam, non aJiam
rars r«min pr0ducit . Itcrum diftantia harc cura taii mngnitudinc tclluris , lucis & vmbrae in om-
mo.rnx. «. njbusiocjSp0rtjoncmXqUa]j(£mam^ modis oflc-
dimus, efficit ,Quod fi diftantia maior , aut minorforct , iam tota harmonia in diflbni-
tiam quandamconfufiflimam redigcrctur . Qucmadmodum chordarfub taii & talild-
gitudineconfonantes,mox vbiadebitafibi longitudinc defciuerint, loco meJodix
ncfcioquid confonutu & diflbnum pariunt. SicTcrrafifubeadem raagnirudinc Soli
viciniorforct , autab codein rcmotior ,quam reueracft; ea vicinioraradijs fblis cffi-»
cacioribus , aut remotior a debiJioribusradijs porcufla , praetcr quam quodaaaximatn
lucis & vmbrjeincquaJitatcm inducerct , tempcramentura quoquc humanac vit* non
obnoxiumtantum , fed&prorfusincongruum produccrct. Idem prorfus continge-
retjfifubeadcmlongitudincfcu diftantia corporura molcsta SolisquaTclIurismaio-
rcsvelminorcsforent. Namfictitiinfpeculisvftorijscerta &detcrminatafoci a fuper-
ficic fpcculi diftantia ad corabuftionis cffe&um praeftandum rcquinturi fic & mter So-
km &Tcrram adcalorisproportionatumaugmentum,diftantiam conftituit xterna_,
DE I fapicntiaproportionatiffimarn ,&prorlusharmnnicam . Quod prxtcrca diucrfi
LuxSo:i<re in tcllurc cffc&us a diucrfo caloris gradu, quem continuus lolis mtcr duos tropicos
motior vel ptocc(fus radiorum modo ad alias pa tes normaJiuin, iam ad nonnuUas obliquorura»
Mcmiorom « j rj i_r • r *- ■ • ,
nium rerum nunc ad quaidam obtulorum pioicctione caulat, Empynca ars luculcnter docet, qua;
aUer at;Ua pCr jgnjs alitcr & alitcr applicati acutique aclionem , ahos & alios caloris g* adus pro-
ducit , quibus deftillanda res firaplcx mira quadam rationealiam & aliam conftitutio-
nem acquirit, cum clcmcrrtis mira quadam harmonia fymbolixantcm , & CfWfj prius
in vna quafihomogcnca mafla confufaiaccbant, modoignisopc in varias veluti natu-
ras difcrcta,variadiuerfx qualitatiscorpora pcr variam termcntationc , coagulationfc
fixationcm, diflblutioncm, compofitionem, ctnolJition£, indurationcm exhibct . Que-r
admodum igitur Sol ad Tcrram prorfus harmonice conftiturus eft, fic & Luna, Venus,
& Mercurius o* 2f f) tumad inuicem, tum ad terrarafolemquefuashabeHt a natura_.
requifitasinteruallorum,magnitudinuinque rationcshar nonicas. Et Lnna quidcnu.
talcraa SoIc& Tcrra fortitacft diftantiam cum proportionc magnitudmis dcbita , vt fi
pcr diuinampotcntiam,intcrcapcdociustumaSole tumaTcrra magnitudoquc cius
mutarctur, tota ncccflarioharmonia confula,TclJurem pcrirc nccefTe forct . Nam_»
fub tali & tali diftantia aptc terram influxu fuo fouerc poteft & non alia i fub tali itcru
& fub tali,non fub alia fcruorcm Solis infringcrc potcft , & contra SoJ Luna? humid ita-
temfrigiditatemqueradiorumfuorum mixtura itatcmperat, vtintentuma naturaef-
fcclum in terraconierendum producati/i cnim j)Terr5viciniorforct,niroia humidita-
te fuaprorlusabfonos incongruofqucin terra effeclus producercr ; Contra fi ea Soli
vicinior,SoI in Lunam cfficaciusagcnsconfumptaciushumiditatc, omnia m terreno
Mundocalore fuocxcefliuopcrderet. Vndc natura igneo corpori Solari , aqueum_.
soiis.Tui^r, Lun3rc obiecit,caproporrione diftantiar, vt vnumalteriusin tcllurcm impetum colu-
& trrrafai'berct,&vclutidiflonumconfonoftringcretligaretque. Quia vero Sol non lcmpci
u? Naft,"!^ tellurem eodcm caIoreferit,lcdpro tationc afcenfusdefcefufque, tum annui,tum diur
utm pi*ter 01 dmerla,- ua Lunam quoque codcm fcmper humiditatis & fngiditatis gradu Terraro
«quam.nodo ferirc noluit, fcd prodiuerlaphafium Lunariumalterationc, item afccnlusdcfcenfufq,
n non pwV. in aP?g*>s perigacifquc rationc diucrfo . Ita vides in caJidifliraa Aftate Lunam plenain
r»t. humilliraam &minimain parum pofle -.ContragclidiflimaHyerncSolehuraililococo-
ftitutOjLunam vclutivicariam Solisafluigcre , tta abdiro nar4urcconfiJioraftum cft ,vt
mundus inferior cxa<ffa hac varietatc vcluti confono-diflbna quadam mixtura in pcrfc*
itionefuaconfcruarctur.
Quia
Dig
Lib. X. Dccacbordon Natura. 3S3
QuiitamenSolfcrucntiflimus vnacum humidiflimaLunaperftdtamhumorum ioj
terrcnogloboharmoniam>(vrpotcfubperpetuodiaparon)fincintcrucntuaJiorumcor-
porum conftituere nonpotucrunr,hincdiuinaprouidenriaintcr Lunara &Solem duo
aliaconftituit mundanacorpora VencremfciIicet&Mercuriu,diuerfis virtutibusprx-
poJlentiacorpora,in quibus loJarium radiorum vehcmentiacarminata,quafiobtundc-
rctur,atquc mdc auftis vinbus humiditati Lunari nccerTari)s,rcJJurem maiori varictatc
bearct. Nam Vcnerei corporis fxcundatiua quadam vi poJIcntis inriuxusLunc;com-
raunicatus , humiditatemciusfimilitcrfoecundati Mercurius vcro conlbni a duTono
difcretor,quodnoxium eft&fuperfluu;i. ramin SoJc >quaui in ^in fedcriuatum tcm-
perat, atqucfic tandcm aliudfundat harmonix gcnusinferiorimundoneceffariurro,
qusommaJuccc/futemporum variasprovarijsaipecTibus &cxcentricis fidcrumdi&o-
rum fedibus,diuerfasfcmper erfecluum combinationesmoJiuntur; Quiaporro nullum Cm N»ttw
organum tam perfecTe concinnatum eft, quod non fucccJfu temporis,choidisvellaxa- ^ifloua cor-
tis velplusxquoftriftis diflbnantiam incurrat, ita fierinon poteft,vtin inferiorimudo jJJiSi*
cura elongationc velapproximarione di«ftorum corporura a terra > tiim varia cofigura- doCo<t!t<.e-
tioncfubindctcmporisin eOtTK^oiw nonabeat ,qu? tamennonfecusaccorpusvarip r,t-
iucceflu tcmporis humoribus oppJetum> fcbrique correptum , pcr humidi fubtra&onc
tandcm cuacuatum fanitati reftituitur .
Atquchuncin finem JjEVj pcr naturamartcmfuamduoin coelo prorI"usdilfona_»
corpora pofuit, Martem & Satnrnum,ex quorum peltifera cuaporatione omnia inun-
difublunarismaJaorigincmhabent,qux nein apcrtam totius inferioris mundi Occo-
noraiam, <*««i>6>r»c#deduccrent , intermcdiumipfispol"uit2/rftcllam benignam > cuius
•ialutiferoinfluxu vtriufque exiriaJis &prorfus pcrniciofa vis,quam cuaporanr, cohibita
refr^narctur , & ne Martis virulenria tcllu s impctita manifeftx parerct ruinx , natura cu
in omnium maximo excentnco collocan voluit, vt infra a Sole & Venerc i fupra a Ioue
coercitus a Jeuirie ajiquantifper defifterct; neqjtamcn naturam tam pcrnicioforumu.
corporum conditu ideoNoucrcainfimularidcbet ,quinpotiusfummo &3bditoquo-
dl confiiio ea fic difpofuifTe ccnfcri dcbct; vtpotc finc qua mOduscoferuari non poflic .
Idcm cnim in mundo raaiori magna vitioforum humorum congeric aggrauato,prc,-
ftarcvidcnrur> quod in microfcolmo perniciofisfcbribuSjhumorumquepeJfimorura-
abundantia Cantaridcs mcdicamentaquc cauftica quadam vir.
tutcpollentia;his cnim morbifice, raaterixconfluxus attractus,
& iccntroadcircumfcrcnriara diffipatus hominem periclitan-
tem libcrat . Ita nullum in rerum natura malum eft > quod non
inbonum totius vniuerfiqucconferuationcm tandemcedat.
Quid enimMars&SaturnusaIiudfunt,quim diflbnantix qux-
dantfquxtamcn aloue confonanriaperfcdtafyncopatxligatx-
quc non dulcedincm tanturo Muficx> fed& maximuraorna-
inentura conciiiant . Quid aiiud Mcrcurius nifi diflbnantia qux-
dam intcr Lunam & Vcnerem veluti duasconfonantias fynco-
pataligataque, ne Jiberratcm nacla nullique obligata , terrarru.
ipfambenignoSolisVencris & Lunx imiuxu fxdaiet? Certe
quicunquc hxc paulo alrius confiderarit, 7Planctarum cum_,
tcrra perfedam tetraphoniam perpetuo dccantare r epenet,in_»
quaduTonaconfomseoartificio committuntur ,vtvcl maximc
fuaucm harmoniam mundo concilient, &vtLcclor curiofus
tctraphonixccelcftisexcmplumquoddamhabcrct,hicinnotis
tnuficisfpcculationis noftrxideam exhibcre vifumeft. vbi f) lf
<S netoduraideftlupremam vocemcantant,in cuius notislup-
prterconfonusMartcm & Saturnum diflbnos fempcr ligat &
Jnfringit. Sol vcro-Mefodum cantansperfedtilfimis confonan-
njs proceditjdumProslambanomenam terramfupra pcr dia-
Nctodus 5 2£ o*
Mefodus
HvpatOdUS^^^ tctrjphor.iQ
ccclclte ex
n plinrtarum
corpcibus
2 coniiuuturn
Proslamban.Terra
-. —
Digitized by Google
w
jjf Artu Magna Confoni & Dijfoni
pafon,ve!pcr diapafon cumdiapentercfpicit. Hypatodon verb cantant 9
quidetn cum ])conlbnaMercurium intermcdium diflbnum infuJ amicitiam trahent.:
ita harmonicismodulisdeuinciunr, vteumprorfus conibnum rcddant,vti in notis hy
patodi videre eft. Tcrra vcro omnibusfubftansconfona difibnaira perfefta rniftura.*
recipitjvtvel hinc perreftiffimamcum PlanetisMuficam, qualem hic iuppofitam finjjc-
re po!iimus,conftituat .
Cum verd natura perpctuo varietatisftudiofa fit, ne fcmper fucceflu tcmporis ean-
dcm harmoniam inferiori mundo offerrct , hinc fingulosPJanetas cum circa proprium
centrum , tumclongationc&approximatione abinuicemin eccentricis facla , tum va-
ria afpectuum fub Zodiaci fignispofitione relationcque, noualemper & noua fundant
harmonie. genera , femper tamen fub determinatis & a natura intentis limitibus , jta_
vt in eccentricis, qui motuum planetariorum veluti limites quidam iunt, aiccndcntcs
vel dcfcendentestonosfiuc modosgradatim mutarent , nunc ex dorio in phrygiurn,
& hinc in Lydium , moxin .tolium , & iicdc coctcris procedentes, donec tandem ad
aflumptum initio tonum,& circulationc integra tonorum peracla reucrterentur . Par-
tesverbgloborum fiuecorporumplanetariorum cum hetcrngenea?finti& naturam_
qualitates,proprietates,virefqueob diucrfum fitum refpcrtumqucad rcliquoscircuin-
iacentes Planetas diuerfas, fortitar fint , natura cos circa proprium centrum verlari vo-
luit, vt alias fcmper&aliaspartestclluri obuerterenr,idemquein Muficaccciefti,quod
in mufica artificiali diflbnorum cum confoms commiifura prcftarcnt . Vidcs igitur Pia-
netas eo ordineefle difpofitos,vtvelvno a detcrminaroiibi iimitc , vcluti harinonko
intcruallo recedcntc, totaharmonia mcntb deftruatur.
Corollarium .
Hlnc patctTerram vclutibafinquandamrcferrc,fupra quam rcliqua vniucrfihai-
monia conditafit; hac enimlublata, reliquisvocibus imperreetam & multisdii-
fonanti/s obnoxiam harmoniam remanerc . Vcrum huc vique dc vniucrlali planetaru
fy mphoniimofatis ni fallor diclum eft , nunc ad particularcs corundcm fymphonifmos
rcuertamur.
§. I I Iv
De farticulari Symfhonifmo Planetarum .
E plurium vocum pcrpetuo reboantium harmonia continuatis i. nis auribus of-
fcndiculo foret, cautum fiiita Mufurgis,vr plurium vocum concentum in plures
choros diftribUercnt, & fic alternantibus Chons,vari;s inftrumentorum veluti claflibus
quibufdam inftru&is,maior varietas & aufcultantibus voluptas obledatioque obonre-
tur ;Haud abfimilirationeHarmofta Natura,Cceleftcs iliosPhonaicosin variosdifcrc-
uit choros; qui etfi naturafonorum differentcsjomncs tamcn in vnionem confono-
diflbnam confpirantes,mundum & varietate ornarcnt , & Harmoftx tliius fupramuu-
daniinerfabilem fapientiamcommendarent. Etvt aSaturno incipiam fuprcmo con-
centusplanetarijchoro. DctcxitvJtimis hifcetemporibus admirabilem huius confti.
tutioncm vercLyncca Aftronomorumfchola , vt beneapparcat DEVM Opt. Max.ad
nosinfuxfapientiaf admirationcm& amorem trahendos , nouum org3ni coclcftis rc
giftrum referafle . Obferuatus hic primum vclutitricorporcus,compcrtum dcinde_j
samroi duo fuit duo corpora cum perpetuo circumeundo vcluti phonaicos aflecJas ftiparc; Ciim_
enim folehoragus hunc ob ingcntcm diftantiam luminis fui pledro attingcrc non p*.
fet, ne diflbnus fibi ipfi rcmancret Saturnus> fapientiflSme ci dcduobus comitibus ,
qui eum perpetub tanquam Yicarij folis ftiparcut , mutuaquc virium communicationc
fouerent pronilum fuit ; atquc hac admirabili confpii .uione cam harmoniam v' quam_»
Sol ,
N
Digitize
Lib. X. Decachordon Natur* ,
SSf
tuim,
Sol, Luna, & Tcna noftra intcr fc, hanc Orbis Satiirnius ( fic cnim dc inccps hunc pla-
netarum vocabimus) vna cum duobus comitibus,i_ afleclis Phonafcis ( quorum vnus
Solcm Saturnium ■> Saturniam Lunam alter haudmcongru£ refert) in morem Chori
diftincticmcercnt. Etvtfemper afu &alia?enent mutationes fuper propriumaxem_», r« oonm
mcdiumSaturniumOrbemipaciox^dicrum&ioborarumtemporc verlari voluit , ^|"uamc^f
tot videlicet dicbus, quot ille in maioricxcentricocirculoperagendoannoi infumit , _m_mS*«'
resprorfusmiranda ,& vltimis hilcc
temponbusprimo obieruata, ita vr fi
in Saturnio Orbc Dcusnos confti-
tucrct , finguli dics naturalcs non Z4
fed 706 horarum & 38 mm.nobis el-
icnt ruturi > & nc fuppolarcs Saturni
partcs pcrpetuis tcncbris damnarc-
tur,vcrfus vtrumquc comitcm eum
inclinarc aliquantulum voluit,fic fa-
clumeft>vt totus globus atquaJi lucc
irnbucrctur; ftipatorcs quoquc vcri-
fimile eft ciim circa ccntrum proptifr
tum circa Saturniura Orbcm aliqua.,
jperiodo ipfi corporiconferuando cd.
ientanea vagari, & ad maiorem influ-
xuumvarictatcm verifimilc quoquc
cftjcomites Saturniosuetcrogcnec ciTc na\turst&fic circumuolutos alias&aliaspartes
fui alijs & al»js qualitatibiis imbutas,ad maiorem in Saturnio globo tcmpericm inducf-
dam conuertere, Sc fic confona diflbnis mifcendo perfeclam huius chori _armonian__
induccre>vt in prxfcn ti figura patet , in qua globum Saturnium refert A, axcm cius BC.
Saturnios comites E D. orbe" corum FG, Excentricum vcro comitum Saturni E A D .
Qua; cumdiftiscomparata mcmoratam harmoniam prodent .
| - qV j 7 *«f* i i \- Ic- .».»*_.» j
Corollariufn .
i s^d-*T*a^_ i 8s « rj
T? Xdifla harmonic- .ouftitutione neceiTari_fequimr,Satu____u ob ex-efliuam di- Mir_s_tur_i
|~|t ftantiam fufficienter aSolcilluminari non polTc , & proindc duorum coniitum_. couftnutio.
luce ei prouifum ; Ciim enim hic _ Solc iuxta modernorum quorundam computum__
xo,ooo, ooolcucis horarijsdiftct . Ceitumcftin Sarurno oculum noftrum connitutft
folarcra diametrumaon mfi iub 3 min. 1 1 iec. comprchcnfurura y. Vndx.ipaulo maior
quara Verrus,?- aut primx magnitudinis fteUa coraparwet, &confequcntcralio lumi-
nc , quam Sohs indtgebit . Sequitur prsrterca nos in Saturno conftitutQs 19 dicrum_.
diem habiturosj cliquos vcro Planetas inferiorcs nGqua vifuros nos vitra 40 gradibus
a Solc recederc i hJUcm quidcm 4ogradibus : Martem ia, V enercm^jVlercuriuraai
LunanY vero & terram vix fcnfibilcs, ac proinde omncs cnarratos Plioetas Solis Comi-
._najrf
rcs sfles di-turus , & Sohs 29 annorura pcriodum agnofccres iub Zodiaco , Saturnura
veto lnccntrovniuerfifubraerfum credercs. Qux omniahocJocodetaQnftrarc pof-
fem, vcriim cum id fuse in fecundam editioncm ArtisMagnc, Lucis Sc Vmbrc, obfcrua>
tioneirccentiorum iccuti,referuauerimus,c6 Lectorem rcmirtirausifur__-atintcrin_*
nas hoc lQCoadnurabiiem SaxurniniChori harraouiamdemonur_iU__i .
ii33 jj iUt/;;.-' iVj.
Ccc
5. IV.
Digitized by Google'
3i*
Artis MagnaConfoni ^jDiJJoKt
laint 3n mi:
§. I V.
DeCborolouiali .
{nglov . ' • •. L- >» wmtvid O l £ :.;:::;>> •£ .;. j : .;
)R$ rcjiquisfingulari fanc artificio hunc Iouialcm Chorura GceJcftis harmonic Ar-
chitedhim adornafle vltimis hifcc tcmponbusfrcqucnti obfcruatione innotuit .
Dumluppiter magnitudine&"loriapotcns,inauditojnuifoque quatuorComitumap-
paratu huicinferiorimundofefpc&andum dedit, eo rcrumoranmm conrcntu, qucm
dcicribemus ; Globus hic terra multo maior , aSolc adco rcmotus, vt ficutiad Satur-
num, fic ad hunc illurainandum Sol minime fufliciens fuiiTe videatur , & nc tam imme-
fa&pr^ftantiflimisvirtunbusimbutamoleslouia iuminis expers,pcrpctuofqualore_-»
Giobiioui contabefcens diflbnantiam reliquis mundialibus corporibusinferrctiadmirabiliquo-
SsdefcrTp d*ra naturcjconcilio fatfum eft, vt immenfam hancmolem 4Choragi perpetud radio-
rum fuorum plcftnsferientes, motibusfuis harmonicis inaarmoniam pulcherrimam_
concitarent,Obieruatum enim eftperiodicum motumpriiniphonaicj Ioui vjcinioris^»
fere horarum fpacio , fccundiperiodum 3 diebus 1 j boris . tcrtij vero 7 diebuscc 4 ho-
ri«, ylcimi fiucquarti demqucperiodum i6dicrum & totidcmirrchorarumtpacioco-
plerijEtfiRbeitc. calculiscredimus,primusa Ioucremouebirur ao,iccundusi7 ,ter-
tius 41 , quartuxfo fcmidiametris ceirc. . Vcriim calculum i Reita peradum 4 Comitu
louialiura fequenti tabclla vide^ .
oupi
us
z-ir
Dtflantia 4 fhonafcorum Iowaltum,puc Comitum
abiffolouc.
Primus Choraguslouialis.
.Sccundus. Tcrtius. Quartus.
. i :z: t:u
-ib
lo Scmiuiame- >
f cs~
tru terrar . 4
*7l
— u M
41 \
60 i
ln Leucis ho- . o . O
M.j». 2 O 0 j C»
27784
41676
69460
!n diimcrotao.- . ?
pons ipfius {ouu> , j
6
): 4 1
■ . -• .1» J>\
10
4 Iouislium
comuuni_i
defcripno.
Certc fub htfee nuracns quicquid jn mufica d cfidcrar i potcft abdi-
tum eft, cum & diftaorijL* vnjuicuiulquc carpons quantitati haxmoni-
ce prorfuscorre^pondcant.
Lt quantwin quidem cx ricqucuUis Lyn-
ceorumobferuationjbusi & admimbili pro-
portionum progreifionc coiiigcrc licuit » pri-
mum Choragum noftra? Lunarmolc quaiie,-
qualcm, iccundum verd Mercuru», tcrtiuai—
Vcnen , vlrimum demque rotitcliurimoJc^
fua ferc atquajtiiu. repcrimus ; vnde itcr u iru. l
fcquitur,nobis m loue conftitutishoicc dio-
ragos multo maiores comparituros,quarru
ex Tcrra , Sol , & Luna nobis modo compa-
reant, & Lunc. quidem lucem videntur atfc-
ctare iccundus & quartus , Sohs vero fplcn-
dorcm primus & tertius . Habcmus curiofe
Lcrtor
.Vi...
4 <5 10
l.ib.X. DecachordonNatur^: 387
LeAor defciiptionem ,fitum magnitudijiemquc Choragorum Iouialium ; iam quam_.
harmoniam in Choro louiali efriciant vfdeamus .'Tn rigura prxcedcnti primus fignatur
litera A, fecundus B> tcrtius C, quartus D, Iuppitcr vcro vcluti in ccntro conftitutus li-
tcra V. ^«^rttSfltftt I
Ciim itaque immenfus ille &incomprchenfibilis kipientixHarmofta DEVS,mundfi
innumcra rcrum varietatcconderedecreuifTct;fccundumconlhtuit inhocmundano
templo Chorum multiplici Choragorum potcftate f|udtabiIcni,globum videlicct coe-
leftem>quemIouem vocamus,iiicenimOrbisIouialis noiho tcrraium Orbc multo Utft
ior, & prc,ftantiflimis virtutibus , quibus in hunc in&norem niundum inriuat,imbutus ,
cumremotiflimum iirumiTerra &Solerequirerct ,nequcaSolecommodclucc hau-
rire poflcti D E V S duos ciquafi VicariosSolesprimum & tcrtium,totidcmquc Lu-
nas Vicarias z & 3 attnbuit; ac eoingenio &admirabiliprouidentiaordinauit, vtlouiu
globum perpctuo& alternis vicibusilluminarct ,& vt quod vnusSol & Luna nonpoi-
fent,auxiliaresSolcs &Lunx pre,ftarent. QuorumiiarmonicoqMoquc motu louialis
Orbis continua lucis & vmbrx vicifliludinc percuflus , ma«n: m prorlusadmirandaraq;
in dicTocorpore naturarum diuerfitatcm caufarct . Diescnim noCtclque valdeinxqua-
les contingere non tam tcmporis duratione,quam luminis intcnfionc neccfle cft, Quis il;rr;rtr ^
cnim dubitat i , 3 , aut 4 Choragos Ioui fimuloricntcs plus diei eidem aflerrc ,quam_» fuf-. comjii>
vnum Solum?cerre iupra quam dici poteft , diemjbidem intcnfiflimi luminis cfle; cum J^i'l'um'-
vcro coniuncli fuerint didtj 4 Choragi , noclcm cfficicnt in oppofitis Iouij corporispar-
tibus, at pro velocitatc motusbreuem, Nc vero nimia lucc harmonica illa Ioiualjs cor-
poris conftitutio tui barctur, Iouem quielccrc 116 voluit, fcd pcrpct 116 eu circa propria
ccntrumvcrlarijitavtvnahuiufmodircuolutio totdicrum cifet , quot anm rueiusin
ccccntrico fuo rcuolu tio penodica, 1 2 lciluiefc annorum, nobifque in louc conftitut is v-
nadics naturalis eflct non 14, fed 268 fcrc horarum;prxtcrea taclum eft, vt iucundifli-
ma&pcrpctuarcciprocationc pnmiChoragilucc plusxquocito fc fubduccnti , C.ho-
ragifecundilumcnlunarcfucccdcret jhuius autemtcrtijchoragifolarislux fequere-
tur» & tandem hac occidentclumen quarti lunare Ioui orirctur , vndc iterum ad y.che-
xnentiam luminis obrundendam,neccflario louijcorporis motum frequentiflimx con-
fequuntureclipfes,adc6vt Zonasillaslouiales nihil aliud efleexiftimem ,quamLuna-
riumcorporum vmbras in difcum Iouialem proicctas.Veriim dc hiiccomnibuscxpro- zonaiouia-
fcflbvidein 2 editionc Artis Lucis&VmbrxinCofmometriafuse&curiose tradtatu. 1,s 1u,d ?
Hilcccnim o nnibus vnacomparatK,Leiftor abfolutiifimam quandara rcpenethar-
moniam exdiflbnis & confonistam miraarteremperatam , vt nihil concinnius exco-
gitari poflit , adeoque ncccflarium fit ex harmonica huiufmodi conftitutionc, Iouium_,
corpus rcddi pulcherrimtim & prcftantiifimis qualitatibus imbutum, quales in cius in^.
hunc infcriorcm mundum influxu cum admiratione cxpcrimur .
Corollarium I.
SEquitur etiam ad harmoniam mundiloucmnecmaiorcm nec minorein efle de*
buiifc, ncque vicinius ad Solcm aut ab eodem rcmotius, quam ci eccctricus prae-
fcripfcrit, fine manifefto harmonix mundialisdetrimento,acccdcre aut rcccdcrede-
buifle— >.
Corollarium I I.
iFquitur etiam ,ibi homincs ob exccfliuam luminis intcnfioncm , & ob tcmpera-
j menrum loci humanx uaturc, prorfus incongruum habitarc minime pofle, qui vc- Jjj^JJjf
rdibidiuerfx naturxcreaturasconditasefle voluntjcum dcijsnihilnobisconftet,fcd fi^habiiatw
ncc conftare poflit,imo in Fidc periculofum vidcaturiquis no vidct id non nifi id teme-
re & abfque vllo fundamento a nouitatum fcftatoribus conficlum excogitatumquc->?
Verum vifa barmonia Iouiali iam ad 3lios choros progrediamur .
Ccc x §V.
S
Artit Magn* Con/bni & Diflont
C
§. v.
De Cboro Solari £y» Martto .
iHorusSolarisfiue Apollineusfub fecontinct Vencrcm, Mcrcurium, Lunam,Tcr-
f ram,cftquc Iouialichoro quafiparalielus;de cuiusharinoma cum in principio
fat dictum fit , hic cadem repetere noluimus . Inter honc lolarcm IouiaJcmque chorfi
natura aliam ordinauitinharmonia mundichori dilpojitioncm,vidciicetMartium «lo-
bum ; Hic cum cflet reliquis duTonus , & tamcn harraoni* raundi conferuanda? neccf-
iarius,pofituse<ftinterchorum folarem Iouialemqueconfonantcs modtus, vtijsvcJuti
ligotus fyncopa* nfque in pulcherrirnara harmoniam confpirarct. Atquevt h*c fyn-
Naiungio- copatio maioricum emolumentocontingcrct, ra maximo omnium eccenrrico eum_,
bl Mirtu' collocari oportuit,in quo dum modoinfraipfura folem ddcendir , modo ab codcrru,
remot ilG mu m iouis im pcr i u m impctit, fit vt lara a luce Solis, modo a lou c correp tus m
officio contineatur , nc kii iurisfactus lufque dequc verteret omma , toriufquc harmo-
tuam interturbaret , curaque fohtanu s anJhfouc choragis aflociatus cocentrici v i am_
orpat, totam fuam luccm ab alterutto vci Solc veiloucemcndicarc cogitur . At cum
huiulmodilux minime adinfitam cius vim ezcrcendam fufbccret,occurto naturg co-
filiofactum eft , vt Martius iilc olobus quafilubtcrraneisignibusinftrucrerur fieretque
f»ns tenebrarum &igniumfumispeu3reris,caloribus cxceffiuis&exitiaIibus,adcoque_<»
pclfimis vcnenofifque cuaporationibus refertus , cuius virulenri influxus deriuauo
omnia reliqua mundana corpora non inficerec tantum led &prorfus conficerct, nifi ad
cius vim cocrcendam tam oportuno eum loco collocailct natura. Nanvcum intcr cho-
rosccelcftesfit medius, fit vt ai^ tffocijfque varieligatusiyncopatufque vtidi«ftum_,
cft, tandcm in harmoniam pcrfcctaru confpirct . Atque hxc eft ingeniola illa lyncopfis
quatn Narura in harmonico mundanorum corporu n concentu influxuumquc t«*o<n'«
aftectalTc vidctnr.
§. V I.
De Choro Chororum, id efl>(k htrmonia (lellarum
fixarum tn firmamenio .
, Vcmadmodum in varia diftnbutione Chororum» vnus merito chorus chororum
dicitur, a quo ceu fonte & mcnfura totius harmonie; dccor in alios influit, itaj
'admirabilis ille Archichoragus DEVS planetarijs choris,chorum appofuit cmi-
nentiflimumjrirmamcntiim, inquam,innumcrabiJifteJlarum multitudine veluti totide
vocibus DEVM continuo laudantibus refertum,babetautem nrmamentum non vt Vc-
tcresfimplicius crcdidcrunt fteJlasinfolido orbe veluticlauosin rotainfixos,ncque_-»
vlla rirmamcntoin cribrimorcm pcrforato foramina funt,perqua?coeiuir Empyreum_
transluccat,vtihuiustemporis quidam ftolide aiTeruerunt . Sediunt ingcntis magni-
tudinis globi,dirTerentibus fpacijsa feinuicem in omncm Jocorum differentiara remo-
ti, veluti particularia quqdam fyftemata, fingula fuis proprijs centris fundata , motibu f-
que xque varijs ac noftri planctar hinc indc in proprijs huic planctarum mundo cccc.
o^"cfrca tr'cnc,sc'rcuus& orbitisiniminenfoilloexpanlo diuagantcs. Quominus tamen fen-
polum qua-
fibiles nobisfiant,cauiacftinerfabiUscoruma centroterra? diftantia,certc ftclla; pcdaris
uu? craaeapolonoanifi jjgradibusreccdit,& nobisided prorfus immota comparct tantu
tamenamplitudinrscircuJumilluinqueracircapoIum conficit efTe aiunt, vt torum_,
ccelum folare vnacuraorbitis 9& ^ftlo includi poflit . Si vcro v ibidera conftitui pc-
namus,is nobis perpctuo immobilis ac tandem fcmper a 9 ? TeJJurequeibidcm quo-
que pofitisdiftantiam habci e putatciur .
Dico
02
Ltb. X. De&ichordonNdtur* . jXp
Dico amplius fi altitudo fTrmamcoa tanta fic , quanra cam Copcrnicus & Rhcita dc-
terminarunt, ex Opticadifciplina demonftrari pofie , quod v. g. oculus Tauri aut Lyra
etiamfiin triploaut quadruplomaioriorbe quam Solferrcnrur,_n©bis tamen in tcrta
conftitutis prorfusimmobiies, &candema le inuiccm diftanttam habenres,obierua-
rctur. Conrra oculus nofter in Lyrx primx magnitudinis ftcila conftitutus, Solemiub p"JiJ*™J
magnitudineftellxfixxintoereturreliquisinferioribusPlancris prorfus euancfcenti- i. coniritmi
bus,*) vcro l£ & cTcirca Solem ea figuracomparcrcnt ,qua nobiscirca Ioucm compa- j^gjj^jj
rcnt 4Comitcsfiucchoragi Iouiaies, hoccft, fineaflrolcopioinlcnfibilesprorfus . V n- -.1,0 f-: i.ins
dccondudo innumerabilcm prorfuseffcftcIlarumfixarum,magnitudine,diftantia_i, llobotfcd»
luminifquc intenfione diflfcrcntium multitudincm , quarum quxdam Solem luce me-
tiuntur, nonnullx Lunam, hoc eft, quxdam propna lucc , & quxdam Lunarum inftar
mutuatalucc gaudenc,quarii multx tanta altuudinis intcrcapcdinc,quanta firmamcn-
tu m a terra dirimitur , In folo Orionc Rcita plurcs quam Arftiquitas in toto rirmamen-
to,videiicct quam bis miileftellasheliofcopj) opefe numerafteputat; quamuisalij non
tot rcpcrcrint. quis nefcit gaJaxian innumcrabilcm cflc aftrorum coaccruatorum mul-
titudinem ? diftantia igicur innaccefta caufa eft, cur nec motus, nec magnitudocarum
nobisfenfibilis fiat;imd per diuinam potentiam tamremoria firmamento retedcre_j>
poiTcmus, vt canis maior&Lyra totocoeio diftanresftellx,ica tamen propinqu^fieret ,
vtduocornua Arietis vidercnrur;donecfemperplus&plus nobisrcccdentibus m vnu
tanderoconcederent.ita hauddubie fiSolnofterin vltimis firmamenti pcnenalibus
conftituereturc«rturaforetnihil prorfus eiuscompariturura . Hinc aliud elicitur , cas JW in *JH-
infirmamencoftcilas,qua? nobis ad inuicem vniuspailus lpacio rcmocx videntur tan- mentipcni..*
to fpacio inter fe diftare debere, fi veri eiTcr opinio Corpcrnici,quantum diamcter coeli naJibw co-
folaris occuparcpoteft,- quxetfi *u&Jb£* & inopinabilia vidcantur;acrmen fuppoficis ^™'^
fundamentisex optica dilciplina nullo ncgotio demonflraripoiiunt,inhaL fententia_,. mienfibili,
Vndc certe colligo nullam ln firmaraciito ftellam, fuppofita diftantia Copernici, Rhci- forel •
tx, Kcpleri a Solc illuminari,& in prxccdentibus ex Saturniratiocinio fatis patuit .
Vcrumdchifcc curiofiusin Artclucis&vmbrx. Atque cx hifccfufiusforfan, quam_*
par,crat, di<ftis,admirabilis illa mundi haimonialuculencerpatet. Qu$fiquifpiam tan-
quam incredibilia iudicet, is manifefte diuina? potentix frcnum inijcit ; Mii abilia enim_,
funt opcra altiiTimiEcclcfiaftico tcftc & gloriofa &abfcondita, immcnlaqucprorfuso-
pcraeius; &cap.4j. Mukaabfcondita funt maiorabis , frpauca nos fcimus operumeius .
Quare vero diuina prouidentia homines hxc JatCf e voluerit , & cur terram hanc prx
omnibusmundicorporibus in qua gratiar fuarraagnalia manifeftare volucrit, clcgcrit ,
fi quis a me quxrac, cx eo viciifim ego fcirc dcfidcrera, cur nouum Orbcm infinita ho-
minum multitudinc refertum in hxc vltima tempora celare volucrit ? & cur plures ad-
huc huiusterrcni giobi Prouincias ( vt partes fuppolares, & maiorem hemifphxrij Au-
ftralis porcionem) necdum detegivoJuerit ? Cur quoque diuina bonitas adeo paucis
horainibusFidei fuc, myfteria reucJari volucnt t Et ex his quoque tam paucos ad virara
prxdcftinauent ? Sunt hex in abyiToaltitudinis fapicntix & fcienti^ Dei recondira , i
guis enim nouit Jenfum Dommi aut quis Con/iliarius eius fuit ,' Su nt hxc n on huius k u al-
tenus beatiotis vite; fcicntix referuaca_, .
Quemicaquein fincmcam infinicam raundanorum corporum mulcicudincm crea-
ueric Oeus, ctfi noslaccac,nonidcocamen cfficaciifimisfuis priuantur effc<ftibus, fuffi- cur Dcut
citnobis fcirc oraniain vnam harmoniam confpirare,certcfinihilin infcnorurarerum ^"^^J
naruraadedcxilc &roinurum,quod nonincertos fines fapientiffirae conditum fit , ', jd,nem_
quantoplus maxima illa &ingentismagnitudiuismundanacorpora,qux maximos& creatte.
cminentiflimosvfus, non nifiin altcravita reuelandoshabent. Quis ex Medicis huc-
ufquc certe muicuiorum, cartilaginura, vcnularum, fibrat um aliarumquc minutilfima-
rum humani corporis partium numcrum & multitudincm indicauit c veJ vnica tamcru.
a toto ccrpore icparau, totius corporis harmoniam deftrui certum cft. nelcimus quide
modo parricuiarium aftrorum vu tutcs & cffedus, fed tunc forte iciremus, caquc cxper-
tuii \
Digitize
SpQ Artii Magna Conjbni Dij?o;;t
ruri cflemus, fi vclvnicaftclla cxaflris diuina virtutc,tollcrctur. Certum quoquc rvo-
^tel^ho'0" bisfitoraniapropter Terramhanc, vtpoteinquadiuinamaieftas carne induta cum_,
nem fi°u!^ hominibus conucrfari dignata,operumfuorum magnalia oftendere iibi complacuit,&
func. terram proptcr hornincm cius incolara , conditam efle , vt videiicct nobiliflima creatu
rarum homomundi filius,&hxreshanc admirabiiem mundi machinam con(idcrans>
conditoris infiniram &inexhauftam poccntiam,fapkntiam,bonitatemque cognofccrct
& concinniifimafingularura Dartiummuficaexcitatus,in laudcs luauiilimi conditoris
continuo conftanterque pei lolucndas animaretur,& fic tandem poft corruptibilis huius
vitc tranfttum Deoplcnusinverbovitx,velucirerum omnium totiufquc mudialis ma-
chinx pulchernma idea, eundcm & in ipfo orania xccrnum contcmplari mcrerctur .
Difcant igitur ex hifcc mortales , quantis ad minimam portiunculam in anguftis tcr-
reftris huius pun&i gurguftijs acquircndam labonbus, fudoribus , periculis ,affli<fhonf-
busvarie fcfe cxponant > quantulafir portio cius quod obrincnt, rcfpectu earum,quas
DEVSelectisluis prxparauit, inaltiffimis coelorum habitaculis manfiones, qux non_»
dubito mortalium ab origine mundi ad hcc vfque tempora exiftentiuro numerum lon-
ge excedunt , Nam vt redtc xterna DEI fapientia dixit : Irt domo Patris mei numfioncs
mulujuntiid cftinnuraerabiles, &mgeniohumauo inconccpnbiks . Excitcnt itaquc
infc frcquentcrdcfideriura collium crernoru n mortaies,* rcfpiciant fxpe* anitno ocu*
lifque ad lucium iftarum lucisxternc^ vcluti vmbras qualdam , Gc :cmm fict vt terrenaru
rcrura amore exuti , vberiuscum lucis filijs & in conlo; no filiorum DEI conucrfentur .
REGISTRVM III.
Symphoniftius Lapidum ,Plantarum, Animalium
cum Ccelo .
IN prxcedcnre RegiftroDEVS Opt. Max. admirabilem ccelcftium corporum harmo-
niam nobis cxhibet;inhoc vcrd rerum fublunarium, tum incer lc, cum cum ftellis
corporibufque mundialibusaliara ftupendam iymphoniam raorcalibus offerc iuperiori
prorius conionam ,& a coelcftibus veluti reflexam quandam harmomam , cum, vt recte
Iamblichusdicit,infcriorum rerum harmonianihil aiiud iit , quamEchi quxdamcoe-
leftium vocesfupernas fecundum modum naturxeorumconlent3ncu n inhuncinfe-
riorem mundum icuerberanres .
Et quamuis de adrairandis Soiis crfeclibus, & opiricij mundani fccretis raateriam fu-
fnferior h" ^ ,n Artc Anacamptica & Gnomonica Phyfico- Aftrologica tradidcriraus, hictamc
beoeficctia. quxdam ad harmonicas adaprationcs facicntiadenudattingere vifura fuit; nequicqua
in hac Arce magnaobmifiiTe vidcremur . Sol icaquecoeicftium ommum Dux, Princeps
& Choragusobliquocurfu mundi icinera carpcns,quxcunqucaccedere potcit,omnia
cxhiiarac, fccundat, ferenat, vcgetat,quanonpoteft,/purca,foeda, fqualida, nebulofa,
obfcura, & imperfccta relinquens , fuo difccflu & clongatione fpacium pi^bens cocep.
tibus terrx, vt mox aducntu & propinquitate cis profpiciat , & vi tacita fuccurrat s fecc-
dit enim tantifper,vfq;dum fympathia quada tcrra idoncis,&oportunis humonbus lm-
buca,ferendis tam potcntis araici congrcflibusapta fiat.Qui tumdemum reditijs gra-
dibus,vt ficcatis tcrrarum fummispartibus,cohibita visad ciusaduentum confpcdum-
que fibras ftirpium primura intus gignat , dcindc herbefccnrcm viriditatem proliciat ;
poftremo ad maturitatcm omnia pcrducar . Qua in re coeleftium ignium & ft«llarum
adininiculo&fatcllitio nondcftituitur; pianctarum in primis, quitanquam nouum_,
quiddara in terris cum Solc mclituri, nunc coeunt in vnum, & ab vna oranes cademq,
parte viillatabelium infcriori uaturx commouere & intentare vidcntur, nunc locis
iparfiproculqucdifcrcti,&varie furfum difieminatj, pacemmundopollicentur.Nunc
tanquam non fit alioquin vinum fatis, Qt4 prxfcntiorcm opem corum flagitent rcs tcr-
rx,
t
Dig
Lib. X. Decachordon Natur* . 39 1
ix >propius fefe ad illas dcmittuntcnunc veluti parcentes inferioribus longiusabcunt,
vxiotjueiniubkneicictoJlunt^nunc vcluti opcradiiigentiore non (itopus,hacrcntaitt
cunwtancur aiicubi : nunc quail raora incommodari poiTenc , celeriter conuolant >fatpc
ctiam quaiiiocusrauitec>aut ccrtcrquaii opcra? precium ahquid interuiuTuin , conutr*
iocunu icgrcdiuncur. Qua» omnia iapienciflime ad correfpondences in tcrreno mun-
do crlc^tuipioducendo$,a DfcO ordinatafunt. Vnde ccelum concencu motionumqi
concinnicatcplcnumdumaducrteret Proclus ,Nuuuna nobis fupcriora harmoniam
coeutusprocedentem ,primuraparticipare;abhisdeinde hominc,vitam rcctc difpoii- supetior»-*
tatn >morum conlonantiam >acrjonnmque concinmtatem fuicipere, eorunucuiquo influum in_,
coclorumuiunusvlquead brutaplantafquc &lapidestaquam dicta?harraonixcapaas uJml^c
deicenderc crcdidit . Nam iupcn harraonica ratione mundana omnia contiuent atque
perriciunt ,&ie inuiccra ad mundum contcmpcrandura accoramodant . Hmt vctcrcs
>£gyptij>dum inrebus mundi infcnoriscoeieftium harmoniam coniiderareut, iubiuna-
ribuiquemaccrijsiyraphathiamquandam ,confcnfum> cognacionemquc ahorumad
aha > Hi maniieitorum ad vircs occuitas obleruarent > facram quandara rayfticamquc_>
Phiioiophiam lubvarijsfymbohs. ln^cnioliiquc rerum muolucns, quara & hicrogly-
phicam appcliant > cxhibitam condtderunr i Quam icicntiara nos in hunc vique dicnu*
deperditaramOcdipo £gyptiaco,Deodante, mftauramus.
Vidcruntenimininfinus luprcma Jatirare ,& infupreraisinfima ,In cosioquidcin-»
tcrrcnamodocceJcfti,intcrraverocoeIeftia,fedmodo tcrrcno . Namvndc putaraus
piancasiUas quas hehotropias norainamus,id cft folif. quas(de quibuj fuse m Artc no- 0mnjj ^
ltramagnccica)adioJisorcumconucrtij Selenotropasautcmiiue LuniiequasadLuna? s0|cm £<>o-
Sanc non alionifi harmonicoilloapperiru m robusomnibus latcnce , impulia cuofiaL-. uerruwnr .
precantur, hyranofqueconcinuntad fui oidimsduccs; fedaiia quodam intclJctituaU
ruodo ,aharationali,alia uatnralt ,alia verofenftbili; vuics pUntas vei violcntcrdc*
prcfias,quanco conatu,vtcoelo feconformant,aiTurgant? perfbtamcn quoqueobuque
acductiarboruin rami,moxvbiauram Iibenorcm nactifuertnt, cccliamorequifiimpa-
ttentes auide caputfurfuraefTerant.
ltaqueiolilequa qujeois quomodocuhqucpoiTjnt moucntur ad Soiem, vt li quis au-
dit c poflct puiiationem ab cisin aere circulari raotu plantje tactanr , profcclo illum qufi-
datnciulmodifonum crga rcgem fuum compoiitum aniinaducrtc.ee, qualcmcunque
pofTuntplamaeaut aliae resconficere . ln tcrra igiturSolcm , Lunam ,altra , fcd condi-
tionctcirena, incceloplantas animaha jlapid«,lcdconditionc cocleftia fccundum-,
quandam analogiara intucri licct .
Snnt ttaque iapides , plantae , animalia aiia folaria , funt alia Saturnina > Iouiaiia;alia
Marm, Vencrca, denique aliaMercurialia , Lunaria, adeoque nuJla , luxta Cabaiiftas
lccretiorcsjin tcrra licrba eft> qux non habeatfuam in fiimanientfcftciJara > quae dicat
eicrefce. ' ' *ft(W>> i'y-f.y.n. .. .liicj
Ecvcalapidibusincipiarous,quisnefcicmaxiinuminijstiTe appctitum ad fuperna_»
corpora, Sc omniailia,qua: ij*s quouis raodo naturacorrefpondcnt . Proculus tradit 1 le-
litem lapidcmaureisradijs motuquc Solem maitari, Cui non fiiit abtirmlisiila gcinrua,
quara fcribit Cardanusfuiflc in digitoCJcmentis V I I. aureolanihabcbat macuianrL. ,
qiue raxta Solis motum quotidie oriens & occidcnscircumagebarur . Sunt igirur \ipu
desibJarcSjVtiomnesCarbttncuIi&pyropi , funt ArLunares Selcnites inde dicti,caiu&
modiGregorio X.fuiifcfcribitur ,quiLuna»meramorpbofes mentiebaair , eKcarrxilco>
Mjnrarurti
in candidumcolorera pro lunarisluminis vanetatc tranfibat; hitpraitorca Ma r:i.Ma« *|^su™f
gnesiSapbyrus Ioui> AchatesMcrcuno, omnesparallelisvirtunous imbuti laptdcs. rC(1fuique ui
Vcgetabilisquoquc natura; m cocliscor>fenfrim,varius heibarum ,plantarran atbo* ccrio.
rummotusfatisdeclarat. Intcr has quidcm tndtuiri Sohs diurnumu vt tftbiftropU m
ArtcMagneticadeicripta, qua-dam proprium motura Sohs,vtfoIlaSaiiclsy1*opiiiiaiu^
Vlmi,Iilia?Oiea;>quasipioSoiluti;dieprorfusintfcMa$ cxpcricntildocuit i qiiorum
jitrzed by Google
39 * ArtU MAgn* Conjcni Dijfoni
aliquifloresadoirfifeapcriunt,meridie qittntumpoiTuntdilatat,&: adoccafum clau-
duntjtantofidcruru amorc,vt luocomjtatu iiludluftratesiSfinfequentesctiam propnu
caulcm intorqueant>nocluque ciusdefideriofefc,vclutitabcfc6tcs cortfrab3t;norimjl-
lxvtrGJycyrrhJza& Acaoa foJiafua ad prcfentiamSolis vcJutrbrachia iurium tamqua
fidusamplcxatura rleuaiu,eadem,eo ablciuc demittunc,eum vcluti infra horizontem
quxliiura,& ardxe conttriclura;funt &Lunareaherbx multiplices,qux Lunaris fideri*
FUutjriim amorcpci cita: , indciincnti motu iliud pi u varijs Luna t\>: rats & ipic vanas forraasin-
«3e5£!°. ducntcs,feflantur (Tc cceteri PlanetC; fuas fibi herbas habcnt correfp6dcmcs,vcluti Sa-
turnuin in tcrraCipreiTus ,Helleborus , NopfUtUrj louem Roimarinus ,Cirrus, Betoni-
ca,Vaicriana jMartem QucrcuSjVerbenajAbfynthmmiVenercmMyrtusVirisjolca^»
Satyrium. Mcrcurium deniqucmala punica ,hyacinthus , narciffus ,exh.i>enr.
confenfus animalium deniqut oeconomia nia»isadhuchuiufmodic6fenfusfpcclatUr .Quo-
Animaiium rum alia cantu , quxdam aipt c:u , nonnuila fuis geftibus fiderum, quibus iubiunty
cum c«lo. 2morcmfatcntur,quorum omniumhiftonam cum in Arte Magnctica partirn tradide-
djrnus > partira ex profcffo Oedipo Agyptiaco firuus tradituri ,ijs hic immorannolui-
mns. Quid aliud Leo& Gailus , mii u rrefti • m quendam Solcmf quid fclcsnifi Lu-
nam ?quid Lupus nifiMartcm ?Canis >Eqmis , Ccraus, Afinus,quid aiiu d, mli Mcr-
curium ,Iouem , Vcnerem Sarurnum. ttrrtltrcm rcprxfcntant? & GaJkimSolisalitcm
vox , motus , vraacitas fat declarant . Mitum eft quod Proculus nai rat , dxmoncs-So-
lares dum Leonina fecie apparcrent,ad ga)Jj ca n didi cantatifque occudum m ox difpu-
ruilfe, caufamaddit,quia quxincodcm ordrac conftituca funt mfcriora,(cmptr fupc-
riorarcucrentur, ac ijslibcre cednnr ac ieruiunt. Quxomniatam miroiucundoquc.
fpedaculo tcftaxi & fignittcare vidcmur , coelum & tei rttm initofoederc & harmor. eu
quafi confcufu hominibusimpcnir gratulari , cofque lcdulo ad iufpicicndum>colendu»
venctandumquc tot bonorum Authorem ,tantorum nuraculorum Artificem rerum-
qucpulcherrimarum Architcctumfapjfimilimum inuitarc; Siquidem . vniucrla tellus
Ainacum aquea mok , cV quicquid in ijsdcgit , ita fupcrioribus elemcntis coaptanrur ,
illaque elementaccelo ac fideribusficexponuntur,& rurlus vtraquc infcrutabiiis diui-
n^fapicntic^.&prUdcntJa^ tonlilio per hicraithicos ordinc^ ua reguntur, temperan-
tur&confhtuuntur ,vt totumid, quod naturam vocamus, rrutuis amplcxibus, i
mentis Aorncijs&muneribus con-nexum , tanquam vnum cx omnibus, & oniniacx
vnointanta dilfiiniliumdiicrcpanriuraqucrcnira multitudjne, mira h^rmonia cou-
cardjlcr.dcgat,..Vcrjum vthxc harmonialiuuJeiuius .i.y^cat ,luc fcJjc;n3 totius co-
centuslubnectendura duximus. ; ,v r.,ju-,; ...ri. r;i:..:syp
io Enoe.v - £t vt Syrapatims & Antipathias,fiuc qtiod idcm eft conlonum &diflonuni m natura
cboiJaNu- mcliuideclarcmusjimaginare io enncathorda , qu* omnia in vnifonum concord3ta
tmi% Unt>hoc cft ,pnmwn 9 chordisconftct , gcadulquc harmonicos vpius diapaion cx-
primat , hixta hoc vero reliqua omnia concordentur;id eft omnes chordx,qux prolla-
baaomcnon refcjrunt vnilonumfoncpt, nonfecus hypatc,parhypati ,Liciunos Mc-
fc, vt infcquentefcbematcpatctioauiiH.-, ., :,.^.. , .
Hiiceomnibusenncachordis iuxta fc iftuiccm conunu«- j>ofitis, ex ijt-quxpi^ccdcn-
tishbiiprimapartedeclarauiimis icertum cftvna proslambanomcnaincitata,omces
rchxjuorum cnneachordorum^rpslawhajioincr.as etiam intactjs intitatum iri;Iterum
Mefen ptunicnneachordiincjtatain^omuiuin reiiquoium monochordoiummefas ab-
ditbqnodam confenfu c.tiam int.uus c.ommoturara , & fic dc rehquis . Si quis igitur
proslambanom£non >parhypaten n.cien A nctcn quatcrnas churdas f iu ul incitarcr,
certumtftoninesrcliqnasctiam "uaCtJ- . h.kc li uilucr uip»)nimas , attjiic adco pul-
chram harraomamcx^ia.cclfai<ja,d)tpiw>ydiapafon coiuextam,cxhibjtiuas.Ita vt nul^
lxalix,nifiquxin vniivno nliquis reipondcrent, conloniturx fint. Quxquidcm bar-
monia multo fieicfcnfibj^or, iie x diu«ifis rum choidis^tum coipunbusfonorist,oCto-
chordafucrintj;uniiata . I ciuqurfiquisthordas diifirnasproslambanoraenonjiypa-
tcn, lichanon,hyponctcn omnes finiul tangefet inprimo oCtbcho do, ismaximam in
rcli-
. OIX
- Lib.X. Decachorcbn Natura. 393
fcliquisdiironanriamcaufaturuseflcc ;& mirum fane eft rclicjnas correfpondcntes
choidas ctfiinvnifonum tcnfas,minimetamenob fonorum legibus harmonicis rcpu-
«jnantium mifcellam fonituras.Cum cnim numeri intcruallorum fint incongrui, atquc
lnlatiabilcm incompatibilemqucquandam proprictatcm ad fe inqiccm fortiantur,fic-
ri cjuoquc non poteft, vtin vnam Jiarmoniam , nifi Muficiperitia pcr artificioiam qua-
damfyncopen,colligationcmquc ilringantur concordent. Hoc cnjm artificio non_#
tanturakgesharmonicasferuabunt, fcd&maxim* harmoniar fuauitatem vt poftci
dicctur, conciliabunt.
V
Heptachotdjn
Diapafon cum Tono
Diapafon
Diapaiun Dltoniu
Heiarhottfon
Diapcntc
DiatclTiioa
Ditonui
>
>
t
r>
»0
— .
3
n
-5*
£
c
v»
»0
0
<
« ol j
n
o-
C/J
rj
2|f
w / a
□
OQ
CT
«■»
a
S3
ru
c
5 3
3 3
O 3-
•J
O
3
r»
•1
c
cr
b'
•t 1
u>
*3
9-.
Oq
0
•-»
VI
r>
VI
vi 3
B
<
3"
3
r l
y h
S q
t P
si m
w
s
T3
■
0
T3
t»
•-1
D"
*<
T3
+0
r
0'
BT
I
- -
!t
-
2?
3
n
r~i
3
r»
<-•
r»
z
r»
r-t
f»
►5'
<-» 3
3 ^
3.
gn
H S 5-
*o
/ h2
y ri
e
•0"
ar
c
>
—1
03
2
a,
c
3 1
>
<•* **
c 2
= 3
3
r»
y
3
•j
C
3
>
C
a
1
V4
c"
3
3"
C
5
0 r
£Lrf
O —
S 5
® >^ S
/ • r
Magnes
CM
ro
t-> s
* — - •
c n
— • *"*■
v. O
5?
H
c"
fco
15
•<
•-1
w
T3
C
VI
>
Ou
■
3
H
VI
>
3-
T
H
0
-0
t-i
N
C
VI
:i
rf
r»
•n
O
•-»
n
5
5
*
»TJ
C
•■»
n"
r»
M
c
a
fi
r
n
o_
c
*•>
■e
N
0
3
C"
(/>
u
»<
E
3-
I
bmi n
e bs
3 0
•-1
0
T3
cr
3
3-
E»
r»
O
3
r>'
t*
II
—1 ■ —
c 0
vi cr
O
1
r7 R
.= R°
r
c
x •<!
U
2 c
T
»<
t-T
e
v»
rr
w O
c •-»
p e
e vi
VI V
r»
—1
r»
e
V»
O
c
VI
O
TJ
•-t
p
n c
— .
r?n
•n vi
1
t
■s
~>_
3
OQ
C
ET
sl
M
1 °
1 :
tarl
•1
c
o_
*e
3
C
VI
|J
C
v>
3-
u>'
VI
>
n
-0 '
r»
3
r?
•t
H
»<
3
3
C
VI
•0
wi
r» v»
r»
8
Jt-r
s
*> c
3 5
V» O
•— 1
3
r?
>>
P 3
JPS
r; n
I
c
VI
i =
>
1-3 rT
«' O
r»
1
>
5T
W
c
cr
0
?«
w —
3.
VI
•
s
/ Bs
/ «*■
c
-a
c
v»
0
ft>
3
V» '
n
—1
c
e
r-
0
r
c
T3
e
VI
rT
T3
D-
IU
vt
<fe
V
d- 1 |ti^
8 | |
/ R|
z
CQ*
i 3
I
n
p
£-
cL
e
v>
O
N
•-»
e_
rT
cr)
B*.
>
c
r»
c
M
3
3
r»
c
M
pa
0
rT1
H
tn
53
c
rP
c
VI
OO
2.6
0 0
r» fi
VI
«3 g
/ M
/ *
- /
Digitlzed by Google
39 4- -drtu Magn* Conjbni DiJJoni
Huiufmodi Enneachorda varia in mfido Natura rerum conftituit,orania ad ennea-
chordon coelefteconcinnata,quorum vno incitato,reliqua omnia concitantur . Sic in
prxced? ti fehcmat c I.Enncachordon eft mundi Angelici; ll.eft corporum ccelcftiurrL^,
II r. eft nietallorum, IV. Japidum, V. herbarum, VI. arborum,VII. aquatilium, Vll t. vo-
IucriQ,IX.quadurupedum Xcolorum, quibus faporum &. odorum adiungipofict, &
fic fecundum fingulos entium nataralium ordines , gradulque procedcndo . Et qux-
cunque in fingulis chordis reperiuntur , vt in chorda ncte fingulorum cnnachordoru
cum Saturno lymbolizare dicuntur , ncfcio enim quam faturmnam indolem mentian-
tur,& itafibi inuicemfubordinatafunt, vtincitato vno,rcliqua , vti dechordis di&um
cft, omniaincitara adfeinuicem vnifonum concinant,-itaresomnes,quxchordx pa-
Confonin. ranet$in fingulis enneachordis refpondcnt^cum 2^fymbolizant3morclque prorfus Io -
tu&diflo- uios arfcdtanr; &ficuti chorda proslambanomcna cum hypatc non concordant obto-
Banuareru. nj,qUOdconfic7unt intertiallura diflbnum ,ita res Iouixcumfaturninis obr,onuro,quo
diftant prorfusdiffonant,niG>VTpaftca dicetur^erfyncopencorrigantunporro vt prof-
lambanomena cum parhypate concordat in ditono confonantia imperfccla , ita Mar-
tiales res cum Saturninis lmpcrfe&e quoque concordant ; prererea ficuti diapcnrc_>
& diateflaron > diapafon perfcctQ conftituur,ita & fpcciesrerum hifce corrcfpondentcs.
Verboficoncordcsin natura chordas collcgeris ,concordes; fi difcordes,difcordes
effcctus te producerc neceffe cft. Quomodo vcrocura omnibus hifce mufldus con-
cordetjfufius in fcqucntibus cbcetur .
CANONES PRACTICI
Magise Naturalis,Legibus Harmonicis adftrifti.
i ' .
Agiam naturalem conftat aliud non e(Tc nifi abditam quandam & harmonicam
aftiuorumcumpalTiuisapplicationcm .quam quicunque nouerit,is per con-
grua naturxirritamentamuficecombinatahaucf dubie miranaorurnfe patratorem ex-
hibcbit,nihiIqueadeoinnaturafibiclaufum abfconditumque purabit, ad quod illi
huiusfubfidionon pateataditus. Eftenim natura indiuiduisquibufdam rebus ita be-
neuola , vt veluti diuinas quafdam eifdem tribuerit poteftates , dcteique tam prxftan-
tcs, quamfolentefteinfpcciebasi intereas verdpofuir proportioncs & fiinilitudines
quafiefcas&illiccsquafdam allkiendivniusad altera n, quibusrcs coniunguntur , &
quafieodem nature, inftinctu Je;tantur,& contra,quafdam criamconfcniusdiffenfufq,
lcges, quas nos non immerito per confona & diffona explicamus,inicruir;quibus alte-
rum abalterolongiu4mefcparatum,artirlcioSctamenhgatum , icerum m vnamhar-
moniam reuocatur , qux qui confldcrabitfacilcin eam difcedetopinionem , vtnihil
putet naturx eflc dencgarum, his enim miraculis vehcmcntcr ea dclectarur , vndcfin-
gulis rebus veluti quandam coaguli vim & attrahendi aliquid iibi non difiSmile , q uafi
cfcam,rcijcicndiqueaduerfa facultatem indidit > de quibus fingulis cum in rerum na-
Quomodo turalium magnetifmisfufiflimdegerimus,coLeclorcm remirtimus: ccrieOiphcumfa-
pro^o^o!* aa,fcrafquenonaliaquam rationc analogica traxiife legimus ; Cum enim Muficus
nuni no»iti» Aftrologus & Magus Sapientilfimuseflct ,&optime noflct,quaproportione quoco-
«J fe onmia ccntu vnumquodque eiTeta natura compofitum , cuiquc ftcllx fubiedum parcrct, har-
monicas rationes eifdem accommodans , inanimata etiam pcr vim fteilarum quam in
illislatentem externa hac harmonia, non fccusacferrum cx fitice latcntem i°ncm,vcl
flammamfollisflatusabditam pandit,produccbatiita oporrune tcmperando mifcc-
doquefonos, vtcoeleftium fidcrum, quamoptimc ipfecalkret , imitarctur harmo-
niam icamadhancitaprouocando , vt contra omnem influxum virtutcmque , quo-
cunqucvellet pulfando traheret,acdcliniret,& fecundnm ipfas aftiones proporno-
ncfque q uibus in quibufque rebus ineft harmonia , vtl jpfa, fi ita loqui fas fit faxa , ar-
bo-
M
Dig
Lib.X. Dccachordon natura l JpX
bores, atejuc animalia excitata ,ad motuni, qqero ipfe voIuiiTet,harmonicadifpofitio^
ne , veluti ppaeuia quadam praeparatione impelleret. Hxc autem prae paratio fit pci har*
moniam , ciim enim ccelum harmonicaficracioneconfticurum , harmonicifque moti-
busatquefonisomnia conficiat , merito non homines tantum ,fcd & omnia inferiora^.
quatillis parent, harmonicaratione ad illa cxcipicnda prarparantur . (^uarc quemad- Theonacj
modumex certaherbarum aliarnmquererum compoficionc commiftioneque per ar- harmonica
tcmmedicamailronomicaraqucconfecla conflaturcommunis qucdam forma veluti comP0"o«.
harmonia , fidcrum muncribus $ quafi dotc , vt poftea dc Thcriaca oftendcmus , mi-
rificc ditata , tribus in ea ad idem pariter confcntientibus virrutibus , ccelcfti fcilicct
pcr artificium opportuna» raiftura? acccrfita; ccelefti, partibus cius naturalitet infita , Sc
clementali ; ita rc« prorfusfehabet in omni harmonicc, compofitionis ivx&iaim. Quod
igitur de fua heprachorda Lyra, & vt Briennius loquitur «^«iorepV*, faxa, Plantas , a-
nimalia , concitantc ipfc Orphcus Joquitur,hoc cgo melion lurc praeccdcnti noftro Ea*
ncachordo applicauerim-, .
Vtcecini nojlrtque angujlum egrejjaper antrum
Dulci/bn* mel/ita lyr* vox fujhslit aurts ,
Vmbroji colles, &fumma cacumtn* Pelei
Defcendere Jcnusjhnulatque auditus;abaltu
£>uercubus accurrunt radicibus extirpatd ;
Saxa 'voluta fonant-, cbordas quotcunque loquaces
Audiucrcfert, Beterunt in Umina faxi
Teclaque canturi uolucrum eil amplexa corona
Fejfd alis pendent obhta remfere nidos .
Verum vtaliquam faJtcm praxinhuiusreivideas,hic quofdamcanonespraefcribimus,
qui quid in diuerfa naturarum harmonica compofitionc fcruandum fic,Lcctor curiofus
cognofceret . Vt igitur pente proccdas,fit .
C A N O N I.
PRimd natura cuiufquc fidcris apprimc cognofceiwla cft , deindc in terreno mundo Rcrani fia
fingulae rerum claftes fid cribus correfpon denresjita in fingulis lapidum , metallo- gulamm na
rum,piantarum,animalium ordinibusdiligen(erconfidcranduin,qv|xnam Lunari,quae ^csconfi.
Soian, que louiali, quaa Saturnina fic de cocteris , indole gaudeant , quibus in ccrtas deranda . '
dafles reduftis;lices quoque & odia rerum ad inuicem folertia finguiari fcrucaberis,hcc
cnim in magicii operaciombusidc n,quoddd£bnum Jcconfonumin muficaprcftanr,&
ita ar.Ciiiciosc U^uri poflunc.vc pulchernmam harraoniam cJficianc . Tempus quoque_j
dics& boritopurttinjrpraeomnibusrobfcruanda ,fintquc analoga ad rcs phyficoar-
tiBcioadapcandasicftenimhocraaximi momenci. Aliud cnim prompcius hycme_j ,
aeftate aliud , aliud autumno,vernoque tempore applicatur . Quibusicantc cognitis ,
ad praxin procedtu» ,
C A N O N II.
o
Mnes rerum fpecics,qu? ad vnam in praecedentis fchcmatis cnneachordo chordi Qu*nam_,
pertincnt,ita comparacae iunt,vt in vnum eumque cftcctum eximium prxftandfi obfemad»
coilimcnr. luSoIariafirauliuncUpr^ftantiflimum cftcftum Solarem ,LunariaLuna- cjnarucrTccv!
rem, louia louiuni cVficde coetcris cflc^lum prxftant, refpondentquein enneachordo miUtone.
Naturx vniiono . Hoc pacto.fi res Saturnias iouijs aut Martialibus admifcueris, eftec"tu
intento,cum nacuris diffideant, non potieris.potieristaracn ,fi IouijscamSaturnina_»,
quam Marcia coniunxeris, hoc cnim pacto fc mutuo li^abunt, vnaquealteriusimperu
ita rrangct,vt inde mtentus cfleclus cmancti Martialia enim a Saturninis ditono velfc-
miditonovt plurimumdiftant. Vencriaquoqucquaecum Saturninis diapentc diftant,
Ddd a fimui
Digitized by
jjlf ArtU M*gn* Confoni g/ Dijjori
fimui i^acT» fulfrh«rrimatn& harmonicam miftur3m efficicnt . Ita Solaria cum Iouijs
«Utono diftAMMob naturarumfimilitudincm pulch ara muficamcfhciunt,fcqueinui-
cemp oientcr tiahent j Sol.iriapr$tereacum Lunaribusperfcc"tum diateffaron comfa-
unt, quiibus fi acccdant louia luauiuimum iucunduHmumquc habebis triphonium, ca-
ne.tamone Saturnina & Martia vtpotediffona fimul componasfinc intcrmedijs Iouijs
ca fjrncopanubus, iiue ca m claffc Japidum,fiue n>ctailorum> herbarum»anirjjaiiujii or-
iiiic.conihtutafuciiiit . rbainoasuotT VSrconoifti:
CANON III. Chymicus
QVkunque inchymico ncgotio C3utc cV cura defiderato effc#u proccdere volue-
r jt , i ;> anu om nu d i ffo ui 6; conioni lcicntiam h abcre ncceiTc eft . Confiftit au-
tcmhocdiiTonum&coafunum inhoc,vtqux mineraJiafibi coniona , quxdif-
fona fint, quibusintcrmedijsligcntur ,& in concordiam rcuoccntur» cognofcas. Vtfi
Solarcm cffcclurnproduccrequis vcl«,isprimo curabit,vt omniaSolaria in vnum_.
per diapalbn confpirent, deiqde pcr ditonum aut diapente harmonta ciEciatur ornni-
bus numerisabfolutiflima. Abfinthincproculoiuaiaheterogenca , vtpotc diffona_»,
cuiufmodifuntherb£,fuccj,gum>ni fiojiluqueintra naturalem claffcra non contenra;
Arcmum in DiiTona tamcn eiufdcm ordiots naturalis , in harmonia perfcctilfiinam, fi ca intcrmcdijs
Chyaua_* prxfcriptarationcfyncop*ntua-,afliuTjipoiTunt. Siquis tonum mctallicura bifariam di-
uiderepoffet, raediatore Mcrcurio ,ishauddubicinqenuTct,quod a fxculo inhunc
diem ftudiofiflime qujefitura fuiti facile taraenluna babebitur , fi $ cum h fcxtam co-
ftitucns Vcncrealigaturaiyncoperur. Vcrttmharmomcum naturcj cxcmplar, vthar-
uaonicum crlecrum aifcquarisjinomnibusproponendum eft. Vcrum cum harmoni-
cam haoc in chymico ocgotio apphcarioncm >in Mundum noftrum iubtcrrancunu.
referuauerimus,eo Lcclorem rcniittimus,.vbicxprofeffo, quacunquecucahancm3-
tetiam defiderare poterit Lcftor , innumcris expcrimentis comprobata rcpcrict . Hic
cnim omnia inuuiucre , nec tcmpus , nec operis molcs patiebatur.
Medicina harmonica_j.
CANQN IV, Botanicus.
-^ilttnauuurjl iie!,.,grtft 'UJVilolttiVHlim bniniJiit t .*.»v. > <jo tmUw.u.snzototij
IN Occonomia PianraTum , & Arborura , diligenter exaraina, quales hcrb^ fym-
boiizcnt, qmu iion^quem quxqueia crclochara&ercm habeant, qucm in cnnea-
ehordo ooftraehbrdam fcferamunyulje^cfectuumque prodigioforum Seminanum_»
teinucnuTe noueris; DilTonxsitparaaConianis , niii ea iimul lta artificiose ligare no-
ueris , vt lllas naacancotdcs raiiaun jfaciajs ? icd &prorfusin iummam fuauitatem con-
Ouz obrer- Ip"*antcs • Solaria, Iouialia , Vcnerea fiinul iuncta idem prcjitanr ,quodin Muficadja-
uidiinpia- pafon oCfaua,ditonusfiuetcrtix, diapjtntQ fiucquinta,, harmoniam perfcftam, Satur-
uru natura . nina , Martialia , Lunaria, M^rcirialia, maxrmarrj rtbu4tiiff;rnanriain induccnt,idcm-
quepnjftantquod oclaua z. 4. 7. in mufica ; Si tamencum Iouijs , Solanbus , Vcnc-
> iciiquc hgatacorngaatur,cundem eftcctum i qucm ,qocm »45 ^Syncopata in rjjufi-
ca praritant ,aipcriorcm quidcm inaffucjis,' at raaximasfccum vtilitatcs trahcntcm-.;
Huiulinodifunt Aiexiteria, Antidoca., fimilia,quqi cum intcrfaluttfcra &dcleteria
mcdium locum tcnjcant , ita diffona oenicntur , Jfttaxncn ccuumifta ,cooibna per car-
rccuonem riant; Intuscnim fuoipta ;&figufioircptigocnt ,corpus tamenab humori-
busfuperriuislibjL*rituffiiutcc*r.eiamtliri rciiiruunt . Eiucct huiuJmodi perfcdrilfima_.
harmonia poti.Iimum in celebci rima illa confcctionc Tbcriacz , vbi confona Solaria_#
vidclicct ,Iauiaiia, Vencrca, mff6nisSaturnims,Martialibus,Lunaribufq,comrauTura;
artjficio ita hgantur , iyncopanturq, ; vt uiambiis uuraeris abiolutilfimam harmomarr__
s confi-
Dig
Lib. X. DecAcbordon Natur* * $97
conficiant, vfquc adeo,vt in nuiloalio terapcramento harmoaica proportio , vnacu
iymphoma rcrum harmonice coufpirantjum lticuJentius patcat . Cum cnim maxime
Solanbus & aromatius Soii microcpinuco id cft cordi conlonis«i|undct,caior ram.cn
corum, louialibus ,Vcnerejs, Lunaribus, Maiuahbus & Saturnrois ita, infringityi;
qualitatcfquc Tmusfymagmatisj aJtcriusita Jjgant cmcndantquc, vt mdc prorlus har-
monicum , non tamhumana mduftria inuentum, , quam coelnus lojfwratum medica-
mcntum nafcatur . Verum cum Jwee fuseinMagncuca Attc deicnpiciunus co Lcdo-
rcm rcnnttjmus. oi::v «liaiV.sU^jIasiA .i .a : : . ,oH
Ad huiuimodiigitur exemprar Mcdicus Harroofta in prcparatione racdicamento-
rum , vt mtenturalaniratis cffc&um nancifcatur,ptoceciflt mco& eu, ln cordis emm^
infirmitatmuSjnOiLiuSolaribusvswtur^vtindcreliqua membra patiasrtur, necjuo Compofitio
emim.vniuschorda? re«vtpote xquu/onantesintcntam huimonuin pcriiciunr , icdd»- medicamen
ucriai^um chordaiumconlbnarumrcsinconfeftiojKmmcdictmcnt/affumendaiunt, ,OTUm h2r*
vt harmonicus cffc£tusclucefcat; hinc louiaJia SoJarjbus, id cii bcptica cardiacis. admi- tnol,IC*~•
fccndai'unt,nc5olari4 dumcorroborant,hcpatj & pulraoninmuo colorcneceant. lo-
uijsenimtempcratecalidis&ficcis, calor Solarium pulcham tcmpcjiem acquirtf, m
efTcclumimten&mconfpirantcra . IdcmdercJiqui.» judiuumdto . Verunide liuce
pluribus ia fequcnti caoone . i::v itz;L
CANON. V. Medicus. »•-.
CVm omnia humana corporis membra cum rcbus creatis fymbolrzene /certura eft
omncs matcrias mundanas,vtpoce in hominisloliusgratiamcondiras, in abfo-
lutillimam harmoniam,qu je cft humani corporis Janiras , & optima conftmuio confpi*
rare: Namficutifingula membrafinguhsPianetis reipondent,ita&rcs qux PJanc-
tastam maions,tum mraonsmund» refpiciunradmicrocolroi u.cmbra (jonferuannfa^»
appetitum quendam habcnt innatum , quem mox oportuno loco & tcmporc reccpcx
exerunt. »3 mafojuv ut :uiuv* tUtwvib j.ijjbuoa
HincficutiSobriaad Lunaria ad Mcrcurialiaad $, Yenera ad^Jvtartiaia
ad c/, Iouia ad lC. Saturnina demque ad § infito appctiru fcruntor, ijfque fmgula^a*
gulisfuos vcluti hynnos pcrfoluenriaconcinunt , ita ad Soiem microcOfmi umnia^
cordiaca , ad ]) Ccphalica , ad Vencrern fpermatica , a<I Mercuriunif ulrnonaria > biJaow
fa ad Martcm , ad Iouem hepatica ,ad Saturnum iplenetica,ad terram deniquc veloti
culinam quandarn , & penuariura omnium, ftomachica quadantcnuseonfcmarir,a»que
adcohnnianicorporismembra principaliaenncachordonperieeWirae^eferant.In quo Confenfui
diiTonaconfonisitapeimiitafunt,vrtamenab Arti£cc,artifquc pcrito,. inpulchram '^SiS^d
harmoniam concinnarvqucant . Bxempligratia . Nutrimcnta vlualia , aucetiam^ Lgui» mfc-
Alexitcria cum varic^ natura? & qualitatis fin-t, &addiuerlasctiordasrcuo<entw^
mox vtm ftomachummcrmtaiTurnpca, vnumquodque mox adchordara ,quam rc-
fpicit, confon. bitiideftcardiacacorjiplenetica fpicncm, cercbrUm ccplialica, hopar
hcpatica,&ficdeccetcrisinfitoquodamappcritu petcnt , illudquead quodanatura
ordinata fint , mcmbrum co, roborabunt . Quiatamcn non hai •mjooiamded cohfuiio-
ncm &difionum meios , qui chordaa omnes fimul incitaret , cfficeret i tiioc harmonica
quadam proportionc , iic nutrimcntatempcrabuntur , vt omifiWdiflbms iempcr hai-
monicam temperiem , ex perfectis confonantijs conflatam inducant ; Si quis vcro ly n-
copationis artcm (inhacfiquidemtotiusMuficxpulchritndo& ornatncntum conii-
ftit Jperfefte nouerk , is omnia diflbna quoquc nutrimenta in pulcherrimam coihgabit
haimoniam,&qu5 prius nocumcntum adfercbaijt,mod6 emdlumenturo confcrent
maximum , .
Porrd fi Harmofta vltcrius progrcdiens fimilitudinum penuaria cxaaiusdiicuriac ,
rcrumqee naturalium chractenimos impcnfius conrcmpletur, is mfimcam tandemenf
ncachordorumadinuiccmconfonantiumiQ diuerfis cntium claflibus muitjtudincm_.
I haud
b:i micto-
colmi .
Digitized by Gooole
39 1 ArtU Magn* Confoni & Dijffom
haoddubiercperkr'. Nara vt cbord* chordam firaUiter teniam mouct, itaqucJiber
rcs,fiue cx mineral.s fioe vegctalis aut feniitiue. natura» ordme dcprompta , qua: quod.
, piammembrum,partem aut humoremfimUitudinischaracTerifmo,hoc ctttorma, _ngu;
2?w« « ,colorc vcl firaili corporis habitu retulerit, velad boniattraSionem, vcl dcpuliione
«rXudine mali, idem membrum,partera,humoremconcitarecredendumcft. Hmc carneacar-
cum aii^m ^ o(feaoffa) fanguinem fanguinea, bibofa biiem, neruea neruos, augcnt & nutriut .
k*1'.miS" Sicre5morbosfirailitudincexpriraentes,i)fdempcllcndisconfcrunt.
dicmacffe Hoc p3ft0 GalgaJus Iclcricis, Alcc Epilepticis , vitio ftoraachi Jupinus ftomachus ,
folet morfibusfcrpeutiuferpentcs, hcpar canis rabidi hydrophobiae , alijfquc innumens,dc
cjuibus Artcm Magneticam vide, mcdcntur . lta petrofa & cakuloia omnia , vci qux
«dcalculumaHquamfimilitudinisvmbram obtinuerint,contracalculumreraedio sflt .
-Humor enira peccans alicui raembro practer naturam inexiftcns , cum cidemdhToinis
{it, per aiTnmptum medicamentum pcccanti humori confonum diuullus , attratfus, e-
gcftufque nienibrura humorepcccaminofo,diflbnohofpite tandemhberat . Etvt har-
tnonicC; huiufmodi fympathiarcaufaspcnitiuscxpliccra ,paulo altius ordinvilum cfti
Naturam raorborum medicatricem illam dixit Hippocratcs inftrumentanam caufam,
qua ad praecipuas facultatcsin vapore cxcrccndas, vel inftaurandi vel conferuudi cau*
faanimaimraediate vtiturj Quamqtndeminrelligcs non clementarcm tantum partijj
mifccllam,priraaruraqucqualitatumcrafin,fed&potilfinium fubftantiam illam exhu-
midoradicali,calidoprirnigcnio,infitoqucfpirituconflatamj animi coiporifque vin-
culum,ccelettium tcrreftriumque hypottafin , quam lecrcrores Philofophi coelum cle-
mentarc, vclelcmentum coelefte nominant.HxccK niente Hippocraris cfin*uliscor.-
porisdeciduafemeninformat,fermetat difponit,&fubitura? fibianim^corpuscx i; i>-
lcftafibi matcria cfformat, partibus confimilibus illis i quibusctfluxit , noua harmonin
capropaginis mifceila. Nam pars a capirc excifa, nouura caput, cuius idcam retnuit ,
confurmat ; Qux cxcordc nouum cor j Qux ex hepatc nouum hepar, qua* ex pulrao*-
ncnauumpulmonem,&ficdcC(*tcris. Quodautcm libi eftormauit uicmbrurn in_»
nondum cd.tofcetu, ciuldem ofricium eft3 ipfummet in iara edito in omnibus mcolu*
<ne conferuare,velad falubritatem reducercficx ea fbrtc dcodcrit . Tamttli veio
naturaillatotaadt,)tius corporisintegritatcm,confctuationem , incoiumitatem <on-
currat, potiflimura tamcn ciusdiuerlJ?paiticubc,diuerfiscorporis partibus, quibus
innatsfunt, opemadiumcntunaqucfcrunt, quod Mcdiu dTpoiitiopcn» vucarecoluc-
ucrunt paniumatowiubftantw procedentem- Quamuiscnim natura inuiccm mini-,
medirrirantjCuiuimodi partMil£iubttantic,innatjeialiqujm umcn babent propriam_,
mpxu8«« cum pattibus corpons quibus iniunt, cum his enira confonant,ipns non aiijs
infunt,pra:funt;incdcfltui . Cu g igituriuxta illudHippocratis Umt diV«« i'«r^#,na-.
turat morborum medicatriccs iint, iplaque natura morbis iramediatc medcatur,Medi-
Qwn»m_r cusminiftcrnatur^ maximccurarcciebct, vt illatria, qupc naturam implantatam con-
«axtmiM* ftituant,fcilicethuraidu )i radicaJejLfpirituin. infitum,caloremquciniiajuraconucnicn-
wnda* tinexu&prQportiQnc prorius.hannonica coniungat ,ne caion humidum pin^ue defi.
ciat, ncucipiccalorpabulum.exccfl'udeuaftet,ipiritumquedc-fraudet,quam harmo-
niam fiprocurauerit,nildubit,ct, naturaro propriaindole moxad perfecum intcgrita-
tcm corpus noftrum deducturam . Quifnam vero harmonicus illc conncxus fitA quo-
modoa Medico procuran debcac, rciUt mquircndum. Arabes & -*gypti) Medicmam
dicunt cflc Catboltcararoboris narurc conicruatnccm ,afleAuumquc .r,orboforum_.
extirpatriccm; Chymiftaclapideni viuiiicum, Paracelfus Azothfiueaurum potabili_j,
Lallusquintam euentiam a fc cx vinoconfew'tam, quod ccelura vocat,cllc ailcrit , Ve-
liim cuin plurcs hanc qujEfiucriut, pauciinucncnnt, nullus poftcritati rcliqucnt^acTum
cft, vt Mcdici partim taedio, partim difricultati Sc cxpenfis detcrriti ex vniuerfali , quc.
toticorpori,adparticularem,qujfingulispartibusconfcrt, dclccnderint. Hinc, vt
paulo antc didumcft, Ccphalica, Cardiaca,fplcnctica, hepatica, pulraonaria & firaiba
tum cxpcrimcntojtum chaiaclerifrao & fi^oatura dctccta apud Mcdicoshodic vlurpa-
Lib X Decacbordon Natura , jj #
ta : quxtotius fubftantix fimilitudinc partium quibus confonant,quibufcum & confcn-
fum habcnt ,natiuam bumiditatcm ,calorcm &c. augcnr&inculpate icruant . Porro
hxc remcdia, quxex inammatis , vegetabilibus& paucis ammahbus deprompta_j
fubftantixfimilitudinccorporisnoftri partes > afficcre diximus, quo maiorcro curru.
partibus , quibus confonant , affinitatem habucrint , eo potentius iplas corroborabunt
ficuti in muficaquo coafonantix viciniores vnilono , tanto peric-ctiores cuadcnt. Si
quisigiturex cmortuo corporc ciufdemfpcciei violcnta mortc percmpti v. g. bominis,
refiduum cogcniti humidi arte chymica cducei et,is haud dubjc aptilfimam mcdicinam
viucnti corpori exhibcret > &fi ex totocorpore , quanto pius auxiJij e partibuseiuldem
naturx conformationisj&figurxfpcrandum eft. Ccrtinotum clihumani cranij puU Meiici
ueresfalefquc riteprxparatos , maximam in dcfperatisetiam capitis effcclibus, vim ob- carhoiica
tincrc, fucruntque nonnulli , qui iolo pu/uerc e fingulis corpori partibus conrlato exMicreco
omneseifcAusetiamcontranaturamradicitus eucllercnt • Quod& /Egyptijs, vtin !fa.cxa*'
Oedipodej€gyptiorumhcroglyphicamedicina,Deodante,doccbjtur , ln vfu fuifle-*
comperio. £x mumijs quoque, Arabibus audio omnibus morbis dcpellendis aptam mc-
dicinam parari,dixifupcriustantoerHcaciorcmfuturam mcdicinam , quanto ea parci.
bus medicandisfucritfubftantix affinitate vicinior,fiquidemnon omnia, & quodli-
betquarumlibet ftirpiumanimantiumquepartcsalTumcndxfunt^fediilx qux vcldi-
tonum veldiapentc vcl diapafon , aut vnifonum cum membrisanalogis conhciunt, rc-
liquistanquam diflbnisnegleftis, vticxenncachordo naturc, patct. Explantis quoquc
& animalibus morbofis aflumi non dcbent, fed ex ijs quibus-pcr violcntam futlocatio-
nemhumidum radicalealiquantilper pcrmanet . Vide quxdehifcepinnbus inartc-»
Magneticadiximus.
*Dc barmonica frofortione forma rebus inducenda .
Armonicaproporrio , vti di^tum cft >formaquxdam vniuerfalis, omnibus rcbus
ordinatedifpofitisincxiftens,onincm'rcrum harmoniamcaufat, cumcnimna- hJ^0P°"]°
turatota harmonicafir,reliquaoraniavt harmoniameius participarcnt, Idealwrrrfbr- quid f
marum ab primo Archctypo , vfque ad vltimum continuata catena id cum primis po-
ftulabat.O^iomodoigitur in rebushxc harmonica forma ad harmoniam ir.tcnrarrui
procurandam inueniatur> hic diccre, idque quoad potero breuifliruc conftitutura
eft.
InomniumrerumnaturaliumclaflibusfuntanaIogaquxdam>qux ad inuicem co-
demprorfusmodoproportionata appctitu innato feruntur, &hxcintentam harmonia
prxftant . Sunt mundanx huius muficx elcmenta humidum radicalc> fpiritus implan-
tatus, &calor naturalis, qu<j tria non tantum viuentibus » fed & fecundum analogiam
quandam cosiis omnibusfque rebus inanimatis inexiftunt. Quamdiu itaque hcc tria in_# cofonantia»
quoulscntiumordinebcncconftitutafunt ,tamdiuresharmoniam debitam obtine* & «Jiifonan-
rccenfetur ,&tcmpcramcntum omnibusnumcrisabfoiutiffimum .Sivcro humidum ^^'quo*
radicale plus xquo in fpiritum & calorcm >& hi in illum agant,continuo diiTonantia na- uiodo con-
fcetur.Inmundocoelcftihochumidumradicalehaud incongrue dicemus influxum
lunarem,'caloremviuificum,Solarem ,fpirituramundanum vtriufquc vinculum . Hi
ir.r3uxus>fiimmoderatioresfuerint,vel ob coniunctioncm vicinorumquc planetarum
diflbnos afpcftus ,nonfetantum>fed&omniafecumfublinariaina*na£<«# & raanifc-
fta Jbf$t»ua.* dcduccnt ; His medebimur, fioportuno temporc &loco, oporrunofi-
dcrum afpeclu jhumidum cxccflu vcl dcfe&u pcccans , proportiooali calore > mcdian-
tc fpirituad mcdicinam harmonicam , vti pauloantedocuimus, reducamus. Hocpa-
dlonarmoniainferiorismundi pcrinfcliccsplanetarum configurationcs influxufque-»
in disharmoniara dedu&a,tempeftatcs,inundatione<>fterilitatem ,famcm, peftcm epi»
demicofqucmorbosfucceflutcmporisinducit. Quxtamenfucccflu temporis melio-
remfitum&difpofitioncm adinuiccm naftx>influxufalutifcrointcmpcriem rebusin»
du-
H
Digitized by Google
Jf.o o ArtisMagri* Confoni $ Difont
duftanv. id mcdiocritatemrcducunt *vndecontinuo aeris conftant fcrenitas , fcrcili-
tas& abundantia omnium rcrum maxima,ixcitia& concordia populorum ,iumnH>»
harmonicar conftitutiomsindicia. In clcmcntarimundo humidi huius reccptaculunv
iuibcsfant,adfi>mmamneccflitateminftitut5;nimirum , vtcocloducc & calorcillo
viuifico hauftas traclafqucfurfumaquashuictcrrxaquaappetuntur ,refundant
hu moribus plus xquo abu ndaucrint,rurfus ab ea haunantur , detrahantur & eodem fa-
uenteccclohincalio deportcnturvc&orc fpiritu vcnto , quovcluti vchiculo quodarru.
nubcs fuisquibufquc tcrris veluti comeatum quendam diftribuendura, &vbicuuque
opu&fuent fuppedicandum,difcruntur : Sivero pluuijs diuturnis tcrraplus xquohu-
meftetur, eccc vcntus ilic fcrcnacor & cxficcans immilTus,vel vnius noiftis fpacio tcrra
it«xharmoniereftttuit;pluuixitaqucadharmoniam vniuerfi complendam, rigadistcr-
< risaquam prxbtnt , nui.civas,quoconrinencurexhibenc; venti currum quovchun-»
curvproferunc, Equiiu:,t ncceflitas, gubcrnator Jcx nature, & horum ommummode-
tatoriUe,quiqux..vulttacitin CceloiTerra, Aere,&Aquis. •'. 'O
Sequitur hanc naturx harmoniam Lex microcifmi,in quo & mcmbra principalia_. >
principalibusmundiparnbus correfpondent, cum igirur humidum radicale lpiritus 3c
calidum implantatum infingulis membris ca rarionciniint , qua mcmbri conditio rc-
\]uirit,fiilla triapcr exceiTum vci defcctu diflbnueriar ,per applicarionererucis analo-
garumad mcdiocritatcm harmonicam methodopauloanre indicata rcduccnda func .
9 Plutarchuscertcproporuonis mifturx vinicumaqua prcfcribic harmonicam ,tum
ad fanicacem,cum ad animi morescomponcndos. Natnii 4vinipartibus3 aqux nfu-
MiBura vini fcucrjS) nafcctm.diateflaronconfonantiaimperfccla,&ab alijs feparacanigiataq; ficuti
admores c6 vinum cx hac mifturafercaquofuin ingrarum eft,&conuenicproprie hommibu
pone»dos & negotijs magni momenti intenr:s . Siverdcribus vini partibus duas mifcucris natcc-
Ji™dSe! turdiapente,confonantiaainuena &iucunda ,&talcs huius cemperamcntipotusfacit .
Si vero duabus vmi partibus, duas aqux mifcucris, nafcctur conionantia diapalon-» *
ouinium dulcifliinai&iucundiirimajtaiifquehuius mifccllxpotusrcddetur, fciupcrlo-
cum,tcmpus,confuctudincm, pcrfonas & vini quahtatem refpiciendo.
Scd vtadnaturxoperareuertamur. Vniunt fe fc omnes fiue inaniraatx,fiue vegcti-
biles,fiue fcnfitiux fpecics,ad inuicc ncxu harmonico,vtpocc fiuc quo coferuari minimc
polTcnc . Mecallicx venq ad fe crahunc ex ccrrx vifceribus humorcs & vapores genera-
tioni cuiufuis metalli ncccflarios fub proportione conuenienti metallo, quod producuc
In vegccabilibus, fingula ex cerrx mammis nucrimencum ilJud,quod co um conferua-
tionimaxime confcncaneum eft,fubtali&tali proporrione iugunc,quam fi tranfilirent,
easdeficereneceflcforet .
Scquirur hancapplicationcm nacurxars, quxin infitionis ncgotio, arboribus ar-
bores diflonc^ nacurx nu nquam infcric, fed confonas & nacurx fimilitudinc fibi vicinio-
res. Huiufmodi miraculum fumma omnium admiratione hic Romx in horco domefli-
co PP.Aug.difcalceacoium fpeclacur,vbi Cicrus fine radice in aei cpendula/olia camen
& florcs & fruclus eofolo , quod ex vicinis arboribus fimilibus , quarum rami huius ra-
misimplicantur , nutrimento producit. Hmcherbe adco cceli lunt auidx , vtomnia
impedimenta pcirumpant ,quoappetitum cxplerequeant. Aliasquoque rcs fibidif-
fonas ftudiose vitanc , vt bratfica vitcm dcclinat fuga cauli foliorumque ; curcubita fup-
pofitum vas oleo plenum ita abominatur , vt fe prorfus contrahere videacur .
lnanimalibusquoque vnumquoque ilJud nature inftinCru pabulum quxrit, quod
conferuationifux maximcconfcntancum fucrit. Ulud vero ommbus modisfugit,
quod quouis modo deftruclionem aliquam adferrcpoflit . Hinc a diuinapi ouidentia_»
vnumquodquefuum didicitantidotum, quo malaquxincaureincuriir, tepeftiuepro-
pulfec. Acquc hxc omnia nihil aliud .irguunr , nifi harmonicam quandam formara in
oranibus rcbus latencem ,qua cxcciTus defcclufquererum ad mcdiocritatcmrcuocan-
tur. Vcrumdchifccinfcqucntibusplua . Vcigjtur orania fummacim concludanru.,
tunc rerum prxdictarum disharmoniaad harmoniam rcuocabitur, quandopro natura
co;po-
Lib. X. Decachordon Natur<e . 40 1
corpomra>afFedionum,tnateria fcilicct,loco,fpccie, magnitudinc tempore,confono-
rum omnium ad ynguem fucrit explorara proportio; Nam vt oftendimus totjus mctho-
di ratio confiftit in vna cauiarum agentium ac paifibilium analogia , quam qui rite dif-
jponere norit, istonorumomniym &diucrfiflimarum parrium diifidiafacilcin vnairu
fymphoniam reduxent .
REGISTRVMIV.
Symphonifmus microcofmicum Megacofmo , fiue
de Mufica humana .
MVndum iuxta ycrerum placita anima! quoddam efic, cui mens vnica vel animus
vnus vnofpiritu prarditus per corpus vnicum fit fumma cquabilitatc dirTufus,no
tam humanaratio,quam totiuspulchritudopartium fingularura aclionuroque conlpi-
ratio, rationis vijetfi pcrpcra,dem6ftrariputabatur. Cenrcmuscnim apt£ mundu hunc
vnum pariter atquc multiplicem in mundosplurimosdiftiibuivelutiarticulos,&mcm«
bra naturae tum fimilis tum diflimilis,qu$ exlitein amicftiarncoeant, ex diflono in_j
confonumcxpluralitateinfinitarurfusin vcram formaru redigantur. Pra:teritaque_/
illum fupremum , & incorporcum mundum a quocoetcra depcndent , tres funt mundi
ncxucontinuoac veluticatcnaaureacopulati; Maior ,Minor,cV ex vtroquc conftitu- Trium
tus,politicus. Homomicrocofmuspoftrcliqtiafa(ftuseft,vtdiuinabonitasin ipfo fub m ""°
breui quodam compendio, quicquid diftusc a ntc fccerar , expr mereti fi cnim cxaclam
Cngulorum comparationem inftituamus, rcperiemus nihil in mun do maiori,cuius pro-
prietas non etiam in hominc mundi fiho, tanquam in omnium rci u m nieniura & com-
pe-ndioelucefcat. Eftenim inhomine cceleftisqujedam portio, fublunam alrcra , &
quaein vtroqueconfiniopofita velutanherquifpiam viresconiungac:pra?fertini ficon-
icnfumvideas vel vifcerum intcrrtorum cum extcmis fcdibus pcr intcrmedios riuos
humorum atque fpintuum,vel inter vifccra rnrfus.quopadofupernainfiraispermedia
co mmittantur , quod & fpintibus & pa tibus animf totius pari proportione refpondcat
Similiterincorpore, inanima,infpintu fuxfuutftelijcfui axes, ccntia, & circuli,
Zone.&element3, inca;lofuc^lanta?& animaha,fuavifccra, tunicc, mufculi, venc^ar-
ttri^ , ncrui ,fuum caput , cor , hcpar ,fuus fpintusvitalis ,animalis naturalis^fua facul-
tasconcupifcibilis, iraicibiIis,rationahs, vt nullum fitapud Philofophosverius dictura
ncquecclebnus,quam omniain ommbus efle , & cum maximis minima quaquc
0MP«8f'»" perpctuam obnnerciquam nature>cognationem,&perennis confortijle°es
dum confi<ierarent,vetcresrandem aMcctibusamatorijsomma pcrmifcentes vniuersu
hoc «nrr5» w M«r»5» confpirabile prorfus & cxfpirabile animaj quoddam credide-
runt fuam indcfcicntiam vcc magic notaincco nponcntesjinillacaufarumcffe&uum-
quein vniuerfarum partium mutua confpiratione& fymphoniadcfixam .
Vidcsigiturquomodohomoprimocnncachordonccelefte in feexprimar, &quam
aptaharmoniacorSolemtotiusvitx& motionisfontem; Cerebrum Lunara , humi-
daefjcunditatismatrcm i Hcparlouem blandocalorcomniafouenrem, fplen Satur-
nti, totiusincIancholixSedemi Marscifta fellis,quippead trxpulfiuara viracorroboran-
dam a naturaordinatam;Rencsce;tera?quefpermatica?parres Vcncrem,adgenialisna-
tura; notumpromouendum ,benignamfabricara ; pulmo Mcrcurium Spintu omnia_> Plan,Jt.m»
conneclcntcmi ftomachusdcniqueterram vclutitoti usreceptaculum referat. Vides ^Vum .
in clcmcntisraundiquo nodo 4 humorcs,4 elemcntis»quampulchre confoncnt biliofa
igni,phlcgmaticaaquis> aeri languinca , rnclancholica tcrrc: vbivcnar flutninutru.
vbertatcm , Vefica Occanum i Vaia, ftagna & lacus; citata 7 mcmbra principalia 7 mc-
tallica corporajoiTa tcrraeiaxi-fodinasiTerracarncm,piligramina,exa<aiu1ma har-
nionia&confcnfureferunt. Ita hcrbarumoccultafignatura fingulas Microcofmipar-
Eec tes
muh
Digitized by
4 0 * ArtU Magn* Confoni & D ijjcni
Typus SympathicusMicrocofmicum Migacofmo .
Lth.X. DecackordimNautr*. 4**
tes ,*lmiflndoquodam& magicocenfenfu denorar ; fcapapaaer, luglarrdes, Paronia
Agaricum,fqoilla prarparata Capiri, quod abdita quadam anafogia referunt, mtrifice con-
feronr;Mufcu*, Adiantifpecies, Thapfia,fimiliaque capilfis; Atiribus Afarum , eochilia ;
EuphTafia,Calfa,porcMilIaocuits; nafo mcntaftrom ; byoicyamns, dentaria, nuclet
& acint dentibus ; Vnulariagurturi; bepatica,Lichen , Fongus quercinus , Iccinori; Ci-
trium,Melyfophyllu, Cardiaca,nardus,cardamomom cordt; potmonaria pulmoni;Scolcr
pcndxkim, Afplennm, CcrcrachLicnijCyctaroei^galangaftomacho; Inteflinis fiftubt
caflfra, calamus aquaricus; Veficae cokitea , ftaphyiodendrttm ; pudendis omnesSaty-
rioru cV Orcbidum fpecies perfe£io1mccongruunt,omncfque funtvcluti chordjrqttc,- qox fimiii.
dam , qua? legitime tenfa; cum corrcfpondentibus microcifmi chordis abdtto quodara. , tud.nem co
vtdixiconfenluconfonant. Etcaput quidcrn ad prarfemiam crphalicoium , ad hcpati- ■ JJf™ ^JJj *
corum hepar ,ad Cardiacorumcor, & nc coetera membra veluti geftire, & ftmilitttdinc mcdentur.
naturargaudere , obui/fque vcluti vlnisrebusanalogiafibicorrelpondentibus tar.quam
amicis hofpitibus,ct)nferuatoiibufqueoccufrere videntur.
Haud fecus cbaraclcrifmis morbos fignanribus in notitiam ,ad quid quodlibct condo-
cat , pet occultam mundorum harmoniam deuenimus; Sicuri enim prxcedentes flelbt
cerreftres,planta? iniqua,a circumfcrentiaadfignatarum partium mcmbrorumque cco-
tra veluti mcmbrorum prarfides conferuarorefqueferunrur; ita fcquentcs morborum ac
difcrafias microcifmi indices caufam morbiticam a centris membrorum ad circumferen*
tiam abditaquadam rationeadfeattra&am vna fecum expellunt, canfaque expulfa cor-
pus prtftina? harmoniarrcftttuur. Hoc padocryftaIlu5,filex,hpis citrinus, lyncuriusical-
culus microcifmi , Lithofpcrmon » omnium fercfru&uum nuclci , ac fexcentar faxifra-
giarum ipeciescalculofam in renibus & vefica concrerionem , miro quodam confenfu
quarrut,dt(ToluQr,c6fringitqific fucci herbarum vnG aliquem ex ^.humoribus refctctesad
illum trahendum ordinantur. Hoc pa&o Ganccr cancrum intcrficit, fcorpius vuineri in-
trituceidem mcderur. Lumbrici lumbricos, lupus lupum inrerrTcit; harmorhoides»
chondrilla,quarum fpeciem , & figuram referr , curat ; ianguinis fluxum , fanguis in pol»
iinem tritus ; puluis ferpentinus icrpentium morfus ; tempus me deficeret fi fiogulaad-
ducerehic vellem. Quotin elementari mundo mereororum fpecies, tot morborum in
microlcofmo (unt. VndeGalenuscandem rl Jtuum gcncrarionem oftendir in nobis, cuul
ea,quaefirinorbe fublunari. Hippocraresquoque librodc narura pueri commu irm no- Morbi fa"
bts&pianris nonmodd motborum flefanitatis, veruro ortus quoque torius atque interj* "qcofmi?1
tus , augmenti , ftatus , dccre nenti effigiem exarauir . Carharri & fluxioncs grxcis fiV-
/<fimquid aliud funt ,quam pluuiae&niucscltgrandines? cpilepfiat, vcrtigines, inflamr
mationes,febres,quamfulgura , fulgctra, chafmita, tonittua,& idgenus ignis quarda
diluuia ? apoplexi* , Comm3ta,carapborat,coeterique fomniferi morbi, quam dcfecaus
luminumjnundnriones & cataclyfmi ? dolorcs ncphritici , podagrici , quaro partus
monftruofi,&rcsin locis vifatnon fuis,fcd toto genere prartcr naturam? Quid aliud do-
Jorescolicijhyftericijhypochondriacijquam ventorum turbines , euerfiones aggerum>&
fatuiflfimi terratmotus, cotnplicati inuiccm intra terrae vifcera& conccrtantibus con-
trarijs elemcntis ignis &aquc , feu bihs & pituita? . Imo non tantum bic admirabilis il-
le confenfus in toto microcofmo ad totum megacofmum , fcd & in partibus fingulis ad
fingulascomparari poteft,adeo vtvel in folo capitc humano,quicquid naturain rorum
vntuerfumcongeflir, fpe&tndumcxhibcatur,ade6queverc *wivrm*ii\of fuo*t incl**-
*phn /*i)»wV#k i«u)*e/«arAuHdictqueat;Ciim enim ipfa inte)ligibiIia,intrllr&us-,& mH.
dus intelligibtlts tdem fit,fane intelleftus erir mudus^ati'»^»^*** tftrntlf9^dmt tuf<t\*t,
Igirur ibidem mundus introfpicicndus , fi quidem inre!Icdus,dtim pcr fe oudus , omnt .
bus intelligibilibusinduitur, vicera gerit matcrix primae;Form«,dum intelliguVilia ita
adumbrat, vt reapfeab intelligibilibus nil difcrepet, munusobic. Sie animafua fa-
culrate vegcratiua plantis Jenfitiua & motiua animalibus , rationali Angclisfic DEOre-
fpondet; Atvtpaul6cxac>iusIoquar -, ElementumterrarincapitehJtbemuscaluariami
aquai , doram •, aeris, piam Matrem ; ignts , cerebri fubftantjam, vel fi maius Terra guftO
E ec 2 ta-
□igitized b)
1
4 * + Artk M *gn* Con/bm f£ Dijoni
tactumque; aquae oculosj-aeri aurcs,igni nanGfumoias &exhalationes igncas refpon-
dere notabis; Metalla, quat paflim excernuntur,fordes arguunt, vnde humor nigcr
fcrri,a:ruginoiuscupn,riauusauri> paJlidusftanni ,argenti aihus, liuidusplumbi, leu-
conbxus iris ^muluseftjomnia c bilc & pituira, fulphure Mcrcurvo produc^a i Marc
adeftinfinibus,nuulosdeorfumincerebriimfpar£cnsplunraos> vrbes& domu* fpe-
cttnturin v6rriculoruintubcrculis,&duvlibusvaruviarum itincra fyluae piiifunt,fc-
rc, pedicuiijiniefta&animalia alh,quc/ quaJoquc ccrcbro inn.ifci contingit.Lachrym^
diitillantes rorcm, & pruinam,lordcs in naion ocoli angulo detentx imitantur, Tetri
vapores vifum obfcuranres ncbulam, nubesccrcbri anfraclus , tinnitus aurium vcnros ,
pluuiam Coryza dclabensrefcrunt . Nix faliuam fpumofam , grandine» pitnlta con-.
globata, tonitru murmur & vcntus , fulgur oculorum conftcrnationcm/ulmen atpectu
tcmbilcm . Comctae fpeclacula Zi rcliqua metcora ignria > ftrix ruborcfque focici fro-
rrique exhibcnt. ' -
Si clemcnta & clcmcntata tranfccndamus^Ethera percurrcntes, Sol in calore natiuo
ccn bi ; Luna in huraido ipiiusprimigenio, luminaria maxima, Iuppiter in tcmpcrato :
!uturnus mcia ncholico, Mars in bilioib , Vcnus in pituitoio fanguine vigebit . Mercu-
riwvcrdin orclinguaquc refidebit. Frxas tirimcmur*ftruduracercb«cic fphxrarcir-
calos & globi imagiucs Iuculcntcr exponit . Vides igitur totam mundi machinam, no
hominitanrurrt#fed& vel vnicx eiuspam prorfusefle fymmetram . Mirum igitur non
rft-bominem cxoranibuscompoiirum mundipartibus omniainfecomplceti ,quarom-
Analogia-. nj,n pukhrc dcicribit morc raoHugo CardinaJis: 7V;/>fl«,inquit , -voce omrtis creatur*
euni Bttcro >rbbiti*quitur.ptimav»xefi . Recipe beneficinm\fecand.t, redde debitum . Tertiafitgtfuppli-
cofmo. cium . Prima vox Jamulantis ceeli, feque /k aliaquentis vax efi . M inifiro ttbi lucem in dte» vt
videas, tenebras in n icleyVt quiefias ; aer dicit vitaJem tibi prxbeo fiatum , cjr omniurn geu n >
wmmmadtuumobftquium . Aqua dicit,potumtibtdo,fardespurgo »arentiarigo > & pfcium.
gfnera tibt prxbeo ud xfum . Terra diat, ego te porte,pane nutrio , & vino, omnibus frutTau
gtmrtbus animalmmque menfas tuas repieo . Secunda vox efi mundi admonentis vide mquee»
homo quomodo amauit te, qui propter te fecit me : Seruio tib ;> vt tu feruias illi , quifecit & me
r> te . Tertia imk eff comminantis; ignis dicit dme eombureris , Aqua tn mejubmergeris .
Terra & infemus dicunt , d n»bts deglutteris , ntfibeatjkijs d DEO m nobis elucefeentibm c<m-
cesfis refponderis . Sed vtad icopUinrcucrcamur,ceTCc vcteresin raicrocofmo intucn-
tcspcrfcdiiTima: rigurx raolem,diuerfam coclcftiumclcmcntariurnqucvaricutcm>clc-
giantem magnificcnbffimarura rcrum ordinem,pukhrum venuftiifimarum rerum con-
lenfum Sc harmoniam,cx ftruelura inirifica numcros,menfuras,proporriones & harmo-
nias,dumoranium merabroruminuicem miruminmodum proportionatas confoaan-
tias& commcnfurationef obfcruant,inucnerunt} Quxcurahuiusiociproprialint ,dc
i)t paulo fuiiustractandum duximus.
De harmonicapartium humani corforitfrofortimie in nnmeru .
ARchitetfli Vitruuium fccuti vtplurimum hominis ftaturam in lopartes diuide-
rcfolent, vtcxhisreliquarumpartium proportioncsinueftigcnt, alij 7 alij alias
mcuiurasinucncrunt ; Nos naturaearchitcduram harmonicam fccuticorporishumani
mcnfuram naturxconfonantiorem,prim6in 9 partes diuidcmus , itaenimhominem-*
ipfafbrmauit , vt raciem hanciupremoloco fpcctandam proponcrct , coetcrarquc totius
corponspartes commenfum mde fufcipcrcnt i Conftatautcm cVipfa tribus dimenfioni-
bus i Vna erit a fu mmarxonte qua capilli naicuntur, vfquc ad intercilia ; Altcra hinc ad
imasnares,vJtimadnaribusad mcntuoi,prima fapicntia:, fccundapulchritudinis.tcr-
tia bonitatisfcdcseft.Q^ar quidcm aucta; integram humanicorporisftaturam rcddct,
noucm
Digi
H
LikX. "Dccachordon Natura.
FTTT
49 r
nnuetn portionibusin 3 quafiZonasdiftinttas . Primaportiocritfaeiesipfa.fetundana
facierporrionem pcftns. A <ummo"Jfomackoad vmbilicum tertia>Ab hoc ad lmu.n £*-
mur quarta, duascontincbuntcoxcndicesad poplirem . Tandemquc ab hocad nodu
crura.pars autcm harcinfinia qux cftanodo ad imam plantam fpatiolumque gurturis,
cjuodclt intcrfijmmure pecloris&fummum gular,vti &{pacium quodeftintcr prmci-
piuin capillorum fummxfrontis vfqucad capitisvcrticcmj harcinquam 3 fimul iunJta_.
aliamconficiuntportioncm ; Conftabitiraque humana- naturo: longitudo partibus
emnino nouem,loquimuraurem hicdepcriecla& consumatitfiraj viriproportionatifnV
mique,non dc Infantium,mulierum , Senumqueftatura, quorum corpora mirum qux-
tumdifcrepant a vera proportione . Porrd abhumeris ejctrinfecus ad lunJturasarti.
culorum,abaxiliis veroinmnfccusadconSnia palm^ac digitorum,facies trcs,conltar>
que adeo tota b. achioruru longii udo 7 faciebus , latitudopeftons ab axilla ad axillam
«Iuabusfacicbus,ade6quelatitudo,quodcft cxtcnfarum manuum fpacium,prorfusta-
ta fit, quanta cft altitudo hominis, pat tium vcro fingularum ad inuiccm rclatarum ana-
logiacomtncnfufqueeft, qui fequitur.
Quanta cft longitudo abintcrcihjs ad fummas nares, tanta crit produftio menti a iu-
gulo,quantaquc cfta fummis naribusad mentum, tantaaiuguload imam gula ,ideo-
qutprxftatquodin mufica fc nitonium ; I.einm quaiuum eft iuperiorislabij interuaU
lum aborc ad naris ima, tantundcm cnt fumtnarura nanum promincntiaa labro, tan-
tunttemque&oculorum abintercilijs ad intenorcsangulosconcauitas.pcftoris latitu-
do faciebuscontincbitur duabus,ipacium inter vrramque mammiliam vna, carumque
ccrhxsfitusabinferiorigula eiuidcm dimcnfioniscircine deprehcndctur ipalmc; plan-
tarquclatitudoportionc &media,quarum 9 totaconftituit altitudo.
lterum altitudinis partes hoc pafto dcprchcndcnturrcapitis per mediam frontcm al-
titudo 3 eft partium,item & fumma» coxendicis per occipitium a fumma frontc ad ccr-
uiccm duaru n, item & coxendicis, colli duaru ni>pe&oris per alas ad tergum quinque;
Vcntris per medium 4, lacertorum, coxarum, crurum, pollicum , coetcrorumque arti-
culorumiumma circumrcrentialongitudini me nbrorura refpondet. Altitudo qux
cftab i notalorumadfuramumpedis,refpondcbitl6gitudini afummo pedisad extre-
munavnguem. Coiliarcumfercntiaei parti,quar eft a fummo pe&ore ad vmbilicum__.
rclpondet.lta PomponiusGauricus . Verum vt totius fymmctria & harmonicq pro-
portionesmeliuscognofcantur,easaliararione iu minutionbus numeris cxhibebiraus
Vitruuium fecuri,corpus decem capitibus conftarealferentc , cuiusquidem difTcrentia
a prarccdentinon aliunde,niliabhuinanoium corporum,aur non fimilium,autpropor-
tiorrcrtonvfqueadedfibicorrefpondcntium dimcnfioncprocclfit . Si itaque hummi
corporrsiogttudinemin i8opartescenfeamus eiTcdiuifam,obtinebunt fingulf parrcs
ad irrurcem compararc. quan titatcm tot partiu m, quot tabula fequen s refert.
maw corpo-
i
facics
Na.fi longitudo
Ambitus naliinimo
Aurislongitudo
Abhircoadhircum
18
6
6
6
12
A capillorum radice ad nasu, fiue frotis
longitudo 6
Nafiimum amcnto 6
Orislongitudo 4
Ohsambitus n
A verticc ad imas ceruices 24
A fummopeftoreadcapillorum-.
lummasradices 16
Auris ambitus
Oculilongitudo
Oculorumdiftantia
Anafiimoad os
Ab oreadmentum
Nafiforamen
Frontis ambirusfummi
Palmaslongttudo
A mento ad vcrticcm
Pes
Cubitus
Pcclus
X2
4
4
2
4
1
iS
18
24
3°
4?
Qui-
Digitized b)
jfo £ Artu Mdg7i* Confom Difloni
Lib.X. DccacbordonNatur*. 40 j
C^icunquchosnum<>rosritccontulcrit,omnes perfecliorum confonantiarum nu-
merosin ijsreperiet. Namprimotfad 6. 30 ad 30. 18 ad 8. vnifonum.i ad i. 12 ad 24
diapafon . ^ad 6. diapentCiiJ. ad 24 diateflaron. 1 ad 4. 6 ad 34, difdiapafon. fct faciei
quidcm partes harmoniam non facicnrcum coeteris,nifi $ longirudinis partium «quali-
tascumlatitudinis a.partium arqualitate rcfpondrrir. Nam ficfrons, nafus oYmentum
longitudinc arquales, 3 partibuslongirudinis faciej',videlicetduobusoculis & intermedio
fpacio paritcr arqualibus,perfeaum vnifonum exhibcnt .
Iterum ficutvni(onus principium pulchritudinis 6V harmonic;iita fi horG trium quod-
libetarquifonanteraproporrionem non feruauerit, ftatim nefoo quid diilbnum foe-
dum,pulchritudiniscV harmoniardeflrucliuum cmergit.vtin ijs hominibus.quibusfrons
aut produdior , nafufque contratfior j aut frons contraclior , naiufque longior arquo exi-
ftit.apparet. Idem reperiesin coetcris mcmbrorum proporrionibus , vr io adiunclafi-
gurapatct. In qua videsquoquehomincm perfeClin1mumquadrato,circuloque cflt_>
CommenfurabiIem,& circulo quidem centrUm duplex in homine flatuipotcft,produ-
plici mcmbrorum habitu jfienim manus pcdefque diuaricaros,quantum poteft,infor- fyoSl"*
mam crucis Andreanar aciommodet, erit centrum circuli cxtremi manuum pedumque quadraio ac
tangentis ipfe vmbilicus j fi vcrd pedibus contratfis ,recla manus cxpanderir,centrum_
circuli extrema manuum pedumquetangentis, fpermaticarum partium mcdiumcrit.
HincfaSumefl vtfapicntilfimihominesmiraminhumani corporis fabrica proportio-
nem obferuantcs , teraplorum DEO dedicatorum fabricas ad eiufdcm exemplar atdifi-
carcnt. Nam 6c Arcam Noemicam it templum hierofolymitanum huiufmodi menfu-
ris humani corporis refpondifle ,Salianus & Villalpandus fuse demonftranr. Hifccig». & "JnpU^
ruroftcnfisnihiIreftat,nifi vt iam harmoniam interiorem quoquecontemplemur. saiomonis
fyaimcuia.
Dc Harmonia Microcofmi interiori.
Dluifumeftcorpus humanum in trcs velutiZonas feu Regiones primi; eft capiris,
refertquecoeIumarchetypum,rcgnumintcIlccluaIe; fecunda pecloris, & coelum
fiderum,vrpc*e,ift quo#3coererique Plancrar conditi,operationes fuasexerceanr , ex-
hibet;tertia Ventri,& refertmundQeIementarem,corrupti©nis & gcncrarionisrcgnunn
Qnar admiranda quadam harmonia ad fc inuicem confonant . Capur facrar Palladis arx
cerebrum continetprarcipuamteIlurismicrocofmicarProuinciam,cuius cranium 8 con-
ftat ofllbus , quibus totius ftruclura capitis committitur, atque interioris domus multi-
plexconcameratiovclutimuris quibufdam cogirur. Inter hoc ftupendo fanc optificio
vcnarum ductus mirabiles , atria , finus , columnar,* concamerara inuoIutio,cerebri heli-
ccs & Aquiduclus , ncruorum innumerar fcaturigines, medulla? albat fru funiculi argen-
tei fa?cundirarisadmirabilis,(olertia incomprehenfibiIi,omnia proptcr cercbri coferua-
tmnemaDEOordin3tafpectanturiduramfecitcaIuariaro,vtexternos impctus fuftjne- \
re poflet;duobusquoquc meningibus interiorem cerebri fubflantiam contra iniurias dc- sapleotic
fcndcntibusarmauit,quarumpriorduraMater diaa,omnesfinuscV cauitates inrernas Dtimfabrt
replct . AItera,pia Mater di<fta,totum cerebrum in diuerfa deriuat loculamenta; tempus ca hom,0,s ■
me deficeret , fi patticulas omnes cercbri referre Vclim , fi caudiccm iJlum cerebri , fiue
funem argcntcum , in fuam fiftulam facram , nempedorfifpinam deducereaggrediar; fi
omnia neruorum paria ex ifto funiculo oriunda pcr omnia membra diflribucre velinu. ,
quaflicet ptovcrtebrarum numero 30 numerent Anatomici ; funt tamcii infinta; Ve-
rumcumin prarcedenti, & in libro primodeauris& linguar fabrica fufe de hiki ttafla-
ucrimus , eo Lcclorem rcmittimus. Acccdamus igitur ad fccundm Kegionem pectoris,
peflus videlicet fpiritualium partium conccptacuium , cordis domiciiium ; fbrmara fpe-
ftawr harc tefludinis fiue cyrharar microcofmic? inftar,totius barmoniar,vt pofieidicc-
tur,vcJutifonsquidam cVScaturigo; in hoc cnim 7 planctarum miciocoin iconjm^
do-
I
Digitized by Google
4° 8 Artu Afagna Conjbni & Diffbni
domicil inni vcluti hcptachordum quoddatn,mirificam continet rerura omniu confona-
tiam, fienim vilibili & inuifibiJimundo hoc Ipatium compares , licn tcrram, veficu!a„.
fcllis ignem; intdlina cum pituita marev"crinftarccclorum duplici moru fyftolis & dia-
ftolisvclutiaboituinoccafum,6Vcontramobilium. Si vero Reipublicar illudcompa-
remus , Rcx dicetur rario , voluntas regina , intclleclus Confiliarius , cor denique Pri-
morcs rcfcrct ; Corde enim deficicnrc omnia labefiunr , cor perpetua fy ftole & diaflole
Mcmbramir rvmpanum pulfat, & ft itim reccptui canit,ftatim claflicum fonat , neque incongruc ii-
^oimcom' 'uc* Oeconomi* priuara? conuenit , in quo currum crun , cercbrum confiliarium ager ,
So compa-" iecur & ventriculus culinam ex bibcnt,fplcn atque renes cIoacas,ven* cibos mon ftrabur ,
rautur. arteria calorem fuppeditabunt, prarparabuntncrui condimentum , mclancholicus Suc-
cus macrum, pbicgmaticus pingue,biliofus calidum,fanguincustemperatum, imagina-
tio picluras fuggerer, Narrabit pidturas memorb,candeIabra referent oculi, coromnia_»
modcrabitur, rcliquis membris veluri fumulis id ftipantibus . Cor itaquc irafcibilis ani-
mar fedes , facultatis & lpiritus vit.ilis fons , naturalis caloris focus,ac fol microco-
fmi.cuiusinfluxu perenniomnia confcruantur , hincad calorem confcruandum den-
fiflima duriflimaquc omni valIorumpenerecontextafubft3ntia conftat. Prarrerea qua-
luorcordis vafis non incongruc quatbor pnradifi fluminacomparari poflunt; Sunt enim
vfusmem- dextera venat duar , caua fanguinem affett , aiteriofa prorrprum ex corde pulmonibus
brorum m infcrtjinpirrefiniftrafitar furitaiteruedua', Aorta fpirttum vitalcm atquc fjnguincm_j
aocoimo1' rotl corPorl diftribuit : vcnofum denique acrcm infpirarum dcfc rt in cor, fpirirus vira-
Jis fuJiginesreuehit,artcriofumque nwguinem pulrroribus fuppedirar . huius pcrfectfli.
miorgani follcsconflituunt fpongiofi pulmonis quinqur lobis confpicui, hic enim dum
dilatatus, follis inftaracrem attrahir, preflus conftrictufque eum per innumeroscanalcs?
diffufum omnibus mcmbris ccu ncctflarium diftnbuit , calorem cordis ventilat . Sequi-
tur ftom:ichus,chylof?osofficina promus condus; hic malc affcclus inregram-.
corporis harmoniam labcfacJat.importunusdcbitorum exaclot plurimum hominifaccf-
fcns ncgotij,qui vt ia < ffi.io contineretur, nctotum in diflonu n abircr , duoir.rer eum
conftituta funt corpora,iccur& lien , vt kbcs irtcrduos focos, horumcnim fomenro
inoarurali calore conferuatur. Hepar propfijsquafifutnptibus vniueifam corporis fa-
miiiam alit, amoris,& concupifcentiar fcdes, a cuius tun&ria vcl «xg?cn»,& cclor
hominis , & omnes faculcatcs vitalcs dcpendcnt. Cerebro conneciirur pcr neruos, cor-
di pcr artcrias & venam cauam , vcr.triculo , inrc ftinis & licni pcr folenicum atque me-
fenterium rarum , ccereris corporis paitibus pcr ligamenra propria & communia; Cifta_.
fellis hepar purgat attrchendo bilcm fubtiliorcm, fplcn humorc mclancbolico,rencs Jc-
rofo humore attracro Iibcrat purgatquc , Inteftinum terrenum , & fjculentum attraclum
cxrurbat; Venar mefenreriar chylum prarparant fanguinifquc rudimentum conferunti cui
formam& ruboremindit hepar, vcnacaua diftribuit illum , coererar partes regiam_.
otn? n»it»t domum cxpurgant,quar fi cum fidctio mundo comparentur,exa&iffirnecon.
r.cgnum ge- grucrc rcpcriuntur . Scquitur tcrtia regio gc nerationis & conuptionis rcgnum, mcteo-
ucra. .nis& roIogicis im prcflionibus refcrtum , venter intra fe continens inteftinum , veficam, &
'"^^fpcrmaticas partcs ;Inteftinum,quod hominelongitudinefeptiesadatquatdiuerfis nomi-
toimo >bi. nibus prodiucrforumeflecluum ratione infignitumeft. Prima parspoft ventriculum di-
citur pclorus fiticduodcnum . Sccundum iciunum ; terriu n ilium inter vtrafque coxas
pofitum,iliaci morbi, martix,& harctriafunt tenuia& arcla inteftina;craffa fequutur,pri-
md coecum inftar villofi facci ,deindc CoJon omnium amplitfimum, vcntorum flatuum-
quecarccr,coIici morbiminera. Scquitur bor inrcflinum rictum,_Iongirudineconti-
nuata fic diwtum ,&facro ofsiinfitum tandem in fecc-flum panditur . Sequitur vefic__,
maris microcofmici, vcluttalucus quidam ,qua omncsaquar minoris mundi veluti in_.
iacunaquadam congregantur. Sequunrur Ipcrmarica vala , quarintrafc virtualcm mi-
crocofmum continent a natura in fpcciei propagarione ordinata.aruis autem admirabi-
icmDEI S3pientiam vel inipfaicminisnatura iatis miraripoflir, quicx tantillo hurao-
rcmtam variasac difUoCtas partes effinxir , ofla plufquam ducenta, totidcmq; cartilagi-
nes
Lib. X. Dceachordon natura. 40+
nes,ligamina & tendines quamplurimos, membranas pene innumeras,arteriaru vena-
rumque myriades, neruorum plufquam triginta paria, mulculos fere quadringentos .
Quisfatismulicbrisvteri miraculum deprxdicet , bic mox ac gemtalcm Iiquorcm fuf-
cepit,prorfus harraonico temporisinter uallo pcrfeclum hominc format i
namfexprimisdicbusjAuinccnna tcfte,femeninfpumolum quid&bu- fa 6%1 Muliebri»
tyro fimile immutatur. mox poft tres dies ,quafi fanguinis guttc ac rubra I «| vtericooce.
filamentaapparent, exactisquindecim diebusa conceptu coagulatunu, l |ic|7 PtM'
fanguinem rcfcrt. poft alios duodccim caro cum trium principuin vilccrfl L 1 i-M
diftinctionc fpe&atur. poftea fpinalis racdullae initium cernitur ; tandem_. 9 5 1
poft dicsnouem caputabhumcns diftinguitur , latcrumque extrcroa ac
vcntcr fenfu manifeftc difcernuturJatqi,itafxtus,qui vtminitnu in vterofpaciu femcftrc
occupat , conglobatur, tcmporc prorlus vt dixiharmonico , vti ex numeris hic adfcrip-
cis patct, perficitur.poftfcptemdeniquc racnfcs , vcl vt plurimum noucm (oitimeftrc
cnim fpaciumpartusdiflbnum eft) foetus crcbra manuum pedumquepalpitztione mc-
branis difruptis, vterum humoriscffufi acrimonia ftimulat, vtcrus tum pondcre graua-
tus, tum ftimulatus vi expulliuafarcmam tandcm excludir. cjuxidco fulius traftaui, vt
banckbricam,inquaadmirabilis DEl potentia.fumma eiuldefapicnria& infinita bo-
nitas mirum in modum elucet,fufpicias, Deumque indc xternum amarc difcas; Scd Sc
dc hifce confule docnflima Opcra, M. Aurclij Scucrini,viri totius NaturC; confulrilfimii
Yifa itaque harmoma microcofmi, lam fcnfibUcm cius harmoniara paruraper mtrofpi-
ciaraui.
§111.
*Dc fenfibili Aiicrocofmt barmonia (3* muftca ad mundum
Cccle ficm Elemcntarem.
INprarcedrntibusoftendimusdiftantias Stellarum efle veluti chordasqtiafdam ,ip-
fosverdftellarum globos,pondera quzdam cho <iis annexa,ea proportione ab
barmofta mundi ordinara,vt licuti chordc^ alijs & alijs ponderibus te nfx, ahu m Sc aliurri
fonum edunt.&fiquidem proportiones poncierum fint in hartnonica ad inuiccm pro-
portione,chordas ijs cxtenlas mcitatafque confona interualla pari ratione exhibrturas,
ira dico,li dp ma poterftia chorJis matcnalibus appendcrentur mundana corpora_» »
chordasinciuus ncceiTir o perfecrulimum cundcmquc hannoniofilfimum 10num_*
edituras,qux omjiia exproportionibus corpururo ivunJanorum fupra allatis ad inui*
cem luculcnrcr patcnt.
Haud abfiraili ratione in clcmer.tari mundo dc cuiusfenfibili fymphonifmo in prar-'
ccdentibus fusedictum cft,lenlibilit> quxdam harmonia latet ,qu^ tum elucerct quam
maxime ,fidiuina Sapientia audiriux facultatis noftrc, debilitatcrh confortaret , & mo-
tusquidem, vt in primo librodictum cft ,caufatiIlifionemcorporum ,ex illifionecotiq
fiorum,intcrueniente aere vclaqua,fit Ibnitus. & fiquidem morusfuerintproportiona-
csharmonicc,fonituscxcitabitur har,r»onicus,fin,diiTonantix nafccnrur . prxterei fi
morus fuerint celeres,acutii fi tardi, graues fom nafcentur ; quibus fuppofitis , triplcx
fenfibilis harmonia uic confiderari porcft. prima ex rnotu fugx ac profecutionis eft,qua
maxmie inplantarum animaliumquclite&amicitia duTonantiumconfonantiumquc^ Palm_ a^
famili3ccrnimus . Apparethicadmirandusconcentusprimoinpalmamare & foemi- palmanu*
na,quxitafc depereunt, vtvna finc altera prorfus percat; neque rigari , vt adolefcat > s>'mP"'>«»
vult,nifi acjua cx alterutro fexu extra&a.Cocao arbor Americar Sinc Ebano obumbra-
te eam prorfus contabcfcit, & vt paucis multa complcclar , non eft vlla herba , quac non
confonetaut difibnet alteri , ita filix abominatur arundinem , brafficam vitis naturali
odio; in locotamenhumidiffimo filixcum arundineconfonare incipit, dum arundinc
humorc niiniopcne fuffocatam ,in fe quod fupcrfluum cftderiuandolibcrat . Sicbraf-
Fff fica,
4*S- AtiU M<tgn* Confom Difjqni
fica cura vitis liquoremox acin hominis tcmulcnti ac diflono Gbi ftomacho concur-
rent > confonarc incipit, dum braificaj liquore profligacus vini mraius vapor,honamcm
inpriftinaraharmoniam vindicat. Qkapia?tereaqucrcui>vitex fcatyno , Nymphea hy-
periconi diflbnant , confonant tamcn curo homine harmonica rationc prarparata . for-
micar fugiunt origanum.alam vefpertilionis &cor vpupar, quibus difibnanticaprc, ©cy-.
s>tnp«thia mum > ouis Apium raninum,il]ilcthalc adeopcrhorrdcir , vt ida natura pidtum in he-
pttfn tat. pategerarjcur Elephasgrunnitum Porci, nonLeonis perhorrefcit? Cur Otis auis vifo
equo cuolat, Ccruus viio Arictc ? Quis alaudam ita accipitrem, aut gallinam miluum
pcrhorrcfccre docuit, vt potiusintra manus hominum, vti mihi quandoqueconrigifle,
ncmini quam in faucibus iniraici mori malit ? ccrtc- nonaliud nifilatensquardam u.u-
fica, qua confona diflbnis ita apte tcmpcrantur, vt inde puhherrimam kai moniam oj »-
ri neccflc fic . Verum de hac fcnfibilis. muilcar fpecie in prxccdentibus copiofius tracl^-
tum vide. Altcrafpecieseftmotusquidam inrcrior,quaipiritusharmoniceconcuatus
muiculos paritcr harmonice concitat.Inmicrocofmo duofunt, qus fcnfibiicm har-
moniam conftituunt r primu cft motus fiue pulfus, qui ex finiftro cordis vcntriculo, v c-
Iunvitalis potcntia? fcde, &innati calorisoflkina, origincmfuum trahit, cui dcxtcr
cordis vcn tricuJus veluti fanguinis arrenofi orhcina feruit . & ex hiicc pcr continuam_*
fyftolen Sc diaftolen tiue dilatacionem conftricrionemque nafcuntur fpiritus, alterum_.
harmoni? fcniibiJisinftrumcntum; nam vtreft^Hippoc.hb. dealimento diiTcrit, vcna-
rum pulfationcs& rcfciratiofpiritusiuxtadiuerfosftatusconfonantiarumac duTonan-
tiarumfunt morbi & laniratisfigna,abhiicccnimfacultatcs motriccs, vitalcfqueactiu-
nes ceuprimis motoribus vnice depcndent, qui quidcm motusin diuerfismicrocofmi
membris,diuerfifunt ifi enim fpiritusin cordeceletiori moru mufculos fibrafque con-
citaueriat,fimilem minutischordisfonumcxhibcbunt} quod maxime rit, dum cor
gaudiodilatatum rripudiat . Tiiftiria verdgrauato cordc, ipiritus languefcentcs tar-
diores motus cau fan tur , vnde fit prorfn s contrariuspriori eifctfus . Porro motus fpiri-
tuura animahumin hepate ad motuscordisinhomineperfecte fano,funtinproportio.
wufici pui. ne fcfquiaJtcra, Sc confequenter diapente confonant ■ raotus ver6 fpintuum aniraalium
cMKofin*!" w Iv?n.c aclcorfchabent in duplaproporrione ,duplo cnim tardius fpintibus in cordc
cxcitatis moucntur, vnde" 3c diapafon cxurgit ; Motus vero fpirituum in cercbro cordi
confonantindiatelTaron,&ficdecceterisi eft crgd perfecTa in homine pcrfefie frno
omni um mcmbrorum confonantia non rantu m anaJoga, fed vcre,fi aunum noftrarum
iBfirmitase6pcrtingcrcpoiTct,fcnfibiJisimufcuJienim fanguifque fointibus agitatus
neceflariomouenrur, cxmoru vero neccflano nafcituriJJifio, quamionusahquis con-
ficquirur neceflano, cumquc motus membrorum vitaliumfub hispropoitionibus har-
monicisi natura fintordinati, vt fuse alibi dictum eft, neccflarioharmoniam aliquam_»
exhibcbu nt, fi vcro intcmpcnc humorum, ipmtuura animaiium motus in ahquo mcm-
bro viraiiplusarquo intcndanturaut rcnaittantur, ftahm disharraonia introducitur,
quam nihil aliud, quam morbum eflc dicimus* qui qutdcm tantocrit grauior , quanto
plura membra motibus inconcinnis duTona ad inuiccm fuerinti Atque hoc vcrum efle»
xusc ib parte prima huius Ijbri oftcialum eft, vbivarijsexperientijsoftendimus, fpiritu
softrum vitatemad harmoniofum aerem ab inftrumctis vei vocibus caufatum harmo-
nicc quoquc moueri. Quud tarantula: venenointoxicati luculcntcr demonftranti io-
nus enim harmoniofus , mox vbi fpintu m taran tator u m cot npucrit , eum harmomcc^
concitat, hicad aeris harmoniofi modulosmuicuJos hbrafqtic cxcitat, qui dcniquc ho-
minem inlaltusmotibusfuisproportionatoscxcitant. ldcmin nobiseucnicdum cnim
pukhram muiicamaudirauijftatunincantus ac modulationcs fimilcs profcrcndas
excitamur.quod mimmc tamcn fierct, nift ditla harraoniaper aerem harmonia fi-
railiarTeclum, fpiritum noftrum fimiliquoquc harmonia imbucrct. Cum igitur motus
fpirituum in membns vitalibus, cordc, cerebro, pulmone, hcpate, Iyene, renibus, &C.
nnt pro naturah membrorumconftitutionc diuerii,diucrfis motibus&ijs non nifi har-
momcispulchrc confonabunt.
Corol-
Digitize
Lk X, Decachordan Natur*..
• - L .... ^ »f
Corollarium I.
41*
r.
"T
».0
Hlnc colligitur cur animalia quida voces aliorinn animalium fnftinere no pofllnt >
quia videlicet fpiritibus vitahbus vim quandam inferunt riaturar conrrariam .
bicuti ftndot es quidam horrorem cjuendam nobis adfcrunt raoleftiffimum .
Corollariura I I
m xorn m
ult
PAtetljuoque cur herbc raorbis mcmbrorum,quac refpiciunt, tam facilc mcdcan-
tu/ iHcpati enim v.g. in maxijp&ainflammatione, mox vbi diiTonantiam cumcor-
dcincurrcritjbepaticafumpta mox»mcmbro confcruationi fua? deftinato fuccurrens,
fpccirka fua vi calorcrrr nimium diraiuuit ,quo diminuto hcpar mox ab intcmperie re-
uocatuminharmoniam priftinam reftituUur„idcmiarcUquishcrbis alia&aliamcmbra
refpicicntibusficriiudicandum eft .
Tertiafpcciesfcnfibilisharraonipfunt partesta 4,
vegetatiuc,, quam fenfitiux naturx , qux non tan-
tum harmoniofcTunt ,fcd ipfa veluti inftrumenta_i
concurrunr ad muficam conftituendam; ita vt na-
turaomniain vium muflcxconftituuTe videatur.
A plantarumfarailia cxordior.diuerfc. magnitudi-
nisarboresjntcrquas proportiofueritharraonica,
vento agitatx harmoniofum lonum cdunt . Hoc
pacto,fialiquot Pmifuerint eiusad fe tnuicem ma-
gnitudinis^vt primaad fecundam fitin dupla,hxc
ad rertiainin lcfquialtcra,&tertia adquartam in_#
fefquitcrtia, quartaad priraam in tripla, quintade-
niquc ad pnm am in quadrupla, dico eas agitatas a
vcntcfonitum prorfus&perfccle harmonicum cx
4, c,8, 12,15 conrlarum aunbjisexhibituras.Idem
de omnibus&fingtflisfruticibus diccndum eft .
lmofi quismotum incremcnti herbarum percipc-
repoifet,is hauddubic.perperuum qucndam cum-
quc harraoniofuni fonum cflctpercepturus .
Praterca natura vt fc prorhjs & perfefte harmo-
nicam efle oftendcret , omnia barmonico quodam
artiricioconftruxilTc videtur. 'Kes maximc patet
in quibuidara herbis,cuiufmodi,funt,Equifetufeu
hippuns (iue cauda equi, PHV, fiuc Valeriana mi-
jforyA'undinee^obOl]sdiuerf(ejpccies,ccetcrxq;
c, \ rfigcrxplantx; harum in thyrusinternodia ipa-
t u ndtura »js intcruaJhsdifcrcuit,vt perfcAffimam
i:.onocho.didwifionccxhiberct.-<ieqaa vide li.2:
lmo ijLi naturain huiufmodi intcrnodibusthyr-
forum partibusmodum fiftularurnaJicuius. organi
iire conftrucndarumprxfcripfuTcvidetur. Nam fi
Vaicrianx ABaut ArudinishF,:vri&hippurisCD
*hyrfum accipias & lingula intcrnodia ipacia cxa-
tAi di:vctiaris,autinriftuljsadaptaris, mox fecun-
tiu ad pnmu lntcruoediu toniintcjuallu obtincre
(quod le habct vt 8 ad 9) reperies; qua propostio-
Cur herbse
morbis mc-
brorum qur
rcfpiciuoc ,
mcdeaarur>.
Tertia fpe-
cies fenfibi-
lis harmoni j
Scnfibilis
harmooiaia
arborum c&
mucacioDC.
Iocrementa
berbarum-i
fruticum.ar-
borum. per-
pccuam har.
moniam ex-
hibcns.
VALEMA
AMB
HiV
NAbflNOB
J
Natura is_*
inicmodos •
arundiucis
organicam
ariem iniji-
canit.
UA
Fff t
nc
•u
Digitized by Google
4*9 Artit Magn* Confoni %) DiJJoni
nequoquetertium&fecundum,quartum &rertiQ, ^
quintum & quartum d ifTcrunt ; vti figura lcquens o- "
ftendit in aliquibus fuperat aut deficit a fc ( q u iocta-
ua proportionci dicercs naturara in diapafon inter-
uallo prcrcr ronos quinquc, duo quoquc femitonia
aftcitaiTc vidcri .Hanc admirabilfc naturac folcrtil >
MinOrtani dumvnuscx mcis difcipulis aducrteret, fpeculatio-
«^™ «a ncai d,Sn'ffin»am mox m efteaum deduccndam ra-
djoe . tus, or°anum conftruxit pcnt cdccaulum , id eft > ex
in^cnti arundinc r 5 inrcrnodcs canalesrefcdtos.A:
in hftnlas animato$,proportionera &longitudini$
&CralTiticififtularum pro difdiapafon conftkuenda
klexactta natara fabreiadtareperir, vt abinfigni
Mirathrffi arrifice confcctar viderentur . R«a»mprimi$mira-
VJieriam biw , dc rrefcio an a quoquam obfenrata ,typum hic
fabncj. in arundinc expreflimus,idem Valerianat thyrfus,
fupra quara dicipotcft mirifice conftmftus prxftat,
* t j " • * iv*. •*
L -
Fquiftri Btl".
ra fjbrica .
Horologil
ex Equilcro
naiurale.
Naruralit in
animalivus
Mufica
Antmaliatn
mebru iuis
omiiii gcne
ru inflrumc
ra tnudctLa
geruoi.
MOrTVRIS EQISETVM-
— — i- — —
vtiin ABapparet . F quifcrum CD , mcmoratam proportionem tam exa&e feruat, vt
natura cirrinoin tamfubtih& exacla diuifionc vfa videatur: Eft &hoc inEquifeto ra>
rabffe,quod nobisilngula intcrnodia pcrfcdta rcferanthorologia jrquinottialia: Siqui-
dem 24 folijsad thyr/um veluti ad axf arquaJi dricriminenormalibus radijs Jincas ho-
rarias refcrt . thy fulquc ad altit udinem poii datam in cli natu 5 , vro bra fua iutra foiia ho-
ram cnrrcntem dcnotar, vidc figurain « Scd haec parergfis .
Porronon in vfgctabiJi tanum lupelleclili, fcd & inanimanribu5bxc.inftrumenr.orfi
harmomcorum lupclkx reperitui jvndc Hebraeorura prouerbium pulcherrimum emer-
fiti k\\:Animal dum vmtt vttam •vacem » mortuum plures & diuerfas voces babet . itl
eft, omne animal vitnini vnam a nat ura iibi indiram vocem , quaark<frusfuoscxplicet >
habcr; morruumvcroplurcs eafque duierias habct . Nam ex cornibus eoium inftru-
mentaomnisgencris pneumatica, cornuaTcnatorum^cornuapaftorum^buccin^cor-
Y? numufx
Digitize
Lib.X, Decachordon Ndtur*.
4'S
Tettudo »b-'
(olucuoi in.
thumentu
rctcrt .
Pcnx in alis.
gnris perfe.
Ztum dode.
caulum co
ficiunt.
Defcriptio
miri inflru-
mcti mufici
nuraularfimUiaqueconficiuntut; Tibix & crura volucrum pot ifliroum, in tibias, fiftulas
&iituo$omnisgrnCTncedant;intcftinainchordasabcuntacj omnis eeneris mftru-
meMafididna^H^pas^tcftudinesciicles^lyrasjclifllia buiufmodi conffciendai pcIJis
deniquc in ty mpanura cedit; & fceleton vt m teftudine, totum inftrumenti oflatura: co-
ducit . Quid enimcorpus animaltsaliud notat,nifi abfolutiuimam tcftudincm , cuius
collum,coiJura iniirumenti; dentcsverticillo«,intcftinachordas,verticillis inuolutas;
ventcrdeniqueventreminftrumcnudenotat? certevel cx vnicaGruisaIa,fyringam^
dodccaulam conttru<5tam, id cft fiftulas doodecim, qu* mhxl aliud erant , quam duo-
dccira vnius alarpennc, eodcm ordine& proportioncquaeasin volucrc naturaforma-
rat, in fiftulas animaras hic Komar nonita pridem non finc animi voluptate confpcxi-
mus. HuicfucceffitnonminorisfoJerti^aitifeat, quitottusGmiscorpuscum oronibus
membrisin muftcum inftrumcntum diucrforum fonorumconucrtit.buius A duorum_
crurum vnum, paftoritiar fiftuJx
fonuro exhibebat. Venter S vtrc
refcrebat,quipcr altcrum crus C
inflatus pre(Tufque,vencum in-n
pennas ieu calamosOPQR ala-
ru naturales>pcr occultos quof-
dam canaliculos mira induftria
difpofitos adigebat,ibique per
manubriaquxdam fcu palmulas
ILdigitorum ope prcilasfyringa
cxprimebat , quasiibet modula-
tiones prarbcntem.cui confona-
bat collum aniroalis MN, infor-
mam Utuirecurui , quod nefcio
quem percgrinum fonfi edcbac
aptacUm ; cx roftrovcro vfque-»
ad radiccmcollisacalc^nimaJis
chordae TV extendebantur, quar
quando Jibebat,incitatar, rehquat harmonixmiftc^uIchreconcordabant;mirumfane
technafma, non vifu minus quam auditu digniiTunum . Vndc figuram eius hic appo-
ncndaraduxi.
Tempus me deficerct, fifingula ad hane materiara fpctfantia rcfcrrc vclim . Patet
jgiturnaturam nonanalogicam tantnm proportioncm,fcd &in ordincadfenfibilciru*
harmomam expriraendam corporum fiue vegctabiJium fiue animatorum fabncas di-
fpofuifl"c_» .
REGISTRVM V.
De Pulfuum Ry thmorumque in humano corporc
harmonia_j.
Nlhil in humano corpore aded harmonia aut disharmoniam commendar , quim-
mirailla pulfuum dirTercntiajO^uosfi nobisaudirc concedcretur, confcfiiro dc
pcccantium bumorum cuciafia aut diicrafia irrefragabile iudicium nobis darctur .
Affeftanthi pulfustotiusmificcartificium , fiueintcrualla,fiue tempu3,fiueintcn- Pulf„ ^
fioucm,reraiifioncmqueconfidcres;Iatentqucfubhis maximorum, & poenc prodi- hirmonuL^.
giofurum erTccluucauIar, quas tuncmanifcftabimus, vbipauloaltiustamdignaroma»
teriam aufpicati fucrimus *
Cumergototapulfuumratioin motu fitafit,huiusnaturam partefquc quicunque
puluiumdiflercntiasexaacnoiTecupiet, vt cxplorct , necefle eft. £ft auteramotus
&con-
Digitized by Gbogle
TuIPju ratro
Spacium pcr
cjod fil inp
tu$ .
Temporis
mcnlura .u
pullibus
Mntus furju
cV deorfum
in pulfibus
cjms >
Qtimanu
vistr.ocnx to
pulfibus >
Arteria pul-
:>s iallrumc
tum.
"4*4 Artu M agn* Ccnjihi f$ Difioni
vSc conditio non finwlex neque ex fi nplicibus oonftat , fcd ex" phmbus compoDitur,
quorumaliquodcficicntc, motusnonfit,adcoquetot:notus difFcrcntiar lunt, quot
innt partes , quc eum conftituunt ; Sunt autem in pulfibus ad integram raotus perfe-
etioncm & nacuram quinque cum primis necefl.iru .
• Primofpacium, per quodmoucnsmotum erbciat,fiiie pcr quodartcria mouearnr
<niod fi m3gnurafucMt,pulium conftituet magnum.fiparuuin , paruum ; mediocrcm
dcnu]uepulium»fimcdiocrcfiK-rit,clncict,VridCtContinu6 triplcxpuliuumdifTercnv
t;.i, magnusiparuus,mediocrisenaicirur. . x '
Sccundo, Rcquiritur teropus,quodin motu confumitmotqr , vndecontinuoalia
ditferentiacmanat, quxraliscil, qualisfuciit rcmporismcnfura. Si enimmotorpar
tuintemporism motuconfumpfcrit,pulfuracrliciet cclerem, ii raultum umporjsin-
furnpfent, tardum , fi mediocrtra deiuque tcmpus,modcratus coniurgctpuUus.
Tertio. cum huiufmodiraotuscx motu a»<* vel <*8* ,hoceit, furium &dcorlura.
conftitutus fit ,intermcdia quietcneceiTari6indigcbit ,exquibustcrria mlurgit pul-
fusdirTcrcnria:Namautartc iaparum in quicte moratur,&ficcfncit pulfum crcbru,
aut diu , & crficit puliura rarum , vel mcdiocriter , & pulfum caulabit ratcr vtrumquc-*
medium-». ' ' V v«
Quarro rcquiritur Motor,qucm nos'nihil aliud cfTc dicimus, quam tacuitatcm vita-
lem m finiftro Cordisvcntnculo, vtfupra indicauimus, tanquam ccntroftabulantem,
cx qua totura harmonicura pulfationisartificium complctur . Hxc fi robufta& valida,
fucntvehcmcntem iSilanguida& deiecla, debileni ; Simcdiocns, mcdiocreminta
vchcmentcm&dcbilempulfum reddet.
Quinto. rcquiritur Arterixinftrumentum quo vniucrfum motusartihciura pcincia-,
tur,& prohunisartcri^conditioncalianafciturpulfusdiiferentia, Nam fiartcnadu-
ra , dcnfa , folida & tcnfa fucrit , durum , dcnfum , tenfumquepullura i fi vro moljis,
flaccida&laxafucrit,talcmrcddct pulium , idcft, mollcm: vclfimcdix conditionis
fuerit ,artcria talcmquoquepulfum cxhibc bit. . • . ■ >
Exquibus quindccim fimpliciuin pulfuum d fTcrentic, emanant ,cxmulnpll»cationc
trium Umplicium differcntiarum iti quinqucrcquifita facTa,vtinfequenti ubella patct.
Vcrum huius a/tificij in produc6dis
a: »i ! • ••
Spacif cranfi
<-^uomoJo
vis motrix
pulfom cffi-
cut f
:crfbc
Kfl ft
T:mpore inL»
motu cofuiu-
ijs diffcrcntijsharrhoniam niir*biJcm_j
& nunquam fatis laudandum conocn»
tum,paul6penitiuscxplicemus. Facul-
tas igitur vitalis lui muncris gnat a , ab
viu, quem naturalitcrapprehendit,ex-
citata & laceffita inftromfta iibt com-
mifTamoucttali, quali ipfa pr*dita_i
fucrit,robore ; pr|fino quidcm ar^ejias
iuxtaqualitatem «coiiditibnem earu,
indcliucntiiuotuagUat& quantanjrt. « ,i
potcftdifteRdit. QuafancFaculrar^ P[U^P Uti^
prxdittis inftrumentis&perfpacium-. tj» iunr.tur >jlJ meju
mc.uoratum moruscfficitur eius con-
ditionis , qualcm neccilitas poltula 1 1
Vndeconitareuidentcr ,magnitudinc
aut papuitatcmiuxtafpacium pertran-
fitum fumendas eiTclacultatis ftatuni,
pencsrobur iclusfcu percuflionisarrc.
rixad digitos,.cx duro aut molliori
iftuin pulfibuspcrccpto,Qux quicun-
queperfectc calluerit,non ir.otuum ta-
tum puliuumqucphyfiologiam, fcd &
pto
ount&jpzi
a
•'^uilitatc
te;ic
a
Faculcatis Vt-
taits teoorc
Magnum
Mediocrcnv
Panum
Celercm
Mcdiocrem
Tardum
jCrebw»
Modetatum
■ aram
Oimtnv'
Moderauim
lUrum
Vchementem
Medircfcm
Dcbiiem ,
dht- I
Diqitized b\
Ltb. X. Decachordon Ndtur*. 41 s
diagnofticani)*riologicam , prognofticaroquc partcs roedicinc, arcanioresfc penetraffe
iciat * £1 his enim complicatis a itcrum 17 ahx pulluum dirTerentiar emergunt , tuxrx»
quofdamiverum fagaciorcsn.edici i^.vripriui fiaiphcium pulfuuraiitahiccomplica-
torumdiffcrcntiaiponunt! vtfequitur.
I Magnus Celer C cber Vchcmcns Mollis
» Moderatus Modcratus Moderatus Modcratus Moderatus I^Z^Z
9 Paruus Tardus Rarus Dcbilis Durus ~ JI~*J~T^ ~
4 Magnui Moderarus Moderatus Modcratus Modcratus ~I~^zf ZZ
mm •
f Magnus Ccler Moderatus Moderatus Moderatus —
6 Moderatus Moderatus Modcntus Vchemens Moderatus zf "f ""Tlf^
7 Modcratut Celer Creber Vehemens Durus
-CS.Q- BC3kZ muficafpuU
$ Moderatus Tardui Rarus Debiiis Mollis ^IM^I l^ £1«™ eo?"
f Parnm Celer Creber Vehcmcus Durus rxtlpf 2n
10 Paruus Moderaros Moderatus Moderatus Moderarus l|rr^l|lf—
zijiifisitsz
nModeranw Celer Rarua Debilis Mollts
itModcrnu» Modcratus Crcbcr Vchcmcns Ourus — ;
porc.
mm
liModeratus Moderatus Rarus Dcbilis Mollu
jiParnus Tardus Moderatus Moderatus Moderatui
i;Modcratus Moderatus Moderatus Debilis Mollis
Atque
Digitized by Google
4"
Artis Magn* C+ufoni$ Dtfiotu
Atque cx hifce pulfibus raicrocofmi machina agitatur,qUoties intemperiem,hUmo-
rumquc difcrafiam i'ncurrit,quosquidem medicidraerfiflimisnominibus ,prodioeir-
rix diforeiw ^a raorborurn conditionc, exprimunr, atquales &insquales,item in<gquales ordinatos*
& inxqualesinordinatos; cum enimaliquispulfusmagnirudinceftinafqualis,femper-
quc feruat illius inxqualitatis modum , ordinem & circuitus eandem paritatem » dice-
turinjqualis ordinarus , vt cumtertioquouisiftu vel quarto quouis efficit alium_.
maiorem vcl mmorern ,fcruato fempereodem ordine ^at fi citra ordinem id efliciac ,
moddfingulispulfibus,modd tertioaut quarto quoque pulfu autpcr longius inrer-
tiallum magnitudinemimmutct ,in$qualis inordinatus dicitur: hic frerum alij font
myuridi&i.
Intercurrens pulfus eft , qui inter duas pulfationcs al tcram mediam prxter naturara
eflkit»id eft,ccIeriorem cxtrcmis,vr in notisapparet.
Fulius intct-
cutrcnj .
lnaqualis ordinatus . lnaqualU inordinatus .
illiilipiifi
Intcrmittensnulfusprxdicloconrrariam viamfeclatur, arteria ita quictibus indul-
gente ,vt aliquot perfedioncs deefle videantur.
wnsooiB zr.smlir:/ zms^boM s-iitrcboM hi' .:boM o
lntcrcurrcns . Intcrmittcns , Dcficicns,
Deficiensveropulfus eft , quando arteria quafi motu deftituta vidctur pcr pulfus
exilitatcm ,& dicitur deficiens rcciprocus, cum poftaliquod temporis intcruallum ite-
rum ad motumrcdit. Vtin notis interrmttcntibus&dcficicntibufr patct .
Pulfus vndofus h"t, cum parres quxdam huius pulfus cleuantur magis, quxdam mi-
nus , alix itcrum rardiiis &celcriiis mouentur inftar vndarum fc trudentium , qucm &
^•'"LTor uonnulhcum vermicante &forraicante confundunt . diiicrcntia.tamen.hc.c eft ,quod
micis quid. vermicanslumbricorumprogrcfTum motumquc vndofum , formicans formicarum_.
greiTum imitetur .
Pulfuscaprizansdegenercinxqua^lium defumituri prpprictate caprarum pugnan-
ulfus ( i tiura>cum eninrCapraalteramadoritur, effertfe primum, dcindc fcmodice abiir.pe-
pnziins . * tu continet, moj altcro motulonge celcriorc &fortiorcirruit ; pulfus fifimilem motu
efliciat, caprizarrs dicitur .
Irrter hoicc alios numerahr mcdici, vcluti pulfumfpifmicum,palpitatcm, hcdticum,
ftrcpcntem, dc quibus ,nelongior fim , diccrcfupcrfcdeo.
Dc rhythmis /tue harmoma fulfuum.
Ciendum igitur ,pulfusftrucluram & mouum, cx.quatuor potiflimum partibus
conftare,duobusrtimiriim motibusvrfuti ex arfi& rhcfi, quoriim alter ht eleua-
ta furfum artcria , alter vero eadem verfus infimam partem comprcfTiii qui fanc modus
Motusdii*. €Umexcontnr1jsconftet,neccflari6quafdamintermedias quietesobtinet, quarum
lationu jfc "vnaquiesexterna,rerrhinusfcilicerdilatationis pullus jaltera mtcrna termmus con-
■kMmfeT' trac^lon'sartcr'ar >'I'a a natnraad aeristractioncm ,calorifquc natiui moderationcm ,
hxcad fulginofum vaporcra expeJlcndumfapientifOme ordinata eft. Vterautcm ho-
rum
s
Digitized b)
Ltb.X. Deeachordon Natur*.*
4*7
rum motuu adfolidu dccorporis & falutisftatu formandum iudicium,pripoIlear,is fo-
Jus nouerit , qui Rhythmum iiue cognitionem harmoniciconccntus , & modulationis ,
paritatis&difparitatis,quam intcrdilatationem compreflionemquc pulius feruat, rite
intellexerit. EftigirurRhythmushocioconihilalitid,quameorum,quc inpulfufunc Rhv.hmUS
temporum adinuiccm proporrio : Cum vero proportio fit duarum eiuldem gcnens pnUufi ^.id
quantitatum vnius ad alteram habitudo , & tcmpus ilt dc genere quantitatis , fict, vc llt?
u quantitatem difte nilon is arteria» ad quantitatcm contractionis contuleris, de exccflu, Khythmus
defefo xqualitateque perfeftc^udicarc poflis. EftautemRhythmusduplex, ^qualis dupiex
& inarqualis ; ille cft ,cum tcmpus diftcnnonis^qualc cft teroporicontractionis,fiue,cu
vnum tcmpus alterum non excedit; hic contrario ordo proccdit .
Rbythmusxqualis, quem & ivtAMoi iiuc naturalcm&optimum pulfum Galenus Par2rvtmus
vocat5propric optima fanitate vtcntibus conuenit,cum vcro mutatio pulfus rationc cta- euionihmoi
tis,regionis,auttemperamenticontingit, pararythmus vocatur ; Siprxter naturam_.
i-T%&tyQnit dicitur. Rhythmus ina?qualis , quem & %».^ftlv fiuc non naturalem di-
cic Gaienus ; excedit Rhythmum arqualcm vel exceflu manifcfto vel occulto ; Si prius,
vcl fit cum proportione multiplici , fiue dupla, tripla , quadrupla ; fub qua proportionc
in muficapcrfecljjconfonantic , diapafon , diapafon cum diapente, & difdiapafot--
confidcrantur ; vcl cum proportione fuperparticulari , vti funt fefquialtcra iiue hemio-
la >fefquitertia,fefquiquarta, fefquioclaua Scc. fcilicet diapcntc ,diatefleroni tonus.
Si poftcr ius , id eft , exccflu occulto,& tunc Eurythm us nulla cerra proportionc, ncque
vlla mufica nota cxprimi potcft , dc quohoc ioco quoque agcndum noneft; Scddc
excefluiilo manifefto,quinobismanifcfta fanitatisaut infirmitatis veftigia oftendit.
Verum vt quomodd hi Rhythmi ad harmonicas lcges rcuocentur , tunc videndum cft
cum prius , diuerlc artaris Rhythmos mufici notis expreftcrimus .
Rhythmus^qua- "
lis fiue paris pro- 0-*»
por.in notis rufis RZ Z.
Canttu Puer.
i8$l
Pucrili aetati refpondef , habetquecelercm
contractionc aut diftenfione- arreric, vti notar
fufxcantus fiue fuprcmc vocis, expnmunt.
Rhvthra.xqQalis gziii-T-
fiuc pans propo. ■ j
in notis femimin. 1 ! ~!Z>mm ■■
Tenor Fir.
Rhyth.$qualis,fi-
uc paris proport.
ia notis mimmis.
jBafis Senex
Rhyth.cquaiis,fi. yir§:s:§:§
ue paris proport. h ¥f ~~~~
in not. femtbrcu.
Adolefcentix xtati refpondens,conrraclio-
nem diftenfionemqucarterix habct,notisfc-
miminimisAlti conucnicntcm.
VirUiartaticorrefpondens ,tontritfionen_
diftenfioncmque artcria* habet,notis minimis
Tenorii conuenientem.
Scncftuti rcfpondcns, contraftionem di-
ftcnfionemque arteric patitur , qualcm femi-
breucs notx in bafi tcfcrunt .
Vides igitur, harmoniam Rhythjnicipulfusin diuerfisctttibus . In pucrisenim b#- _
nafanitatcvtentibus,Dulfusfrcquens&ccler,quem.& pulchre Cuprema vox puens 9 «y*^ «
compctcns cxprimit ; in adolefcenobus verd pulfus moderaoor quidcre eft , at xquo
Ggg
con-
Digitized by (_>(
4J f ArtU Af ngn* Confoni & Difjom
Qu. puifmio concitatior, vndeclc Alto comparatur , fitqucpararythmus interuallo diatcifaron a_,
b^?cfCenU r* *°r' graau diflidens . In virili xtate pulfns pcrfe&am mcdioaitatem adipiicitur, quc
& idco minimis notis in Tcnoris voceaptiflime cxpreflim us,pararijythmus huius xtatis
Quim viris? a fecunda interuallo ditoni & a fuprema hexacbordi diftat. In fenibusdeniquepulius
. . fcni ianguefcit, hincaptiflimefcmibrcuibusin halisfeu infima vocc exprimitur i pararhy-
buspulfus? thmusenima vinlia-tateditono ,ab AdoJclccntc,diapcnte 4 pucnli dcnique diapa-
fon diflidct .
Vtdcs igitur ex xqualibus Rhythmis quofdam eiTc breuis tcmporis, aiios longi, aiios
Iongioris ;itafiquis Rhythmura pucriconfideret,eflc fuapte nature; breuioristemporis,
cceterum xquabiliter vigetcm reperier, qucm fimutaueritin Rhytmum iuuentutis,iam
longioris tcmporjsrhytmum acquirit , naturamquc vcgetiorcm;In Rhythvnum vero vi-
rilis xtatis mutatus.fit tempcratnlimus, & ad actiones hominc dignas obeuncas aptifli-
mus . Doncc in icnectwis Rhythmum mutatus tandcm in ruinam flacceicat: Vcrum_>
vt hanc harmonttam Ipeculationem ad aljquem vium apphcemus;quomod6 huiulrao-
di Rhythmus in omnibus accidetibus riman,& exiliisdc iaiutcc.gri diuinare poifimus,
diccndum teiUt .
Dc Harmonia Pulfuum ratione quatuor tcmpcramcntorum,acrUj
Rcgionu^ anni tcmfwum .
CVmvarictemperatoseflehomines euidencer nobis conftct,ccrtumcft tempe-
ramentumquoduisvariosdiucrlofqueacprorlusdiricrentcspulius prxftarej •
ne diueriae Nam corpora calido pollentia tcmperamento, nccciTario magnuro, cciercm , & cre-.
compie>io brQm pUilum non autem vchcmcntem haberc compcrta funt, qnx complcxio denud
confiiie. . r. , . ~ • . . • i/t- * ir...
vti vanos gradusintenlionis , Sc rcmulionis admicru j ^ita dinerentes quoque puiius
habet .
Frigidi terrTperameiTticorpora,prorfuscontrarios prxdicrisfortiuntur polfus , paruos
rawlos,crcbros . Humida tcmpcramenta,puli'umprorfus xqualera fortiuntur pnliui
foeminarum , vt paulo poft daccbkur. Sicca tempcramenta pulfum cdunt maiorcm,
durum ,&oppid6rarumpauIoqucvchcmentiorem>quaIem in gracilibus corporibus
expenmur . quorum harmoniam icquentibus notis cxuibcmus .
ijutur.
' — — rj- — — — —
Frigida, Calida, Humida, Sicca.
Tonus DiiTonus Diapafon TonusDiiTonus
DiatclTaron Diapcnte
s »no»ftoinoj< *rrannt • v, oanajxnivi^pj^ - \.tZXlizi '?.ur<4B
In hoc fchcmatc vides puJfuum in cjuatuoi1 tcmperamentis diffcrentiam notis muficis
exhibitam vna cum combinatione ad inuiccm facia . Frigidum itaque &caiidum tem-
peramentura vticontrariafunt , ita&pulfus corumtcmporc proriusdiflident,idcmq;
in mufica prcftant , quod tonus inter conionantias diflbnantiflimus , haud abfimili ra-
irori*ciriterfeb?irr«rcnf pulfustemperamenttorum humidi & ficcij atquc vt fimulconfo-
nent, fieri njr3nriofeftrtpjemadtt»Crdum inmuficatonusconfonus eiTeitonpoteft.
Frigida vero & buftiida temperamenta ceufyftata,conuenirc poflunt,etu* difliculter,
idemquefimuliunctaprxftant , quod diatcflaronin mufica,quodprodiucrfapofitio-
rte nunc corrfonum •> nunc diiTonum cft ; Caltdum vcro & humidum teroperamenrum_,
ob amicum calori fru morcm vti vaide fociabilia, fic idem quoque prxftant > quod i
muficadiapafon-*.
f>.3Rr»r"">m?yict.i.n-i5v .f"t;ri.
mm |
.v*>
Porro
Dig
f Ltb. X. BtcAchordon Natune . 4 1 f
Porrofimiiywosproculdubiopulfuscxacris temperamcntoreperies ,vtpotequem PuiAuex ae
velannitempora, vcJ diuejfa Rcgionum natura prorlus immutct, Diuiduntur autcm-. ^ituuu^
iuxtaGalenum anni ttmpora optimarationc incalidum,fngidum, ficcum , humidum. muutur.
quortim tcmperiem adcocfficaccm conftituit,vt non pulfum duntaxat mutent,verum
& aftioncsatque Qmniafeic corporis nuinia : Vcr pulfus in corporibus rcmpcratis cffi-
cit maximos &vchementiiTimos : fi vero minus tcmpcrata fuerint, tanto a pi atdidtis di- 4'""
ft.i.bunt,quant6 corporis, cuiuspulium tangisjtcmperamenrurua media tcmpericdi- «i tcmpori-
ftiterit,& ratio eft , quod facultas in inremperatis acquc robufta non fit , neque coctcra us '
vt par efti B liofa fiquidem corpora mcliusfehycmchabenr,pituitofae^atc,tcmpera-
ta vere . ^iftatcpulfusfiuntparui,celercs,crcbri,languidi,cuius reirarioeftinnari ca-
lorisdiflipatio, quxlanjuiidosrcddir, quoniam tamen vfuseo temporeadauctus eft, ie-
«juitur pulfus ceicres & irebros cfle debcrc . Pretcrea hy cmc pullus funt par ui , tardi ,
rari, languidi, iuxta C.aknumjnos vcro airerimuselTe magnos & in reliquis moderatos
fiequc adeo vchementes vt in vcrc,cum enim per antipeiiftafin intcriora hyeme magis
incalcfcant,pulfus maghosfequinccclTarium cft. In Auturano pulius duplici quideto pu|fUj
caufa fenguidi&itYarquales reddGtur, prior cft, quod Autumnusmorbiscxcorruptio- nalei.
neexottis affimilctur; pofterior propter fubitaneamhuiustcmporisinafqualitatCou,,
quam natura citra noxam ferre noh potcft. Nam refrigerari ac mox eodcm tempore
incalcfccre natura^gcriimefert ,quiaeodem temporc addiucrladiftrahittrrjatquci
accomodante fc arteria ad pcnfuqi tcmporis nunc ad maiores,ccleriorcs,& crcbriores,
nunc vcro ad conrrariospuUusex hoc ipfo ncccflario & imbecillitatcm &puli'uumlan-
guorcm fequi ncccbc cft .
HisquatuorannrteiHpOribusaeris& rcgionis natura vndcquaqUerefp6dctjfieniai
aer rcgioms arftiuam habucrit conftitutioncm > pullum producctxftati fimilcm; fi ver>
ni temporishabucrk difpofitionem , Vcrnospulius redder ; fi Autumnalcm aut bye-
malem , tales manifcftabit pulius . Sequitur hanc mirabilem analogiam quadruplex
dicitempus, Ortiuum , mendianum , Occiduum nofrurnum, Ortiuum vcri , mcridia-
num aeftati, Occiduum Autumno,Nocturnum hycmicorrcfpondcns, infinguhscor-
refpoodcntespullus emcic .
. 0!!<iuL t.n\ ii! ituj.ah j 1 »ui ii.iijutbo^jflrmn
Corollarium. I.
ATqueexdiclislucuIcnterpatetmirabilispulfuum incorporibus harmonia abdi-
tatjuidcm at diuino conlilio ita ordinata , vtfinc hac varictate nulla fanitas r>ruerGtat
fuo tcmpOre pei fe^aconfiftcre poffit,arfeclantc harmonia pulfuum>temporum harmo- puiiuumcur
niam. bicutierttoa nnindus eicmentarisfinc annui tcmporis varietate confifterc mi- n,"*™*
nime poiTctad gencrationcm rcrum ,vt iupradiclum cft, nccclTina, ita pulfus nunc
vehcmentes , fpilfi ,duri , modo mollcs, tardi,languidi , iam mcdia quadara rationo
fc habcntcsrumadacrem lcmpernouum & nouum artrahcndum , tiim adfuligincs
faoguinisexpellendas' .prorlusneceifari) iunc. Qjq o.ania cum inpraeccdentibusta-
clalint, ijsdiutiusnoniminorabunur.
.luoi-upalpi^ wuaounjui aopjo&ii < zvfiit$t*ui
Corollarium. I I.
- siootfiqfith jl) MliBlij.; i... .jiimuijiiiLu uji- • if» .aoc;:..itqrr;i ... •/ . ■
PAtetqudquecxpr^cedentcdifcurfu ,quod fidiuerforum temporum ctatumquc
pulfus nobis audire conccdcrcrur , ruturum , vt harmoniolam q^landamfym•• nJnnonit^
phomantfiue oiv*t*mex j f & 8 confljtam pcrciperemus ;Cumenin puifum pucn ad puiiuum m
fcnisin proportionedupla , veletiam quadrupla uc, nccelTariddiapafori vel difdiapafon d •ucrfcata-
percipcrerur -, & cum puifus pucn ad iuucnis fit in proportione fuperbi partiente tertias "* hominit>_
continuo nobis manifeftaretur femiditonus , iterum cum pulfuspucriad vinfitin pro-
portioncicfquialtcra, moxdiatcflaron fcncirctur,&ficdeccelerisipoficotamen fingu-
k>sin optimafanjtatcconftitutosclfc. <ixi
Ggg a Haud
Digitized by Googh
lii
4 2 o ArtU Afagn* Conjbm Dtjfom
ci mJ^udabfimiIir3tione ^pulfushonijnisfaniinbycmeadpulfum eiufo^em.hominisin
aftatc con/liruti induplaproportioncfehaberccoiiiperireturipu.fus Autumnalci a^
atftiuos ia feiquitcrtia , & hi ad vernos jn fefquiakcra , <3c hoc cum ad tcippcraxji^r^urn
iniquitarecouferuandumprorfusneceffanurn, tum Hludjuxca Vmporum leges, p$U-
nandum fapicnnuunc a naturaconftitutura cft. Quod fi perhuniorum intemperienTuj
_& «*fj-ien« pulfus attcrantur, vtpote confufaJ^uiphoniaarquabiJicuacpulfus tcnorc
mutatojvnioncmquoqucharmonixperircneccu^cil . Vidcs igftur, qui pulu.sr.cra-
pusharmonicum pcrfccie mepfurent,fpiritus vero animalcs vocurn inftar harmpnjara
cxactecomplca.nj. .ir-dc. '< ! :ljv.c:f
$i:nilishannpiya inter pulfus viri Sc foeminae pcragitur.
Corollarium. III.
?niCT. • ,r>il./i tn >r. ''E*Ti"jJl*>i" .il». 013" . ■ 1 • * fiflWl.HMtHnti ttia*
id fi d {. T T *nC ^C<l^ltur : ^110^ 9,u*ndocunquc propprtio pulfuum harmonica turhatur, nc-
/onan-la . X A cciTano morbus in»r ua; qui n/hil aiiud , quam diflbnaxitia qucdarq h.worurp
.c(i;, quificut diueriilTimi lunt , ita diucrli diuerios morbos caufantur . hoc pacto ajius
cftpulfusfebrientium, alius ^ydropicprum , piitiiicorum aiius, aIju$cpUepticorum,
£ fic dc fingulis aJijs morbis mjjcando . Hinc natur a tantopcre rcluclatur ; disharmo-
.niacnim animi|rn4& corpuscruciat & naturx laanifeAam infeit violc-ntiam .
r* n t \r
-ri»: CJoroHariurn . IV.
SlitaqucMedicusciTer ,quitantahuiusharraonia? notitiam haberet, vt fingulorum
morbocum puUusdigtioiceret, is haud dubic per contraria mcdia baimonicc
applicatatumaddendo, tumiubtrahcndoacorpiistnox ad perfc&am harmomampcr-
duccrc poiTct j&cum paucos huius arcan*pulfu*imfcicnti«.riatura volucritcflccon»
fcios>mirum uo.ntft, tam paucosquoquchodicMcdicosrcperiri , qui in morborum
curialiquid fingulareprjfAcnt, Si quistamcn cxMcdicis nacntcm noftram brne. in-
tellcxerit Sc prxo nfta aflecutus, fefe i n hoc arcano Scicntix dacuracnto ntc exercuei Uj ,
cumhdccadiutumrairacrfecTurum nihil dubito .
T mit*! Ff/-t
M ujica Jcnfuum quinquc extcrnorum .
-tbdr :;ionriau! tudi-ocToa r.i rr.vui.uc eiiid o3£\p*>in.ilPol.tfobx.>9upT A
MeJicus
d«- T T Abent&foifosextcriorcsin horainc fuara vnioncm harmonicara cx opnf^no-
lusniuJlcz ' X -1 diiTonisperilvte coagmcntacam,quam antcquamad harmoniamhomimsintc-
fiorisJiuclenluuniJrucrnorum lyrriphoniam.patheticam deicrJbcndam accingamus >
hoc Uroi pnus cnuclcare voiumus , nc quicquajra xa hac aatc magna confoiu 6c dpfloni
emififie vidercmur
Cum vciocic v luscolorumqueharinoniaijjquartaparte prxccdsntis Jibti- vrj&in
Arte magna luciv<S( vrahrq fusr tradjdcrunuf ,, cjrca.obiec"tum vcro audib hum , qu^e
mufica eft , totum hoc opus vcrfetur , nihil rcftat nifi wt EcJiquorHm UiMlwum » .Q4wa-
tus ,guftus , taclufque harmoniam profcquamur.
mufica Tapo- Mufica itaqueproportio , iqquijt Cardanu s, duplicit er i n faporibus confiderari potcft
fimpliciter&txcomparationc. &fi;nplicitcr quidcm fumma fuauitas ad diapafonrc-
fcrtur; eftcniftluauiJTimusconcentus in J4por$>us,crgd duJ^c-ci rciponocc vtfiraplejf,
quid enim lua-ui^. cflV potcft rn v«roqu6g<;tHM5C. Atpinguis ,quajis \n carm^us &
ouis bcncpra:patatjsad djapcutc reuocaturl9cftcnira^;^*iuaiJAUi^ at-
<jUjCjn.fuo gcnctcpgrfcv^tus; ^WJclTaeon vcj^.ojptinwfalfo conucmt, hic cnim pcrfe_j
improbuseft Sa iniuauis, ficutj ctiam fapor fajfus cft , duccflaron autem cum diapcnte
pfirficit diapafpn* cum diap^ibn vero proriu* dilfonat , ita fapor falius cum pingui sti-
mam deJecijriojjcm arlert> cum dulciadco paiuroconlonat , vt rachus amaris veJuti
oliuis optirac falitisjfocictur,crg6falfusfaporcurD diatciiaron ad vngucra congruitj
rur-
tum
Ltb.X. DecacbordonNdiur*. 42 1
rurfusfemidironuscuminfipido , &aftringens cum ditono conoeniunt ad yngucnv..,
nam vtcrque nonmgratus&cum dulciconucnit,ita lcnnditonus <&ditonus cum di4r
paibnconucniunt,vtcrqueetiamborumfaporuajpajfum mouetfenfum> & mtcr lO;
untquafitimiles, cjM9eiditonoaccid|c&remicIitQj)Oiie4 neutcr. hoiuuiCft» pwgui
fconuenit,ncqueditoausautfemidi(Qiius cum diapentccongiuit,dila>rdatenimnon
parum Uxc compofiuo : Rurius & in boc fi.rtiJcs funt , quod diateflaron, cu m ditono &
iemiditono plurimum cOnucnit ,ita& infipidum & afti ingens cum fcjlp optime conyc
niunt.diateiraronenimcumdJtQnoic.xtam ciHcit maiorem , &cum icmidirono mino-
rem, qtic;vtriqueconfonanr,non tamen p lusfga>u,cspcr fc funt ,quoddulci acpingui
carcanr, vc nec fcxra maior aut minor,quod ncc dupalon pcrrjCRijt , ncque diapcntc.
Acris autem fapor fcxt^ maiori fimilseft ,acidusminori, mutuo conueniunt cumin-
fipidoacris,&cumadftrirrgcntracrdus, qucmad.nodum ,&fexrj| maior cumfcmidi-
tono,&minorcumditono.copulatur,qu3Epej-ficiuntdiapafoni fed minus fuaucm,quia
abeft diapentc ibi.quia abe ft pipgue : aufterum verd cum acri modcrato conucnit,idcd
bene vterque cum mfipido iu rigitur iuxra illud .
Vtfpiapt fatux fjibrorum prandia beu
0 quamfxpe petit uina piperque cocusi
Piperenimacrecft,& vinum aufterura iconueniuntambo faporcs cum dulci &pin-
gui>ncurivtraquefcxtamaioroVrninorcumdiapafon& diapcntej at ncuter cumfalfo;
nam nequcdiaceiTaion cum fexta maiorevcl minoreiungipotcft . Amarusautcnifa-
portonoiimilis eft,diiroriuscnimperfeeftferaper,&amaruspcrie cftingratus , tonus1
origocfto.nniumconl'oiiantiarum,itaomncsfru<ftusreu dulccs ,fcu aftnngentcs ,feur
acidi,acrcspriusamarifunt,tonuspra;tcrea nullacum confonanciapeiuscoic,quam_,
cumdiapafon,ita nequeamarusiapor infciicius iungitur, quam cu dulci, am iriis quoT
quefapor cum nulloma^isconucnit quamcura faUoiita tonus additus diatefla:on_.
{icificitdiapcntcconfonanciamfuauiujmam, vtin oliuis ialicis. a.narus quoquc fapor
cuis apinguinonabhorrct,detenore:ntamenaliqua uuIjji jer.uic , vt in placetiscx
atbfynthio,ouisSi vaieo,atquc in vicibus in quibus co.naabfync": jkkoS 1 fuicparu n_,>
dcgenerar ca nen faponllei pingui>iiarono addicoad diapcnccnc fexta nuio"r,n.ori_*
adcofuauisvt dhpe.ite, at nonproriusinfuauis. Similiter fi tonusaddaturad fcnhidi-
tonum aut ad ditonum, fic diateflfaron ex vt. oque non viqueadeo confonans, tritonus
verdomnium alpcmmus ; crgjo cunudcm riatCohiuncto a.uaro c^m infipido , ac dete-
ri uscum adftringente, vcluti in acerbis glandibus , quibus nil triftius guftari poteft .
Ma-qifeftumigiturcft^optime hanciaporum diujfioQera cum iui;i|vaproporriu»ccoii-
ucnire_^. *
Cume gointei fapbres, quiqaouismodo cotraeniunc , dupto-ru-em optimi faporis
proporioad deteriorem, medius vcro ad deteriorern felquitertia,optimus ad mediura
felquialtcra,ccriei";ponUc opcimuserit. Ec pnmu.n quidcm idin pingui ra;i^uajit4r
acriatquemiipido , pcripicuum cnun cft,quodhorurnoptiraus eftmfipidus, quilpci
fe fcrri poteft, lalius autcm mcdius, auisdcccrriuius , iuperabit crgoiniipidusiaJiuuu.
fclquiaitera,auemduplaproportionc,falfusaacmfefquitcrtia. Rurfus dulcera, cq-
pulcmus cura acri &cura infipidu auc.cum acido & infipido prorfta^it, vc dukjs duph_* .
fluc quadruplaaucoctupla propo. cionc mfipidum fupcrct ,id cijVper diapalbu t<Uldjfa» ^
paion,autcriidiapai"oiiiacidum vcroiniipidum lclquitertiafuperabit» :w^mw
Aliarurfusratioinconiuncj\ionibusfaporum ad lenlum viiiuicuiufqiic rcfcrenda_,
cft , Hos cnirn fapores, qui maximam guftui voiuptatcm concilianr, mcmo diapai/Oji^
ftatucre polTumus, dimidiura illtus quod ad auresacunet, ex imnuSHicundo l^qujtcr-
tium, ad ilium minus iucundura ex medio. cxempli gracia , ponamus , alicuuuiteri.,
rnaxirae iucundaeflc, namfalla neaiini, quodnullum anima]pra?tcr UomiBeitij
nc plantx quidcm mfi admodum paucc; «3c lui gencris falfo alantur , iuxunda eflc pui-
Tunt | cum lahum amaripars fir, eoque dcccnus , quod acucum fit lalfum , vndc in u\c
nuilum animalnafcituriin abiynchio , quamquam valdcamaro, cxignum moficarum
Digitized by Google
ifi 9 ArtU Magtue Conjoni & biftoni
genus nigrum tota deftate oritur,& in ruta vcrmiculi. is crgd auftcrVquantum fatis crit
iumet, duJcis tanquam dctcrrimi aftringentis dodrantcm>vt fit dulcis ad aftringentem
rrtxi» har- dupla ptoporrio ; fic ergd conftituetur iuxta naturam propriam muficxproportioni fa-
■tooice atte por iucundiflimus , Nonnulli yAvw Cmice9' •> id eft> dulcc-fubacidum ponuntprodiapa*
P,rlri"'5i" fon,dulci fehabcntcpcr modum diapcnte, acido permodum diateilaron , quibus ta-
potl ' mcn lundis>fuauiflima omnium confonanriarum diapafon, id cft, gratilfimus omnium
icre faporum nafcitur. Ccrtum cft nonnullos cocorum tantam prarparandorum ciborii
peritiam nados, vt nullustam proftrati appetitus fit,cuiharmonica ciborum apparatio-
me orexin non fc concitarcpofle gloricntur .
f — ""^
Diapalon
f I rr
- n;q :
iOi'
DiatcfTaron
— 1 r — — >r —
& f S
$
Quod dc faporibus dic"tum cft,prorfusfimiIirationcdcodoribus& taclu dici deb.*r,
cuminomnibuscadcrnfit ratio. Quot cnimdifFcrenti* funtcolorum in rcbusafpefta-
©modo tifibus,tot& faporum & odorum & ta&uurri cflc ccrrum eft>& miror fanc ncminem hu-
faporibu$& cufquc fuifle , qui fingulisodoribus ,faporibus , ta<51i!msfuanominaindidcrit;citm nul-
©doribus <in jam jn |j0C difhcultatem videam; poflct cnim fapordcncminariab ipfis rcbus, vt pra
n" tmponi" dulcc, amarum, falfurrt,acidum, ftipticum,aflringens, pinguc,faportaIis &talis ftuclus,
poflint . lapor talis & talis carnis,fapor talis & talispanis, aut cafciicadem prorfnsrationcOdori-
hus a rcbus odorifcris nomcn facilc imponi poflcr, vt a viola vioIaccti.s,.i pyro pyraceusj
ab aromaticis,fapor talis & talis aromatis , talis & talis vini , talis & talis floiis ; & fic de
coereris. Quir fi fiercnt , aliquid exafliusdc narura& harmonia horum fcnfuum ftatui
poflct . Verum de hoc alij vidcrint. Nobis tnirandam quandam harmoniam, vti fubre-
busomnibus, ita& fubqumquc fcnfibuslatcntcm quoUis mododemonflraflc fufficiat.
REGISTRVM IV.
ftsjycjiifcjlugtu ihij Itn ?L\.tup ilflii nxi^ /u»i:>'.#i.. . bv ,3Jnrjjri.ijii>.: f ■ ...4;
Symphonifmus patheticus fiue de Mufica variarum_>
afleclionum Animiad inuiceoL*.
fnuib'ju, bt au.yiKOttb^tiitjj iijj*:L bj.6*nv.iiib>rfitn VMreasi '".^joki
DlUmus illcrerum Harmofta, poftquam hominem ex Juto harmonica qttadam mc-
brorum proportiorte finxiflet , vttam pulchre ordinatortim membrorum vfus
aliquts eflet, organumqueomnibusmimerisobfolutiflimum euaderef,fpiraculum vitae ei
indidit , fpiritum inquam > feu animam rationalcm , dupiici appcritu veluti duobus vcn-
££ io^ torfi ref ct*acu,,s ceufoflibus perperud mobiIem;quorutn primus ex partc fcnlus ett&nmb
boiBine. w»ft»wt"t»» fiuc perturbationumpaffionumqueanimar origo; Alterexparte rarionis ,
nwvtut habituum tam naturalium quam fupernaturaltum author cft > adeoque organum
pulchcrrimum in boc mundanotemplo mox enttdk >cnius lubftrudioncs funt humant
corporiscompagcs;Rcgiftra,principaliavita?membra,cor> iccur,ccrcbrum;foIlcs appe-
titus fenfitiuus&rationalis, fpiritire fiue aer facultas vitalis; palmular (iuc tafli , vt vul-
godicuntur , ipfa varia patbcmara , quas 3nima?pafliones vocant; Organardum agit acaus
rationis fiuc appctitus rationalis ; phanrafia vcn6 fiuc appcritus fcnfitiuus p. flionibus
ccccus & prarccps, dum mali velboni variaapprchenfione, paflionura follicitat tafta-
turam;idem quod imperirus in arte >dum taftos con/onos diflbnis rec"t£ concinnare non
nouir,Ioco harmonix ridkulum quendam & roaiefonantcm intollerabilemque auribus
con-
Digitized by
Jrtu M agrue Confoni ft) DiJJonL 42$
concentum cfficit; Vti cnim corpus fanum , cum humores omnes temperati funt , fuo-
quequilque loco continetur^onfonar jdifibnat vero, cum ita commouentur, vr copio-
fiorfiteorumaliquis,& perniciemcoeteris machinetur; Haudfrcuns aimus noftcrfa-
nos iudicaturv cum omncseius partesfacultatefquc fuum rencnt locum , ncqucaducr-
fus reflumrationisiudicium infurgunt.diftbnum verb, f\ itaconcitcntur> vt vcluri lcdi-
tioneiaclainferiorcs fupcriorcm inuadant ; fed iam caufam huiusconfono-diflbni inqui-
ramus. Cum itaquc pafliones animi fcdes fuas principales in principaiibus humani cor-
poris mcmbris habeant , certum eft , phantafiam pro qualirate obic&i > quod apprehcn-
dir , ipitit us in membris ftabuiantcsomnium vitaJium inorionum velutiinftrumeta quaj"
dam excirare, qui excitati vel ad amorem aut eius oppofitum odium ; ad gaudium vcL
ad rriftiriam , ad compaftioncm ycI vindidtam , & indignationcm coramouere . Atque
adcdidcm in ipintibus conringat, quod in cbordis varie tcnlis ,cum enim maxitnam-J
tenfioncm fuftinuerint, acutifljmumquoquefonumcholeratrefpondentem efficiunt .
quovcrd rcmiftiores fticrint , tantofonum edcnt grauiorem mclancholia: refponden-
tem,& fic intcrmcdiatempcramcnta phlegmaticum& fanguincum medijsquoqueloms q^0I1,0j0
rcfpondcre cxpcticntia docrt; mox cnimacanimaperphantafiam quippiainapptchcn- ammu$ p«r
dcrit vebcmcntius, fpititus vitales ab e3concitati ftimulatiquc maxaginntur ;ex agita- PJj|j°n0eu$ejl.
tione vetb morus nunc ceJcrcs nunc tardos, modd frequcntes aut raros , iam remiflbs m
& intermittcntcs , nunc alias & aliasacuminis&grauiratisdirTerenrias nalci neccflc tft;
cum verbphantafia .nifircclxrationisiudiciofulciatur, ccecafir&praecepsj idcm ci
quod hominiorgani pulfandi imperito,qui&fi taftosfollicitct,acutolque grauibus pcr>
mifccar fonos , quia tamcn arte hac , id eft recl* rationis didtamine vnico bumanar mcn-
tisorganxdodcftitutuseft , Joco confoni,turpcdiftbnum parrurir,totamquc adeomen-
tisbarmoniam deftruit - Porro cum concupifcibilis appetitus partim in cordc , partitn
in iccore,irafcibilisincerebro pattim , partim in hcpatc ftdcm fuam habcant; htnt;
phantafia obieclo irafcibili mota,fpiritus in cordc & hcpatc laretes ex cftufiope bilis ve-
hementifllmo motu crifpat,pulius fpirituum crifpatione agitatialterantur » ijfcjuq pror-
fus fimiles redduntur ; dum vcro obiefti tfifli agira tur phantafia , fpit irus a circuiv.fercn-
tiaad cerebrum cocuntes menti timorc, pallorem, ifwta» inducunt^fpiritus enim dcnia?
tior arTcc4ionctaJc,qualis ipfecft,rcddit;(ic,du.namoris fenfualis a?ftu.quilpiam foHici»"
tur , fptritus exccrcbro, corde& hepate in vafa gcniralia det iuati , ibi rootus cfhuunt
affcciiomamorol\tfimilcs,vrpoflcafofiusdccjarabitur. Idemdealijs aftcdiortibHS &
pcttutbarionibusiudicium fit. Cum iguxr omnes pcrturbationes animar , fpirkusani-
nialis motu contingant > ijque pro varia aficdtione modo celcres , modo tardas cfficiant
pulfationes, certum cft, quod fi nobis huiufmodi pulfationes aufcultarc liccrct, nil aliud
nifidtflbnantiflimos perturbationum numeros ahappetitu fenfitiuo produclos , cflcmus
pcrcepturi. Confonantiflimos verb,fi a rectc. rationis iudicioartificioscfuerintcontem-
^crati. Scd vtrcm luculentius dcmonftremusiExaminemushominisbilceffcruefccn-
tispulfum ,&rcipfa rcperiemus ,cundcm prarter folitum cftemagnum,altum , cclcrem Mjj^ «Aj-
frequentcm & vchementem;HibctenimiradupUcem<onfiderationem;ynaeftcum ap- e
pctituscft vmdicta! ,in cuius principio animus in fcipfum colJigitur b4b>.ipfo obicclpaf-
feflus , & poft modum violentovaIidoqucimpctuadcxterna,& inobicftumirruit vt
▼elfugam vcl vindtctas profecutionem fcquatur. Altcra vcrb,cum.pr*dirto-aninti mfty
.tufanguisquoqucfimul iuxtacor mouetur,&ad extcrna,vtipfianirno .fuccuirat,,, rc-
uocatur j Quo fit , vt ira a multis nihil aliud , quam effcrucfccntia quardamipfiusjangui-
.nis citca cor,eflc ccnfcatur ;qui quidem motus tanto ctit vehcmentior,quanto fanguinjs
lpirituumqueagitatiaturbulenrior. Quod fi hominis Ixtiriagefticntis pulfum CJipJorc- pujfUsho»
mus,inueniemuscum pro magnitudinclajtitia? norahiliteralter3ri,qu* fi mpdcwta "t> niilttl
magnos,tardos, r3ros & modcratos pulluscfhcicti corcnim la:tumfpraspcrvf»iu*fW
corpusdifTunditur >& ob motum illum quandam fibi comparatintcnfiopcm.qua pullus
augctur ;& confequenterlpirituum modcratcfubfultantium pruritui bcnigneafficit hcr
mmcm i Si vcrb immodcrata fuci it iattitia & cxccfliua , pulfus prorfiis cwdcnt dcb>ics &
for-
Digitized by Google
42 4 Artis Magnjc Confoni ^Diffom
formicantes, vnde fpirituum vitalium diflipatio totaJis»*5c.interitus (iuxta corum , qui
nimulastitiaobicrunt,variashiftorias)vtconfcquatur,ncccfse eft . Triftitiacontrarios
prorfus prxdiclis pulfus efficit, paruos nimirum , tardos , raros & languidos ; fuffocatur
enim in patheraatc calor ob fpiritus & fanguinis conculcationem , vnde frigus & totius
Triftitix pul corporis rigor,ficuti igitur excefliua lititiafuffufosdiifipationefpirituum, ltaeorundc
fu» . foffocationc cxcc(fiuatriftitiaobrutosinterireneccflccft,chordafiquidcm nimisintc-
fa rumpitur, nimis rerauTa motui inhabiiis fit ; patct cx his differcntia irc- & timoris ; ixu^
tracnimfpiritusrctrocedunt,&cum fanguineprorfusad cxtcrioraeffunduntur,atquc
adedpaulatimaccenduntur, vt vindiclamlpirarc videantur: Intimore verd retrocc-
dunt quidem, at non recedunt; m ira fpintuseffcrucfcenr.es circa coragitantur: in ti-
more ijdcm conculcati quafi fuffocantur, Inuctcratus timor pulfus cdit fimiles triftiticc>
recens vero, maxime fi vehcmcntior fucrit,ceiercs, turbidos, vibratos, inordinatos , &
inaequales cfficit; vnd£ turbant racntem atque huc lJJucquc agitant , diceres naturam—
quofibiprouidcatfpiritibus&fanguinismotu qua:rere , quod & in verecundiar motu
VerecBodix ^uet' £ft tarnen verecundiar motus multotimorc harmoniofior ,etfi cnimrctrocefsu
motus. quendam lpiritusin vcrccundispatiatur,rcclatamen ratiobonitatecauf^vcJuticonfi-
fa exulantem fpiritum calorcmquecxccntro ad circuraferentiam reducit, vndc mox
raciesdecorovenuftarubore ,fpccicm quandam prarbcr applaufusobtent^quccontra
fuffocationcm fpiritus viftorix.
liafobilia Vidcs igitur ralcm cifcirafcibilisfacultatispcrturbationcm,quaIis cft exobieftiper-
'"1eoWiuii ccPtione mcnt**peiturbatioihocli confonum, paffioconfona,difTona,fi dilTonum fue-
obiSum * nt obieftum i dumcnim mens rem quampiam fugicndam efleiudicat , hoc ipio veluri
elatofolie maximus jpirituum animalium ad~cercbrum , vitalium ad cor conrinojfeo»
fluxus, facultate fefe velutIabfcondente,ipfumque obieftum fugicntc , quara fuganu,
maximc & variar,& quaJes paulo antc dixiraus, pulfuum mutationcs ,facultar.umque->
aftedtusfcquuntur.
vndepenut Totaigituraffccluumratiooriginemfuam ab agitationccaloris cVfpirituunM phan-
banooum-. taftica facultatc incitatorum, habet, quam fpiriruum agirationcm neccflario pulfusfe-
quunturproportionales. Adcovtfinobis mfinguJisperturbationum cftibus, pulfus
fierfefte conftaret,dc intcriorihominis harmonia pcrfccte iudicarcpoflcmus , & fingu-
ashominisaffcftioncsperpulfum dignofcere. Vcrum vt ha?c pulfuum harmonia mc-
liusluculcntiiifqucpatcfiat,depcrturbationumomnium maxima, Amoreinquam , di-
ccndum eft,cum enim hicomnesreliquaspaifionescomplicarashabcat/uturumfpero,
vtpcr haimonicasrationcs naturam Amorismcliusconcipiamus.
De<&4ufica Amoris .
AMor itaquc prout animi quxdam pcrturbatio cft,tantum poteft in mutationc pul-
sus,vt multiarteriasamatoricpulfare fibi,ErafiftratiexcmpJo,pcriuaierint ; Ga-
rii . lenus tamen cx profcflb docct,nullum amatorium pulfura efle poffcfcd pulfus in ama-
tibus altcrationc" ex folis recenfitis paffionibus gaudij, triftitiavra? ac rcliquis cotingere;
cum enim, ret//tfoUiettiplenatimorisamor,miiuvnque in modura aliarum perturbationu
affcclibus cx^ftuct, tametfi nullum habeat proprium aut peculiarcm,co quod appctitus
fit, pulfum obtineat,pulfu* tamen habctfamiliarcs,cosnimirum , quosprarftitcrirea-»
animi paifio, qux eodcm tcmpore amori coniungitur . Nam qui amant vel mclancho-
tfre^ui A- lica triftitia mcercntcs contabcfcunt,aut triftitia grandi diflbluuntur,irafcunrur,tim£ti
quofit,vttalcsipfis fuccrcfcautpulfus.qualcsfuerint ,quac vigent eo tempore animi
paffioncs, hoc enim amorifamiliariflimum , ncque ideo dicendum cft , huiuuriodi ama-
torios pulfus a pulfibus triftitif, irx, inuidiar, vti mcrac & diftincla? pcrturbationcs funt,
nihiJdiffcrrc;fiquidcm certum eft, occxpericntia comprobatum , pulfum in amante_/
irato»
Digitize
Ltk X. Decachordon Natura . r
iiato>muItd effc aliuro, quam in irato fimpliciter,mult6 alium in.amante melancholico
&mc>ftitia fupprcflb,quam in mocfto&fimplicibomine.In hoc cmm pulius,vti citra_»
amorem fuccrefcunt,ita brcuiquoquedurant; attimorvclquodliberaliud pathcma
amori coniunclum adco durataperfcucrarque,vru*perintaualla pullura, tetigcns,
facild eandcm mutationem diupcrftarecompenas;pra?tcreacum amor iit deiidciiura
perfruendxpulchritudinisjmultasplerumqucaliarum animipalTionum focias habct ,
quarum qucjibet iram fibi comitcm hajbet adiunftain , vel ad profequendum , quod fi-
bi gratum lattumque futurum fperat ; vel ad fugiendum, quod tnftc & molcftum : Quas
quidemanimipaflioncs cum fibiomninofim contraria;,contrariofque in pullupariant J^^r
cfFc(ftus,ritproculdubio, vt cum cur contrarijs motibus modcri cogatur, pulfus quo- vanatio.
que fuborianturinarqualcs&aTajt'»! , qualesin f<Ao/*«Kj'a.laborantibusrcperimus; vt-
proindccxhoc capite Vcterespulfumamatoriumefleexiftimarint.Hincquoquc paicf,
.non aliunde Eiafiftratum Antiochi amorem, quoStratoniccllam Rcginam dcperibat, ^ *
nificxbuiuGnodi in$quaJi$quaJitate & diflbno-confono motu cognouifle i Nam cor-
porc exiftcntc fano , rieri non potcft , vt exiftant pullus inxquales & inordinati , nift
cumanimiafrcclioncstotfimulfuccreucruntjquot huiufmodi mutationcm pofliint^_&^
cfficcre. Namquis,rogo,vnquaminanimipafsionibuslaetatur, nifiaroans^quisin-j ^ affe?"
J^titia & gaudio , nifi amans triftatur? quis vnquam malum operatur & gaudet; aut bo>- aus
juim& timet,nifiamans?Mirum it3que noneft,fiproprium amorispulfutn efleccn- Uu,a-J•
fcamusinafquaJcm &am»wcitra morbofam caufam , qui vcl ad memoriam aut vifum
rciamatxadco incaJeicir ; vtfebriJibus pulfibus arquiparari poflit. Nam reCte Auin- Amorisin-
cennafcntit .huncamorcm exfanguinisnafci contagio , arque idcdalcerna carercrc- f™^*dc
quic.-Namcontinuafcbrisvigctinfanguincquarfcxintermittit horas in pituita ,qux
diem vnum in bilc, quar duos in mclancholia;ancrt etiam interdurt dcliria & infaniam,
nimiocalore&fpiritu rcpIente,Gccanre&pcrturbantcceiebrurtw Quod autadaufto Quot dem»
ianguine aut bilcautatra bilccercbrura nimisoccupantceuenit , hat enim trcsfunt dc. «"'pecics.
mentisfpecics , & caufa?; Si vero amantcsadufto vexentur fanguine, tunc eifufbs pro-
rumpuntinrifus ,cantu geftiunt,tripudioexultant,mira defc polliccntur, & pr$ter
omnium confuetudinem iatfitantfelcqui verdaduftam babent bilem , factleiraicun-
tur, in obuios ruunr, fcipfosaliofqucfcriunt . Quod fi bile prcmancur atra , matret pcr-
pctuo fomniaque fibitingunt, & fi quidem humores illi dctincanrur in corde , anguftia
&follicitudinemfaciunt,idc6 plcrumquc fonis , modulationibusy cantilcniique ama-
torijs in laudem reiamatc delcflantur amatcs,leuamen & medicinam masrori mo quae-
rcntcs . Hinc eriam fufpiria crcbra, gcmitus , dimsdiarc; voces 3 lamentarioncs ,Jacrrry-
mar, fingulrus &id genusalia: qua? tum adanimi milenam promendamleuandamquc, Geflu, &
tum ad amati in fc commiferationemcommouendam JpeCtant;dum cnim calor ad lu- biovm»*
periorcsafccnditpaitcs,ibique aninuoccu^atur,dcftituunturcoa <ftanturque lnferio-
res,dumqaedcamato attentc cogitat>cohibecurrefpirario; inde fufpiria,dura poft raa-
iorcimpctu refpiracur vbcrius,comprcflb verocerebroex oculis fluens humor,caufat
lachrymas; hinc etiam totius corporislanguor&quafilipotbymiaamantis,Etenim du
amantisammusac virtus rota in rem amatara tendit, extcriorcs dcferuntur partcs,vni-
•uerfumque corpus languet &concidit;ncgligit etiam amans feipfutrl,ac ccetera omuia,
dumlolamrcm amatam cogitat, &quiin coeterisomnibusincuriofus &inerseft, in_»
araatorijs tantum rebus fit lolWcitus, .iftutus & callidufiquis autcm fluxum illum & rc-
fluxum paffionuro turbulentiflimarum, quo continuo agitarur amans ,facile enunciet ? comrarij
Spcrac Jaciie &dcfperar,odit & amat, lcncur ac tnltatur, gaudet & dolet ,ndct &flct, ™°J«f*«-
Joquitur&filet,rubcfcit&pallcfcit,calct &frigct,odit& amat,moxvt variadcrcama- amamjurn.
ta lubiertc cogitatio, imo quod magis mirens, amatam fimul amat& odit,odit vtfurcm
occiforcm iui , proprer fulgorera tamcn pulchritudinemque amatam amarecogitur :
Hoc paclo angitur fimul & dcleclatur, amarc vellct & a marc nollet,- araarc nollet , qu»
mori nolJct; amare vcJJct , quia dignum amorc putat ; rapi tamen occidique »c patitur ,
vt captusrcdjmatur, occifulquc rcuiuilcat . Quarum quidcm omnium aftcctionum mi-
M Hhh ra
Digitized by G(
£1 6 A rtis M Agrui Confbni f$ Dijjom
ra contrarietas eaufa vnica cft , varia caloris /ptr rruumque pcr phanrafiam tgitatorum
^!»8™'0" ^1""31'0 • Quibusquidemin tempcricm rcducendis nullum ethcacius mediurn eft,
quam varij muficimoduir, o^osfi quisaprehumorum fpintuumque commotioni ap-
plicare noflet, isphiiomaniam perrecidhauddubiecuraret. verumde hifceplura vide
m Artc magnetica,dcmagnctifroo araoris .
a
*i.U
: §. 1 1.
Deharmonico Amoris fafcino .
TOrfit omniurn pencphilofophorum ingcnia admirandus ille amoris reciproci cf-
fedus, quo duos inrcr fc, vclad primum alpecTum tam arfte coiligari videmus ,
manrium. vtabinuicemdiuclliaroplius vixpoflint . Frcquemat quilpiam,fiucpulchr$iuuentutis,
Cuc aliorum hominum contubcrnium, circumfertinomnes oculos.vnuseft quifcrit,
vnus cft,quiplacet, vniusambitur amicitia, vnusignorusetiam &nunquam antca vj-
fus,prc omnibjisanxiam mcnterofauciat.-luntin contubcrnioquidem plurcs,plurcs
in vnoaJiquophronriftcrio, nonnullipulchri& decori,quidam corporcdcformcs;ahj
bcne morati,(Sj pulchris monbus,aJij inconditis&dilTolutis prjcditi jfittamcn , vtex
hifce vnus tantiim placcat, vnus depcrcatur , non alius , ctiamfi pukhrior & mclioribus
moribusprxditusiquarquidem compiacentiafubindereciproca eft ,nonnunquam fi-
ne.rcciprocationc vim luam in alium etiam relucTantem exerit. Huiusinquam caulam
^iodo^' orancso<u-^emmoium^crunt>vlx vllicaroadfignarunt. PJatonici morciuoin fafcinu
rECml. quendam coni;ciunt. QuaromniaFicinuspulchrcPh^dri &Lyfia fe depereuntium_.
erpticem cxemplo dcclarat ; Lyfiai ivquit.Pbtdn vultum mbiat ,'Phxdrusm oculos fcintillasfuorum
defigit oculorum, cumque fcintillis rtta tranfmittit & Jptrttum . Radius PLedri rado Ly/U fa*
ciie copnlatur,fpirttus quoquefy.ntut factle coniungttur,vapcr huiufmodi aPhddri ccrdegenu
tus, Lyfidftatimpetit pracordia , quorum hebetudine fit tempaclior , & tnpriorem Phadri rcla-
bUurfutguinem, itd vt Pbddrifanguis iam in corde fit Lyfi* ; Hinc adclamorem cofeftim prtr
rumpJ I terqut, Lyfias adPbddrum; cor tneum Phjdre, chariffima vifcera; Phddrus ad Lyfiam.
Ofpiritus meus, ofanguis meus, Lyfia \ Sequitur Lyfias, quia cor fuum pofctt humcrem, fecla-
turPhddrus Lyfiam, quiafanguineus bumor,vaspropriumpofiulat,fuamexigitfedem; Verum
Lyfias Pbddrumfetlatur ardentius,factliusenim cor fine mmima humorts Jut particula, quam
bumor ipfcfine corde proprio viuit, nuus enim in fonte magis, quam fons riuubgaudet , &c .
*itew»n6 Putaot 'g^urP^^mcifafcinumamorisperoculoscaufaii.quodfi radios vifiuosintcU
*t p«r ocu- liguntjfalfilfimum eft,cum iuxta principia Opticar radij non extra oculos , fed ab obie-
loi- dis ipfis in potcntiam vifiuam cmittantur . Quomodo igitur huiufmcdiralcinatio con-
tioga^.cxpliccmus.
Scicndum igitur eft, eiTc in tcmperamcntohominura infigncm aliquam fimilitudine*
Qi^omodo inccrtaipiruuumfanguinifqucfubtiJioris agitatione fundatam-. quar iuocuiquecorpo-
fimHciDt|£r. "form3ro largiatur yndique corrcfpondentem,i'cquitur hanc morum adionumque-»
eamr. fimilitudoi ciun vcrdfimilcfimilis,naturali appctitu,arTeclerconfortiumiidem inhomi-
nibuscontingit,quod inchordisin vnilbnum tenfis,quaum vnaincitata moxaltcrt-»
confonat i Alpicit itaquc quifpiam io communi aJiquo confortioconftitutusalium quc-
urt, cur moxiilo vcliJio,nonalio capiatur, caulaeft,quod pulfus fintinipirituum con-
ciwtiooc*qualcs,aquo cum eardcmprorfusactiones roortfquc proficUcantur ,eor(i-
que vcftigia dum fe fc in oculispotiflimiim aaionumquecxtcriorum confbrmitate &
correfpondentia cxhibcant, mirum non cft, ahum fimiJi temperamcnto, fimili pulfu,fi-
mili fpirituum agitationc pr^dito , mox hoc vel ad primura afpecTum vniiono excitari ,
& in amorem, vcluti irircm fibi maximc identificataro cxardefccrci Accedit,quod bac
amoris rcciprocierTerucJcentia Jpiritusfcmpej vchcmentius& vehementius conciuti
diiawtiqucperocultosocuJorum, quicircahirquosfunt,meatus foras proiumpant,
fiac-
Ltk X. Decachordon Natur<e. 427
riatque mutuafanguinis fubtiliilimi, fpintuumque communicatio, qux morcs quofda
in fcparatis amicis & duTonantiffimos cffeclus paritj hinc timorcsiili in abfentibus ve- .
hcmcntes,fufpidonis^uitia,cumindignationc&zcloardcnti(rimoconiuncla,ridku- J5£U^
Ja fpcsjincompofiti geftus, qucreix ,infomnia,geraitus continui, aliaquc amantium-f
deliria deriuantur. Cumverd affcclus pulfuum fpirituum vitalium agitationcs fc-
quantur, diuerfisvero pulfuum lcgibus, diucrfifquc fpirituum concitationibus afteclus
in vtroque abfentcagitentur, vt dum vnus3matifollicitudinc , altcrzclo &timorc , v-
nusfpe & fiducia,altcr dcfperatione in tranfuerfum agitur , fit vt cx diflimili hac aifc-
&ionummifcella,Iuftuque difTonantiffimum quippiam nafcatunquod tamcn in con^r
fbnantilTimum vnifonum moxvbi dcnuoprxientes fucrint, degencrat. Nara amici
prxfentia mox gaudio maximo pcrfundit cor v tnufque cor dilatatum fpiritus in vnione
iollicitat, fitque vt ex inxquali pulfu,fpirituumqucinxqualiagitationc, mox c^qualis ,
ffCtiuKTefyic vnifonus amicorum, cx hoc vnifono verb voluptas, gaudium > harmonica-
quc & reciproca qufdara rei amatx nafcatur pcrfruitiOiamorisfcopus& finis vltimus.
Corollarium I,
Hlnc patet,hanc Amoris encrgiam, raaximi in pari xtare, parique temperamentoj
fcilicet fanguineo conita ntibus obfer uari, perfccliffimumque rcfcrre vnifonum .
Hinc pansxtatis, languintusfanguinefi,- cholericus,chokricuin,phlegraaticusphlcg-
maticum, mclancholicus mclanchoJicura araat jatque idcd vnifonc concordant 00 x->
qualiratem pulfuum, fpirituumqueagitationcm xquaiem confonant ; vti didtum eft .
Sencx ad pucrum fan guineo tempcramcnto fibi xqualem , pulfus acquiret fpirituumq»
agitationcm ad pucn fibi correfpodcntis,in proportionc dupla, hoccft,diapafon inter-
liallodifllros; Puerad iuucncmconfonatin diapente iluucnisad fcnemin diateflaroi
ciuiaillitempcramentoxqualcs pulfushabentinfcfquialteraihiinfcfquitcrtiapropor- ^JJjJj;^
tionc confonantcsiPucradCholeiicum fcnemin trip!a,adMc!ancholicum in qua- inamjUbus
drupla proportione incitatur 1 Quicunque igirur pcrfcfte fani in quacunque xtate
ad inuiccm habuerint pulfus in proportionc xquali, lefquialrera, fcfquitertia , dupla_i ,
tripla, quadrupla lupcrbipartiente tcrtias, fefquiquarta,&c. confonabunt ad inuiccm_j»
quiaintcrnaipirituumagitatioincxteriorihominctalf & talisproportionis impumet
charafterem, vric videntcsraox occultailla harmonicaproportionc operantcno pok
fwt non amare, qui quidem amor tanto crit ardentior , cjuantd harmonica proportio
intervtrumquehientperfcctior . Quandocunque vcr6diclihomines,pulfushabuennt
adinuiceminconcinnos&minirae vnibilcs,tunc hi tales& tam diflbnantescharafte, Vodcnafci-
rcsin extcriore pinpunt hon ine , vt vel ad primumafpeclum fc abhorrentcs^toldrare^ ^ auerno
minime valeantihinc magnaillalubindc interhomines,latentecaufa, diflbnanria ori, vniutabaiio
tur,quivnusaltcrumfcrrcminimepotcft,&tamet(iinimici nonfintnec vllam occa-
fionemauerfionishabeant, pcrpctuo tamen fc abhorreant . Talcs funt , qui tono dif-
fonant, cuiufmodicholcricus cum pii.'egmatico,fanguineus cum melancholico.Nam
cx diffimilibus tcmperamcntisagitationcmfpirituum,pulfufquc fortiunrurprorfusco»
trarios &incompatibilcsi&inunibilcs,qui &nefcio quam difpliccntiam in cxteriorifta-
tu corporisdepingunt,manifeftum diflonantium morum aclir numque indicium» talis
non tantuminter contrarijtempcramcntihomines, fcd & inter diucrfx xtatis com- D;ufrf;r^tj
pcrituripueri cholcricos morofofqucfcnesfcrre minime poiTunt ; luuencsfenes abq-
fis liomines
minantur mclancholicos, & fic dc cceteris . Vnusquifq ue igitur charafterem qucnda ^uomodo
incxteriori corporisftatuabinternisvitaliscalorisfpirituumquemotibus caufatum-., £ n ™
morum a&ionumquc conformatorem circumfcrt , cui fi fimilem confonus, itemque^»
habueritaliusquiipiam,ftatim velad primum oculorum annrofrxirpb , fiuCTadiatio-
ncmrcciprocamconfonabunr,fidiflbnantcm,difronabunt . Nonfecusac inmatnbus
fcetugram4isficrifolet,inquibus ob perfedtara totiuscumtoto,partiumquefingularu ^JJS
cumparubusharmoniamconfcnfumqucvispjafticaiuxta fpecies vchemerjri imagina- tom jn vte-
r -ir^- Hhh * w°nc rofisnent-
Digitized by Google
42* ArtU Magn* Conjbni Diflont
tioncconceptas, fpirituumqueopc cas vndatim defcrentium in foetu figurarn notar
fpcciei conceptar , colorc , ioco , figura prorfus analogam & proportionatam , ca prorfus
rationc ,qua neruusnon nifi fimilem & fibi comparem mouct. Vcrum vidc, quardc_^
hac harmonia fufius tradidimus in Arre magnerica in I.3. c. 7. de magnetifmo imagina-
tionis.
Qncxunque igitur depulchrirudinis circulo a fenfibilibus rebus ad fpirirum arji-
mamqucinteriorem,6V hinc vicifllm pcrfpirirusadfcnfuscorporeos diximus , cadem_
Mira \ is a- je pujchritudinis Jobole, fiue amorc intelligas ; primd enira extemar pulchritudinis vis
moris.emsge
neus
Jeniura perccllit cxteriorcm , prarcipue vifum , vnde poeta .
Vfvidijvt perifrvt me malus abilulit errar i a fcnfu extcrno , per harmoniam fenfibilem
concitato, fpirirualis fpectararum rerum pulcbricudo, (quam nos nihil aliud efle diximus,
quam harmomcam quandam proportionem in moruu,membrorum, morumaclionum-
que confpirarionc defixam ) Ipedanris fpiritum commouct , qui mox receptam fpeciem
animar quoque communicans facir, vt & concentus intrinfecus rci perceptar concenrura
inrcrnum maximc fiuc percipientis formam pari proportionc afficiat: Quin &impre(Tar
rerum pulchrarumimagines,fa?pc ctiam a Jocis quacunque occafionemouentur> mota-
qucforma principeturbatur fpiritus,a fpiritu fenfus extcrni denuo ; vbirurfus apparet
Amorbruta- r*ox prarcipirium maius a nobilioriLuis fenfibus ad magis ignobiles.abolfactuadguftura,
n"f^t°°^° ab 3nditu& vitoadtaclum improbum ,& hinc progrcflus fit ad vltimum voluptaris
gradu.quam philolophi prolummar demcntiar fiue furoris fpecic, Mcdici pro comitialis
morbifiueconuulfioms irmgine iumunr,ira vulgusturpitcr cotra ea pro fummx volup-
tatis&abfolutrwamorebeatitudinis cumulo cxpctiicit. Porroamantis harc inrca*
aiMiowatu mantcm transformatio fouetur & alirur,aut affeftu, aut moribus,adtionibus,dcfiderijs ve-
fhbuscoetcrifqueomnibus vitar conditionibus,quibus amansamatar pcrfonarfefeacco-
modar, vtquarn limillimm illi (ir, eique quanrum poteft inomnibus vniatur;cft cnim
nibil potentius>quam rebus fimillimis& quaripfi vnice placent,amaro-amatum dcuin-
cirCjOccytharaminomnibuscytharareiusaccomodarc.-Ex hifcecnim nonamatio tan-
tfl& reamatio eroanat;fed, & rcciproca transformatio tranfirufq; vnius in alterum pcrfc-
diflimus. Hic amor fere inter iuuenes & corporis temperamento fanguineos , vt dixi-
mus, rcperirur . Nam fimilis arras,& corporis complexio ad amandum procJiuis,mutua
amoxis harmoniam excitant. Si cholericus amct choJericum , confonant quidem vt di-
ximus,fcdinroJerabili quada feruiture; quia&fi compJexionis fimilitudoamorem faciat
muruum, bilis tamen amoris vim crebra turbat iracundia ; Jntcr fanguincum, & choleri-
cum propter fuauis fimui&acrishumoris permiftionera,alteratioquardam cft iracuadia?
<-»...,»,«, L &gratiar,doloris& voluptatis ;at cholcrici conditio mclior,quod fanguineusamabilior
ter d ueriz gratioiiorquc lit , Hinc ht, vt cx mutuafyncopationc diflonum reddatur confonum . In-
taommcs"'* tcr^angu'ncum5£mc'ancnoucum ^rmus cft nodus, nec mifcrrimus:fanguinis nam-
omiocs. tjulccdoamaritudinem temperar melancholici mcJiufque fiC3gitur cum Melan-
cholico. Ar inter Cholericum & Mclancholicum miferrimus omnino amor eft; Cholera
enim ad iracundiam, amaritudinem , cxdes & impatientiam , melancholiaad maiorctn
& perpetuam querimoniam prouocat .
•rn<
Corollarium. I L
EX hisfcquirur , curamantes abfentes tam enormia fymptomatapatiantur , vfque ad
pallorem & IquaJiditatem ; dum cnim primo amantis animus afliduade amatoco-
guationcverfatjuT,minufque perfedccibum concoquit , raaiorqucillius pars fuperfluao
eijcitur, minor ,&quidem adhuc cruda rrabitur ad iecur. Vbi dum non pcrfe&cfa-
riselaboratur,paucusnecoptimusfanguispervcnasdirTundirur; ita inopia& crudita-
ynde palior tealimenti extenuattur mcmbra & pallent. Altei a illius rci cauia cft , quod ipiricus (qui
^a»antr Vchiculum,anima,& inftrBmcntum iingulare exiftit)ad amati imaginem phaotafiar fcn>
pcrobucrlantcm contincnteraduolct,ibiquerefoIuatur. Quaread cumreficiendum>rxe-
quen-
Digitized by
ZJkX. Dccacbordon Natur*. 429
<] uenrifllmo opus eft puriflitni fanguinis fomite : puriore autcm lucidioreque fanguine-*
rcfolufo.maculofus , craflus&atcr membrorumnutritionirt linquirur; irificcatur cor-
pus & fqualet , euaditqucamans melanchoJicus ,ex craflb fcilicet illo & atro fanguine^» SSSt «£
mciancholia genira;quardum fuis vaporibuscaputoppler, ficcat cercbrum , tctrifque tJ>us.
atque horrendis iraaginibus loJJicitat animam ; vnde immutatio pulfuum , & maxima ir-
rcgularis fpirituum agitatio; ad quas varia quoqucveluri ad inftrumcnta vitalium aclio-
aum ,arTcc^uumgcocra eoafcuntur.
Corollarium. III.
SEquinirque quoque Muflcam omniu potctiflimam efle ad amorismorboscurandos;
cum enim vt pluriraum euadant mclancholici , cx mclancbojia vero ditfa pathe» pTr°rU^
mata enafcantur ;fi quis per harmoniam proportionatam , ciaflam illam melancholict ficam.
fanguinis aaflam ditToiuercr , is priAinxamantemharmonia*& tcmpetici rcftitucret; vti
fupra in libro 9. p. I. doeuimus .
Patct quoquc ex hoc fufiori forfan , quam par erat difcurfu , quod fi quis fciret perfe-
&am bominum temperiem & incltnationcm ,is cxteriori tantum morum adtionumque
conformitate,omnibusfegratum amabilemquc ptacflare pofle;muItumque inomnis ho
roinuraftatus ,ac potiflimumin acquircnda Principum amicitia ac fauorc valcre.
5- III.
Dc /tpfctittu rationalis harmonia.
MVfica in pratcedentibus Appetirus fenfitiui,eiufque in hominibos efFedtibus njsi
cxplicatis , rcffat vt dcrationalis animi Mufica pari paflu difcurramus : Appeti-
tusfrequentibus turbulentifque pathematis obnoxius,eas paritdiflbnantias , vtnon in-
congrue eum imperito coatulerimus Organardo; vt igitur organum muflcam reddat om -
nibus nuraerisabfolutam ,organ*dus peritusacccrlenduseft, appetitus videlicet ratio-
nalis, fiue refta» rationis diclamen , hoc enim pafliones incorifentientes & rfrtfenM dura
domar,dumappetituiinfcriori habenasinijcir,eura tationabili voluntati fubiugando ,
quid aliud facit, nifiquodchordasplusatquotenfasaut remiflhsad mediocritatem rcdu-
cat , diflbna confonis ca dextcriratc colligando, vt inde pulchrurr. concentum efformet .
Hoc autcm vt fiat, animar cum fcipfa confenfus ncceflarius eft. Sicuti cnim immcnfi do-
loris cruciatum ex continuidiflblutionec6pagumquediuulfione fentimus, ira &anima, Diflboantia
cura vrrtutu intemperif cx inferiorisapperirusrebellioneincurrit; hsec enim rationalifi bui^clrl^da
xnotuum foiutacompagine,pcenas cruciarufqueingentcs funinct, cuiuscjuidem o'raJI«<
fuppliciu, omnesfenfusomniaque membra veluti languida,quaeab ipfa regi debebanr,
fentiunt. Curanda igirur Anima eft per veram philofopbiam, virrutifque afllduam con-
templationera , per iacrificia , conuenientiumque cxpiationum adhibitionem, vt fic fa-
nitati reftituta , verir ate firmata , ralibufquemuniti pracfidijs , nihil fuborientium formi-
det concuffionum impetura ; fed fibi ipfi confentiens , cura cceteris inde confoner, arai-
caqueabomnibus fumataugmenti pratfidia ; vbi verofibi ipfi di(fenlerit,vtaliorum har-
monica iyrabola seriat,fieri no poteft,eftenim oranis inotdinatus paflionib.s animus,te-
fte Diuo Auguftino , poena fui , fugata fiqutdem probitate ordo pertubatur , cxulat vera
pax , quar eft tranquillitas rerum ordinis , diflbnanrijs contra afperis & iniucundis , qua-
lesfunt perturbatio,inquietudo,inconftantia,affiictio& variatormenrorum genera in-
furgentibus ;cx quibusanimi tcmperantiaomnium viftuturaoptima harmoniapcoitus
dcftruitur.
Cum igitur virrutes animasoble&amenta fint,& morborum medelat , vt car concinnas
ffintneccfseeft, cum fanitas & obJedatio,no nifiaconfonantibus nafcantur,imd pulchrc;
qux-
Digitized by Goqgle
43 o Artu Magn* Confori%f$ Dtj/ani
«juaedamconfonStixfint. Nam vt fupradiximu8,cufanitascorporis,humorum eorurn-
que quae ad corporis fubftantiam pcrtincnt , perfeftum harmonicQ tempcramcntum £ic
cuius oblctftatiu fiatcx proporrionc potctije cumfubiedoiquantdmaiorerit proportto »
tanto dcl cdatio maior> idcmquc conftituitur fanum & oblc&ans , vtrumqucab Apolli-
nc Cytharc, &mcdicinannuentore noncorporis raodo,fcd & anime; vim trahcs; Quod
fi harmonia artificiaJisraliad animam commoucndam vipollct , quaJem varijs in locis
iam defcripfimusiccrte muJtdexcellcntiori pollcre ccnfcridcbctharmoniailia natura-
Iis,ficut artificiaJis in proportione & tcperamento mcdicinarura ad inuiccm,& cum qua-
litatibus corporiscui tribuuntur, confiftrt,dum incommixtionecorum iufta & har-
Virtut« an*. momca pondcra adhibcnturi haud fccus virtutes,quae anima: quaedam mcdicamenta_»
mi medica- funt> tempcrata? eiTc dcbent, tum inter fe, tum cum anima , vt ianitatem & oble#ame-
menta-. taadferant,harmonicc tcmperate, effedebent,&apteinter feconnc£h,qux quidcm_.
connexio fine harmonica conucnientia ficri minimc potcft,ficuti cnira harmonia voca-
lis, tcftc Boetio,eft parium difpariumque vocum in vnum redacta concordiajfic harmo-
niapcrficicnsanimam,eft pariumdifpariumquevirtutum in vnumredactusconcentus.
difpares virtutcsfunt, libcraiitas fides,parfimoniafpcs,contemplatio&follicitura cba-
ritatis in frequcnti miniftcrio opus, & huiuimodi multa } quc. nihilominus omncs con»
xitLj *°nant>mPra charitatem&diledionem DEI&proximi,velutifupra bafin,radiccm,&
tfandMt fundamcntum totius harrnonic; fuperaedificantuti vbitaracn notandum, in conccntu
modulatio. virtutum dupliccm confiderari poiTc modulationcm, vnara » qua fingule, in radicali vir-
tute,quam non immeritoiuftitiam appcjlamus, iuftifquecorr.mcniseft,qua vnamqua-
que virtutcm, nc cxcedat aut dcficiat, vcluti in bilancc trutinamus ponderamufque-^
additione fubtractioneque continuo mcdjum inucftigantes , quam alij prudcntem di-
fcretionem, aJi; temperantiam dixerc . Altcra vcrd omnium virtutum ad inuictm in_i
codcmcharitatis&diJcdionisDhl vcJproximi , aut vtriufquc fimul conccntu con-
gruentium pukhra qu$dam modulatio eft,hac enimcharitate veluti condimento quo-
dam omncs virtutestemperaraus modcramurque,hacomnc opus bonum in Dh\ M
oronis fymphonia? Authorem dirigimus : Hac mensdiuino fpintu dufta vcternofx mo-
lircpudium mittcns , DEO per vnioncm ( fimilc cnim ad fimilc acccdcrc necefse cft)
Quomodo peifccle coniungitun fi igitur homo diuinus eiTe cupiat, neccfle cft , vt eius fpiritus c6 -
^^crfc.1"" f°nctcum eo diuino, quod cftinipfo,inquodtandemreducatanimam infcriorcrn_, ,
SujPeuaCde- e°dem illo foiritu imbutam i confonantcm autcm fpintum cumilJo diuino facimus
te f o«5t . per fynthereiin & obcdientiam malo fcmpcr obmurmurantcm,& ad bonum dcprccan-
tem» quam deindcpax&tranquilJitasconfonantiffima,poftcal^titia cordis, mcntis
iubiJatio & arrha bcatitudinis, & tandem cordis dilatatio atque ad bonum amplexan-
dum curfusauidus volatufque vclociffimus confcquitur,iuxtaillud, viam mandatoru"
tuorumcucurri,cumdilatafti cor mcum.
Vcrumquiaincorporumcura nonproportio tantum Antidotorum ad inuicem,fcd
&modusharmonicecidcmcorporiapplicandicxquirituri haud abfimili rationc irt_.
uiDicndi ad procurandaanim; harmonia proportione prouidcndumeft ,& cumdiuetiarum vir-
perfcclione. tutura aliue & alic illi magis competant, vnufquifquc cas fibi comparabit, ad quas fidus
gcnius, natuia.. imdipfciummusrcrum diftributorfuauiter induxcrit ipromoucntei^,»
anima? profcclum tripiiciiJJopotiflimumvirtutum gencrc,quoda PJotino primo dc-
fcriptum&ab omnibusfapiennbusceJebratum,poIiticumvidelicct,purgatiuum, &hc-
roicumjcythara perfeftifiimain nobis dulcifiimam harraoniam excitans. Huiuscytha-
rae chordam proslambanomenam refert Genus poltticum , radiccm & fundaraentum cy-
tharac ,infimam vidclicct chordara j Heroicum vcro nete hyperboleon , vti altifsimam
fic acutksimam vocem rcfert . Pnrgatiuum genusmcfcsrationem habct in pcntcde-
cachordo, a chorda proflambanomena vlquc ad mcfem diapafon conftituitur , & indc
ad nctehyperboleonajiud diapafon , vtrobiqueperfeclaharmonia,iprosIambanomc-
no adhypatemcfon,diapcnte ,ad Jychanon hypaton, diateflaronj ad netc diazcugmc-
non,diapafon cum diapcnte, ad nctchypcrbolcon dcniquc diapafoB>& ficdc ccctcris,
vt in fcqucnti figura apparct , Pente-
Dig
Lib.X. Deeachordon natur*.
Pentedacbordon anim<e:
iapafon.
c
JL-
Q
«
c
. - * .1
r*
j
i
Htroicum , Amor diainus & contcm platio.
Mundicontcmptus .
Humilitas .
Patieotia .
Mortificatio .
Cafl itas .
Tcmpcrantia .
Purgatiuum Religio .
Vigilantia^» .
Circumfpcclio .
Prudcntia_, .
Vindicatiua_,.
Commutatiua_».
luftitia diftributiua_». ,
Politicum .
Scd applicemushcc Cythara?myfticaf:Homoigituri virtutum ciuilium fundamen-
toconfcendensadpurgatiuasvirtureselatus,primumdiapafon interiiallum cormcere
videtur, fed ab hoc ad hcroicarum virtutum aliud diapafon fubue£tus,harmoniam mc-
diantibusreJiquis virtutibus producit confumatiflimam , Cioilcsquippe virtutcs dif-
cretione,prudentia, atqueconfultarioncfcnfitiuiappetitusmotioncs, nicontrareftu
diftamcn rationisaliquid committatur, tempcraht, Purgatiux Temperantia ,Caftitas,
Paticntia, Humilitas,diftas motiones non frcnant tantum ,fcd ctiam prorfuscxtermi-
nant,adeo vtad cascomprimendasfolarationisappctituum imperatricisprarfentia fuf-
ficiati quibus quidem virtutibus ammus a pertui barionibus libcr , tcmperatiflim um in-
ftrumentum rcddit. Politicarfiquidtm virtutesexteriorcm hominumcomponunt>id
cftprimosharmoniargradusfundant i Purgatnur pcr primuiv diapafon cxpurgant fpir Hirmoni>^
ritum, & vt totushai n oniofus ruadat,concinnumrcddunt . Hcroicacautcm W09tf Tirwminv
adfupicmum conccntum cJcuant, cum intellrgcntijsadeoquccum DEOipfo homine
vniunt, idcntificantquc iNam vt rccle phiIofophusait,cfficiunturhomincsDij,pcr vir-
tutis cxcellcntiam;& Plotinus.Heroici ftudium,inquit,cft atquc votum > non tantum_
peccatiexpertem c0e,fed&ciTe DEVM>reucrtique eo,vndc procefliticumautcm re-
uertimur, vnce proceflimus,tunc perfcftum diapatcn confumamus > in quo tonus rc-
dit in cundcm i quodifccflerat, gradum claucKqucjVtmuficisconflat. Vidcs igitur
inprafenti fchcmatc,quomod6 Amma a luftitiafiue conuoficncinchcando ,paula~
tira pergradus harmonicosvfqucad amorcm ilium vnitiuum dildiapcfon perueniat,
totiushaimonici fyftcmatis m,ctam cci trumque ,Sedcxaminata lam fymphonia ani-
oijs cum virrutibus , nibil rcftat, nifi vt quomodo,& quibus mcdijs hanc haimoniam in
aniraaconcinnare poirimus,oftedamus,vttande tintmillum harmonic,qu^eftpax>tr.T-
quillitas»Si bcatitas quaedam animjcin hacrcrra>aiTcquipoflimus , pcr hac cnim harrao-
ntam harmonia? archetypc, coniunwii;s;infcipfofclix,bcatus&conforsfi»»crum LEI c£. Qur%mo^o
iicitur. Naro cum DEVSprima fitregulaconringentjumonn ium moderatrix,nccef- ,./,in„r
fario fempcr concinnus cft.imo illud vnum & harmonica virtusclt perquaro omnia con- duo .
ueniunto* concinnaredduntur. Hinc Sacramccia ordinata funt tanquam rciSacrae &
Diuinat figna & quafi t rTcftrut s cauke,figna vidc-luet diuinar gratiar & fuuorisccelehis
n*M»tim > quoiuir. ( lc bvmoad dcbatumcum DEO conccntum ccmducirur. Cum_. .
jgitur homo fihusira pttcatoturbulcntjlque pafliontbusdiiTonus nalcatui .proemsrt- t9 lin, har.
peramento,baptifmiconccflhmeftSacramentum,jn quoai luiiuryviftutcfii:cri%acia«, '«on.a .
ijifius Sacramc nti a CHH1S10 mllttuti ( dum modo nulla obftit«rit tndifpufitjo ) curn^ B ifmuJ
DEOtempcratur. Dilfi-
Digitized by Go-
W* <ArtU Mdgna Confohiq) Di/Joni
Pceoif«iij Diffidetprarterea^omo,cfc quotidianisoperationibus deficit, in quibus iuxta Iepis
croncnua . pratfcriprum , nec rota mens , qec tota anima , riec omnes vires confonanr , vndc defc-
dus & difTonanria quoridiana ; Ad Animam igitur in fuam harmoniam reftituendam,fa-
cramentum poenitcntiar inftjtutum eft , qua & rationc conuerfionis ad DEVM Sacra-
mentiquc atque abfolutionis eflicacia , diflbna coaprancur . Quoniam vero quoridianis
xucharijlit. gularirrirarocnrishomo maximc diflbnus rcdditurjad eum in harmonjam reftitucnduro,
Sacramcntum Euchariftiaedatumfuit, totius harmoniaf fpirituaJisfoas& fcaturigojhoc
enim »quod contagiofocarnisodoreinfeftum cft, reparamus, corpufque humiJitatis
Matritnoniu noftrar , vt coaptetur, configureturquecorpori cahnratisfuar,difponiraus:Quod vcrd in
prolis gcneratione carnis Jenocinioderurparur&abfonum fit, id Sacramcnto Matri-
€onflniHtio m?n'J dcbire feruaturcV repararor: Confirmarione vctd diflbna a fidc dubitario toJIirur,
animufqueadcurrcndam viam inandatorum domini corroboratur . Extrcma Vn&ione
homo ab omni contagionc & cuncta quar telicta eft ,. diflonanria Jiber , in abfolutam con-
Ej«maviv cordantiam afleriruriSacrovcroChrifmate fiucOrdinisSacramcnro, dum Chrifti in
tcrris Vicarius conftiruirur,omnium pcrfediflimam harmoniam per iuftitiam , & pote»
Ordo : ftttern fibi diuinitus traditam,in menribus hominum refonare facit. \
Videsigiturquomod6homoSacramcntis purgarus ornatufquc, prartcrea frequen-
ti virtutum cxercitioabomni diflbno cxutus , perfc&o fymphonifmo tum fccum , uina
cum DEO , & proxitno confpiret ,
REGISTRVM VII.
Symphonifmus Mundi politici fiue de Mufic;u
politica_> .
QVcmadmodum in vno corporc phyfico, mcmbrorum concordia & colligarione_^
a&iones fuas harmonicas mcns cxeric& perficit , vnoque fpiritu, eadcm membra
colJigatihaud fecusvnum impcrium ,dum potcftarc vnius vclplurium vnitoruminRe-
publica regit , impcrat , cuiquc prouidct , legcs dicit j firmat concordiam , humanarque
focietati neceflaria cxequitur, communicat commercia, adtioncs cVamicitias conuenig-
tibus pr_ccptis,quar vel natura velncccflitasfuader, inuioJata conferuat; pulchcrrimam
in hoc politico mundo , mundo vtrique paulo ante dcfcripto prorfus anaIogo,harmo-
H»rmo«;x. niam deduciti& ficutiin fidibus &tibijsatquc cantu ipfo concentuscft quidam tcncn-
P« '«'ca. jus ex diftinAis fonis , quem immutatum ac difcrepantcm aurcs crudita? ferre non pof-
funt, ijfque conccntus cx diflimillimarum vocum modcrationc concors-tamcn cfficirur
&congnicns i itacx fummis,infimis,medijs , inrerieclis ordinibusac fonis , moderata
ntione ciuitas confcnfu diflimiJJiniorum coniiliir; & quar harmonia a Muficis dicirur ia_.
cantu , eaeftin Ciuitatefeu RepubJica concordia , artfiffimum atcueoptimum omni in
RepubJicaincoIumitaris vincuJum ,quodfineiuftitianullo paclo tflc pote/f. Iuftitia_,
autemnifiab Authoritate aJicuius ,qui fupremam habeat potcftatem , fuum effeclura^
tcfteTullio,confequinon potcft- Quor vero funt Reipublicarfpccics, tot debent efle
fupremar porcftatcs , in vnaquaquc vna ; Sicuti in vno corpore phyfico , vna qui im pc-
ratanima, vna vitaJium opcrationum pertotum corpus diffufarum moderatrix, non_.
« !_Ju£ duatiinMudovnusDEVS quiincffabiJifuaprouidentiaomniaineo.concentumodcra-
iwridcber! tur * dirigit i duasautera in RcpubJica potcftarcs cfle fuprcmas , arquali porcntia & im-
pcrioresadminiftrantes fieri non poteft ; cum iupreinumin fuo ordine priorcm nonad-
mittar, nififubordinctur adaJiquid, fi duas conftituas ,iam diflbnantia politici corporis
in foribus cft , dura ciuili corporc diuifo , cx vna duar vt fint Refpubiicar, necefse fit. Ncc
obftatJuprcmampoteftatem adminiftraroresdiftributorefquc admitterc plurcs ; hi cnim
MooarchUi non ^P^0**™»^ vnam omnes.vt in Ariftocratia arqucDemocratiafit,h3bcr poteftarc;
' InMonarchia, vcrd pcocs vnumrcrum omniumjpotcftaseftjaquo rcJiqui,qui Jub eo Re-
pu-
Digitize
Lib.X. DecachardonNstur*. 43*
in hoc vnico confiftit,vt voachorda ant bftulafcrapcr graoius& gcaiuus>auc acutius&
acutios- J)*roroi fiiie tOMtim ionet, ex quariuredcniquc «tjficiofo fy mphotufmoimen-
rcnta melodra nafcarar ,
Hinc Ajmmus illererum Harmortamox ac magnum iflud inundi fyftenu harmoni-
cum meffabili quadamregiftrorum varietate condidiflcr,vcluri Archiehorjgus, iinguJia
dum nafcittrT) ncpereat, alio ,qut iplum duiqat, indiget ; omnia animanrta vnus rcgtt
flomorbominem ipfura in co diuinior parsantma, in ipla aninu duae partcs, iraicilulis &
concupifcibiiisraticnis djclamint fubiici dcbent. bicer membra corporis vnumeft pras.
crpuuru , cuius arbitno omma reljquu tnouenrur, fiucillud nt caput , tiue vt al»j,ccrebro Ewmptmn
cognfltum cor.-Hoc pacto Angcbs AngeJum principcm ,fpiritibmsfpiritum, fiderthus ^,1^1.a**'
i1dus;I>ceTnon&l>£rrK>n^us,<iiibHSJnem , bcfttambcitj|s,ferpcntc.'n fcrpcntibus, pt*
fccm piicious, bominrbus pra:fecithoroinem,qutcft Verbum lncarnarum Cbriftus IE-
SVS . fitquc aded impcrarc ,regcrc, Jubijci.regu&gubernariiurisnaturx^duunoquc
eV bumanogcntium, & ciuili prorfus conkntaneum ; ccrte cum mira barc mundi diucr*
fttascjt quatuordcmcntis, eontrariaruna quahtjrtum fpiritualium corparaJiuniquc rc-
rum fubftanrijs conftet , nift is certa fubordina tionis barmonia & fy mmecria coJJigat c-
tur, certifque Jegibus lubiectionis rcguninifque tempcrarctunpulchcrrirnurn mundt har-
monicum corpusbrcui conJumt ncccist foiet; ncc enimpoflcnt partcs ram diuerjario
io perfeuerarc , b lioguJc perlc promifcuo & indiftcrcrti rcgiminc opcra fua pcrficercntj
qutnpotcltas potcftati jequali occurrens pcrpetua diicordia & irrcconciJiabili diflulio
omnia poiTidcret ,alteuaqua? qu* rcgcrc non nouit , ncc conucniuot, io iuam pernicicm
Ordoitaqneinomnibusncccflariuseft, vtpulchre Bonifaciusrelatus :i Gratiano.Ab Ordo mirn-
noc, inquir, difpenlationis diuiitar promiflb , gradus diucrlos & ordines conftJtuit cfk do nccciTi.
diftinclos, vtdum reucrentiara rarnores potentioribuscxhibcrenc potentcs minori- ... '
bus dile&ioncm impcrjderenr , vtta concordia hcretA ex diucrliurc contcxtio,& recre
ofricioruntgcrereturadmmirtratio Jingulorum . Necjurcnim Vniucrfitas alia poterat .
rationc Uibiilterc, nitt buiuimodi magnus earo difJerentijc ordo Tcruarct. Quia vcrd
qtiJEquccccarurain vua cadcmqucqualiratcgul>crnari , vel viurre non potcft, ccele-
ftiummilitjarumcxcmpJum nosiiiftruit: quiadu«viunt Angeli,(unt& ArchangeJii qui». .
hcecnon Jinr acqvalcs; fedin poccfiate& ordine.Jicuti nutuin.difVert alter ab aJ rero.fi CUU
cnim vt lupraquoquc thctuiu cft cx diuerfi toni hdibus ad fymmetriam intcnlis, fonus
dulcifhmuj, in.oguuibus medijs & acutis coniunctis , roclodia naicitur iuauiflinia.-.ita
Socwcas in Kepubucairaperantium& obedientium , duiitu.u , pauperum , Nobilium_. ,
pjebcior-u! ; LioCtorum Artincum,&idgenusdiuerloruuigraduum, perfouarum, Ha-
ruutn ctricitui pujchti quidam concentus, concordia laudabilis , fclix & pencdiuma^.
Quod emmvni vocidecft,cx alia fuppletur ,&quod vni deefl.abalia corninunicatur,
ncquc cnim bona barmonia naici potctt cx vnius tonichordis,vel ex inltrumcnto,cuius
omnes in vniionum extenf* lunt fides. Ita Hcfpublica conJiitcrc roiniine poirct, fiom-
nes eflcnc .rquales; apparet hannonica barc acqualiras ex iplis diuerfis ftatibus, quibus
diuinaprouidentiabomincsconftituit,dumaJiumfummunjfapientiarapicem attingc- bioin* pto
reiaJiuminigncuaritiai abyiToiubmerlum vixabcftijsdiftarejaJium omni virtutum ge^ ^™*^*
ncrereicrtum-ialiumnuiioaniuiiornamcnto prarditum eflc , Aliumiteni adii^uiqaum ihi but h«-
digntutisapiccm,aliutn ad incitas & intimam paupertatcm dcpreffuin.ajtum abundarc, m nuH1-
cgcrcaltum,aliuui diuitcm, paupcrem alium,alium perpetuisdclicijs opumqueatHucn-
viurparet.
4 S+ Arti* Magme Conjoni LufioHt
bonitasDEI non omncsxo^alisconditionijfccic? Ha^ciniqnam mortaliumfortcm
nobis obrjciunt ij, qui omncm prouidentiam irnpie ncgantes> omniacafu eucnixcarbi-
trancur, Quxro cgo ex jpfocomra^curifjfe oprje x nonfirccritomnjaanimalia Aiige-
los>aut omnes planctasSolem; fiueoinnia membra oculowficokaomnesartus cflenc
oculi* vbi manus>vbi pedes, vbi os, ftoraachus, aliaque mcmbraccrpon neccifaria?Et li
mira diflri- omnes planetc, Sol,vbi Luna,fuicipiensfiderum gcnituram, vtnobispartumedat<vbi
uTmV.dS?1 Mats roborans ,loppiter xquans ,Mercurws acucns , Saturnus confolidans, Vcnuj a-
more connectcnse Et fi omniaanimalu Angdi, vbi homo peculiaus imago DEI ? vbi
cqui ipfum portaotcs? vbi boues & oucs bumani vktus miniftri iroo cibus< vbi animalia
&iumenta, quaead mundi ornatum & hominislcruitjum producta funt. Sicuti igitur
ooneft confonantbjfi quilibct neruus inftiumcnndTetncte aucri£patc,macaut pa-
lamefevel quoddam huiufrnodi cumexparii^osddparibui^utcbiM^isaut vOr
cibus, prout barmoma niundi rcquint,confonantia gcnerecucj Sicnirn, omnesDoao^
res, Sapicntcs, Principes,diuites, mundumpfrwcncceiscforet: inhac igitur diucriica-
Hinnpnia_> rc irgcniorum>profcHionum, in hoc diuerlofoitunxiaCtu,polrtiu mundi iymphonii-
ncf!W mwpr,mar,oconfito,&ficutinh^ mcmbra diuerfis
onSctjsdcftmau jn bonum vnum> bonamconfcruauoocmiiMiHiidui/Coofpirarit ;iu &
diucrfa politicimundi membrain Reipublicx faluccm conlcruatiuncioquc coqfpirarc
dcbcnt. Quocirca totiushununi gcnenspulcbritudoin indiuiduorum\anciatccft,
c|oatdiuer1rtlin»fumr«usmodcrator>in vmusmyirjci corporu JubCHKJSTl btflpinu
harmoniam traxjt. Qucconfonaniia&mundi&poiiticicoiporis^ranta elcgantia ac
fuauitate con dncta eft,vt n ulla pcrfcclior inucniri qu f at .
His igirur natura differentil us,ailignata lunt dona varia vnicoiquc iuxta proprianro
virtutem &diipofitioncm,quibus ctiam prxmia redduntur iecundum opera ipJoruua,
ptopor tionc gcometrica, vt qua» fit proportio mnnerum ad munera, & mcutorum ad>
merita^cademfjtptoportiopreiiiioium adprcmia ,atquc hacproportionc non. DEVS
ckimaxatred«kttiugulisprcmij,icd<Sc Rcipublica ciuilis ,que mundamimoaichcty^
pi mondiimago qucdam cft, gubcrnationcm fuam inftituit . verumdc triplici pcopor-
tione poftea fufiiis Joqucmur .
Porrd, tam diu Rcipublica harmonicum Aarum confcruar, quamdiu membra capi-
iUrrtionit^ fis , hoceft, fubditi Pnncipi perfc#aconcordia<Scpacc roerintconrcederata ; tota vcro
o.V « JWrmonia lmpcn» JcRcipublicje mox deftruitu r > vb i diffidcntia, diffidium, vbiRciigio-
dientu lub- nis mutatiooc animorum conrra PnncipcfaclionesfuertntexorranuprxtcrcaPnnceps
clTfia/ed» qooqucin Tyiannum dcgentret^ fubditorum bonum non quxrat,fi raoribus& incii-
cipi « iee uac^jfupcjjtorom noncondefeendarjfiluxu , fupcrbia&auariti*difrluat;fi iuftjtia_»
dislwraionia fepofita;on. nia promifcua 3i lmpUnita quadam peccandi liccntia confundantur. vbi no
*0c^l4*quo vefe>iuitur>vbJquifqucfuoemolumentobonum metiturpublicurn ,vbilalutem pro-
priam aiterius duntaxat excidio mediutur, vbiomnis iuftitia torpet,omnisordo &dif-
ciplina dilcerpitur,fidesabrumpitur,laxaturpiecasomnis,vbi cr»a proximum qucmquc
humanitas plulquam barbaricafWitatc refrixent; dum emm vnius Reipubhcc raembru
altcrum altcri non compaticur , marcefcit rotum atque in tabum diffluit . Et ficuti cor-
pusharmonicum raoxdeftruitur, vbivehemenshumorum difcrafia fuas habenas ia-
xaueritjjta Refpublica vbi iniuria regum» morumque peiiimorum confuetudo iniiirrc-
^erit; Contra vticorpus pcr aniraam perficitur, ita Refpublica pcr Rcligioncm (loquor
aut$ bic de vera iUi & folum Saluiifica Religionc orthodoxa , Catholica) Narp vti ani-
mt eft tora in tof o, dc tota in qualibet parte , ita ad harmoniam Reipublicx conferuan-
MlMMfc* dam,Rdi|io vna, vni omnibusfideiirticuli, quos credant, tencndi 6c obfcruandisut.
»"ni«*Voc Sinequa ReIig»One,nccpiinccpsfuumoflicium, necfubditifaciunt,fincea nulla So-
ceiiiia. cietts,qaia nu!Iafides;noniuftitia,nonvirtus, iedrraus, licenria, proteroita* > clc vno
verbohominum rerumcjucomnium nafcitur confufio. cVquemadmodum inter animi
&corpus,itaintetRcgemcefubdjtos,inter Principen &popuIum,fummadebcteifcc6-
fpirado, fine qna mctitototiusciuitatiseV fundaireta veluti periculofofulmincdifcia-
duntur ?
Digitize
Ltb.X. DccachcrdonNatnrte . ^fj
tur ? Naraquod rcgnom tutum , cuiuscuftospopulimetusefti» QyxcimtasfaJua , in
qua multitudQvi&arraisfuppreflaviuit? vtigitur Kcipublrapcr&ac tibi conionct ,
tntonus tollendus>euitandus tritonuscum Uiapcnte idiatefturon aim fcraiditeno4ut
ditono prorfus eradicanda, diapaion cum diateflaron , fimUiaquc maximxdifibnantix
monftra omnibusmodisfugieuda, boc cft, ditiidia, tumukus , morura pcliiraorum vi-
gor, dirtc; Religmnis in varias refes difciiiio, haud quaquam permittenda i fuerunt e-
nim bzc nulio non rcmporemaxima ingcntium caiamitatum cuertioniiqueRegnoiu,
Imperiorumquefcminaria_».
Atqueexmfccrafiusforfan,quampareratdcciaratis,fat conftat , in quo vera juv_
Republica harmonia confiftat. Nihil igitur rcftat,nifi vt modo oftendamus,quxnfm tri-
plicipolitici mundiftatuiMonarchico, Ariftocratico&DeraocraucoOccorj^nuicoqUC
vt in perfcftam harmoniam coalcicant, fingulis competatproportio .
De trihus froporttonibu* triflici mundi flatui comfetenttbus .
TRcs i Gcomerris proportionum fpccies confidcrantur, Ariihmctica>Geomecrica
& Harraonica; quando numcris aliquot, non attenta^orummagitudincaddu-
tur xqualia, tunc cft proportio arithmctica_. .
j . ( 7 * .*._'■ f t * *>f^%/ • l * t* rr* • _ /_*_ *_ i*_ * t t n r —i ■* t **** l ** r_*5 i !___***' ■ ■ ** **i *__**_ t*ft
ProportioAritbmctic* J 9 5
Quantoenim_maioreft 3: tot ttifiuncla. 3 3 3
fcihcctvnitatibus iz maior cft qua 3 9 1 Addc ■- 1 ■ gqualia
9, cftque proportio difiunaa . 3 3 3 _ 12 8
Proportio Aritbmetic*
Coniunctacft, quanddinitio faao ab aliquo coniunfla.
numeroquocunqu(.,addunturillicontinuc^qua- Adde 3 6 9 i» cquaiia
lia.
Quando veronumcrisaliquot attentacoruin magnitudine_* Gcomttricadifiunft**
addunturfimilia>dicirurproportiogcometricadifiunaa:Narn_t 3 9 z7
ficuti ad 3 additur triplum,9,fic ad 9 triplum, 27>&fic in infinitu.
Cum vcrd initiofactoab 3liquo numero , fempcr additurilli> ProportiogcvmttricA
vel pars vel multiplex fimilis, dicitur coniuncla,vt enim 8 ad 1 x, coniunffa.
ita 11 ad 18, cftque mcdietasgeometrica 12 jmediumgeome- 8 11 18
tiicumproportionaleinter i2 & »7cft 18.
Haimonicaproportiodicitur, in qua exccfiuum intertres Harmonicapropertio.
nuraeroseademeftproportio.vtin 3,4,6 quicunque talestres 346
numerifint, ftue vcroharmonicifiue non fint,femperinijsvcru
eft, rationes zqualium eflc certo modo confufas i vcriim cum dc hifcc medictatibus ex
profciTo & fufiiiime in 3 libroactum fit, ed Lcctoremremittiraus . Quare fupercft vt o-
itendamus, qui huiufmodi proportionespoliticoftatuicompetere polfint.
Cumitaque trcs iint politicx formc, > Democratica fiuepopuians, Anftocratica Trejff>ec
fiuc Oprimarum,&Monarchica fiue Regia. pulchrc Democraticx Arithmetica , An- L'ol*ic*.
ftocraticx Gcometrica,Monarchicx deniquc formx optime harmonica competet pro-
portio . Nam ficutiin Arithmetica^qualia funt incrcmenta numcrorura omnium, tam
magnorumquamparuorum. Sicin Rcpublicapopulus vult xqualia efTe omniaoncra DcirecrMja
& commoda, & honores& Magiftratus , ncc vulc tolerarc refpcc"tum vllum perfonaru . Arth n«ica
vt cumvult omnibuscflcius vcnandi, fiuc nobilesfint,fiueignobiles,fiuediuitesfiuc J[1°£,'donfc
paupcres . Quodfi qux rcscft , que. non patitur diuifionem intcr multos, cam populus
vult fortiri, quiafors cocca eft, nobilem ab ignobili, diuitem a pauperc > benemcritttiu
ab immcrito,virtutidcditum a vitiofo,ingeniofum a ftupido minime internofccns,tum
ctiam aliquisfcputatxquari catcris,ficumijsfupcrtalibus,fiueiambona ,fiue maia.,
lii 2 fortc
Digitized by v-jOQi
I
4*4 drtis M4gn* Conjbm & Dijjoni
forte adipifcatur,fcutiturivbi forrisiocoetiamaliapcflunteifeacquircndiraedia.'
Contra ficut in gccmetrica proportionc exccfliii numcrorum aifimilantur numcris
g^omeSii* »pfo j vtmagnu* nomerus magnnm habcat exccflum : Sie m Optimatum Rcpublica^
propoHione diftinguuntui perfon* , diftinguuntur onera ,prarmia, magiftratus, raunia,&prarftan-
rcqiunt. nflima referuantur Optimacibos , rcliqua rclinquuntur populo i vbi ncccfse eft lcorfim
inter fingul3sfaclionc«admittictiam Arithmcticam proportionem ,de ijs enim qux
funtpopuli,forcicnturomncs,quifunt inpopulo: dcijs,qusefuntOptimatum, omnes
Optimatcs ; nifi cnim hoc fiat , perpetui crunt in populo gradus Optimatum vfque ad
vltimampopulifircem;perpetuiquoqucintcrOptimatcs vfque ad Reipublicae Princi
pem , qua racionc non Refpublica , icd regium quoddam Ciuicacis genus eric .
MoDtrchi- Regiusvcr6ftacus,&fivelmaxime proportioni geomerrica? alfimilctut ; coquod.
cusbwmoni omnia Magiftratus iura Regi rclcruantur ; ficutiipfe vcl nobili proiapia , velarmis auc
cam propor. virtutibuscceteris praeftat omnibus , gubernandi tamen ratio in hoc ftatu i cctiifimc ex;
tionc amat ytr0q|lc,pr0p0rtionis gCne,.c tcmperan potcft , Nam vnos Rex arbiter omnium non_»
cccco impctu, vtfors; fcd virtutis, meritorum , ordinis, graduumque rarionibus ,
quarlicct,omniaintcr Optimatcspopulumquc dilpcniacjomnes iufticu; diftriburiua?cV
cmnmutatiuoe partes excquitur ; qua? vtriuique proportionis coniu netio ad proportio-
ncm har monicam conftitucndam fufficit : ita vt ex iuftitia , quc, rationes omncs gubcr-;
nandi coinpleclicur , triplcxforma luftitix rcfultet , commutatiua , quc. in proporcionc
Arithmetica, diftributiua , quar in geomctrica ; Mufica qua: in vtriufque proportioms
mifcclla confiftic, rcfultet , quibus tres Thcmidis rilix ivHfrf* , i'»**«« » & «V™
arqualicas & pax, veluti tnum propofitarum proportionum tutelares quidam xe-:
Ipondcnc.
Qu3rum quidcmproportionum luculenrum habetur ex p^dia Cyi i cxemplum ; Cy -
pK^omiu rusenimpuer, cum hominemprocerum cirratunica indutum coafpicaruscffct, pu-
eatiuc jufti. milumiuxta,tunicalaxa; ccniuitcommutandasiHisefTetunicas ,vt cdique quod co-
modum clfct , obucnireti Magilter fuum cuique rclinqucndum cdixit; Quodfipro-
cerofuiiTctiniundum, vtpumiloaliquid peaini^iblucreti&ficdcmum pernuiratio fic-.
rctjoptime cofuluifle Magifter difcipulo videri potuiflet.HicCy rus geomctricu vrlit pro-
portioncm, admcnfuscorporibus veftes ,Magiftcr Arithmcticam,poiTeluones vtnque
fuastuitus,at tcrtiusrefpexiflet vtrumque fiiv.ul,tamcorporum indigentiam, quamco-
piasaiiqifuasfaluas^itaqiharmonicamcxvtraqipriorum miftam legir, hoc paelo co-
mune vtriufquccommodumfuaiwaticompauturconcentus.Patcc & hoc tcmpera-
iLithoPomo mcntum eciaminrcmuneracionc;Medicuscnim adcalculum veficasdctrahcndumau-
rcosfxpe 5«oexigit , abegcnovero non nifipauculos.- &iiquidem arithmeticam auc
gcometricamvndiqucanalogiam confeftaretur , alter ouidcmcalculo , altetfame_j
Hzrm»nici *ntcr'rct>^ harmonica rationc, huic quidem opcs, illifalus compararetur . SpeCtatur
propomo in cVharum proportionum vfusinlegibusconmibiorum; v. g.fipatricij patriciasducerc_-»
legibus con. iubcantur,pleb$iad pleba?ias,geomecrica iimilirudoeft.Sin in ommbuspromiicue co-
nubiorum. yelforte quairere, vclforma,opibus, virtute , fincgeneris reipeclu , contcndere
quantum poffis, ncc vlla conditio vctita,crit harc conditio arithmctica. verum ibi ciuiu
aniraidiuclluntur in radtiones, hic confunduntur ordines, vtrumquc pcmiciofum Rei-
publicae. VndcfuadentLegift^, patricijstcnuioribusiubinde pcrmitcere connubia-»
plebcia opuIcnta;plebcis diuttibus patricias inopcs ; hoc en i m vtrique ordini couamo-
dum, Nobilibusquidcm, vtaudti opibustueanturftatum, quem obtinent,& fccminae
huiusordinismaritcntur;plebi vcrovtpatefacto ad honbrcsaditu,virtuti dcnt operamj
It> fymro- dcnique Reipublicar,vt ordincsiiiutuafechariratecompIcCtanturi Ideminlegely
fi»:is icgi- pofiorura obicruandum cft,in qu4nonfoiageometrica,nonarithmeticafoIa,fedcx v-
uxaproporl traquecommifta harmonicaproporcio locum habcc, inepta finjndc cft^qualitasarun-
nofcruanda m«ica in fympofijs, fi promiicue nuJlafcxus,conditionis, xtatis , flpcus habica rationC
accumbant ; iniulia & geometrica , fi enim omncs dofti , quid prodcruntimperitis ? Si
clamoficlamofis,quisAuthor ipfis modcftiaeJii mciancholici , melanchohcis ,quc. in-»
loco
Artu M tgtue Confoni.$ Di£oni 4/7
loco dcliciarum iucunditas ? iuxta harmonicam igitur proportioncm le* tempeiari de-
bct. Speftatur& harcharmoniC3proportio& concordantia, hoceftintotius huma- ,n,eSibni
nasvit^ambitu amor, qui tundarnentum eftamiciti$ . Quodfi mera rqualitas ofhcio- barmonica,
rum induciturlegc aritbmetica,nulla erit nifi inter$qualcsamicitia,quod fi interinar- £^p0','°
qualesmcra& cxquifita fimilitudoorfoiorum Ge0raetric3,neutrobiqueamiciriaerit> ,n a*
ied perpetua negotiatio, ofliciorumque nundinatio commodi fai caufa : hinc ncceflana
patrom&clientisconfociatio,finequa, nullaamorisdemonftrandilibertas,nil fponta- comparario
neam i atque adco pulchcrrimc hxca?qualitas arithmctica affimilatur regulx fcrrc^,
qua» flefli ncfcitjfimilitudo Geomctrica regulat Lesbia? plumbe^ omnibus angulis acco-
modabilis. Harmonfcavcro regular ligncaranlmilatur ,qua?flexac veftigiorcdit. ln_. iu^c;s.ffl.
•ubernationcomnis gcncnspolitiarum,rigorlcgum iudiufq;onScium c,qualitatiaritb> cium coue-
meticar tomparatur , qurnontantumfuum caique ad amuffim tribuit ,ied etiam pos- Amh™
nasirrogatdelinquentibusarqualiterfineperionarum rcfpeclu , cwaquc iudiccsad lc- poftiouL
ges adquc allcgata & probata, vt fecundum eas iudicent,ctiamii iniquat Jeges videan-
tur, adftringuntur; viciflim arqualitas magiftratufque arbitrium rocrum, qui tamen_*
bonusiit cxexconlcientia agat,gcometrica:proportionis naturam mduit.Quibusalij ^ofiicSc!
barmonic^contcmperationis cxemplo oflicium velfupcriorum cunarum, vciomniutn proporrio
vclfummi magiftratusintcrponunt,quibus nequc «x arbitno mcro agere Jicet,&tamS COn'PctK :
permittitur, vt legcs pro ratione circumftantiarura in modum rcgular lignear fle&ant ,
non frangant.ealquc in iudicijs iccundum arquitatcm intcrprctenrur.
Porrd m legibui vcftiarijs, plurimum habetur, de proportione gooraetrica, vt quan-
toquifqucaltiori dignitatis gradu confiftit , tanto preciofiorci permittatur vcftium or- Vf{jua'cs'bus
natus.-arqualitas arithmeticahic intolcrabiiis cft. Quia tamen ncqucfola varietasor- geomTmca
dinum in veftitu diftinctionem poftuJat, fed aliqua bic ratio habenda copiarutn, aliqua proportio
merrtorum, neque omnesordmes vna lcgc conftringi poffint , tcmpcramentunu,, fcfbajlcla*
vtiiufqueproportionis partim lcgibus jpiis inferifoJct , partim moderatorum arbicrio
relinquitur; Scruatur & harc proportio harmonica in legibus poenaiibus iuxta iuftitut infepbus
vindicatiuorrequifitionem, vt videiicct prodelidisrauit3te poenainferaturdelinqueo* p*naliBu«
10 j ,/ . , , « . * . harmonica
tibus;&pcenaquidem taIionisanthmeticam>muictarumicxgeometricam proportioi pr0por(io
nemamat. Hocpacto, in legibuscoeccris vti fuftragiorum,c editorum,rcli;itutionunH Unaadi.
vlurarum, rcmuncrationum,mercedum , harrediratum, vti fempcr tripicx proportio
fpe&aripotcft,fic omniumoptimaharmonicaeft.
In Democratico Imperio maximelocumpollidet Arithmetica^qualitas: In Arifto-
ctaticogeometricafimiiitudo,inqua tamen farpe contcmpcrationis ratio habctur , vt
cum populus ipfc rcrum potens, fponte fua Patritijs potiffimum, honorcs, magiftratus , Anftocrtri-
facerdotia mandat,aut cum Optimatesplebem honorura nonnuliorum parricipcm fa« ^^ilT
dunt,frui5tuofiffimamuniafolisplebeisdonant, iniuriasabOptimatibuseisillatasgra. pt& i*o-'
uilfime vlcifcuntur ilibertatem tribuuntfrucndarum voJuptatum , quar per fc ftarum_i P0i,io-
popularcmfapit,futTragijquoddamiusplebci permittant,incandidatisex gentc Opti- Q„0rnijo
matum certo numcro nuncupandis, ex quo numero ipfi poftea Optimatcs, quibus vo- in Kepubi.
lunt, raagiftratuscredunt. Qu^quidcmcommuniojouamdiufpontcciusordinis, per hlru10«fc*
nes quemfummum imperium, confiftit, fuauiflimus etiam concordiar ciuium concctus fj"*?",*
duiat.atfircuocatur, primum qucrel? cmergunt partis multatar, deinde difcordiar
quafi turbato concentu,dcmque vel cransfcrtur miperium,vcl tota ciuitas hoftibus fuc-
cumbit .
ldcm in Regiofeu monarchicoftatu,cuiharmonicaratiofamiiiariseft,tcncdum eritj
inquovnusquantumcoeterisomnibusprarftat,tantumetiam foius fummum imperij
ius poflid c t, cceten lub illo degunt, artthractica cquah tatc^ .
Haec igiturinpoiiriczforma, poteftcflc gubcrnandi ratio trium gcncrum;Nam fi inmonaicJW
omnia munera Rex, ex atquo communicer, nuJIa diftinclionc nobilitatis a plebaris.popu- .Ci? fl an
Jans ent & anthmeticar umilis moderatio, non decora Maieftati fummar , cum fummus xquihus
ipfe cum infima plcbccopulctur, nullomcdiointeriecloordincciucs vero ecncrofa» fubfiftenej
indo »o»potcrt.
Digitized by G(
43* ArtU Magn* Confani& Diflom
indolis regno excedent ,fi nullusgeneris refpcaus. Sin omnia Rex feclufa plebecoofe-
£co°ilm ratinnoUlitatero , geomctricanafceturfimilitudo in imperandi forma penculofi pror-
trithmetica fus & harmonica fuauiratc careos; populus cniro multitudine pollens, tandem offctifus
Tni '" Nobilitatem magiflratibus & bonoribus,Regero ipfum impcrio fpoliabit . Et cjuamub
^onpS. modcratorin plures gradus diQinguat ordines,diftinguat & munia/itamccuiqueordini
fuafoli conieruet, vt Komar tribunatus plcbis folius crat, conftuatus patmiorum tan-
tum;ordincsabinuiccm abalicnabuntur,ncc firmaintcrfe concordiain vnumcorpus
coalcfccnt; Nam muniainferiorum cum ipfo ordinc contemncntur : adcd vt Romar tri-
«uE" bunatum pacrtrius nifi ciurata nobilitatc , gcrere penitusnon potucrit: quar omnia pul-
TOOn»rch;co cbreoftcndentur in fcquentibus numeri$4 6 7. vbi4 Kcgcm , t5 nobilirarem ,atquc in-
ftayj pcrtcu- 5 .harroonicam mcdietatem , 7 vero ab vtroque priorum difcordem plebem rc-
fect , velmeliusin fequentibus numcris rcs elucct 4- 6.9. nam 6. cum Qnannoniam fa-
cit ,4cura 9 nuJlamfacit. ira nobilitatifaciliorcft coniociatiocum plcbe,quaro Regi,5c
in Bumcrii vt $ ea medium geometricum inter4& 9 vtriqueconcorsific Nobilius ceu vinculunu*
wVXSum antcriefla cft in ur Regcm Sc plcbem infimam .
rationes. porrd Ariftocraticam Regni gubcrnandi formam rcferunt numeri propprtiomsgeo-
metricar difumtfar 3 65 10. ctdifiunclionem quidcm rcfcrunt inciuiraa^cuflidia cx or-
ou*n m dinumfcclufionemmiumaccurara i Denique tcmperamentum vtriufque gubernandi
Ar.aocrTh" fotroein Monuchicofiue Rcgionatu cft , vt fcilicet nobilitausmunijsaliqui plcbaci etfi
cam forma paucj ( & copijs" pocri pares , aut virtutc aliaue rc commendati interueniant, vtque 10-
refcraot. lcr(jura Nobilium tenuiorum vnius plcbei* frocluofa: fundionis pratfcclus , dccus illi
conlcratfplendoregcncris.quomagisidfir impofterumad plebem coromcndabilc»^,
vtduumuiratus ex nobilt& plebcio cooftiruarur , vtricjue ordini folaio; vt curiaccx
omniura ordiuum pcrionis confiituanturj vr indcJiberationibus publicis debono pu-
blico tcnues locuplctibus mifceantur ,vrnon meri virtutiscV pictatis cultorcs habeanc
omnia, fcdahquaetiam fortibus , nonnulla ingcniofis ,quacdam prudentibus ,aiiqua cx-
pciicntiapoljentibus rcferucntur,quar pulchrein fcqucntibus numcris oftcnduntur 2 }
463intcrquosprimusadfecundumdiapente, ad tertium diateflaroni primusadter-
tium diapafon ; primusdcnique ad vJtimum, diapafon cum diapcnte»a*°tUC adco om-
ncs & finguli numcri perfcdtc intcr fe confoncnt •
Corollariuni .
PoToia gu- f f Inc patet , illam gubcmandi formam femper meliorem cfle, quar magisad harmo-
bu* hifmo. -t~l mcam proportionem acceiTerit , huiufmodi Monarchicus ftatus eft : Anftocrati-
n^mhlbet cus vcrddcmocraticut^ue&fi harmonicas proportioncs aliquo modo armulcntur, vt
e^ulitatem piurimum tamen gcomcrricam & arithmeticam proportionem amant, cVob piurimas
epnmieft. dhTonantias intercurrcntcs , plerumque diiTidijs & turbulentijs funt expofiti; acccdic
quod Monarcbicus ftatus veluti gcnus quodda, Ariftocraticura,Democraticuroquefla-
tum vcluti fpccies quafdam includat,vt in Iraperio luculenter apparer, in quoapud lm-
pcratorcm tummarerum poteftas : Principes verd Imperij quid aliud nifi Ariftocratia
quandam conftituunt,nonabfolutamquidcm ,fcd i Carfare dependentcmcV lubotdi-
r^KoS6 natam :co2tcrum in proprijs iuribus racultatibufque iibcri ; Ciuitates yerd liberar, quid
aIiudrcfcrunr,niUDemocratiamquandam,cVt1nonomnibusnumeris abfolutiflimarni
feda Csefarcdcpendentemeidemquefubordinaramjqux pulchrcquoque hifcequa-
tuornumcris 1 * j4vniuerfamharmoni.im comprehendentibuSjVtilibrojfuscoftcn-
arcfu fum cfl , demonftrantur : pcr vnitarem intclligimus Regem fiue Monarcham D E 1 Opt:
Deumrcfcr! Max: in Rcpublica vcluti Vicarium quendam ; per binarium, facrum Ordinem,ReJigio-
nis prarfidcm , finc cuius accuratiflima confcruatione corpus poliricum in fua harmonia
conferuariBJlwwcft, vtfupradiximus:pertcrnarium,militarcm fiuc flatum equc-
ftrcm, quodiflidentesanimi velutipcr fyncoparioncm quandam muficam in ordinem
fcharmoniam rediguntur; pcr quatcrnanumdcniquc populum indigitaraus , priori or*
dint
Ltb. X. Dccachordon Natu**~ +jp
dini refopondct mens fiue intelleifhij architedtonicuiMonarcbat ;feeuodo ordini ritio-
cinatiuafacultas infyllocifraosfefediftendcns. Tertioordini,irafcibili*iquartodcnique
concupifcibiiisfecuJwconf^t^qutrnmctianifedcsiui cercbro , pcflorc , ventre, Pla*
to harmonicis iitcruallis difpofitas demonftrar ; eaMiroque prtoa* impcnuni , fecurtda?
confilium , tertixordinem milrtarem ,quartae plcbem artribuit» lais verdquatuor Cudi
nalcsjuftitia , prudentia ,forritudo, tempcrantiaquatuor Rcrumpublicarwn cdlumn.e
appritit tjp34t0?f- ' ttq-itwrldvr; j ■ .iV fiibomrno^>>v?uUxup nctj
Qukunqj igiturPrincepsgubernationern fuambarmouice ioxta didaattempfnartjq
ilatuerit , is procul duhio omnihus diftmantijs fublatisperpctuam feiicitatcm aflecutus
dicrootcrit. Quod cfuidemtemperamervtuin nihil alrud eft, qtBrn medictas iili har-
iBonicaintcrvtrumqucertorme veluti mediatrixquxdam. Vifaeft hancipfata^itfana
narura agnowffcjdiwfinguKtreromcJatTil^ intcrijcit intcrtcrrain&
tophum argillam;inter metalhjm &Japidrs,xrofa?g>ebas, inter ftirpes & •ap|def «^compartti»
ra41a; intcrsnimtiiacV mrpcs Zoophyta;intcr quadrupedes& pifccs amphibia , incer mcdietjn.,
aues cV pifccs,pifcesvoIantcs jinter homines& bcftiasfimutt&iyrenes; intcr beAaac ^frae,jj^
& Angelos homincm mortalcm corpore, vt tJlas, at immorraJem vt hos; interCce-
lumEmpireum&eleratnMrc,ftelIatum MnterAngHtcam&eJonemarerananiram-*,
hominemjnterhumanam demque Angehcam, cVdiuinamChriftum vnicum Media-
trcv>:n , h nnincdiumx naturxparticipcra Dcusconftituit. Singuli tingulispcr huiul-
modimedtavclurivinculjsquibufdam, vtordo rcrum harmonicus conlcruarctur ,
connecteas , mcdio enim iiibiato , iam totms harraonix dccor vt pereat , necefsc eft .
Hiccniraqucmadinodum in humanafabrica , quocicstarilcentt: fpirito nanirali,&am-4 E«nip|a j
malisdcficit, horuraqucconfcnfu mox «Sc ricahstertius, aut cxcordc aJhcitor cetc- medicina.
brum,eacercbro hcparautvftnculusperettrbaxunhtoc inter mcdicos varij varia con-
fulentes, alij in caputm*Uconijciunt cauiam , alit in vcntrcm ,hepar , vtcruiu aoz lte-
nem : cum interim JTt vnuserTcftus proptcr humorumduntaxar partiuraquelympathui
multiplcx , vndc Sc itti continuidefluxionum atquc cxhaJationura circult eattreraam»»
nantur ruinam,nifi & medicaraentis pJuribus in vnitarem coinparatis>& v ni tou 3c pro-
mifcuepartibus finguliscofulatur. Ita numruminatutate,Gquilque lolutn ic laperc
putct , u fibi confulat foli , & fccum agi felictter cenicac, rcs vbt priuatas in partu collo-
carit, fato tntcrim communiorc vcnturam procul pcrnictcra noo aninuducrtat, quod-
que,vclexinflammatodigttopcdtsfubindcacceniafebriAcordis prxdpuum vifcus
laboret ,ex oculo inccnlocercbrum inflainmmcwr,cxfolisdcfe3uLunxqueeJemcn-
ta turbentur ; haiufmodi veroeonfenfus primaria vincula funt , tpia religio , tuftttix le-
gcs&rcruraomnium Drocuiufqucftatuvelordrac fummamcdtocritas. Modusautcy fiupmoite
quorcsdifpcrfjtciaiumin vnitatem dcnii6redigantur,prirauseftpcr illas naturae co- ^**"*^*
inunilTmaaslcgcs,dcindcciuiles&municipales primorura a/fechs.acccduncnjTceMc^coogrcgctur
dicinc^iurifprudcntix atquc Theologic pracliceauxtaconnexuin illum pcrpctuum »ni«
morum,corporisatquc fortunxferc corarauncs legcs>atque ab origine nobis infitae
nouones,quarumintuituparticularcs Canonesfabricantur,cuiuLmodi luiuicquentes;
PJqh mferturcffcclusnon ablatacauf» . A.fas omnit intemperantui& i^k , ueltn odftrt- R?gu!c &
clione nimia vcl fluore ■verfantmr, vel in eXceffu defcclu nimio . Contraria contrarijs curantur. k «om jc
SimiliaJ/milibus comferuantur . Parnawcewdia magnas vires neglcci* fepc.iffnmcre,&ideo P'a llCi-
malorum principijs occurrendu m . 'furpe rcfctndendum , n$ parsfin :cr a trah.itnr. Extremis
tnorbis extrema medi* adbibenla ; Nullum viokntum perpetuum . Moderata durarc . Omnc
mutationcm fubitam ad contraria maximt perictdofam . Harc & iexcenta fimilia in monu-
mcntis Vctcrum ext3nt;Quac confidcrarc Pnncipiscftnon circumfpefti tantum, fed «5c JG^j^**
iupraorancmanecltionera penitusconlututi,qniqueinftar HeroisSeraidei lupra clc- -p^^"
mcntaremfortcm «ScfublunaresturbincsafHitftis rcbus turbatifquc pallim conlulat,ipfc
in tranquillispolituscxtra annifolifquc vias nequcamore priuati boni, ncquc vnius o-
dio,velalterius>vcl vind ictc ftudio propter onenfamlcucm,in cinirateaut re«jno^u^p»«
jnuituat,quod vcl ab xquitatislcge publica vclclemcntix modcrauouercccdat
cnmt
Digitized by Google
44*
jhxirJtfagna Con/ortiq) Dtjiom
•ort
errimincortotfthenfe dat6*plorima confoquwnruTf eadcm pafliixi finis cii mtio,co; u.n-
queqoas ad finerr» dfrigirntor . Snfttautcm Si fpes & metus tyianai potcntiilimi, tcfie
Luciano, quil»usferikjb^ctnirOrbishic vnu*rtus>qu>bus ouims calarairasprimum ,
omirifqoc concufscectkimhatjscar^avcridtiir: Nani horma tmpulfu ipia diiToiuitLr
vnitasin multifudmf ,c4>rtfertfus inditfcnsu ,coniona rcrtunrur indiffona: rcrum om-
mum mfandc fiunt viaffi tudiiKS,tegummdiciorum<fBrpluiirruccorruptclx ,&cxpri-
uati quarflusvclcommodiftudiocalamitatespublica? , prxfcrtim,ii aeapitc vcl _ prxo-
puisvilccribosirlotbusincipiat , fitcpjr poArano, viq^vcl An^rtotius, vcl Huropje
r vc* A^1C 1 olim foot cclebrati, Pornpci, M. A n tomj, Scyllx, Nerones fim ilciqj
obdiiTonan- intcrcutaneis tamcn ditfidijs mifertirte afflufti > & ab hoftedomcitico obfeiU grauitcr,
tzo. ftipfiMjvinccTcno^
fui ampbus non mcmincru nt,dclap£t turpiccr , & citius quam conicciuici ant,vuam de-
incr psmncrrimc in tenebris JoCtoquc traxcrunt . Ht vt tandem c^ncludani , apponaro
hic vniustnnatn KeipubIUximagincm,qualis in Princjpeviroadh^momampolitic*
coflfcruindain (pcctaridcbct .
.>A.Resc ita9dc tclWmcipc, vti ex continoo
cVferenmfontcrraiiarc<lcbcnr>|)rimu'iuibta
ckracntijsiunfta. Secohdofortitudo vrrkati
acque prudcntig ioniU , Tertio remperantia_. ,
qujmiafunt veluti prima pohcicc faarmonue
principia, mcdia ycro iunr, retnbutio bonoru,
poena malorum; compoiitio bonaruu» rcrurn_,
6c malarum fcqaeftrario; mediecritaiii dcaiq;
conicruatio . JFims c w fuga mali ,amor botn ■
concosdia -t pax, vbcTtasxquabtiis&lmmem
nontranfcendrnsj&qucmadrrrodjmain homi-
ne tna ccniidcrannu , quibus tota macluna_.
compofitio microcofmi mobones fuas perficit, ira & tn Re-
liatuum cu publica. cft aniraa', fpiritus ,corpus ; Animam_,
muodi poh- Rfipnblicatreferunt rationescotumuncs , 13-
tioncs particuJares, exempla & hiiloric i Spiri-
sum Rupubhcx leges naturaks , ciuiies, legcs
fcriptx&confuetudincs. Corpus dcoiqoe_j
Rcipu bhcc principes Regi fubditi,Ma g lftrarus,
Pbpulu*,queprincipi quoqucappbxantur,<.u-
iuspoteftas vim corporcam, amorergi fubdi-
toslpiritum , rario nueinrcllcclus Arcbirccr,o-
nicus, animaro exhibet. Qux omnia pulchrc
lnfubicwtafigura vna cum harmonicis dirlcrc.
tijsfpedanda proponuntur , atque in hac eadcmfigura ceu anucephaleofi cpiiogifraoq;
politicam muficaro comprehenlam claudimus.
ItCI
A Rcgc vcluti ceotro in continuum fiuunt .
REGISTRVM VIII.
Mctaphyfica harmonica fiue Mufica ■
§. I.
*Dc Amtnoe comfofittone,
Vi ex Vetcribus Philofophis animam cxcodcm &• diuerfo compofitam atfcrnerat
ipfamhaudincongrucNumeroailimilarunr, Kcsin rcrnario patefiet; Skuti
cnim
Lth X. Decacbordon Natur<e. 441
enim ternarius fimplcx eft , vtpotc infeflilis , neque vllius aut remifiionis, in-
tenfionisve capax , ex pari raraen & imparicompofitus cft,non quidem compofitus ni- Animzcom
fi feipfo , ante numerum enim teftc PJarone nihil concipi poteft ; Si cnim quifpiam an- ^fdoei"^
teternarium tres conceperit vnioncs ,ilJxnifi eas vnitas conceperir, tcrnarium mini- merft fiQ*
meconftituent; At trcs vniones vnirjtproprie ternarius eft. Exfe igirur componitur ulIC,llg»n".
&quia ex feipfo componitur; ex vno&alrero, ex codcm & diuerfo , cx pari & impari
ex fe&ili & infe&ili vccomponatur, necetTeeft; At hoc paclocompofitus numerus,qua-
fl feipfum mouens concipitur ; Atque hancob caufam Vereres animam rationalem nu-
mero pulchreaflimilabantrEft enim fimplex Sc compofita , ita tamcn compofita,vt non
ex alio, fed cumipfanon fir, nifiimmcdiatea DEO,quieft ipfa fimplicitas, abipfa_,
pura fimplicitatemanans fitcompofita fimpliciras; vnde anima ficuti numerus viuus
cft ex pari & impari, feAili St infcctiJi compofita , ita in quantum vita , numcrus numc-
rans , ex fcnfibili fcu fedili ; &intelle&ualifeuinfe&ili compofita concipi poteft. Hinc
in feipfa harmonias intuetur , harmoniam enim extrinfccam noetico intrinfeca» harmo-
nias in corruptibili radio menfurat ; Sc cum inrra fe numerum habeat omnia numerantem
omniumrcrum proportionem harmonicam fua pulchritudine continebit. Loquimur 2^ nume.
autem hic de numeronon mathematico, fed de numero fymbolico & rationali , qui ex nw hfc intel.
diuina mente proccdit, cuius mathematicus imago quardam cft 8e fimilitudo, ficut enim ,i6atur•
xnens no ftra fe habet ad mentcm diuinara,ita numerus mentis noflrar ad numerum men-
tis diuina». Verum vt harc lucuientius dcmonftrentur.
Sciendum eft , non pofle cflc nifi vnum infinirum principium,& hoc inffnirc fimplex;
primum autem principiatum,vt philofophi vocant, non poflc clTeinrtnitifimplex , nc« ^1*^ PJ^J
«jue compofitum ex alijs ipfum componenribus , cum enim componentes eum partes "p,atu<iu0
naturapratccderent , primum principiatum eflenon poflet s Concedendum eft ergo, pri-
fnum principiatum fic efle compofitum,vt tamcn non fitex alijs,fed
fcipfo compofitum ; at ficri non poteft,vtaliud quidlibet aflignari a l I
poflit tali ratione compofitum, niii numerus,vel vt numerus noftrar I I •
mcntis, ergd;Rem totam pulchre oboculos ponir triangulum xqui- c l
larcrum,cuius ratio & eflentia concipi minime potcft, nifi trcs Jincar
arquales in triangulum componantur : Scparatim enim confideratx
a. b. c. v ti non vniuntur , ita trianguli eiTenriam quoque refcrre non
poflunt,ficut ergo rriangulus,nifi tribus lincis reclis acqualibus vnitis
concipi non pteft, itanec ternarius, nifi tribus vnitatibus vnitis ,
quar vniocompofitumquoddam cfficir, non ex mareria & forma_*>
fcd vti dictum eft,ex vno&r altero, ex pari& impari , fc&ili Atinfe- b c
clili coalitum. Haudabfimili ratione Anima, vtpaulopoit decla-
rabitur .
Porrocum innumcropr*cisevniraremintuemur,non aliud nifi incompofiram in-
tuemur compofitioncm, f-u vt clarius loquar, fimplicitatis compofitionifque fiuc vnio-
nis multitudinifquc ipowmm fiue coincidentiam. Cumenim, in numero compoll- njrmonic_
tam intuemur vnitatem , pcrfeclam ilico harmoniam , qualcm in vnitatibus harmonicis & Geomc.
diapafon ,diapcnte,&diateiTaron rcperimus,contemplamur. Eft enim harmonicaha- uicfcwi.
bitudo vnitas, quar finenumcro concipinequit; Qui vero habirudinis partium toni & P3ratlones-
diapafon bifariam diuili profundius rimabitur , inueniet cadem prorlus ratione eas ad
inuicem fehaberc, vt latus quadratiad eiufdcm diamctrum , inueniemufque numerum
firapliciorcm ,quam vt eum mentis humana^atio attingere poflir i Cum cnim nullaibi
fit proporno, ocquenumerus cfle poteft ,numerus verofine habitudine concipi non_»
potefi , & taraen hunc numerumparemfimul& imparem cfle oporteret. Quodquam
conccptu diflicilefit, quis non videt < Habcmus igirur,quid fn,& quomodo fiat pri-
mum princ ipiatu, cuius rypum numcrus gcrit,& quod non fit aliud quam numerus fym-
bolicus ; numerus enim eft lubieclum proportionis , proportio eft locus formar , & ficut
cflc ncquit fine numcro proportio ,ita finc proportionc apta& congrua formx , rorma_#
Kkk refplcq-
Digitized by Goog
44 2 ArtU Mtgfue Conjoni $ Dijjbni
plansfinc!* fcfpkndcre nequit . Vnde&confequcnterpatet,quomodd vnitai cxemplaris infinita
nuncro «on nifi apca , qua? in numero confiflir ,proportione , rcfplendercncquit. Agit enim raens
txfi nequit. xXcxx\i ,adinftarMufici,qui vtconceptum fnum foras producat fcnfibus obuium,plitres
voccs in propcrtioncm harmoniar congr ucnrem rcdigir , adaptatque ; ita fit > vt in illa-»
proporrioneharraonica ,quanddibi<rft, vt inloco fuo, dulciffimfc perfecliflimeque rc-
iplcndcat. In mcntc igitur,&e* mentt numeius&omnia • & pluralirasquidcm rerum_
Quomodo non aliud nifi diuinar mcntisnumeruseft. Ex eoenim ,quod diuinamens vnumfit, in-
mens diuina teIJigatque aliudalitcr , rerum omnium cxorra eftmulritudo, quam aifail aliud nifi me-
concipi . djam quandam rationcm inteJJigcndi diuinar menris aiTcrimus. Vnde" primum exem-
plar in Condiroris mente ncccfijno numerus eft , tcftatur hoc delcorario & puJchritu-
Quomodo dcquasomnibus rebtisincxift.it , pulchritudo verdin proportioncproportio in numc-
co™SiorS fP^^fiftif» vnde&numerusaptiffirauraadfapientiampcnirius inucftigandam inftru-
■icntc mcntum.cum itaque mcns noftra fimiIitudoade6nr,& pcrfeclum mentisdiuina? fimula-
chrum , excm pJar conceptionura mcntis noftrar aliud efle non poceft , nifi numerus : 11-
ne numeroenim non difcrerio, ncque arTimiIatio,neque notioneque menfuratio cxi-
uunt ,quis c nundi riniat ? quis diftiuguat i quisdifcernardiuidatquefinenuraero?Cuin
cnim ali j res fit (ubftantia , alta quantitas , qualitas alia , quis hxc fine numero diftinfti_*
comprchendat eXum igirur numcro fit rario intclligcndi , nihil vtiquc ftnc co coneipi
potcft i Ar quojnodo bic miraerus vnura fit & omnia,cxplicemus.
quomodo Si igitur vnum vndcquaque nonnifivnumcftjquomodo vclin eocrant otnnia, vel
iit&^oinia! M'um *Tlt omn»a ? Sim fi in co omnia funt , vnum erit multitudo ; fi ipfum eft omnia_,,
multitudoquoqueerit,erg6vnum,&vniimerit& mulirudo; & quatenus vnumeft,
muJtirudincmin fc produccr,&quarcnus multitudo ca produ&aeft, fcipfum producct,
Crjrque pnncipiatum ,non autem principiu .- vcJ,vt vnum principiumeft;vtver6 mul-
solmiopro. titudoPrinc'P'3tum; atqueinidemab urdum,&qu3fftioincidit,&tatio:Quidigiturdi-
pofui djffi- cendum ?quifuemodus inucniendus, vt vnum &vnum fittantummoda,& iridem fit
cuJwis. omnia . Dicoinque ,.Quodomnia non vbique fint mulrirudinediftincta» cum enim_.
vnum apcx mm,tit1,d0 numerurti dicat , omrris autcm numerus per fingulas fpccics fit neceiTarid di-
muitorum. ftinctus &ab vnitJtefuafifpius iu fc replcara procedn omnis vnitas» omnis neceflarid
adfcquentem mulritudinem refpectum habebit,& ib vno dcriuataabcodcm dependo
bit; vnum autcm eftapex quidara multorum , ficuti vnitas apex numerornm. Verum vt
Omnia tri- n*c menus 'ntelliganrur, fciendum , omnia triplici modo fumi poJfe ; nimirum omniiLj
piiciterfumi vniter , omnia vnira • omnia diftincra arque adco multipjicata . primum iliud abftrufius
poffunt. itadeclaramusi In vno omnia funt,fed fuo modo, ficut aliofuo modoomnia funt in_»
vninte,modo vcro rertio eius proprioomnia funtin mulfitudine. Invno inquamom»
niaJuntmodofuo&fiitaJoquifasfiti»idii'«e, hoc cft, vniter ,indifcrcrc ,indiftinfte, in-
diuifim, vne; vtvidclicetamniafint vne,ita vr quamuisomniafint , vnum tamcn po-
tiusfint,quam omnia . Nam vnumcft per fe & fua natura & primd, omnia autem cft >
quatenus eain l"c habct indiftirvaa atque indifcrcra vnircr , & in quantum eft caufa om-
nium. Vnum itaqueillud primum ,aquoreJiquaomnia vna dependcnt,ncccflari6 vcl
verc vnum eft, vclnon verc vnum cft: Si non vcre vnurafit, vcl multa crit , vcl nihiU
hoc vti abfurdum , ira prius minimc aiTercndum eft , neque nihil icitur , neque multa ent
vnum.crgo vere vnum erir , & non ajiud>quam vnum & fimplicitcr vnum ,imo fuprcma
limpJicitas & confequentcr extrcmaabfolurio, fifuprema abfolutio , ergo fuprema per-
fecftioimo perfecttifimura ; fi perfe&iffimum , crgo fufhcicnrifllmum, fi fulficientiffimura
wJSSA CC°^ °Ptimum &»upremumbonum.Sed quis non vidct hanc multitudinem in vno.fim-
™*X. U ' pbcitate , abfolutione , pcrfedione , Jufficientia & bono vcluti toridem vnius attributis
eJucefcentememergere> dum ab vno in fenarium deuoluimur; Veriim qui pratcedcn-
tiabcne inteJJexcrit , Juculcntcr confpkict , fcnariu\n hunc in fcipfo conudcrarum vcrc
& propric vnumeue , menrctanturaodonoftra diuifnm;Si enim quis nosintcrrogauerir,
qoid vnum ? Refpondersus fubird, vnum. Quid vnumc fimplicitas;qHrd vnumeabfo-
Jutio;quid vnum? pcrfcclto . Qyjd vnuru ? uirhcientia . Quid vnum c bonum ; c conucr-
fo,
etf»
Ub.X. DscJtchordon naturj. 44.S
lo^quidbonum^vnuraiquidrufficicntia^vnum^&ficdcooBtcris; Harc igirur apnd
nosfcx,in vnovnum funt,& nonplura,&quxin vnofinc ,vmimtantum, apud nos
prarafunt.quoniam& nosplurafumus. Vnuraquehoc non nili iubipccie & lub no-
minepluriumautconcipereautintelligcrcpoflumus; Cum cr<n>bifce fex attributis
concineanrur omnia, crgo in fc vnum habct omnia , ficut crgd antc omncm multitudi-
ncm cft vnitas, hec vcro vnitas vmnua cft raens incrcara, in qua omnia vnum, poft vntt
veromultitudo, cxplicatio videlicct virtutisillius vmtatis, quovirtur.eftrerum entitas>
cflendi atqualitas > cntitatis dcniquc xqualitacifque connexiovccBacToianda Trias .
Haudfccus in noftramence eftiUiusdiuinxTriadisimago , nam mensnoftra pariterv-
nitascft,quac antc omncm multitudinera pec mentcm conccptibuem vnit > poft vnita-
ttm verdomnem multitudinem vnientcm , multitudo &plurjlitascft ,qua? uihil ahud
quam mulntudinis rerum imago qua»dam cft 1 ficuti mens noftra diuinat mentis imago
cft, virtutcra aucem vnkatis racntis explicac multitudo , quar virtus entitatis , xqualita-
tisconnexionilquepcrfcdillimum fimulaaum cft .
Ex hoc icaque longioriforfan,quam par eracdifcurfu, patct; quomod6 adprimum
cxcmplar,cxcmplar mcntishuman? nihilaliud quam numcrus fit, & quomodd is cx
vno&diucrfo,cx pari& impari,ex dmidua &indiuidua cftcnaa fit compofitus ; quo-
modoidcmnumefusvnus fit, qui pulchre ad aptirudinemrefpfendemtia; diuinc. pro-
portionatusjomnem fcnfibilcm, rationalcm ,inccUec"tualemque harmoniu compUCCtl
ficut chorda omnem in fc confonantiam complicar,per folam diuifioncm cxplicabilc.
De barmoma potcntia ad obtetta .
IAm fa?pe oftcnfum fuit , chordam excitatam aliam fibi fimilcm excitare fimilicer etia
intaaara,mensnoftra eft velutipolychordumcx fc rcrumformas vi affimilationte
excrcns : In vifu enira fe alfimilat vilibuibus , in auditu audibilibirs , guftabilibus in gu-
ftu*in odoraru odorabilibus, in tactu palpabihbus, iu lcnfu fcnfibilibus, imaginabibbus
in imaginatione,&inrationct3tionabilibus; Habetcnimfcimago inicnfibiliumabw Mjs>erIp(.
lcntia, vtfenfusfineicniibilium difcrctionediftindianequc,inpra:ientianonicnfibiliu deife con-
fpccicrummcns noftra vchuuloipiriru delaraencicacaque lpccicrum ab obicctis. rc- jjJE,*
gcfentatarum obuiationcrcbus fe prorfus, vtdc ubiedo perarfimilationein iudiciura
uat,perfpeciesconforuiat, Vndc fpiritusillcvitalis mcnteanimacus ad fimilitudrac .
fpcaei obieclcmocutfpiritusnonicuis ac ccxa flexibilis,per acificisapplicacione, for-
ma! confi^uratur ; 1-laud abfimdirarione mensfacjc fccundum vanam fpintuumagita., Quo
tjonem , moigams vanasproojgano.umconditionc& qualitate conti<juratiancs;fai ,m>uo;j°a°
ncruoenim opricononfonorura,.fcdcolorura fpcciebusconforraatur. intympanoori* aiidm&c.
co iiuc auditiuo non coloris, fedfonurumlpeciebusoonformarur,&fic de cceteris-jq
Jnorgano phaotaftuo ad omnjum l"enlibiliumfpccic.umformasvtindifcrete,ita ; Qj
jorgano noctico liue rationattuo ad o nnia fcnfibilia difcretc & lucidc£origurabilBcft \
atquchxconn"gurationcs,cumcotporcorum fpirituum mcdiofiam,funtienfibdiunu.
aflimiJacioncs. Pofthccmensnuitra, non vtcft immcifacorpon, quod animacfed vi ■ wtm^
cft mcns pcr fc vnibilts tam.cn co"rpori,dum 1 efpiciwd fuam immucabilicacem, facic af- Jj1* ^™'3
ii i ilationcmforniaruni,non vtiunt in le,^pcrfe&immutabilcs,concipitrerunvquid-
ditatcs , vtens icipfo pro inftrumcnto fine ipiritu aliquo organico ; vc cum conciptt ciw
culum cfle ri5uram,cuiuslinea: omncs a ccncro ad circumrerentiara dudj:,lunt?qua-
Jcs,circavcrrutcm matcri? expcrtcm occupatur;ficricnim non potcft,vcminaccria-.
aEquakspr^cisciemidiamctrifinr, raulco mtnus vtcuculus mathetmmcus deicribatUB
in lubiefto raarcriali : Circulus itaquc in mentc cxeraplar eft circuli in charta rigurabi-
lis Et cum mcnsvtin fe& a matcna abftcada hasaflimdacioncs iacic k hooiplo lcfor^
misabftraftisaftimilat. Nonfccus acjn duobus polychordis cqualitcr cxtenfis,mox
Kkk z vt
Digitized by Gfe
4,44 jfrlis MAgna Cenfom^) Dijjom
vt quamcunque in vnoincicaueris,alteram eidera correfpondentem incicari firailitcr
C*!!m*>a£* ncce^ C^ 1 ,<M en'm comparemus potcorjas diucrfis cbordis , bebcachordi vtriufque_#
Orahentit proslambanom e n x videlicet, parhypatc , Lyc bano, mcf?> paramcfa? > paranctar , nctar ,
cum roiy- hoc cft,diueriiicorporisanimiquefacultatibus,taclui,odorarui> guftui, audicui vifai»
chordu . imaginationi, racioni,incelle4tui,polychordorum autempriusporcntijsialterum obic-
6is reipondear, certum eft , quamcunque potentiam per obiectum quodcunque cxci-
tatam ftacim fonare, fonorafque fpecies auribusfifterc, mxta cum gradum,quem chor-
daquarlibet refcrt . Hinc infcriorcschordf cum obrufioresfonos cfficiant,lenfibusex*
tcrioribusapre congruent. tres verd fuperiores vcpoc& fubciiiflimos fonos acutiflimol-
que exhibenccs, interioribus potcntijs pulchre compcru n r . Ta&Jes itaque quaJitatcs
tnouentfpiritum ca<ftuicorrefpondentemad fcniationem facicndam. vinuzqualitares
fpiritum in neruoopcico lacencem commouenc, ad qucm ccu ad inftrumentum vitalis
opcratio videndi imraediate (equitur. Sic qualiratesfiue rcrum a materia abftraclarG
f)rmxmouentrpirituroratiocinatiuum,tacuicatique ad incclieltualiura operationum-.
- cmcicntiara congruentem-».
REGISTRVM IX.
Muilca Angelica .
§. I. :, • ^Sm .
De barmoniaintellecluum ArchctypiAngclici& humani adinuicem
& ad mundum comfaratione .
DEVS Opr. Max. vt eft ab arterno, ita ab ctcrno omnia crcare voluir, qu* tamea_
non ab atterno, fed aliquandd produxit, cettifque creationis («a? veluti prodro-
roisprzmiulspTincipijs^n2clicumintelleAumftatu>c,totiusfu> Crcaturae primordiQ:
funtenim AngeliciUli incellectusprimi Sc puriflimi Dhl parcus,diuin«q;omniura opifi-
cismentis prxcognitiones, earumquc veluri immatcrialcs quidam Archecypi , & excm-
plaria prima, qu* denud creanda &futura erant ex matcria. Praruidit enim, prxcogno-
A"8 oU.fic s u'c * conccP,r extra Jcante matcriaru in Angclis DE vniucrfa , qua? deindc crat fa-
fimaluhrfi. eturus, tanquam m organo Artifex quifpiam, futurarum modulationumfcriesordinef-
que vniuerfos prarconcipit; vbi confidera duplicem eiTc diuinam creandorum omnium
prxcognitionern» pratfcientiamquc ; Vna increata Sc atterna, qua DEVM dicimus ab
cerno precognouiflc &*prarfciuriTc omnia,qu$ contingentererantfutura. Alia vero eft
prxcognitio DEI crcata/quacft opusDEI primum ,immateriale&intclligibilc ; quo
producto & aclu fubfiftentc vniuerlas Dfc I creaturas, ctfi nondum fubfiftant , dicimus
c»mparati« cfle conceptas , diuinamque mentem primam omnium creaturarum conceptionem ab-
dium? p,*- foluuffimamquerorrnam peperifle, videlicet Angelicum intellcdumi non lecusac mu-
COgnitlOftlS .- </*!••« o f 1 • ■ . -° r c\ • J •
CMmmuikrc Ilcr » Pr>mo limplicius& loia mcnrc concipit habituram iccx matnmomo nlium jdein*
coacipieBte. defecundoin vtcroope viriconcipit; Artcrtiddcmum maturumfoctum in iucemma-
ioris mundi fundir.prima autem mentalis & fimplicirTtma mulieris de tilio prxcognitio,
/ fimiiiseftprimxiliidiuina»&increataf oranium prccognirioni. Secunda mulienspr*-
fcientia vterinaquc filij conceptio, fccundam diuinam pi cfcicntiam atmulatur ; ficut e-
nim primainmentemulierisconceprio nihilad filium iplum attinec,neq;filij pars eft,
ita&primaiUaantiquifliraaCrcarurarum omnium inmenrediuinapreconccpcio, non
eft parscrcaturarum neque creatura ; Sccunda vcrA,qua:cft Angelorum creacio ad
creaturas fpeftat. eft enim Angeluscreaturad: fimplicuTimusomnium Creaturarum a-
Aus: poftea ficuti mulier poftquam concepit in vtero filium , paul6 poft eundem pai it,&
nafcicur filius integre cocufquc fubfiftensA vifibilis mundo; ita & DEVS poftquamia
- " * Angclo
Dig
I
Uk X. Dccachordon Natura . 441
Angelo concepit omnescr«aturas, eas deinde vifibiliter peperit»creauit in fubftantia_.
tc materiam compleuit : Rem harmonico exemplo meliuscomprehcndcs: Organardos Hj«™0|»«
Suifpiamprimdpulcherrimumorganum concipit,dcind4conceptumfuuminopusde- eon,p,fai,#
ucit. terti6 harmoniam prodit , finem vltimum artificij . prfmo conccptui refpondct
prima DEI conceptio . Sccundus fecund^-Tertius tcrtiar;itaque aDEOomnium fon- r>uoinieHe-
tc primo duo intclleftus emanarunt,AngeIicus & homanuS) ille purus fcparatus & fim- cmaoamaP
plex, hiccorporimateriei^ueconiunAus,illeaprincipioin omnium fcibiliuma&u fa- primoAnge
clusomnianouit,hicabinitio vtoraniompotcns&inomniumpotcntiafaiftus.acluta- ^ctUiu* hu"
dcm omniumfcicntiapcrficitur; Hinc Angelicusjntclleftus fimultotusinvnitatcfub- *1' *'
ftantialircfcrtrationem DunAiindiuidui ; humanus fenfimperfc<ftibilis,Iinc$ » quc. cft
explicatio& fluxuspuncti : diftat crgo intelleftnsangelicus ab humano,ficuti quchbet quomod»
duo oppofita,aclus & potentia,Iux & tcncbra: , fcienria&ignorantia ,principiura 8c fi- teVa"s iul
nis , imraobiie St mobile , natura Bz ars, confonum diiTonum. qua? tamcn oppofita no- maousfc An
lim intelligitanquaun contraria fibi inuicem pugnantia , fed quc. fefc cx aducrfo refpi- lcI,CUfc
ciant, ad inuicera conuertantur,- vmjmque altcrum perficiat,vti aftus perficit potcntii ,
lux tcncbras, fci<n tia 1 nfcitiam , natura artem > confonum diflbnutm Nam quaccunq; angelicus
angelicointelleclui ab initioinfunt, eadera &humano in fine: Nam Angelusprincipiu '""'jjjjjjj
cft Crcaturar DEI 8c nobiliffima Creatura, a quainccpta eft explicari crcaturaru iinca, PiQC^,°J.DJ"
homo vero finij eft crcaturx DEI & creaturarura omnium pcriodus , Angclo pauJd in. minu per
fcrior ,• St ficuti angcJicus intcllcftus ab initio cft m cffc St aftu omnium ,ita & humanus jfifly*
in Jine, angelus natura, horaoartcconfumatur . Hinc vtriufquc ,vtiabinitio eft fum-
Bjainc4qualitas,ita San fine maxiraaatquahtas, tantufcfueeft abarteiiumanus, quan- Vari? virinC
fusa natura angejicus: IntelJeftus enimangeiic4jseftimmobiIisin vnofimplici &indi- ^jjjljj
«iduoantc omnia^fupraorania, llae omnmm fpecicbus in proprio cfle omniacfti hu- rat/one».
manusvcrointclleclvs mobilispcr omnia , difcurrcns pcr ipforum omnium fpeciesa-
clioncfque omnia fit .
Exhi/cepatct,triatantumaDEOe(rccrcata,duoextrema, AngcJicum 8c huma-
num intelleclum , 8c medium , qux cft fenfibilii crcatura fuie mundus maior , horunxj
autemvnumquodquceft totum&omne.& quodKbct, quodlibet; prius extremum an-
gelicus inteleclus eft eflc omnium , 8c vniuerfalis omnium aftus , alterum extrcmum in-
telictftus humanuseftoranium pofle, Sc vniuerfalis omnium potcntia. Quzcunque vc- Ummtadm
rd interyrrumqueinrelledum rclinquuntur fcnfibilcscreaturx , omnia funt fccundum
fubftanriam ex adu Bc potentia compofita ; omnium igitur mundanarum fenfibiliumque terque mtel.
rerum metar terminique naturalesfunt ambo intclle&us ; Angelicus omnis Creatura? '<*'tu* •
principiur» eft , humanus omnis creaturae periodus 8c finis : omnia autem fubiimiorc^
quodam modofiuntinioteileclu angelicoantcciTcfecundumfuasIpccics j in humano
poft e(Te fccundum materiam & fubftantiam in feipfis in eflc , & ficuti in imo rcrum or-
dinevtrumquccxtremura vnum eft 1 ita & mcdium vnum quoquceiTc ncccflc cft , pri-
rno angelicum intelledum fecit ante omnia, medium in omnibusorania 6c infeipfis fin-
gula poftrcmo fiue poft omnia humanum fabricatus eft intellec*um:& vtriufquc quidem
intelledusin idem obicclumfertur , fummum fcilicet bonum eft veritatcm mcreatam ,
cuius lumine natorali iliuftratur.
ADEOitaque Angelicusintcllc&us immediatc per creaturarum fenfibilium arabl-
tum procedit, homoque, vthomoprocreatus omniumquc fpecicbus irabutus ia DEO
tandcra terminatur . Vides igltur creationis rerum omnium adrairabilcm quendam-t
circulum_ .
PorrdintelIeclusangeIicusimpa(fibiliseft,humanus paflibilis,non quideme* feifed WjJS
ob memoriam, in quarcrum imagincs& intcllectualcs fpeciea recipiuntur; quas intcl- 'imjaff.wiii.
lcclus mox vbiamundo fenfibilibufque fubftantijs captarit, interno meraortc prom- paffibiiuhu-
ptnarioadfuturas contcmplationum Ipcculationumquc veriflimas intrafe conuerfiones Dia,iU'-
Iationefquc cyclicas comraendare (blct j adcoquidem vt intellcctus inltar oculi, rri- Mem0n*c&
moriainftar lpccnJi,intciIccluaJis vcrofpccicsinftarimaginis infpcculo rtfplendcn&a imeiicAuco
Digitized by LiOOgle
44* ArtU Magn<t Confini q) Di£oni
fe habeant, iterum mundusJocus omnium , cftnaturale priui rcmpore cognofcitiua
fui facultatc inteJIcitus obic&um , & omnia quaein mundo funt, humano mtcllcCtuj
pcr fenfus innorefcunt, pr*fcntantur, obijciuntur , vt ab eis difcat, & fiat omr>iai& mo
moriaaltcr mundus , eftmaioris mundi fpeculura , verum oontempJatiui intellcc-tus
obie&um; mundusmaiorpromus condus omnium fubftantiarum, mcmoria imr-tjmum
intcJJcdualiumquefpccicrumpromusconduslocupictiiTimus,
t.n.
-ni fr
-J
Vides igirur ,quomodd DEVSfit veluti hnrmonia quarJum vnjtiflima ; cuiu* pri.
musaftusadcxtra vnifonus,intcIIc&usangeIicusinfe omnes conlbnantias mundorum
cxplicans,chorda vcrd vnifona diuifa bifariam producit diapafon intellcaum humar.u.
Quatomniapulchreob oculos ponimus in prrfenri fchematc, in quo circulus DEVM
omnia in vnocomplicanrem j Sc.ila verd hcbtachorda gradus crcarionis rcrum expli-
E, jlcatio cat, poftDF.VMprimu^creaTMjHisaflusfiueprimachorda proslambanomcna Angclu
fchcmatu. cxtiibent , in quoceu vnifonoomncsconfonanriajexplicantur, vltima netereckdiapa-
fonrefertintclleiftum bumanum jintermedic. chordar verd fenfibiles mundi gradusex-
hibent. Videsquomodd inrclleclus fir veluti oculus ,memoria fpeculum , in quo om-
nesraundi imaginesrefplcndent. Angelus verofine fpeciebus omnia complicet., vel
alitcr,inteIIcdusfitauris,memoriaobiedumfpecuIarercflexiuum , Echo vcrb fiue vox
reflcxaimaginesrcrummundanarumomniatandem in DEO perfe#a harmoniavnia
fcdharcmuItdlucuJcntius infequenti difcurfu manifeftabuntur.
§. III. , -n,;r-..:.: /^'
IDc M ufica Angclica inftnfihbi .
•J wao :• j ->\-->:-\< ■ iflmv >upmunoi:iun3q; muooijfciqm." .> ^v.;iuibtohlrfC
EX quibus Juculenter patet , quomodd anima in potentia fit ad fpecies , qua: ab in-
tcllcc^uaJibus primis cxcmplisfcuparadigmatis afripfisgenirisfubfiftcntiam ha-
bent,
DigitiZed b)
Lth. X. Decdchordon Natur<e . 447
bcnt , & accefliim ad ipfum efie fortiuntur.non iraque anima rabula r*afa ab omnihus no-
tionibus vacua , fed cft ProcJoreftc fcmpcr icriprarabula, fcribitque & ipfa infcipfam
&l'cripturis impletura mcnre: Eftque mens fcu intelle&usquidamfeipfum frcundum
priorcm fc inteJJeelum reuolucns imago illius, & figura feu typus foris raftus: fi cnim ille
omnia ir:ttllcc~tualitcr eft,& omneeriromniaanimalirer, & fi illeomniacxcmplarirer ,
animaimaginisinmodum eritAfiillccotra&iro & vnitim,animadiuifim.Quodcum Pla- animaox
tointellcxiftct,aoirouro cx omnibusconfiituit ,diuiiitquefecundum numcros, rcuin- "igcVdo -
xitque analogijs & rarionibus harmonicis, inque ipfam conrulir principia prima figu-
rarumerTcftricia,mouetquecirculosinipfa intellecTualiter exiftcnccs. Omnia ergo
mathcmatica primum funt in anima ,& ante numeros numcri fcipfos mouentes , & an-
te figuras apparentcs figurx vitalts, & anre concordara vcl concinnata ipfx rariones
concordantiarum lcu harmonicx.
Poflumus autem dupiicem circa harmonicas proporrioncs cxiftcntem fjcultarem_>
hoc loco confiderarc; primo quat pcr difcurfum fit menralem , deinde operatiuam:men-
talis iterum duplex cft.-aur enim inucntiua proportionum ipfarum ex abftradtisqualita-
tibus > aut ngnitiuaclcd rum proportionum in rebus fcnfibilibus. Faculras igitur.qux
rariones harmonicasindagat 1 cadtm eft,qux& reliquas icienrias artefque complccTi-
tur , animi lcilict t humani pars fuperior ; iJia vcro faculras , qux proportiones nobiles a
fcnlibilibus vclctiam inalijs rebusexrra fe conflitutis aduertit , agnofcitque , infcrior
eftanimxfaculras; lenfus proximc informan* ,aur adhuc inferior videlicet faculras vi-
talis ,qux nequc difcurrit, neque in folohomine incft, fed etiam in anima irrationali;
atfi imposdifcurfus, ncque humonicarum proportionum fcicntiam- apprehenderc—*
poflit , quxritur , vndc, v t forinfecus oblaras agnofcat , habeat ? Nam agnofccre rft , cx- 1(J^0,u°do
tremum fenfibilc cumideisinternis confcrre ,cio(quecongruuro iudicare. Refpondco for,sobiiui
ideas feuformalcs rarioncsharmoniarum omnibusijs , qux didf agnofcendi faculra- Mpofcat.
te pollcnt » ineflc , &ii non inrus pcr difcurfum recipiantur , quin potius ex inftinclu na-
turali dependerc,ijfque connalci , vt phntarum formis connafcitur numcrus foliorum-.,
in flore ; proportionata cplorum , in pennis , florum, volucriumque difpofitio, quod ex £,empjj *
periracntumin planris fimilcproportionibus harmoniciseflicir ,vt oc vegetatiux qui« rcbus mtu-
demtacultati in pUntisipfisfuo modofacultatem agnofcendi harmonicas proporriones r,'iom-
in plaflicachromaticaque virtutc latemcsfacilencgauerim. Sic igitur fir,vt pueri ru-
dcs ,3gricolx>Bjrbari,ipfxqucadc6 ferxdulccs vocum harmonias percipiant. Siquas-
rcs vnde illis hic inftincTus ? aut ad DE VM confugiam , qui has corporibus formas om-
nes fuiipfius imaginesfecundum magistamen & tninus erTormar & prxficit ; in plaftica
chromaticaque virrutc harmonicasimcrir proportiones, lecumque eas circumgcftare__,
facic, vtiipfe cas abaetcrno menrccomplexuseft, inquecreationc cxprcflit. Autquod Caufa
eodcm rcdit,.ilIeg3bocognarionemfupraindicatam animarum Kirurfl, etiam iflretio- anirm har
rumcumcirculo,adquemvelutiadnormamlegemquecompofirx& conformatx fint; ™0Ijj* <fcle
cumquecirculoeiufquedemonftrabilitate, idcam ctiam proportionum harmonicarum c '
indc depcndentium induerint .
Porromcdiaquibusvtuntur iftx facultatesanirax infcrioresad pcrcipicndas harmo-
nias cxrernoruin funt eadcm, quibus& cxterna ipfa obiecta introrium recipiun c >li
fcnfibilia funt fcofibus, fenfibus criam pcrcipiuntur. Qux oraoiafufiflimein Theo-
logiahieroglyphicaDEO danrcexplicabuntur * Facultatibus fcilictc animx frnfahfct» mkgjg^uu
forraancibus,qux&ipfanonminusquamfuperiorincomparationc vtrfanrur rerum-* mfcnfiiis.
certarum , quamuis id inftindu potius quam difcurfu . Sic ioni cqnfonames a diflonari-
tibus acuftica difcernuntur facultate. Hoc pa&o proportioncs archifcf3onicx oculis pt r-
cipiuntur, virtutevifus veluti congruxab incongruis dijudicantur . Si vcro resjpfat
inquibus harmonicaratioineft,fenfiJcs non finc,fed fortc alia facultatc perceptibiJca
lint , ccdem & ipfsc rerum proportiones in anima reJuccnc .
Tametfiin facultatibus animx infcrioribus hxc harmooiarum pcrceptio obtufayob-
lcura & quodam modo matcrialis, & fub oube quafi ignorantia; ablcondica fit : v t fit , cti
vidcn-
Digitized by Gobgle
44* Artu M agnoe Conjbm & Dtffoni
videntesaliquidnon ammaducrtimusuos ld videre , taks iunr motusilli Sc pauores a
Stoicis cclebrati » naturalesfinc confilio prjetcrque volunratem.-talis ctiam afle&us odij
vcl amoris naturaljs miro cumprimisingcnio cit.de quofuprafusc tractauimusi qui du
mcmbrorum commenfu > fpirituum fimilitudinc , vocisadhxc tcmpcramcntiquc qua-
htatibusbonitatemvclfimilitudincmanima? alteriuscum fuacftimat , rainrice in iliam
Cur&voJc exardcfcit. Amatigiturquifpiamalium>nccfcitcur,autquidineo, potiilimum amet,
teptaimas quod cinon poflit pra»ftare quiuisalius. Atphyfiologus iuperuenienslatences opcran-
amor. tisintus harmonix autdisharmonia»chara<fteresinteIligcns,inuenit in vtroqucmorum
quorundam fimilitudinem ,aut diifimilitucincm, qiii lidillom ,aucriioncm litemque
naturalcm ifivero confoni >amicitiamgencrabunt : Adcoque huc rcferendus cft vm-
uerfusillc inftinvtusphyfiognomicus ,quiquamuis mucus& brutus,rerum tamcnfau-
manarum interpres & arbiter cft vnicus . Tantum enim quilibet profperitatts ( natura-
literloqucndo) obtinet , quantum cius facics , commcnius corpons, incellus > motul-
quc membrorumarridetrtTum potientibus,quantumqueijsirrepit, nulloetiara lupcr
eareconfilio vfis, velutilatcns.vtfajpe quemquamfe ainarcaut oduTw tcftantur , nc-
fcientesob quamcaulam jTalis inquam eftinanimat facultatibus infcno/ibus fenfus
proportionum finefcnfu . Patet ex hisquoque ,quomodd naturaliter homincs muli-
<ii dcie&cuturivcrum cum de hifcefeptimo libro fcuse egcrimus,co leftore re-uaittimu:. •
CoroHariu/nj ♦
in anim* T) Atet quoque, quomodoiuxta Platonem in animar fabrici rerumomniom genera
Jmmn'fc5! *■ ccrtaquadam rationc commifta fint, &quomodocommiftaha?c fu w b rmoni-
lun".1* mu 4 ci ratione,non arithmetica,a)ioquinfruftraforaalicubi ckctarum rerum di/tnbuno,
ncquegeometrica tantum proportione, alioquin tantaforetin miftuia jjqualitas, vt
cumexcerna corporura diueriitate proximc confpirarc non pofliC , At harmonnara-
tiovariorumfimilitudme conftans , cVdiflimilia facit fi nilia , & mxqualia co .miuni
quadam arquaiitate connectitjconfundiaute n cftanimx, tumadfeipfam,tum adcor-
f>ora quaittas&ofhcium iliue enimagatfecum ipla tamintclligentij; identjtarc,vt Nftq
oquar ,quorundam adraifcet alteritaccm , quam racionealtentatis quandam idcnti-
tatem i Similiter in imaginationc facit & lenlu. Vcrum qui plura de compoficionc ani*
ma; harmonica. defidcrac , Jegac Marfilium Ficinumin Piatonemfol. 1 1 * 8.
§. IV.
DcT 'ctracly fiue quaternario harmonico anima,fiuc dc quatuor
Virtutibus .
jVatcrnarium numcrum nullo non temporcPythagoricisobingentia naturxfub
p eoabfcondita Sacramenta ,facrum fuillcin propaculo eft. Nunc igirur, quo-
modoisin DEO,in Angelo,inhominc,inanimaIibus mfit, videamus;conftat,vnura,
duo,tria,quatuor vnita limulchSceredenarium, totiusvniuerfiSymbolum,rcrum ora-
Arirbpaeticf nium metam3«erminum, & vnitacis fi nplicisnaturalem explicare virtatcmjexipfu ve-
myiiic* fpc r6 denario, qui altera qua»dam vnicas eft , pari quaternarij progreflu , radicis quadratc.
attingitur cxplicatio lo.cnim 20. 3o.4ofimul iuntfa xooconftituunt, dcnaria-radicis
quadratum. Centenariaitem vnitas pari motu millenariura exerit . 100 fiquidcrru
300. 500.400 fimuliunclamiJlcnariumconftituunt,fecunda:vnitatis , radicis fcilicet
denarixcubum. Non funtigicur naturaii influxu plurcs quam 10 numeri,qui quatcr-
naprogrcffionc arcentur. nequevltra radicisdenarie. mUlenanum vidclicet cubum-.,
aliafit repetitionis variatio, cum tunc quaternariusprogreffione ter repetita dcnario
exurgarordinc. Habes i^iturquaternarium vnitatis,cxpIicationcmvniuerfi numeri?
ccnti-
Q
Digitized bj
6
JrtU M agna Confoni $ DiJJoni 449
continere potentiam . Vnitas enimgcneralis quatuor vnitatibusdiftinguttur,qu£ c5-
gruo hic ordine difpon untur . prima fimpliciflima , Sccunda a prima diitar Zyphrx ad-
un&ione&radicemconftituit denariam.tertiacentenarium denotans quadratum_.,
quarta millenarium denotans, cubum conflituit . Contcmplarur iraquc Mens ipiam_.
vniuerfamfuam entitatcm in hisquaternedHhnCtam vnitatibus,in ilmplicilTiina quidc
vnitate DEVM vt Creatorem omnium. in radice (lue vnitate dcnarij , intelligentiam_.; '
in quadratointclligcnti.rcontraclionemfiuc animanvin cubico numeio deniquc nihil
coroplicante corpus confiderat . Omniaautcmin DEO DEVS,inintelIigentiaintel-
leAuS) in Anima anima, in corpore corpus , & in vnitatc quidem prima omncs reliquas
vnrtates ctfi indiuifim, indifferenter > indiftinc~tc complicatasinruebcris. Ccrtefiquis
hanc fimpliciflimam tantum vnitatem omni multitudine reicclapcnctraucrir, ira vt eam |*m
potius fimplicem quam non limpliccm, non potius vnam , quam non vnam comproba- ms omm__
uerit , isarcana omnia fe pcncrrafle , fciat :per hanc enim vnitatem , mcntis vnitatern-. ""cr,0'te ?f
videbisnudam omnimultitudine,inuemcfquc non efle eius vitam corruptibilem in_. ' '
fua vnitatc abfoluta, in qua eftomnia;huiusautemabfolutar vnitatis prxcififlima eit
certitudo, iti vtmensomniain ipfa & per ipfam agat, cftenim entitasomnium entita-
tum; omnium quidditatum quidditas, caufarum omnium caufa, finis omnium finium .
Verum de huius vnitatis philofophia in arte noflra combinatoria DEO dante fufius di-
cctur .
Videsquoque admirabilem quandam harmoniam fub hifce quatuor vnitatibus Ia- Hlrrnor>ia_,
tere , fummam ilJara rn archctypo mundo harmoniam rcprc-fcntantem . Nam priraa_* fubnumero
vnitas,quidaliud nobisdenotat , nifivnifonum oranesfonos,omne$ confonantias iu ^11'™"10
fe complicantem < Quid 1 ad 1 aliud notat, nifi diapaion ? angelicum videlicet cfle__» >
quaediapafonvt vnifonoproximacft , ita maxime quoque ab vnifono illo diuinitatis
participat j Quid aliud 1 ad 3 denotat nifi diapafon cum diapentc ? qu£ confonancia cu
compofita fit , quid aliud dcnotat , nifi mundura fenfibilem fiue fubftantiarum? 1 deni-
que 1 ad 4 quid aliud nifi bifdiapafon denotatfal tcrum videlicet intcllcclum humanum
txI diapafon angelico proximum .
Mufica quatuor •vnitatum ficundum harmonicam dtftofitionem .
DEVSvnifonus Angelus Mundusfcnfibilis Homo
Priraavnitas Secunda vnitas Tertiavnitas Quartavnitas
I Diapafon a Diapentc 3 Diateflaron 4
Diapafon cum Diapcnte
Difdiapafon
Vldesigiturquomod6 cum DEO,intcllc<ftuale llilicct curn intellccluali ;in numc-
ris 1, 2, 4 mirabiliter confonet ; Vidcs quomodd Angclus cum mundo fcnfibili, r<jnj_
ciuem complicat in diapente,iecundapofl diapafonconfonantia concordet; quomodo aQirn, & "0*
. jtidem 3 ad 4>id eft mundus fcnfibiliscura homirie confonct in diateiTaron, qu-niiin/por ».
diapenccconiungatur,feparatim fumpta confonantia dicinonpotcft;icaaniraa ad cor-
pus minime conlonat, nifi pcr vnioncmin vnuin compofitura anima corpori coniun-
«atur . Vidcs quoquc quomodo 3 inter 2 & 4 intcrceptum quafi fyncopatur , diflbnu-
que in confonum adapcctur,mundus cnim fcnlibilis,iiuc corporcus duobas cxtremis
intellecnbus Angelico & humano confonare minimc poteft , flifi in Angelo pcr prarco- onnu cum
gnitioncsomnium antecorporeum mundum eidcm inexiftentcs; cVin hominc poft co- eooof
ditum mundu-.n pcr rerumomnium crcatarum notiones;patct dcnique,quomodo di-
uinusinccllc&us cum Angelicoin diapafon,cumhumanoin difdiapafon vnifonct>ver-
bo omnia cum DEO vnifono archetypo vnifonent .
Verum hxcomniaenucleatiusexponenturinfeqnenci fchemate,in quo quatuor
vnitatum caruraque variara progreftioRem multiplicationemque iuxta triura mundo-
Lll rum
Digitized by Gooole
L>b. JC., Dtc&chordon Natnra . . #r/~.
ium ordincui difpofitam^totiusdeniqucnaturc, confonantiam vna.fynvpfi lucurtdifliM
maintuebcris. aabou. . w. . o ■ > ■ .: , -•?i,-j "-^' loiotuiufj >uj*imri
Denario ltaque vti fupra fuse oftendimus omniscomprehcnditur numcrus > quater- ~:
nario vcro omn» numerorum progrcifio pcrficjtui.,Guatcr enun deccmfaciunt 40.
Jfcncin^o cuculastotumfcbcmaharmonicumdiuribuimns,incaaiitributione vn nu- comprcben.
racris 1, j>9,a7.quinumcrusmaximemyuucuscft,ckanimaefymbQiumaPiatoncin_j «imir.
TitD«oconitituitur,vtpaul6 poft dicctur.HicnimnumcrifimulcoJlccti 40conftitut"it,
Bumeiumpiopofitonoftromaxiracconuenientem» Namvt 1,2,3,4 vniucrfi numcrj £xpjjcatio
eftordinatiffimaprogrcffio,ficnimbinariuminfeduces,4produccs, & fi vnura ad 3 Tunicromm
admdcris,ideraquatcrnariusprodibit, ita aduquaccrnarii denaxium fcilicct 40 pro-bmyftlCWum
grcffio nullaordinatior cft , quam i>3»9 > 27. nam ficutpriores fimplices 1, 1 , 3 , 4 fi-
mulfumptae io,&haccpcr 4multiplicata4oconftituuru,ita 1,3 ,9, ayfimuliunAa^o
confotuuntjiuxtahosenim fequcnslchcmari^uramus, in quo vnitas fimplex, qua^,
DEVM notamus quatuor circulos contingit, maximum icuicct vniueria: naturx ,
i»prcmummundi,iupremumordinis, ntpremum deniquc chori circulum, a quOiSgUr*.
gradatim lumcn atque entitatem parxicjpant, primo vmucrfum > ^fthocfuprcnsrtic,
ordo,quaxt6AvltimolocofuprcmuschorusiVidcsconfcquentcrchotumchoralumc -
vfquedumad.vltimumcommumcare, intuebensquoqucquomodo id, quad inviu-
ucrio,ac in quolibet mudo rcpeiitur>ordine r cpcnatur. Na denaria vnitas mtelligentia,
cent«uariaanimam,miilcnaria,vti cUctum eft,corpusfignans,alio modo cftin uiprcjno
mundo»fecundum Uhus vidclicet mundi naturam iubhmemjfimplicem&nobilcni^,
aliomodo in mcdro,aliomodominfimovmbxofomundo; Nam infimum fupeiions
cumfupremoinfenorisin ommbus coincidcre confpicies, fimpliciorenim eftfcnfus fu-
pcrioris mundi,quaminteUigcntiamcdi) , perfccfiorquc cft fenius fuperions ordinis, ,
quara intellcctus iubfequcntis .
Vidcs igitur, quamapt£ totum Vniuerfum cura tripbci mundorum fcrie, noucm de--
narijs, nouem ccntcnanjs, totidcmque millcnarijs, orancs miniraiscircclhs comprchS--oB1nu in-*
fisdiftribuatur. qiubus tnadibus nouenari)s, ii totjdnn vnitatcs pcr maiorcstrcscircu-;*"1^1^1 ; ^
losiodigitatasadieccns. randemmilJenariuminvnitate fimphcj permaximumomnia
ambientcm complicantemquc circulum fignata deprehcndcs. Vidcbiique quomodo .
in quohbet mundaqBidiibct,quomodocademprogrc0ionum m fingulis mundorum .
frnebusjlex&conftitutio. Nam fi primusdenanusiuperioris raundi fuenr, vt duo ,
fecudusvttria,rertius vt quatuor,pcrfcCtam habebis progrcffioncmieandem progref-
iionislc^etn ieruabtrfecundnsnmndusdenariofignatus,vtfcquitur »0, 30,40 eande ;
& tertius mundusccntcnario fignatus, yti fequitur aoo, |oo,400,hos enim fi ritecon-
junxcriSinfinguliscmergct^dcnarijmiiccUa-..
Exquibusluculentcr patet ,quomod6vnitasintcUigcntic^nferiorisraondi,etfide £Xr!,Catio
natura iuperiorisaut raedij non iit, vtpotc ab eorum firaphcitate remotior, eorum ta- 6sj« vlte-
mcn naiuram lecuodum quandam analogiaro rairum ir* modum attingat , vt in gra-
dibuscnnumtriuraraundorumapparct. Videfchemafequensarchctypum,inquoin-
rimusorbisper 1000 fiuc cubum fignatuscorporcam naturam comprchcndit,cx qua-
tuor clcmcntorum remperarnentoconftitutam, & proindc tcncbris tantoplus iramer-
«atur, quantoabapkc lucidi fuent rcmotior; Secundus vcro coelcftem mundum,lu-
cemintcr&tencbrasicdcm mediam contmcr.,inteiligcntj> orbcs mouentibusplenu
«lUimunduminfcriorem tcnebrisinuolutum pcrpctualucisderiuationc, tura illumi-
nant,tum fxcundant. Tcrtius orbisAngclicum continct mundum lucis habitaculum, Ofd.oes ani .
inquococlcitesillibcatarummentiumexercitusharmonico ordinediftnbuti, varia^, ^eUnm.
infcriorummundorumdifpenlantdiftrjbuuntquerainiftcria. Serapbm diumoamore^» Seraphia>
^ftuantcs omniainfcnoraad diuinumamorcmpcr opcrum conionantiam incitantes .
attiahcntcfqucpcrenniac diuinaq^uadamcoraraotionc inflammant. Cbtrubm inim- cherubin.
menfo dium? icicntia! Oceano ablorpti , mcntcs hominum, infcriorcfque ordines ad j
vcram fcientiara co^nitioncmquc illuiniiunr . Tbroni mundi rcrumquc in ca cx>ftenn i hroni •
Lll 1 ' cium
Digitized b
4S* ArtU M agn* Confom DtJJom
tium dilpofitiorei ,ommain perfe&am harmoniam ordinant .
Suntqueideohuiusor&nistriapifcipua muma ,vccaJore quodam diiitno entiain-
fcriora puruent alordibus »dcindecognitionem cuiufquc propria illumincnt i &<ba-
rum vtraque illa pcrhcunt, omnia namque cntia tummum bonura,aquo profluxerunt,
(ua naturaappctunt,&pio viribusadipium conucrla connituntur, vt quam maximc
pojfiint ipfi & iungant ur, & co fruantur , & alios ad-id conlcquendum 1 nJkmmcnt i Cu
cnim fummobono ,&cfientia& potcntia & actione proxiini , eiuique proximc parti-
cipes , boni&ipfi ncceJTaridcrfccci nulii cntium funtinuidi , & oinmbusin bono boni-
tate fua cooperari cft necefleiidquctriplici,vtdiximus a<ftionc,iJJuminando , purgan-
do ,attrahendoiperhasenim eaidcmawtionesipJc, quoqucp imxtriadis menrcs pro-
ximi& iugitcr a DEOilluftratx,diuinoquc ignc inHa.nmatae ad ca opcraSc iuuantur 6>
fuauiquadara viimpelluntur, riuntque primarije dminc prouidcntix mimftrasi Quod
ipfum munus&lecundusordo,iedpro natura Jua,vtab O^ihcc eft-rcmotior, remiflius
DomiMti». qaam primus obir , a DEO & ipic pcr Juperiorem ordinem ad pcrJcdioncm propriam
"*J * rcdaftus i quas quidcm pcrfectio in co coniiftit , vt Dominationcs dominatum qucn-
daratn infciioralibcium exerccant , & nuJJa vicoacta», eagratiisiuisdoncnt, & illu-
virtutei & minent ,& purgenc,cVpcrhcianr,acque adJummum bonum pcrducant, idcmquc_j
pweftat". faciant ftabihtatcquadam fibi propria &forticudine Vtrtutcs . Potefhtcs autcm Ordir.c-
Principatus. in his agendis ab omni piocul coufulione conlerucnt. Tertiusautcm ordo vidctur.
proxirac hominum gcncri prouidcre : Primipatut Principum curam gercrc i Archtngc*
Archmgeli. /o/ vcro populorum pnncipjbusfubditorum , Angelos dcniquc hominum fingulorurq
Aapli. per quoshumanum genustocum , CVquoad intelJc.4tioncm llluminatur , &quoad vo-
luntatcmpurgatur > & quoad vcraqueperricicur,ncquc cnim dccuic Jiipercmmcnti. m
ommbusbonicacem,enciaomniaprocrcarc, ck ea deinde cafuircJinqucre :auralcip-
fisaliena dilcrepanciaqucremanere;l'cd U inrcgra,&ipfa bonitaspcr nanerc dcbebat,
necciTe fuit,vt vniueifaiimul coniungeret,& a le mgiter penderent, & ad lc conncfti &
ad primum fontcm rcgrcdi, apta vt ciTent cfficerct i led id rieri ncquaquam potuit, ni-
Cateni he. ^ "*PrCma mediaque & infima cntia vmculis quibuldam colhgaicntur , quod harum
radcouea . mentium amore & mmiftcno quam apcilfime rieri potuit . Atque hxc eft catcnaiila_»
Heradcoticaomniaconneacns ; hocdccachordon illud natura? VniucHi, omniain_,
vnara candemqucpulchcrnmamharraonia.nadaptans. Dum DfcVS,vci in omnes,ita
maxime* in mundum AngeJicum,hicinCceleftem\& coeleftisin mundum EJcmentarc
admiranda quadam rationc influit.tterura angclici mundi cnplici choro,& coeleftis mO-
dicriplicichoro,& hic infcrions mundi chori finguli, fingulis refpondcnt . Adco-
que nullafitinfcriorismundichorda , qux non correfpondcntes habcat cum in ccele -
fti,tum Angelicoraundochordas, iuxtacelebre illud fccrctioru Cabaliftarum pro-
nunciacum e Nulla hcrba cft inferius , qux non habcat planctara fuperiusdiccntcm fi«
Harmonia D'J crc^cc • Chorda igiturin quacunque mundi lerie incitata ,continuo reliquc, cor-
tho!otum_. refpondentes abdita quadam vi conicnfuquc in hat moniam animabuntur , laterque-*
an-citcoru ftjb harum rcrum petfccla noticia cocius arcani naturc maximum Sacramentum, quod
cu mun o. qUicuntjUC iciuerit ,aptandoconfonaconfonis, mirandos in natura rcrum effcctus fc
noucritpraritirurum. Vcrum cum bcc cx profeflb in Mufica noftra hicroglyphica_#
DEO dante fimus pertraftacuri, hic rufiorcs efle noluimus; rcliquaforfan oblcurius cx-
plicataJchemaprarccdfscnuclcatius proponctoboculosL.cAoriscuriofi: In quovidcs
circulum omnia ambienrcm fignificiwc vnicaccm apccrnam immutabilem ,immobilcm-
fi^,cat,° quc. Tresciiculi tres mundosElemenrarcm ,Coelcftcra Sc Angclicum, quorum_#
*' vnufquifquc itcrum in trcs alios circulos , vcluti in tres choros, chori autem finguii,iin-
gulorum raundorum in trcscircclJos,gradus cncium rcrumque vniuerfi, definentcsdi-
x>emonftri uifi,confpiciuntur. Hiomncscirculiduplicipyramide,quarum prior lucida bafin vcr.
phccm ^. tice CQel1 AnSclici fi"c hicidi ; apicem in intcrioi is mundi gradu conftituit , alccra pyra-
ramuJeai. mis tcncbroia bafin Juam in inrerioris mundi gradu , materia Jcilicct prima omni
luce a£uq; priuata cooftituit , apice in coeli angelicifunamitatc tcrminantc ; Vnde lu-
prc-
Dig
Lib.X. J^eeachordon Naturx .
picmus mundus vti Jucis,abundar,ita tcnebrarura ccpia abundat mundus inferiorjme-
dius cx vtroque arquam Jucis & tenebrarum portiontrn patricipat , qii.smuis ncc fupc-
riortencbrarum , nccinfcrior lucisprorfusfircxpers; enamfi lux in intcriori mtindo,
vti & tencbrx in /tipcriori quodammodo vidcantur abforpta?, ii igitur tchcrr.a pcnmuij ^T*
introfpcxcris,e?cpcricris perdefcenfum vnitatis in mulritudinem, rcgrcflumqucmulci- d.mt .
tudinisin vnioncili, quomodoin fuprcmoCoeloomnia,quje intritrcudrais lunt,in iplann
vniratempergant;diuiduum videlicetin indiuiduum, in luccm ccncbrx,compofitu.Ti_.
in fimplex,mortaJein jmmortalc, mutabile in irarautabik,potencia inactum, pars iro
in totum,&:ficde ca*cris;contrarium in mundopr6ceflum rcpcries . Quxfifagaei dif-
quificris ingenio, mixkria,at obllurifiima lucc clarmTma inruebem , vfque ad ipfa na-
turx abditiiTima . Oportet autcm, vt cuiuslibct particularis vnitatcm in fua perfe&ionc
concipias, &fccundum cam lucisintenfionem , tenebrarum quaJitatem imagineris.ej;
vnitatum autem graduationibus illara minorcm reputcs, quc plus tenebrarum » plus
multitudinis, plus potcntix,plus diuifibiliratis obtineat; maior vero illa,q ux plus lucis,
pfus vnitatis, plusaitusindiuifibiliutifquc obtinct,quanto cnim vnitasminusm aAu «Jc
plusinpotcntia eft,tanto cft altcrabiJior. Vnicas cnim vniens vnitatcvnibiliperfeftior
eft, vtvnitasAnimx,corporis vnitaccperfcttioreftiquia vnitatis corporis finiscftani-
mx vnitas, a qua corporalis,vt a quodam fuo principio dcpendet . Tcmpus mc dcfice-
rct, fifinguIaFufiuscxpIicarevcllem . Qufs autCm vcrbis iacis exprimet admirabiicmj
iliam cherorum coelcftium ordincm, pukhritudinumquc harmoniam; mcntium bcata-
rum concordiam ?inexplicabilcm iflum & fupramundanum conccntum, qua voces iilx
fuprcm$indeficicncialaudumDEI dulciffima organa perpctua cum infimis medijlquc
chorisin raagna illa xtcrnicatis domo pcrpetuo rcfonxnr? vbi Choragus 8c Archimuiur- ^uficj San
gus ipfc DEVS Pater, Verbu incarnatQ xcerna fapientia,filius;Virtus d^i^um & adap- a* Tnnita-
trix rerumotnniumorganxdumagit,vbi Spiritusiilcfanditatis^acrisdHiinifoliibusor- »*•
jtna perpetud animabit . Quis exprimat horum Muficorura nuracmm? quorum com-
parationc arena,qux in littore maris , nihil cft, vbi non trium ,quatuoraut quinque^fcd
innumcrabilium vocum fymphoniaindcfectibilis astcrnum perfonabit , vbi letabuncur
San&i in cubihbus fuis, cxulcationes DEl in faucibus corum, vbi nullus in Muficis lau- Arufica Ctr
dibuspcragendislabor,nullafatigatio,nullafatietas,fcdquant6piuspercipicntur»ta- Ici1 4
toanimam maiori ad cam continuo pcrcipicndam dcfidcno perfundcnt . O qua dilcJta
txbernacuJa tuaDomine virtutum ,deficitanimameain atnjsDomini, Bcati quiha-
bitant in domo tuaDominc in fxcula fxculorumlaudabunc te &c. Huiusdiuinx muficc
veltcnuifufurroafilatiquidam faneliDEl homincs vcluticxcra fc rapci, rerumcadu-
carum araorirepudiura miccences, ad folicudmes monriumquc fpcluncas fe conculcrut,
^imundanarum rcrum ftrcpicufcgrcgaciad haoc muficam percipiendam aures acqui-
rerenc apciorcs . Sicnim verumcft,quod diuinicacisorganum Apoflolus dicit, quod
ocuius non viderit , auris non audiucrit , in cor hominis non afccndcrit , qux DE V S
prxparauitdiligcntibasfe j nuliidubiumcfledcbcc, humani ingcnij vires nullo modo
adhancfupcreminencem ccelcftium chororum fymphoniam pcrtingcre pofle ,vtpoce
aunbusadtcrrcnxconfufionis caraduposobfurdcfcencibus, vbi vero nobis c,ccrriitacis
llladics illuxeric,cunc furdorumapericncur aurcs.Nam vcreftc Diuus Auguftinusaic,
tuncfideliumanimxinorgana DEI viuiprotinus animabuncur,tuncpatebitdiuinaru
mcatium conccntus non Mufica , iicd aiiquid fupra omnem Muficam excellentius ; ybi
dukcdo Sc fuauitas , nonharmonica,fed fupra omncm harmoniara fuauiflimum quid-
dam. Hxc Auguftinus. Atque hecdeMufica Angclicadicla fu&cianc : nihil igitur
reftac, nifi vciam de diuinx eflenric. mufica, omncm mundanorum chororura muiicam
tomplicantc, aliquiddicamus.
REGl-
Digitized by G(
4 «^r/ii M*gn* Conjbni %) Difiont
REGISTRVM X.
Dc Mufica diuina feu Choro chororura,qui elXSympho-
nifmus DEl cum Vniuerfa natura .'•
p
Adjlluflrifpmum & Generofum Dominum D. Lafarum HenKe*
hum, MontuS.Georgij Liberum Baroncm &c.
s.juiiailixj : u; iw fti*;n - . ■ v.lunruvq ladittulxo : . • rj*i«;<-tO . i.riiiii»iDoi; stiti
C->Vm tc Gcnerofe vir fummum femper mundanar harmoni* ^dnutttorero cogno-
j rira; tum bencficiorum ,quar olim Romat mihi liberali rnanu contulifti. mcmot;
tuminfigni virtutis tuat dccore incitatus , vlrimum hoc mundiRcgiftrum honori tuo in-
icnbcrcplacuit : habcbis quod hic mirerisqUod vere deftderes,in quoccu rcrumomnin
ccntro finaii undcm fcjicitatc beatus,attcrnum conquiefcas.
*afeb oo. j u-jawT . ia < T «P '.'^V***r-P*^™**
cJklv; : .•. yjt. . :..,.':./#*• .. J*^> ....... 4. . • ■ ..? .-ullfi. ....•>«?!»« .»1
De harmonia hirarchica comfarataad DEV M tyhominem.
Ater Cceleftis mundanum hoc organum ftbrienruj»; perfapientism Tuamflanre fpi-
ritu iaxatistotius mundaniorganrhucofqaedefcriprisregiTtris, non omnibus tsn-'
tumnumerisabfoluriflimam, fcd& admirandumrm>rfus,humantiqu<' menribus mconvs
prchenfibilcm, tum infeipfo,tum invniuerfjcxhtbuirfymphonifmum;Qui qualis fit &
in quo confiftar, niododtcendum eft .
Q>om»J9 Monadem in roulritudinc dimjfjm ex precedctibus patuit luculcnrerjar quomodo vni-
mriritudine wtis n.arura Cum mulritudine conueniat , & abiquediicrcpantia in ca habitct, noceft,
conueniit. quod ingenium torquct , hoc cft , quod fra^ilitati comprchenfionis noftra» rerrioram .
obijcir . Veniam mihi dabis lux inaccelTa& in atternitaris caligineabfcortdita, fi fumus
& puluis immenfitaris tuarabyiTum pratfumptuofius acccftcro. Quodmonas efl Arith-
mericis,hoc vnifonum muficis etTe varijs in locis oficndimus: Et ficuti monas fonsic
origo omnium numcronim cft, ita monas iibphona omnium confonantiai umj roonas ita-
que in multitudinem di/fufa alioquoquo modo conuenire minime potcft , nifi per vni-
tatis, quatinmultitudinecft,harm«3niam. Hinc PIato,Timxum Locrum imitatus,ani-
mar&CHUam vtiinprarcedentibusoftendimus , animat mundiqucrabricam peraccepra
monadem defcribit , cV per dupjaras,triplatas cVquadruplatas proportiones vfqucad 17
cubum videlicctternariar monadis pcruenit. Nam primacV fupremamonas in primum
numerum rcrnarium vidcJicct,dirTunditur,.v*pofteldocebitur,hic quadratus nouc-
nariura complcr ,quonumero intellccjtuum feparatorum ordines ,CceIi elcmcntariaque
omnu,fummaharmomadiftnbuunturvternariusitcrum cubice multiplicatus fiucdu-
ttusin nouem , vigimi feptem prodit. Quem numerum vroppidd myfticum fcfiin-.
prarcedcnre fchcmate /ac fuperque explicaucrimus , quiaramen diuina harmonia plcnus
cft, hicaliquanrulum fufius dilcucicndum exiiiimamus. Sunt igitur viginri fcptcm pri-
marerum produciarum genera in rres enneades fiue nouenarios , fuperccelcftcm , cocv
IcftemcV & eierocntarcm di ftinda ,Quorum concordia horraonica i DJBO admiranda^.
quadara connexione.vnif a fpedatur . Ex Archctypo enira ad Angclicum orbem iiue^>
ad fpharras , & inde ad rerrcnat habitationis orbem,vnitas illa omnia cbnfonantiirlina-.
rcddens,defcendit;vtquicquidin vnoquoqueeft,itidem in rcliquisfuauiflima propor-
tionc vocibus vtique vita? energia canoris refpondeat . DEVS enim eft ,in quo viuimus
mouemur cV fumus , illo fpiritu mediante , qui intus alit , menteque , quac molem agitat
rerum fabricatarum , vcra iJIa a Plaronicis intenta mundi anima , quat mundi mcmbra_>
vimficandoharmonicaquccoiJioando^concordiaj tnundanidccachordi conccntus red-
dic
Dig
Lth. X \Dctachordm Namra . 4TS
dit confonantiflimos. Aduertirhoc primum Pythagoras naturalis ordinis concentuf-
quc folertiflimusindagator;Annuit Anaxagoras cum quodlibctin quolibet contempla- ^^*^'"
retur,non quidem in mufca afinum , aut in lumbrico cameJum : lc4 fpecies vniufcuiuf- rJ^^ [\
quein aliomirabili afliniraferepreTrnratas , vf fieijftravniurrfali vitaviuunt , itaamica ti»t
quadam focierate& vcluti hcracleoticis vinculis finguja fingulis vnianrur, ex quade-
mum mirus ille rcrum concenrus nafci rur , atque hoc quidrm arcanum abftrufius diftus
Anaxagoras nonexplicauit; Pytbagoras veroclariori lomrne,& ab-ijs illuftratti « qui il-
lum fpirirum adiuinis haufcrant Oraculisab jfigyprijs primum » hi abHebraris, id
aptius tradideiunt; ipfi autem Prophetar ad diuinum rrecli fympofium, vbi eoium_ pr0pherz
formar&cxeroplaria typique concinnafuatimre,rnrcofonoioradem vnico verbo ex- guomoUoiii
hibentur, conccntum illumomniiHBcJarilTrmcprrcepcrunt. Quem nos tamen indt- c*£°™£*
ucrfitlima mundani huiusdecaulimembradirTuium,humana; caducitam pondere prefli,
pcrcipcre non poiTumus , nifi nunc vnum % nunc aiium tcnumfumendu, omnes itu*
mentisfyftcmateor?anicocalligamus ,& fic harmookumillum rerum crcatarum adin-
uiccm&cum Artinceconcentum aliquautttlatJiauitare pcrcipiaraus. Qnomodo itaquc
monas illa diuiniratis ifop hona in omnia mundani decachordiad harmoniam rerum di-
fponendam , fe dimirrat , dicendum explkandomqiicrcftat .
Agnoueruntadmirandamexmonadc profluentem ternari/vim, non Theologitan- Qi.omoio
tum Chriftiani fed& gcntilei pbilofophi; Ariftorcles, habemus, inquir in principio rn ,li
... , i ° ~ ' y • r n- • r i crcata in_»
librorum dc Ccelo, tcrnarium nuinerum a natura , * iuftinemus iplum tanquam Icgem n)U|nruj ni
lccurdum quamomnia difponuntur; Hincfecundum numeruro tenerour recum omniu fedjffuadac
opihcem DEVM cclcbrare . Tribus enim oronia fiue fptrirualta.fiue corporalia , princi-
piofcilicet, mcdio& fine conftanr,qucm ternarium ccrte non niriab incfiabili illofu-
pracceleftis mundi ternario ,a quo omnia, in quo omnia & perquem omnia, tcfte Apo-
llolo , hauriunt. Subiccit enim natura oculis noftris lucidiffima eorura figna , quaeocu-
lusnon vidit,ncquc auris audiuir,nequeincorhorainisa(cenderunr. .St cnim vniuer-
fam naturam prrfeetam efle credimusjcandcm & rrinam cfie fareri necefse eft , cum in
omni renaturaliquidam fplendeat ,exprim:turque diuinar Triadis numcrus , & cum_-
omnetrinumfit pcrfcdumiDEVMaute.n omnium opificem>Authorem Creatorcmque busducei.
aurcramus,nccerTiri6cundero& trioumv& pcifcctumcfle aflcrere co^emur, eft rnim_.
omnisCreatura diuinum quippiam & vt ille dicebat ,Muin* particulaaur* , omnis crea-
tura,vtpotcdiuin* bonitatis imago& chara&cr fimiliimus, dtuinaeperfcdionisarqucL^
vnitatis veftigia vt geflct, nccelse cft. Difcutiamufcitaque totius naturaegradus, vniuer-
fam rcrurn naturam pcnitusfcrutemur & in (inguJis huius admiranda? tnadis veftigia re- In adjJ.,0
bus fingulis impreflacum admiratione inrucbimur. Prima bominis produdio in Ada- cumquu
mo veluti monadeinchoauit ,qua?indyadcmfc dirTundens Euam produxit; cxambo- fcjSj^**'
busnatus Abcl humanaegenefistriadcm compleuit.quem &infucce(fiuideinceps hu-
roani generis propagatione in patre, matre & filio confcruauir. Prastcrea rationalis ani-
raa vnaeftindiuilibilis fubftantia ,(ine fut diuiiionc trioa , farcunda, numerofa,in inrel-
le&um , memoriam ac voluntatem difcrcta i Imejlectus non eft mcmoria , nequc volun-
ttii mcmoria neque intclleclus eft,neque voluntas ; voluntas nequc intcllcclus eft,ne-
ctue memoria, funr tamcn vna cademque animar (ubftantia trina rciatione diftinda . Eft
itcrumomnis anima trina,rationalis,fcnfiriua, vegctatiua; lntelle«ftus trinus.diuinus ,
Angelicus , humanus , priorem, raentcm ,alttrum intelle&um proprie, rationcm po«
ftrcmum dicimus . Arbor vnaeftin ftipiteconiuncla, inra.nis diicrera , in quibus tria haibflireuj
tantum profcrr ;folia, florcs , fruclus . Tria funt magnitudinum intcrualla , longitudo , n,UJ-
Jatitudo,profunditas,qux rcfpondcnt linear , fuperflciei , corpori ,omnium corporurru,
conccptibilium communi menfutat ; trcs fun t primat& pratcipuar numcrorura vnitates,
linearis, fupet(icialis&corporca>dcnana,centcnaria, millenariaa (impliciflimo puncto
feu monadc profluentcs , vt in ptzcedentibusoftendimusidenarialinca*, ceotcnaria^
quadrata; fuperficiei , millenaria cubico corpoh rcfpondct. Innumera boc loco adduce-
re poflem huius rriadis in omnium cntium gradibus,fed cum breuitati ftudcamus,lcle-
^tioraad dcmonftrationis noftrx fcopum aflumimus.
D:
Digitized by
4 f6 <ArtU Magfuc Confoni Dtftoni
• §. 1 1. :
*Dc M ufica DEl Triunita cym ordintbus AngcUcis .
jEjLfe *"^R»busDEVSmundumdifpofuir,numero, ponderc & menfura,quibus omnia_,
Tvti^m L (upraexcclfa* Triadisgcrunrveftigium,nuraerumcnimabillafummamonadc,
jura. &omnium numerorum fontehabenripondusab illafapientia,qua? omnialibrar: men-
furamab illo Artificisfpiritu,qui vnicuiquccongruam diftribuit portioncm. Hinc tna
iuxta Magorum dogma mundo dominantur, DEVS, Mcns, Anima i DEO propric co-
pctitmonasfiuevnitasiMcntivcIfapientiajordovelpondusi rtnimar vero vel fpiriti£i
menfura motufqucipulchrc hoc explicat amigmaticum Plaronis ad Dionyfium Kcgera
pronunciatura : Circa omniura Rcgcm cunc"ta funt, ipfius gratia omnia , ipfc pulchroru
riatonijxni oranium caufa : Omnia namquefunt circa Regemeiusvnitatc conncxa, &ipfius gra-
g«» • tii omniapondcrata funt, & ad ipfumcunAa ordinata,ipfe vero omnia numcrando,
proportionandoquc pulchrorum omnium caufa eft tam cfficicns,quam finalis &guber-
nans & fuftentans prmcipium, medium&finisomnhim; Orphco quoquc tcftc ab co
omnia,in eum omnia & in co omnfa ftabilita conquicfcunt ; DE VS fiquidem fphcra_»
eft, cuius centrum vbiqueiper potcntiam eft Pater ; circumfcrcntia vero per incomprc-?
hcnfam fuam immenfitatera nufquam,r71ius fiueiapientia eft ; Rclatio vcrd mutua centri
& circumfcrentisevcl radij,fpiritum&amorem reciprocum fignificat.
Cum itaquepriraa&fupremamonastrinafit,a trinoarchctypofabricaemanan^
Omnif bar- non dcbuit,nifi trina trino ordinc & numero fonoro conftituta;omniura enimperfectii-
mooia rri- fima harraoniafolis tribus vocibus conftaredebet,infima, mcdia, &fuprcma,qua,vnu
b^compie- tadatidiapafon,exdiapente& diateiTaron compofitum confonantiarum perfcctilli-
mum,& primam harraoniam, & pulchre in tribus hifcc nuraeris cernitur r , 2 , 3 , vbi 1 fc
habct pcr modum monadisfimplicis& ifophonC; omnium confonantiarum originis,
Hjrmonia_. qux DEO Patri competrr. 1 ad irclataper roodum oftauar fiuc diapafon ,Filio;3 vero
Sfeiff4 " ad 2 rcIatadjar^nterrfcrt>'p,r»u'quc competit virtuti connectenti , ficutienimraedia
vox diapentc infimaro & fupremam in trium vocum harmoniam conneftit , ita & Spiri-
tusPatris&Fiiij , principij & finis in vnam incomprehenfibilcm harmoniam ncxus cft,
a qua inenabili f$cundiflima? Triadis harraonia omnisin Natura harmonicus concen-
us quomodo propagerur, explicandura eft . Tcrnarius itaquc firaplcx DEO fimplicii-
«moattribuitur,quii'umraa&indiuifavnitasexiftcns,in trcs tamcn hypoftafcs modo
QuomoJo qnodam humanr| mcnti ineffabilidiflunditur . Hic ternariuscxtra fe iu multitudincra
Sni^dlf' abiens tr,PIatus>tr'urncnn«dumadmirandum producitfyrophonifmum . <ignatque_j
flladioL .' " noucm Angclicosordines, nouem Coelos, noucra corpora Elcmentarifquc narurjcge-
ncra . Qu$ omnia denario non finc admirando myfterio perficiuntur, vt poftca dicetur.
Ternarius autcm cubicatus fiuc tcrnarius in quadratura fui,hoceft nouemdudtuspro-
ducitomnium myfteriofillimuraniimcrum 27,omnium enneadum compIcmctum,om-
SuomoJo nium narmon,carurn proporrionumfeminarium;&prima quidemtriasincreata,fccun-
ordmes a0. <*a propagatione in trcs intclleduaJis mundi triadas fc diffundit , ita vt ordo fcraphicus
peiici s.rria amoreinflammatus Spiritui amori Patris& Filij nexui ; Chcrubicus ordo , Sapicntia &
uAntF°'U Scicntia plenus, fuprcnur Sapientix, Filio ;Thronorum vcro ordo Patri compctat , qui
vtiteftepfalmifta.Iniudiciopofuitchronumfuum,ita &per I ilmmin ijfdcm iudicabit
Orbcm,-atque hcc quidem trias cftperfedionis & fimilitudinis DEI;cum vcro fummura
bonumfitdirTufiuumfui ,hincpertriademiuam alium trinum ordincm produxit , vt
per cascreaturasinferioresperrcfto & harmonico ordinc ceu princeps & opifcx fupre-
musgubernaret;&PaterquidcmDominus omnium pcr Dominationum ordincrru.
omncm modcraturpolitici mundiftatum,perordinemPotettatumFiiius,cuia Patre
omnispoteftasdatacftin Ccclo&in terra, dcbitoordineomniaadminiftrat. Pcr vir-
tetumordincmSpiririisorisDEi omnisvirtuseorum,id eft ,omncs ad vcram fanfti*
mo-
Diqitize
4
Lib.X. DecachordonNdtura. 4*7
moniam virtutumque omnium conrlrmicionem perducit , & quoniam trinus trina fe»>
coramunicatratione, homincm vtiquc &omnia, qujepropter ipfumproduxerac trino
gradu gubernare voluit . In principatibus quidera Impcna , R egna ■ Prouincias . h\->
Archangclisipfoi Rcgcs&Principcsi In Aogelis verafingulorum hQrainurn curam—
habcrc ftatuit,f*<ftumque eft, vt ficuti DEVSfocunda iliaiua monade in nos per tripar-
tuum Angclorum ordincm , ita nos pcr eos in DE VM veluti per fcalam quandara la-
cob^amafccndcrepoflemus; Certum cnira eft Diorwfio tdte, non modo pcr intclu-. Quomodo
gcntias infcriorcs, fcd etiam purgari, illuminari &perfici nos pofle a fupcrionbus:atque ^*"»^
peraffiduam virtutum omnium exercitationera Hicrarchicarum mcntium confortcs „um gradm
fierifccundumeumgiadum virtutis, quiinnobis maxime viguerit.fi videlicct mentisDEO vuu-
noftrx decachordon ad dccachordon angclicum ritc concinnauerimusifienim virtu-
tis.chordamchordxhicrarchic^ correfpo»dentem coufque intcnderirr.us ,vt perfcclc
confoner, iamconformesmenribusdac}iordiflis,virtutcs diclo ordini dcbitas a DEO Arc»rmm_.
harmofta obtinebimus . Eftque hoc arcanorum omnium in Kabala tuaximum i quolo- ™ (V™'1'£"J
10 Sanfti DEIhominea,mirandorum opcrurapatraroitrsextitiiTciecretiorisThcologia!
Magiftrircfcrunr. Sicnim pcrfimiiium vututum ftudiumalicui ordininosconformare (^uomodo
conabimur , vi. tutum confonantia a diflbnantijs expurgati , racile in eum confcendcri- f;"3^'^1
mus. Hinc quidamSan«fti DElhominesdiuini amorisardoreinSeraphinos,nonnul- m;:r.
11 diuinocontemplationisftudioin Cherubinoseuaferunt: Nondefuerunt,qui pcrpc.
tuodiuinapatientcsirj Thronosaflumpti fint. Cumenimex fingulisordinibus snulti
cecidcnnt Angcli,adeorundcm inftaurationera aliosaflumincceisc crati nullialij nift
bominesiuxta eurn virtutis gradum, quem in tcrris DEVS ipfiscontulerat .
Patethincquoque ,cur DEVS populisfubditifquctimorcm Principum incuflerir. c« fubdiri
NonneRcxhomoeftcoeremhominibusfimilis?vidcnnistamcn omnesei fe bmm%k ^f***
rcucrentia&timorefubijccrc,quodquidcmficri nuila ratione poflct, nifi DEVS ilU p'rinciJci
timoris fuicharaclcrcm imprcffifletjquo Princcpsugnatuseueclufq.coetcri timore quo- Iuoj .
dam rcuercntiali&occultaquadamvi compulfi,fubfint.Quodtotuinp<rPrincipatuu
illorumfupremoruraprincipum ordincm excquitur. Quod i\ vero pcr indgrumfcclc-i Vndc ruinic
ribufque contaminatam vitamfibiRrgcsPrincipcfquc tum DEI,tum Pnucipatuu in- &tran»u-
rluxui obicempofucrint.ecccprotinus vclutipcrpeccata publica deletoin PnncipcJ "J^JJ^
characlere timorisDEI,populusa conionoindiflbnum defleftitur, rebcllionesmoucn- fmperioru.
tur,iugiqueP inc pis tanquamcharaAert timoris DEl indignificabicctio. vtproindc
mutationcs irapcriorum.regnorumquc translarioncs, Principatuum rerumq. publica-
rum cxfirpationes , aliam, quara dixiraus originem non habeant •, Mcmjncrit igitur
Princeps ita vitam fuam inftitucrc, ita luftitiam, & pietatem colcrc vt principatus fiue_^
prxfidcs Archangelos fempcr fibi propitiosinucniat; vtpotc finc quorura perpctua tu-
tela& atfiftcntia, necregnum , ncc Regnator fubfiftcrc queant . Eadcm cauia DEV£>
animalibus etiam ferociflimis charattcreru timoris impreflit , vt vidclicct horaihi
proptcr qucm condita erant,fubeflent,eiquc obcdircnt. vidcmus dcbilioie robore pue- jrjr ^cu[-
rum vclmgentem Elephantum,ferociflinaumqac Lconcm manuduutc,rcgere,vcrbc bciiu^ho-
ribusj &quocunque volucrit imperiios£ ducerc ibclluamquc ci 111 omnibusobcuirc , m>oi (?onc
cidcm ic in oranibusfubrairtendo . Ccrtc non alia dccaufa, nili quod ordims rauo ita. [ean[^mic-
pr3ru:ribat,&qui*hominicharaacrtinaoris DEIiroprcflusomnia tidera fubcflccogit,
Eadcm in ordinc aoimalium fpcftamur, quodenim vnura animal alm-i tnncJt, crh ro-
bore&raagmtudinc multo coinferius(vt Elephasarictem,gallum Lco)cauiaeft,qutttI
fubpr*fidiofuntordinisaitioiis,chara<ftcrcmqueprincipatusgerant ,quc u mferiom-»
natui ali inftinclu, dum cognofcunt , rcucrentur i vides igitur quam omuia mirabili ne-
xu coniunclaconfoncnt . Rclucct & btc conccntus yel in ipfis fortuitis rcbus, (fi tasncn Euentus mL
aliquidin rerumnaturafoituiti)m&calualedicipoieft)vicumt«mporePauii V.Pon- ruSincie.
titici5,Aquilavinculisfolutaauolandopaul6antedich Pontificiseleifhoncm Dracenis ffifj^
imagini, quem Burghefiorum gcntilitia infignia contmcnt , infidens , cx, eadcm famuil
Pontificis cleclioncm defignauiti voluitcnim vt nonnullis in mentcm vcnit,DEVS per
Mmra Angc-
tized by Ooogle
I
t
4T*
Artu Magna Confoni^ Di£om
Quid Virtu-
ics influant
in bomines.
Potcrtitum
infiu.\ui.
r>oniinatio-
nu mfluxus.
Angel i ccr-
Icltis odci
moduiat*-
res.
Angclosprincipatus, prmcipisvolucrisaugurio prtnciparamorbisindicare.O^JUvere
prindpatustcrrenusdiflonus ex ieeft , &dcformis, nifi confonusfitin icipfo &cum_,
alijs, & per hanc conionantiam decorem«Sc pulchritudinem acouirat» idco fuperiorum
sninifterium Principincccflatium eft , & hoc Virtutum eflkit ordo , quorum rauorc c6»
parata conftanriaac robore,fortescontn vitiorum voluprarumque irritamenta cffici-
inur . Sed vt & contra has aereas poteftates inuidia & malitia plcnas pi xu alcamus , iu-
percosleftium dfuinarumquc Potcftatum praefidium nobis neccflarium eft ; Ne etiam^
mundanis afFeclibuspra?pediamur,fcd illos appetituirationaliharmonicefubijcientcs
dominemur nobis ipiis, Dommationum afliftentia nobiserat ncceflaria. Omnium ita-
queinferiorum obtcntodomi,nio, reftat, vtad DEVMcouerfiipfifoli vaccmus.Quod
fit, fi raemoriam iupercoeleftkim per Thronorum fubfidium rcrincamus , cadcmque_-»
cherubicailluitrationc contcmplemur,doncc cognato tandem parenriquc iummo,
monadidiuinar per ardorcmSeraphicum vniamun vndc quemadmodum per Angc-
licosgradus opifex rcrumin nosfua virtutedefecndttific&pereofdcm ad ir>ium,a_»
quoproccflimiis,redeamus, velutiper quofdam virtutum gtadus , quorum pnrausra-
tionaiisnaturxgraduspcrfeniusnos coniungit Angclis,imaginatio ArchangcJis , ti-
mor Virtutibus,PotcftatibusdoIordepeccatis,ratioPrincipat»bus, vt eniin hcjfpirir:-
bus, ita ratio fcnfibus&arTectibus praecft, Amor Dominationibos , Thronis mteflec^us,
Chcrubinis intellicentia , Spcs denique vmat Scraphinis , hi enimproximc conducur.c
ad-DEVM, qui ciffpcs bmnium finium tcrre. .
Vidcs igitur, vt miniftri hi ordines Harmofta; fummi rribunaliafliftcntes , vt fidifinr,
omnia in conibnantiam cum principc eorum deducerc fatagunt . pr$uenmnt enim co*
iunfti piallentibus& ipii a'^»t*^o>7>c tanqua ccelcftis Ode>modulatores,omncschor-
das vocefque in fummo ilio Dfcl monochordoadaptantcs, vt illud rcddantconcinnu
fuauiflimumq. vt fi q ux fint i nutilcs fides,vel moduli diflentictes,eas abijciant, retcin-
danr,reprobentque, nein mundano coclcfti vel humano polychordoaliquid diflbnu
rcpcriatur. gaudent itaque omhia mouentc patre,tefte Dionyfio,a DEOfiquidcm mo-
trmouent orbcm,6V ifti corpora noftra ccetcraque inferiora ad eam confonanriam dU
fponunt, quamiubetipfcprimusrcrura omniura Motor.
- vjrqftltnH masiibb tj-.hMQ tUiTiir. ; f: " ;q:i..'- 1 n • '•■ • j iuaoA
.§• I I l
De harmonia Enneadts ccelcRis, quam cum Enneade Hicrtnrchi-
cafacit.
Mufica hie-
rarchicacft
corcoribus
cccleftibut .
Coeiu rtn-
pyreum Se-
raphinis co
petft.
T Naturar vniuerfa» Author &Oprfex mnndum mrnorem , proprfr qucm omnia
h&3 crant , abfolutiflima harmonra conferuarer ,ali*m enncadem mouir , Ccelc-
ftis videiicctmundifyftemata,quorum influxu inferior mundusgubernaretur ; Ccelum
primum Empyretmr,Gcelum ftellarumfcufirmamenrum ,gIobosSatorni, luuis i Mar-
tis,So!is, Veneris, Mercurij^ Ltonar. Verum cum harc corpora ex fe & fua natura ef-
fentinantmara, motufque trfentincapacia rfingulis ftias attribuit Intelligcntias , quarii
virtute varijs motibus agitata varios errcctus, pro fublunaris mundi exigentia, produce-
rent,atqueadcdcorporeaf narur^ conftirutio,aSuperiorum corpOrum influxu depcn-
deret. Inrelligenria? verdCarlis afldftentej animarum difponendarum curam haberenr;
DEOChoragofuprcmofupremis infima, mediafummisin vuam perfediflimam harmo.
niam colligante ; Verum M harmonia fingulorum luculcntius patefiat .
/ PrimoNota >noucmefleocel6s,ccelumempyreum a?terni Kegis curiam fupramu»-
danam illam morotis omnium domum,qu? nbordinc&infinita Uice non incongrue bc-
raphinorum ordini cengruit; exqua &omnes animarum illuminationes tanquam cx
fontcquodam vberrimmo ptocedunt .
v t;.
ir. ,.
Secun-
Uiqr
Lib. X. DecachordonMatura . Jffp
Secundo fcquitur coclum ftelliYunrfiuefirmamcntum , in quod Opifcx in -numerorar
inftrumenrarerum erhcirndarum fedifTundir,& puiclircChcrubiciordinisintclrigenei^ Qu*fubfint
conuenit : funt cnim.fteJJ* nihiJ aJiud nifi notionum in anima htMnanalvHutiiquardattii, n"ocncfsa*
fymbola , cx qiiorum conceptibus formaiibus naloirut lcicnna , Ciiei irhmis propria. iutm.
Tercio f) globus recte Thronisiiue intciligenria? .Schabraei conucniriiNain virture__»
fuainfluxiuain nohis firmam , fixam inconcuflamquuprudcntiam gcncrat, homincrru* s^Turn^sch
praeterea in rhronoconfiJiorum iuorum fixum vcJuii.Jigar ; vndc haudtinccaufaab Hj?- abtai oomi-
breisSc^MijhoccftfclTiomeadicitui jCuiomniairimundo fublunari Sarurninam na^ ^"L'0
turam rcdolcnrii,in lapidibu«, plantis , animaJihus.» vtahbi oftendimus ,fubfunt. ,umi'
Quarto fcquitargloocs2C, quinatura.& ptoprietatepukhre Dominstionum choro
congruit ; Eft enim plancta bencficus » Kegius & maicftate plenus , vndc fub ipfonatis
dominationem&impcrium prorr.ittit, intclliyt ntia vero ciuidem rcclam iuftitiam con- kiel. *
ferentc. Sub hoius tmperio , omaes fubiunaris mundi rcs IouiaJcm naturam rcdolcn-
tc$ fubijciuntur. . fi-ni uui afctnrjobfb^ihgri/
Sequirur globusc£qui obigneam quandam & aduftiuam vim oprime Virruribusqua- { ]y .
drat : igncm virtute iuain nobis dum biicm vrir , ad res arduas cum faciliratc lupcran- Marnj^ca-
das, aptasfacit, roburcWbititudincm augct ; huicglobo omnia inicrioris mundi Mar- m,eJ-
tiali narura rrardit.i lubdunrur . mtr"rzvi '■■l:
Globui <J, vti medium mundi corpus obtinuir,ira non fccus ac Kexac Princcpsto- ,nleuj_.
tiiis-,omnia vjrrute & potcftatc fua raoderatur , vndc optima rationc mcdio ordini Po- s*lu seht.
rcftatum conuenit , intcJJigentia vcrocius in nobis viram , profperitatcm gloriamqne fiel-
producir ; folaris natura; in lubiunari mundo corpora hut<- pciicctc confonant, vt ajjbi
ditfum cft. :'<,.<..t tPv h— rrrnv-:" r .->
GJobus9beneuolus& puicbcriinous piancta,Principaribus quadrar,cuiusinteHigen- inteliigitia
tia Hanicl nobis rcrum pulchunmarumamoitui mltulat ,gratiam & bcneuolentia om- Vcnemti*.
nium confert; huic £k>bo,tutcij»quc uus .iritelligciitia? Jublunt onmia natunquadem_i
analogia.ipfi correipondentij, qua: Yenerca nominanr,vt in piaecedentibus oftenfunL-,
fuit. . , . 1 •
Globus $ Atchangclis apte^omponitut,fifiiti cnim Archangeli cum imaginefum-
niPPrincipisomnia conformarc, & vt iibi pcrfccla vnicoe copuUi ri r , ccmponcr^ tow,,ffijJ
ftudenr, ita & Mercurius numetos vocalcs , tormales & rationaJcs in coruidun confo- chabieL
nanti&m reduccre laborat ; prxcipue rationaiis numcri compolitiontm cuni diuino;
doccrqueCocabicIlf ttJJi{.:cntia cics veram contoidiam & vinontmcum DHO,ani-
malqueconaturin DEYM deducerc iJJaconfonantii,qua ipfi pt rpctudconiunct* st>
pci proiumpai.t in perpctuos hymnos & Jaudts iljius maittfatis aucrnx . Cui omnia—
fublunaris inundi mercutialiafubiunt.
- VI:imusdeDK7uccceJc(usEnncadis globus eft ]),.vnde optime cum Angelis inter ir»teiiigeiia
rio icm ordines vltimis ,conibnat i ficut enim harc nobisproxima , ita & Angeli; ficuti Lw"ri« Le-
lAlha-omnium fuperiorum piantraium virtsinlc recipit fubiunati mundo communi- L,n,c''
fcand.n, ira & .ingeJi ilwmmationcsa lupcrio.ibus inentibus accepras innos deriuant.
In "mcr;. h jc lcco de ptculiaiium vuruttm iiifiuxu dici pofltnt , fed cum hcx Thcolo-
gi« hieroglyphica? reluuauuimus , co luo ttmpoic Leetorcm remittimus .
Vifa ir,'.qucenncadis ptimoe ctm iccunda cognatione conccntuquc quodam admi-
rabili; !.imquomodotertiaenneadt?(iue tcrnario quadrato , omnes lublunaris mundi
Creaturas omnium produxcrit artifcx , vidcamus .
Mon.iiiraquepiimafua,principiumomnium,intemporeindyadem fc explicanf.itv."
definitamduaiitatcm iiuc marcrum produxtt, iiquidcm a monade & dualitatc nurh/- ^0«^^
n , ex nume is puncta.ex punCtis Jinca? , cx lincis lupcrficies, cx iuperfiwiebus dcni- dyariemfe
que folida corpora profluxciunt ,.quatuor vidtiutt clcmcnta primanarerumfundame- cxtendcr,t-
ta ,dequibus , cum in prnnoregtUrofusc actum iit ,bic fuliorcseflc nolumus,fed lo-
lum hocJocooftendamus.quoruodo uicta Eltinentaquatuortum quinquemiftorum_
cntium gradibus tertiam cnneadcm conitituant, & quomodo elemcnta non in cprpo-
M m m 2 rea
d by Google
4** ArtU Magn*C(m/om$}Dijffow
rcatantumnarura,fed&intclieduilienneade,imo DEO iplo fuo modo» vt Mulicus
mundiconccptus cum Archerypo luculentius patefiar ,repcriantur ; Enneadem con~
tinent quatuor elementa cum quinquc corporex naturx gradibus , qux coniunfta no-
uem ,vt fequitur, conftituunt: Terram , Aquam , aerem l^nem i lapides fiue metalla ,
plantas, Zoophyta ,animalia bruta , Homincm quibus inferior mundus conftat ; Qux
tamen etfl corporca , fapientiflimus tamen conditor & harmofta ea raii harmonia curu
reliquisduobusmundis colligauit,vtfingulafuomodotn vnoquoque mundorum fint .
Eft terra inferioris mundi bafis & AabiJimentunu«.
«?s8i«fcs! 1 Eft in Ca,is tcrra» vti in ^cuodo Rcgiftro oftendimus , eft& in Angelis terra iru,
ferr.iuo ' qoantum funt fTrma D£I fedilia 8c fcabellum pedum eius,eft 8c in Archcrypo omnium
»°^0- firmafoecundilTtmaquenarura.iuxtaillud: Apcriaturtcrra & gcrminet Saluatorem t Fit
porroaquaclemenrarisleuis & lucida, mundans & Iauans omnia.
incjtiisorn- * Eft & in ccetis aqua fuoinfluxuterram irrigans & commixtibilis virtui qualem_>
lii, ])9& ^hominibusinfiuunt, in Angelis cft docens 8c mundans , iuvta illud.-Qui fcgis
aquisfuperioraeius; In opifice verdaqua falutis ,qua peccata abluuntur, homo rege-
neratur , mundatur , colluftratur .
Eft aerin_» 5 ASre elcmentari refpiramus , vidcmus , audimusflc odoramur i cftdc aer in coe-
omoibus. lisdiaphanailla natura, mundanumornatum diuitiafque oculi*cxponcns; eft&in An-
gehci mundi fpacio; vbi bcatarum mentium concenrus refonant,vualis flatus & aura_,
tenuis ; In opifice fumma & pcrfefliflinu vita & fpiritu s , quo in omnes fpirans , vt vi-
uant refpirenrque ,Iargitur.
ignisioom 4 Quod elementans ignisapud nos , hoc Sol incoelo;hoc in hicrarchico mun-
n%a%. do Seraphicus ardor ,impctufque igncus, iuxta illud: Qui facis Angelos tuos fpiritus,&
miniftros tuos ignem vrcntcm, hocin Archctypo deniqueignisidealis Sc iumcn ipi-
rituale , quoomnia gignunrur , conferuantur fuftinentur , aluntur > augentur. Sunt igi-
turelementain DEO feminariaquzdem & produccndarum rerum ideae, fcminaria_#
prima 6c origines . ln Angelis diftribut* porcftates ; In cceio virtutcs analogs , inna-
turarerum femina; in mundo inferiori crafliorcs formas .
Atquehinc nafcituradmirabilis ille mundi concentus , quo tcrra cum Luna,tcrra_>
ccelefti: Aqua cum 9> Aercum!£&9,igniscuraSolc&MartCi Lapidcs iterum
cura f) , metalla cum 2e ; Zoophvta cum Marte, infe&a cum Solc , cum Vcncre Volu-
cria ; amphibia cum $ , cum J)quadrupcdia j omniacum omnibus mira fympathia__
confonant,tum interfe,tum cumanima rationalii cuius Enneas collecla cft ex 5 fcn-
fibusexterioribus,4 intcrioribus videlicet fenfu communi, imaginatiua,appctitiua,ra-
tionaii ; terminanturq; ad intclleftum tanquam ad decimum , cui 8c alia Lnneas purior
in fimplicibus numeris viddicet 9 Angelorum ordinis conuenit , vt in eo plena fit An*
gelorum DEIque imago , terminaturque indecimum fontem fcilicet , fupremum om-
niumque Parrem . Eftque ei triplex operario prorfus confonans& harmonica cum mu-
do hoc infcriori in narura, cum carlis in fenfibus ; cum Angclis io intelleclu . In tetra-
dem emcrgit per fimpliccrn animeporentiam , io enneadem per 9 fenfus,5 corporeos 4
incorporeos, in icouheptadeai fiue 37, totius confumationisrerum ideam peruenit,
dum in tel ligendo, omnia fit ,
Corollarium.
Vldes igitur.quomodo in fchematc noftroharmonico,pcr vnitatem totiusmundi
pcrrcdtiodenotetur:perbinarium,rerumin ipfocontentarumvaxietas& mul-
titudo;perternarium vnitasanaloga intriade$terna,oraniaconucnicnti proportionc
copulans,pcrEnneadc n tnum mudanarumEnncadumpauloantccxnlicatarumnexus
8c copula; adeoquc per cubu m, quem Pythagorici harraoniam vocat Jiarmonia totius,
cxnumero fimr>lici,quadrato&cubocomplctur,vltra quem cubum non cftprogrciTus,
cumnuojcrus fuaptcnaturacuminlongura latum profundumquc crcucrit, vlterius
cxtcn-
g
Ltb. X .Dceachordon Natur* . 461
cxtendinequcat . DEVS igitur vnicusin fe cxiftens,in multitudinem>vti vnirasin nu-
mcrosdin%nditur,iquaipiipropriacVpecuIiiri nuuquam rcccditi imo exhac vnitatc
omneamundanaeicuiracbdadisfidcsin vnumcolligens,concinnas,temperaras,confo- #
nafque rcddic.pariura difparjurnquevocura,hoccft , gcnenjm , ipecicrum ,indiuiduo-
rumquc invnum icduftaconcordia, dumfccundum quandana portioncm , vmquide
inproportionedupla,altcri in tnpla,quibufdaminqtiadrupla, nonnullisin icfquialte- Mu&caJqti
taauticfquitertia,aliquibus eriain ln fcfquiortauaautielquinona proportionc comu- ■*-*«
nicat . Vnde & ncceiTario cx varia diapafon , diidiapaton , diapafon cum diapcntcw >
diapente, diatcifaron , roni>aiiarumquc confonantiarum conftitutiones , varix harmo-
nicaccontcmpcrationcsrcfultant,Quaium tamcn conncxioncm commiltionemquc ■
folusille nouerit ,qui cum Eccleiiaitico vcrc dicercpotcrit : Ipfe dedit mibi eorum , qux
Junt yjiientiam veram > vi fciam difpofitionem orbis terrarum > & virtuies elementorum > &
confumationem ejy medittatem tempons > victjptudinumptrmutationts > confumationes tempo-
rum, mmationtf mnrum , fttlitrum dijpofitioncs , natnras.animalium , iras btfliarum > vim
vtntorum&cogitationts bominum, dijfertntias virgultornm* virtutes radicum, & quxsun-
fut dtnujutfunt abfcondxta & improuifa didici; Dum vcl pcr v nCtioncm Spiritus iandi dc- nUnmo<jo
libutus omnia ma mfefta ot ur, vel per mortem ofculi, vt fccrctiorcs Thcologi loquutur, «mjiwii
vcl fecundum Platonicos contaclu quodam eflentiali idearum ipfius primi intclleftus on"",c,)-
potentisojDnia£accrcinfufcipicntc,exquo contaclu quafiexcongreflu quodam con-
cipiuntur imagines,infcrunturrerum fpecics,expcrgiicitur anima,purgaturque ambro-
fia & nectare a contagionc inducta ex Lcthxo gurgite; vidcs fub hac harmonica rcrum
conftitutionc mcntem diuinam Archimufam , omnia muficis numeris contcmperatTc s
& cum omnis rerum perfectio in pcrfecla rcrum coramiftione cxtemperaraentoconfi-
ftat> nullu adeoabflruium crit in naturarcru arcanum,quod quis confonaaptandodif-
fonis in huius mundam iyltemaris polychordo iuxta regulasinprxcedcntibustriditas
nonfitpcnctraturus. Sccrctum pauciffimis verbis pando. Enneachordum anirax seerem-n..
adEnncachordonHicrarchicum, corporis verdadccelcftefideriumquercducaturper hirmonici
«nfoirw, «penetrabis, qux dixi, arcanaarcanorum ,diuinarum humanarumquc rerum miximum.
notitiam abfolutiffimam, iuxta illud Diui loanms 1 Vos babetis vncltonem d Sanclo , &
nofhsomnia. Doccnt hanc adrairandam iupraraundani ilhus choragi cum v.iiuerfo
muficam , rigura fcu fchema prxccdcns, in quo veluti in fy nopfi, quadam, quicquid hu- o
cuique dictum eft , contentum reperias , Nil hicdcinterna bcatarum mcntium paco_* h ^"'7^1,1
&tranquiilitate animorumque chorcis, dicam. nihil de incomprehenfibili Angclorum ccdo & (iu
hominumque ln xtcrnoillo ArcmmufxiOdxofymphonifmo ,ccrtc omnishuius mun- "'"^*,^"1'
dipulchemmarumrerum afpeclus dele&atioque ad iilum comparata,quid aliud cit,ni-
fi vile iti amcntum, palec, putridz, & exigua qusedam arena fxcium terr; ? Omnis ima-
ginabilis,quxnumaniingenijfolertiavnquaminuenircpotuit, harmoniack mufica_> ,
omniainftrumentorumharmonicorumconceptibilisfuauitas&dulcedo , omais hu-
manarum vocum excciientia & pcrfeaio,quid ad fupremam illam muficam comparata
aliudfunt,quamdiiTonanti(ItmusbclIuarumrremitus , luporum vlulatus, grunnitus
porcotum < Quid omnis odorum, faporum , tac^ufquc harmonica fuauitas , dulccdo ,
molliucs>nififoetor,amaritudockmera immundities? Cuius ordinariffimam &lupra_»
eminentiilimam difpofitionem ficutioculus non vidit, nec auris audiuit, nec in cor ho-
minis afccndit, ica eadem nec vlio verborum conceptu explicari > nulla ityli felicitate^»
fxcunditateque declarari, nec vllo profundiifimo mcntis fcrutinio penctrari poteit, vbi
nootrium,quatuor,quinque,fed inerTabilifupcrcininentiifiraarum vocum iymphonif.
motota Coeleitis Regis Curia&aula fupraraundanadiuerfis Sanctorum claliibus , vc-
luti in cboros quofdam difpofitis in pcrpctuas refonabunt fternitates , vbi chorus Vir-
ginum,chonsConfefibrum> bi Martyru n, Apoflolorura Patriarcharumquc choris in-
terfonantes,omncsfimulcum tripartitis Angclorura hicrarchijs concordantes ad pe-
rcnnis aqux vitx fontcm, ^tcrnum conquiciccntcs , xtcrnum illud AUcluia indcricic-
tc cxuitatione DEO ceu fuprcmo quodam chorago, per fapientura fuam fymphoniara
diri-
Uigitizeci by
dirigenrcfpiritoqi orisfui organu anmrjwtemioiSulabuntur; vK»"ft»nu'<i> DFt.cfuhte.)
hoc xternitatjsdomiciho<SiOrganc;dUs>& organum>&,indfita cfif /feqrVrtibsitfabtabunx
canticumneuum, 3dmirandum'illud'vetbiDEl'curti i riuhTana'hatu**i*viterain.inacu-
lat? Virginis defponfati epithalamium& hymemeUm j vbilaborum iformentorumquc
ih hocmundo proamore DEIexamhlatoinimrecof^atio^vHuiidjifonum quiddamx-
tcrnar beatiflimxque virxconfonis miftom,fync6pitumqueiii otwniurn -dulciffiovaou.
perfefliffimamque harmoniam coalefcct. O infclieem eoTU»nlorV-cm-«j quiadfattaxia.
Hiomcntincaquc ohmitofxvitc. hukisbona,ad nv.^niiana; ambhioT»isttfe0itu4n«,"im*
mundarumque affcftionum voioptatumquc diflbnantilfiinas caiadupai«obiurdcfcetcs,
fpefuaad cam perringendimuficam,qua<ii defcripiiinus, aliqu3ndop*rcipieJidam_atj?
cidunt! O magnereum Harmofta, quiomnia in jiumeiNj^rjondprp^merifuraiilifpun
nisi difpone animxmexenne^ordoo iuxradiuinxvokmtatis iu^benepiaTci»uin
citaotr.ncsanimx mex nciuosirrJaudem &glotiain nominis«Ui^*f<>Taapittc«^doTe.
tediligam, chcrubico mentis fcrutinioinceffanttrtc^uan-am^fl^ai^a^^necmhcwu
vb» quiefcas,vbi cubes »n»»ier»dici adfir Dorainatuum, VittutlimvPwWtartaiKjue^jratr
fidium i Pnncipatumponasfupcr omnem anime indomitam rcbcllcmque aje^ionttm
turbam, vt Angclica nbi pur;r ;re perpetuofcTuiam: Sonct vox tuo in aunbusrneisivax.
cnim tua dulcis&facics tua decora,dilpone iri mc cam virrurum harmoniam, quamj&s
tuin te,&infupiiemisvirtutibusabinitiodilpofuifti,vtdevirtutcin^'V
tonoin tonumprocedensad virtutum o iinium.diapafon,totilifcjue'|>cifccliionita)ai*
plemcntum pcrtingam, atque hoc virtuuirn prqMidio munitus,in clccacboi do pialtcrio
pfallara tibi, tcaue m faicula fxcuiorum iaudem Ssj^OFirkern . Arr.crL_» .
.. ...r^mqrr.ina^inmoai» A
Eptlopus totius operis . li}
HVcufquergitnr dcCrcatoris Opf. Vlax.admirandis in harmonica mundi ftructu-.
n operibus,qaantum ingenij vires permiferc , actnm fuit j reftsr modo,vtoctihs
manibufqucde rabula demonftrationum ablatis, inquc co?'unv fublaris Patrem-iumt-
num dcuotus & fupplex comprecer, O arterna rcrum condiutrix & opifcx fapientia, qux
naturx lumine defideriim in nobis promoues luminis gratix, vtper idnos trantfer&s
in Iumenglo:istua»,grari.is ttbi ago , quia dclecjafti me in faflura rua , & in opcribus
manuum tuarum mc le/ificafti;grarias .igo,quodin recondirum druitiiraris tuar odstum
meint.-oduxifti,vbiinrmitadulcedinistux vcl tenm fibilo ira cor meu i:ipiiifti>ita aures
mcas opplcfti, vt parfl abfucrir, quin ad omnes rerrenx corruprionis im uditatcs & gau-
dia,vclutiadfumiiltarias caduci mudi catadupas < bfurdm ri.n;En nunc opus confumaul
profefliianis rarx , t wtis vfus iogcnij vinbu> , quantas mihi dcdifti; roanircftaui gloriain
opcrumtuorum b.vnhibjs h>»fce meas lucub.arioncs lcciuris, quantum de jjhus iofim-
ta magmtudinccapcrc porucruntangtjftix mcnris ine*; facrum Scrmonem,hymnum—
DEO Condirori «biolui, pietatem hanc cfl" ■ ratus non vr h^catombas illi taurorum im-
raolarcm >odorcsadolcrem >& caffijm , kd vt pnmum iple difccrem , poft& coerc-
ros, vtquantusillc fir fapicnria, quintus potentia, q .alis bonitatc , docerem- bo-
num cnim vcllediffundcre, ncc vlli id imiidere, lempcrbnniratisconfumatifTimxdocu-
menrutnftatuii prompfus mibi /empcrfuitanimus ad quam cmendatiiTnnc philofopha-
dum ; fi quid indignu n ruis conliiijs amc prolatum , vcimuru !o in peccarorum voluta-
bro natock innutrito,quodfcircvchshomines;idquoqueinfpir.irc,vt cracndcm dignc-
ris: Situorumoperumadmirabilipulchrirudineintemeritatcm prolapfus fim>aut figlo-
riam propriam apud homincs ,dum in opere gloriae tux dcltmito progredior, kdarus
fumiproea, qua infinitacsclcmcntia mihi condones obnixc deprecor , deniquevt
hoc mcditationum harraonicarumopusglori* tux animarumque faiuti vnice ccdat^
propitius c&iccrcdigncris.
LAVS DEO VI RGINIQjy E MATIU.
Dic
I
1
I N D E X
Capitum, qua: in Tomi L Mufurgia: Vniuerfalis
Septem Libris, quibus is conftat, continentur.
LIBER PRIMVS.
Dc Natura Soni & Vocis .
CAP.L. De Defnitione foni. P*g> *>
II. De VroduBtone fini . . j
III. DeSuhtcElopafjiuofmi. ^
IV. De C orpor&us, qua adgcnefin fmi tum efeUiue tum fuhieUiue comurmnt. j_
V. De nuarijs Speciehus fmi .
VI. De caufa proxima principali font .
Digrcfl! VtruminVacuopofftjierifmm.
VII. De Organo Auditus eiufqut Anatomia .
« VIII. DeOfficijs pngularum partium Organi acu&ci .
IX. Vhinam & quomodo proprii auduusfiat.
X. De *vocis Natura ac (jcncji .
XI. De Organo *vocis eiufque Anatomia .
XII. De <z>arijs njocum dtfferentijs .
XIII. De AnaUgia Organi &ocmliscum Infirummtis pneumatuis .
XIV. De <vocthus naturalihus Antmaltum . U "
§. Dcvoahni Animalium in genere .
§. *. De mira conformatione <vocu Antmalu cuiufdam Americani,Pigritia diUi. U
§. j. De<vocihutrvolucrum.
* *S. 4. De Philometa . . xg
$.£, Dereliquarumauiumn/ocihia .
$^7_^8^L^iiiir«w, Cicadarum, UcuHarum, Grillorum rvocihus . , |i
XV. VariaProhlcmatacirtafonum(fr <v<tcem . "j«
V AppendixdePhonognomia. -
Srae .IV
D'mdicio#uhUnuristqudxirc*cMufa temperamentum ex fono
+LL &rvoceeiufdemfieripofunt . - j7
LIBER SECVNDVSk
©e Mufica & Inftrumentis Hebrarorum <5c Gracorura .
¥*I . MV.'.'u»» UU -
CAP.I. De Alufica/nuentiont . 4A_
II De
uiqiTizea di
INDEX CAPITVM.
II. De ohiech $r fubalternmtione Mufics . T J\
III. De definttioue (tfr diuipme feientu Mufios . \ ~ 47—
IV. De Mupca dc I nflrumentit Hebreorum. tind.
I.: De Inflrumentts Pofychordts Hehretrum . . 4*
§.4-— lnfirumentu pulfattltbtu Hebreorum. 5°
§. J. DelnHrumentis Pntumaticis Heircorum . 55
§. 4» D' ff» horum /nftrumentorum apud Hcbrcos . 5 5—
§.J. De Muficu ceUbrumbus upud Hebrcos . 5*--
V. *Dc Mupca Dauidis . 57,
§. i . - Vtrum Dauidis pfalmi carmine (fr quo genere carminis tenfcripti fint . ihid.
§. De Titulis pjalmorum . 5 &
§. J . _ De Acrofiychis pfalmorum Vcrfibus . 60—
§. 4. -DtTropis, Figwis ac Arte Poertca in pfalmis Lttente . * 1
$.f. Dedtuerfo Mctrtgtncre,quo pfalmt funt compofttt . <«•
§. -6* — Dr Mujica moderna Hebrforum . 6 4 —
VI. Demufica,ac infirumentis VeterumGracorttm. <7—
§• -H— £>r m*/0 cantandi Grpis <vfitato . 6%
§. i.^Df 0<ftj Lyricorum , matcris Poematum, {gr de Ugtbus muficf . * J
§- -J__2?' inslrumentis <v(itatis oUm apud Vetercs. 7°
§. 4 — Dr argumento , perfeUione, ac tiotis mmpcis apud Uettres . 7 '- -
VII. De moderna Gracorum mufica . • v »• • -WvC ivjvx *C\ 7t_
LIBER TE RTI VS.
De Harmonicorum nuraerorum do&rina.
CAP. t De numerorum proportiombus , earumqne uarijs dcfinitionthus , ac di-
mfionthus comprehenfis in j. Propoptiontbus . Si
II. De proportionahtaiihus tum arithmeticis . tum harmonicts comprehenps
1H. Deproportionum Logiptca j. Propofiiumibus expUcata . %9-
IV. T)e Numeris irrationalibus . 94
V De^sintcrf^^mmcii.: jqqA. 95-
VI. i)e-mtcrualhsminoribuiinmupt*i - 104—
VII. £><r mtcruallorum harmomcorum Cjencfi % t^Propoptionibus explanata. 1 ©4_
VIII. Df muftc 1 fyfiematis, ac tetrachordorum . l U_
IX. algortthmo harmonico, fiu de uocum in njtraque fiald per numeros
ordtnatione . I to
X. De frogr^onc, quc fit iuxta fcMammuftcc fuft, quarrt njuigo aaiden-
taUmyccant ,U6
CrV Vf numerorum co»fonanttum Algorithmo 6.&opoptionibus dtcUrato . 1
XII, DcToni diuipone. U*
De
J/N.D.E.X C A RI T V M. •
XILI. De triplici gemere mufice , & tetrachordtrmm dtfpofttione . " I } 9
§. .. £>* 5. fpecicbus generis dtatonia .
Dt <]or&muuico , \ . g-
$. j_ Z)* enhajtuunm.
XIV. Defpeciebms diateffaron , diapcntc > (gr diapafon , 146
XV. jDt dsjaummi modi mmfici . 1 y 1
XVI. Df numero, (§7* ordine modorum apnd ueteres . I J *
XVU.Demodis.modtrms. » J4
t - V^.\>Ao»y nttftM RU *t m\mWnm% iij
! — ■ -^—
L I B E R CLV ARTVS,
De Gcomctrica diuifione Monochordi.
CAP. k Quomodo confonantia (it dtutftVths , !gp
II. Quid ftt Monochordum . r /faf,
,\ (UI. Z). progreffone Geometrica , ««/f «f a>/» m contmuatione confonantia-
rum harmonicarum . 161
IV. Tfc ftmpiui monochoxdi diuiftonc per Gcomttriam r^- propofitionibms
explicata. w-"' v:.r>rrr) «vr^l -^¥71
V. De diutfione monochordi per algebram tradita pcr altquot propofitiones,
(jfr lemmata methodo noua. «A .1 y j ,
YI. De monochordi diatonici definptionc iuxtafysltma dtapafon Ptolemaici. 1 9 \
VII. Dc monochordi dtatontci dtutftone iuxta fyfitrna dtfdtapafon . ±9$
VIIL De manochordt dtutfione tuxta gcnus chromaticum . loo
. IX. £); monochordi dtutfiomc imxta gtnms cmharmonicum . 1 ^«i
- X. Dr lnfirumenf ad chordam quatnltbcnt diuidendam aptiffimo . ' • • W^oj
: -XI. D* dtuiftone Gtomttrica cuiufcunque mterualli in quotUbct partes fquales 10 j
■ XI L Z)r fn/lrumento dtchotomo ad quamltbet confonantiam in \. partcs tqua-
les dinidendam idoneo . . » — »e£
Siw _ »\\m\ xvtwp m\^t» *Q 4.
L I B E R QJV INTVS-
Pe componendarum omnis gcncris melodiarum certi,
ac d.emonftratiua rationo. •
GAP. I. S>^0*f*efftcicntt , m/ueriaU , formali* a<; finali J}mphj>niurgia, iu
1 |J esfntiifnis nota fj^j/^mujica cx pkfribms <vaabus compofita . /Ud.
Ijf. D&Mtfxa+cpampfaamm^ _i6
IV mtj^ fignraia . Jbtd.
y tY. Df partihns fymphoniurgu . %ij
VI. Confonanttjs, ac interuallis ad melotheftam ncceffarijs . nte
N n n §. f^^tV
I N D E X CAPITVM.
§. I . De diuifionc confonantiarum . 1Ll
§.*. De parttculari concordantiarum dtfcriptiont . zz$
§. ^ De dijfonautijs,feu mteruallis difonts eorumque natura, <fr quaUtate. xxG
VII. De 7 onis,feu modis , eorumque numero, ac quaittatc . x x g
§. j_, DonumeroTonorum. AtJ
§. *. DtTonorum diuifiont,ac difpofitiont tum harmonka,tum Arithmtttca. xz9
9. |_. De <varia Tonorum conftttuttone , ae tranfpofttiont . xj i
§.4. DcTouorumconatutionechronuuUa,&enharmonic*. ajj
5. £. Quomodo Tonus in qualthet cantilena cognofci pofit . x j j
VIII. Z>r C*»/»/ r*» Cregorianitquam Ftruratt.
IX. DeContrapunUidiuifione. Ag
X. Symphoniurgu reegulis in genert . X4^
XI. Qontrapuntii, aut alterius ftmplicis compofitionis praxi . 14,
~ tj 9mm mn* wumt x^0
9. x. De compofttione trium <vocum. x^x
§. j. De compofuione quatuor *xmum. x^
Dt compofitiont quinqut rvotum . Xi^
§. J. De compofttone duarum uocum,
§. i. Z)r compofitiont trium <vocum.
§. 3 . Z)r compofttionc quatuor <vocum.
§.4. Dt compofitionc quinquc <voc
§. D* compofitiont ftx <vocum .
t ft 5! * f «<MKs rffrfr . * j 9
XII. Dervfu Confonantiarum imperfcaarum. xyt
i 1. D* Terttarum.
§.i. Dc <vju Dccimarum . ,yf
LL «I *g J«rt*r*w , y?„ Hexachordorum .
XIII. Dr dtfionanttarum in compofttione multtplici <vfu . x7 8
|. J . Dc nMftn , M^U*«» 11. MMru dettrminanda. Jbid.
^ST1*8* — ' *" ltlM 4^*»*» . xs 1
XIV. D< diffonanttarum coUocationt <vt tonfona reddantnr . xt t
§. 1. Dt<vfu fexunda. y. xg
§. x. D* 1//» f ifctru .
Vcvfufeptima. -
§•4- De <vfu quarta inffa : i%\
£j. De<v/ufemtdiapentetfenqninudiminuu. xf7
\v ^U defync^tia^difi^ttarum. 15
XV. Dr fefcfc ^ tUtctto progrejfu conf,nantiarum> ac difonantiarum Xfl
S.i. Dtprogrtfu ab<vnifonoad z.
§. 2. TertitmmorisadomnesaUasConfonantias. 104
Deprogrefiud dttonoad ^ x. h & reUquas. xji
\V\ SSS?*^ r^^^tmiamnomorem.^mmmtm. x$Z
XVin n ^ pbwmncuminContrapuntloFlHid,. $09
A vili. ^«NWi» «MirfAi Comrapuntlipcr <varias combinationtt in-
ititucndt rattont . ^
l ti'D E OCi C A P-I T V M.
De Contrapuffto diatpto y ^ q 319
§.1. DcQontTfipupttodtaufiaron. 3 39
§. j. Dr Contrapuutto hypo-ucl hyperdiapcmc . . 3^6
o Sr-4. DeContrapunBo diahex . y 3 3
■§►5. De ContrapunElo diahepta. 340
§..6. De ContrapunRo diapafon . 34*
§».7. De Contrapunilo hypodiadecato . - .. V . $44
■ §. 8. De ContrapunEto hypodiaendecato . 34*
V $. 9. De ContrapunElo hypodtadodecato . 348
■ §.10. Dr ContrapunElodiatredecato . 35°
•^•$,1 i__ Df ContrapunElo diatetradecato . _ 3 51,
1 1 . Df ContrapunEio dtfdiapafon . J 5 5
XIX. Dr Ftguris, (gr TVomj harmomas in canttlenis feruandts . 36 6
§. i__ Dc Ptguris princtpaUbuf * _ . _ . &id.
f . 2. Dr artijkiosc injfituendit . 3 68
§.3. D? Fngw partialtbus imitantihus .
t *§. 4_. D* dtatonicts tn vntfeno, (gh". __ \ Z I
' XX. De Symphomjs periodtcis . ?84
§, 1. De Cnnonibus tn vmfono . ibid.
§ . 2 . Dr /"«gw fyncopatts . 189
XXI. Df fSmfjj imitantihus . 39 3
XXII. Dr'fecr<tiori Cantoum melhodo. 40*
LIBER SEXTVS.
De Mufica Inftramentali .
P A R S P R I M A.
Dc Chor dolophia, fcu dc natura, proprictate, ac cauflis foni pcr chordas
cxc icati .
CAP. L De caufis ac proprietatthus foni in chordis per _ Theoremata expltcati. _ii
II. De ortgtne confonantiarum tn chordis per <__. Theoremata declarata . 430
III. De Arte Chordotomica. 440
•*f> .vtJorvr
PARS SECVNDA.
De Inftruraentis polychordis .
CAP.L De Clautcymbabrum fabricd, ac eorum diuerfts Abac\s,feu Tajiaturts. 4^7
' II. De TeHudme , Mandor*, Cythard, ac Cheiy, (frc. 47 5 . <gr fijd,
Nnn i PARS
INDEX CAPLTVKU
P A R S TERTIA,
Dc Inftruraentis Pncuraaticis , fcu fpiritu ac vcnto animatis .
CAP. I. Dc (jutbufdam fupponendis , 4y _
II. De dtuifione InsJrumentorum Pneumattcorum .
$• r. Fiftula Triftoma .
$. t, Dc Ftslula Hexaftoma . 49g
§. 3 . De TuVts , earumaue proprietattbus , j ot
§. Z?f Z//>»w , Vtricults, (grc f0 $
III. De Oroants , eorumyue ftru&ura ac proprierattbus . 506
§. Dcpartibus Organi, /fo/.
$.2. Zfc Ftftularum apertarum proportione pcr 10. Probiemata expltcata . J07
Vi)
P A R S Q_V ARTA.
Dc A«e Cruftica , fcu dc Inftrumcntis puliatilibus .
GAP. L_ DefontSy ac harmonia coUigenda ex lignis diuerfts. $ 1 }
II. De Campants earumejuc Jabrica ac vfu . J19
III. De Tjympanis, Cymbalts, & alijs Injhumentts compofitts . JIS
LIBERSEPTIMVS*
De Mufica Antiqua , & Moderna.
PARSPRIMA.
" Erotematica-j.
Erotcma I. ^ua ^uaUs fukrit wmpca olim Gracorum . j j x
§. i_ Z)r veterum myfttca muftca . fijj
2. Deveterum facramuftca. ^
II. Qux, (jualta fuerint muftca Inftrumenta Veterum . j j
III. V tmm veterum mufica fturii piunum vocum l
I V. Quihus "Notts muftcis vfi ftnt veteres. 5 4Q
V. Vtrttm mufica Veterum perfeclior , ac prxftantior fuertt muftca moder-
norttm, <^
§. i_. DcThcorica mmfica apttd Veteres .
§. 2 . Dr mufica vocalt anttquo- moderna . j 4 $
§___£__ £<r polyphonta antiauo-modcrna . 547
* 4- #F Inshrumtntis antiauo-modcrms . j 4 g
VI . Frr«w, (gr quomodo vetcres antmos mouerint fua mufica. 5 49
VII. Quomodo numerm harmontcus afcclus homtnum commoueat. c c 1
VIII. Vtrum dtuerfi Tont dtucrfis affeBtbus refpondeant } „ t
PARS
Digitize
1 M D E X C A P I T V M.
O CL CF f\- T U r_£ 3 i a
P A K S S E C V N D A. -
Dc modo pcrficicndi Muficam Modernam, eiufque abufus,ac
dcfec*his emendandi .
^iliSiauiav sisiiilxiM rtnndi _* X. %_» _V_ «JIIV loO
CAP. I __/>* tnuentione, kc propagaitone muficdfigierau, dc polyphon* . _' ' /55
II . De Ecclrfiafiici Cantus dignHatey ac prtftantta . $$7_
III. DeCantm^rt^orianidtgmtatc^etufique abufibus. $$9_
IV. De muficiefiguritu m*dcr*ts abufibus $60
V* : £>c defccltbus}quttn madenus cowpofitionilus committf fiolent .' $ 61
P ARS_ TE-RT I_A.
De MuGcjc patheticar, ciufquc rite inftitucnda: modo ac rationc !
CA9. J. De vcra caujfa diucrforum affe&uum per muficam concitatorum . $64.
II. BendturaTonorum ad concitandos affcftus.aptorum .
III. _> /«■/, temporifquc confiituti^adaffctlus concitandos ordinanda . j 7 8
§_j _ Condtttones ad concitandos affcBus requifiu . /W.
§. z .' Z)r /ocff pro mufica pathetica opportuno . $ 7*.
$. 3 . _> f«»/H>rf, f»o muficayVt effcblum fiortiatur, cxhibcnda efi. $So
lV~Demclothefias pathcttc* praxi. Ibtd.
V- Dario slylorum harmonicorum artificio . 5 8 1 _
VI. "tf/W injittucnda ftt mufica pathctica Vt effeUum foritatur'. $ 98
§.i__DeaffccluAmorts. S^
$.*__Deajfecludoloris. Co°
$. i.^ExcmplaaffcBusUtit&gaudiofi. 608
§.4. Exempla affctlus dolorofi '. ... ,
§# j of#«j affeBtbus indtgnationis, admirationis, dcjperationis, (gfc. C\_\_
VII. Zfc //cmf i/* muficis,fcu <U vfiu quarundam dtjfonantiarum . 6 z o
VIII. Compofitionibus Chromaticis, & Enharmontcis per varias rrgulas ,
ac cxcmpla declaratis. 6 } $
IX. DemutattoneToni,fiuedtfybmetabolico. 6___.
X. Dcfgnts, ac numeris, qmbus tum antiqm , tom modcrni tcmpus mufi-
cum cxprimunt . <*76
Epilogifinus. Dc mufica : ?*S
Nnn 3 SERIES,
Digitized by Coogle ,
SERIES, ET ORDO
TOMI SECVNDL
uQui VIII. IX. & X. Librum Mufurgi* vniuerfalis
-r continet
LIBER O C T A V V S>
De Mufurgia Mirifica , feu Artificio nouo , ac facillimo
componendi quafuis cantilenas.
P A R S P R I M A. a
w De varijs Combinationum generibus ad Mufurgiam
fpe&antibus.
CAP. L Notarum mufcarnm Gombinationibus per C.ProbUmata declaraj.
^ *W K ; . ' \ j
II. Z)* Combmatione valoris °Notarum muftcaru per y.ProbUmata expofkt. 1 1.
i*\ . PARS SECVNDAi
De Mufica Poetica_j }_
CAP. L De tyythmic* , feu poctic* Anisvi ac efficacia .
II. De Accentibus . 2.1 '
III. De fihythmo eiujaue Accentu .
IV. De Pedtbus 7\hythmorum ,fue Metrornm. J o
§. l DePedibus Harmonicis trijjyllabis . 53
z. DePedibus trium , (g£- quatuor Jyllabaruml 37,
V. De varietate Metrorum . 35>(
VI. Z>r applicatione Metric* ad poeftn harmonicOml 40
5. i__ £)f Carmtne Adonio pentajylbtbo . fbtd.
§. a. Z>. _W-rro Adonio daflyltco, @r lambico EuripeeUo.
§. 3. Zfc Iambico Anacreonttco , (g^ Metro heptaJyUabo . 4_l_
§• 4. £k lambico Archtlochico metro oBofyllabo . 43
§ . y . De M etro EntieafyUabo .
§. <L_ -Cfc ifc_7.ro Decajyllabo . /bid.
§. z__ -iicYro Hendecajyllabo , Phaleucio , Sapphico , Akaico ] 4±
§. 3. J9_ _4fwo dodecajyllabo , ^
l0al1 PARS
Digitize
I
I N f) E X C'A P I T V M;
MutarfthMorfrm melotheticorum prnxin oouam exhibcns. A ;
•Jv; mr.
CAP. L Ordo ac numerus PinOcum ad hanc praxtn nccejfariorum . 4^
II. Dc altjs ad Mujfctthfhicam» Melothefian exercendam j^cguiftis fcil.
y Jalimpfejh y Alajfi Tonographtca (grc. 48^
III. Praxfsnoua componcndi anitrapunScumfmplicem ex 1 . jyntagmatis
Pinactbus Afufarithmicis . \±
IV. ^cguU, ffi cauteU, atu in hoc nouo modo componendi obferuand* funt. 6J_
r j^. Demodo applicandi hanc mclothefam in contrapunclc ftmplut ad quod-
uisgentts Aietri pbetict . J6
VI. Dc modo componendi ac appltcc.ndi mufarithmos in ftylo florido, ac arti-
faojo ad quoduis Aietrum poeticum . 1 o 2.
VII. Panglojjia Atufurgica ,fcu de applicatione horum AfMptrithmorum ad
prxcipuas Ljnguas cum excmplis^ praxt adiuntla fcilicet in Lin-
gua Rehratcd , Syriacd', feu Chaldatcd , Araitcd , Samaritand ,
Acthiopicd, Armenicd, Grtcd, Latind, Italicd , Hifpanicd , Gallt-
cd, Germanicd, Illyrica), ffic. 110
VIIL De Aiufurgia 2\hetorica, fcu de modo componcndi,ac applicandi Aiufa-
rithtnos ad slylum jf(hetortcum . 141,
* ^IX. De fetreto ftngulari componcndt faallimd praxi opt Aiujarithmoruiru»
Canones harmonkos,vht (ef jpecimen melothefu artifciofc ope hutus
noiu artis Aiufarithmicx compofu exhibetur. 16 y
• tav.riftfe ty* j^ttjtio-rt iivtv» c^^wjfc «»jv»w «\wu \W;:v 1 \ .V
PARS Q.VARTA.
DeMufurgia mechanica, qua quihbet,etiam rauficx impcritus ope ccr-
tarum columnarum mufarithmicarum nouo ac facili artificio
quafuis cantilenas componcrc docctur .
CAP. L De Fahrica Aru mufarithmic* . 18;
II. De columnarum mufartthmicarum dejcriptione, ac ordinatione in Arca
mufurgica . Ibtd.
III. De Dfu Arcx mufurgic* . 1S6
IV. De ordinatione Columnarum ad Aiuficam pocticam jpeclanttum . 188
V. Dc Aiujartthmis poettcts jiortdts . 185.
VI. De Columms pro Ai ufurgia ^hetorica .
Appendix. De aliquot altjs nouis, ac faalltmts modis,ac Aiethodts componendi
muftcc . 190
LI-
Digitized by Goc
I«DEX. C APITV M.
LIBER NONVS;
DeMagi* Confoni &Di0oni,in qui reconditiora fonorum per
varias experientias in lucem proferuntur ac declarantur.'
. • •: . ; • v ;;; svVtU .1 MKO
PARSPRIMA. _
Dc Phyfiologia Confoni, & Diflbni, in oud arcana vis iaConfono ^
& Diflbno latcns manifeftatur.
101
CAP.I. ww#c* 1» Af»/Jir* i« famitwm animis permouendts .
> II. £r natHra,producti<tne acproprietatc Confom & Dijfom . *°*
III £<: a>/;wi affeclibus ad atfos Mufca pcrmouet.
IV. Cur altqni font fnt confom , & cur tlli animos meueaHt, alij non ?
V. Dc ratione i & caufsa Sympathta x & Anttpathu in fonts .
P A R S SECV NDA.
Dc Magia Mufurgo Iatrica, fiue Mcdicina corporum pcr Muficam
lanandorumv .
C AP. L De cauffts, & modo , quo morbi per muftcam cmantur .
II. C^omodoDauidcytharafonoSaulafpiritumaUgnocurautt. * 1
III. T>c mirabilt hiflorta 5^ cuiufdam Dania <vi mufca ad tnfanum rt-
dacli. g
IV. De TarantuU morfu intoxicatorum curd prodigiofa per muftcam .
V. T>e dtuerfs dtuerfarum Tarantularum proprietatibus :
VI. Quomodo Prophetta , & Diuinatio modutis harmonicls caujjart pojftnt. x%±
VII. De maximo effeilu, aucm Muftca in corporibus concitandtshabet .
VIII. Vtrum planu , aut animalia cum modulis muftcis coniuntXa *vtm aU-
Quam ebtincant ad curandos morbos .
PARS TERTIA.
De Tcratologia Mufica, feu de fonis prodigioGs.
C AP. L T)e dtfinitione , ac diuifoni foni prodigtoft . 1 5 °
II. De cafu murorum njrbis lericho ad Jonitum tubarum fecuto . * 1 1
III. De fonis portentofts , que ab agente auidtm naturali , fed <vi humana
i maiore , contingunt .
IV. De fonis Campanarum prodigiofis.
V. Hiabdms fonorum quorundam mirandorum caujfis . *il
VI. T>e prodigiofo fonitu quorundam littorum in mari Hotnico. „Ap|^*
iil
zit
Digitize
I N D E X C A P I T V M.
P A R S QJV A R T A .
Dc Magia Phonocamptica, fiuc <4e Echo» sc reflcxa: vocis natura, ac mi-
randis eftcctibus ,
CAP.I. Canones,ac regulf Echometrif per 1 9. propjfittones decUratf, 147
* II. Quomodo Echo artifciose conflitui fabricavque poffit . .16 l
III. De fsbrica inflrumentorum acuflicorum,quorum beneflcio foni temoti fa*
ctle perctpi ^vaUant +pr altquot experimtnta, ac praxes declarata. iji.
I V. Pe Fabticts acufticis , hoc esl, modus conflruendi Palatia , attt aliat fa-
brkas, <vt joni ettam rcmoti clare, ($r dtflinEie perciptantur , n>bi
euamfabrica tuborum aurtcularium traditur , tg 3
P A R S CLV L N T A .
Dc varijs Organis , ac Inftrumentis muficis automatis .
Progymnafma L_ De T>arijs Pragmatijs fabricandi Cameras Acolias in <r>fum
Organorum hydraultcorum , 30 5
II. modo conflrutndt cyltndros phonotacliccs , ac praxi in eojdem factle
transferendi omnts gencrts cantilenas pro Organis , quf per fe fi-
nam,(^c. jIX
Machinamentum L De Organo hydraulico ZSitruutj . 330
II. De fabrica Organi hydraulta automati , LlA.
III. 'Barliton auiomatan alia r.tdone conciunarc . 335
IV. Organum Campanartum fabricarL. 336
V. De T^otisjtnflibus cymbalarijs . 33$
VI. Organum automajtQn conficore omnis gentris I nflrumtntorum fidibus in-
slrutiorum fymphonuvn exhibens. iin
VII. Machmam automatam confiruere, quf omnis generis Infirumentorum
jymphomam exhtbeat , 3 ^
VIII. achinam automatam couflrutrt, quf ryotes, ac concentum a/olucrium
refirat. $jj±
IX. Per Machmam automasam exhibtre muficam Pythagoricam ad maU
leos trium Cyclopum proportionatos difpofttam . 346
X. Organum conftruere quod ftne follium, aut cylindri minitlcrio ,fid filo
uento animatum, ejjicit perpetuum quendam harmoniofum fonum. 35 &
XI. Jnflrumenta concinnare, <jue per filam fympathtam txcitantur, ac fo-
num harmomofum edunt , 3 5$
FARS
Digitized by Google
I N D E X CAPiTVM;
PAR.S SBXTA.
Ars Stcg.inographica, qua in diftansanimi coocepcus pcr fonos mam-
feftari cjucanc.
§,j. De Cryptcltgia Mufurgica.
De Steganographia Mufurgica, iA?
_j '
LIBER DECIMVS.
De Organo decaulo , in quo per i o. Regiftra demonftra
tur naturam rerum in omnibus obieruafle muficas
& harmonicas proportiones .
Regiftrum L De auatuor Elementorum Symphonifmo , feu Harmonia . J 67,
II. De CAorum Symphonifmo . 113
§. j_. De admiranda mundanorum corporum ad inuicem froporlione. 37*
§. t. Qu* , $ in auo conftilat cdUfiium corporum Mu/tcd . 3_8j
§. 3 . De particulari Symphontfmo Planetarum .
§.4. DeChoro /ouiali . il*
§.5. DcChoroSolari,$r Martio . i*|
§.6_. Deharmonia Stellarum Fixarum.
III. Df Symphonifmo Lapidum, Piantarum, Animalium cum ceU . i_9_o
IV. T>e Symphohtfmo Microcofmi , feu hominis cum Megocofmo, ftuc de
Muftca humana . 4PJ
V. Dc harmonia pulfuum arterit in humano corpore . A9J
VI. De Symphonifmo pathetko , ftuc de Mufica njariarum Pajfionum , &
AjfeEltonum animi ad inuicem . __Al-
V II. De Symphonifmo Mundi Politici ,feu de harmonia Status Politici . 431.
VIII. De harmonia Potentiarum in Anima hominis . j±4__>
IX. De harmonia Hierarchica, fcu Angeiorum in £ Choros disTrtbutorum . 444
X. Dc Muftca Archetypa , fmc 7)ei cum wiucrfa tlatura . 4J4
Digitize
i
Digitizt
I N D E X
Reruin notabilium , quae in hifcc duobus Tomis
Mulurgiae Vniuerfalis comprehenduntur ,
Numerus cum litcera ( a ) primum Tomum,cum( b ) fccundum fignificac,
A
Abacut Harmonicus
Cj Bacus Harmonicus caufat ,ra-
tionefque contrapttndi ,/ugw
jSj rumque exhibens , a 363
f%f%C ^C AoatiJsarmonici tjiue taila-
l<&.<€3 tur<t,difpofition.e ,eiujque ma-
xima varietate,& vfu , a 454
<fc /itaco impcrfcclo , feu Diatonico ftmplici
vfitato . a 455
Abacusf. cundi generis, cuiut odaua n.pal-
mularum-j. a 456
Abacus \_.palmularum i_7_i
Abacus a..palmularum i_2__ '</.
Abacus 6 . palmularum 27. Z 4 J 7
Abacus tribarmonicus ad mentem Veterum—»
conctnnatus ex Doriodefumptus. a 4^$.
<fc /4£ -ic 0 PanbarmonioNicolai Viccntinijbid.
de Abaco Galeazzi Sabbatini, a 460
<_ira//« Abaca fimplici , & primi orjinis, in~»
quodcunque interuallum per ctrta regiflra
variabilia . a 46 L
Abacus cxpafus, & Abacus cutraclus. b L90
^Akic/ applicatio , tam expanfi ', quam con-
traclt . b 15X
c«/ contrapunclatiuus,fiue contrapunclus
fimplex. b 192
yitarw/, v/«&, Taflatura. Praxis.
Accentuum Muficorum PmaX' * <£.
Accentus acufusquidL b _Ji
Accentum,vide, ClaufuU mufic*
Acctd: ns /tutlum ptrft fenfibile .
Accordatio Cytbarx Vltramontan*.
Accordatio Cytbar* Italics .
Acrofitcbtt compofitionis ratio qualisfit. a 60
Acr
Aer Sonorus duplicitcr cqnfidcrari poteff, a i.
b 241
a 479
ibid.
Aerquomodo intret tn locum inaccejjum.z la
Aer internus quid* a l_L
A<r implatatut Jpiritui animalisctiparatur.ib;
Aer quidinvocum differentijs pojjit . a aj^
«^ff barmoniofus quomodu cocipi debet. b 2_L
Aeris plus generatur tubo anfracluofo , quam
cylindraceo. b 309
yff r quomudo muficam efficiat . a 373
/ffgr/ maris tellus Cjtbaram refonat. b 372
Aegrotantibus , vndc varij illifonitus, tinni-
tufijue oriuntur . a 36
AeoLx p<U diuerff qualitalis harmoniam^»
em ttunt. b 373
AerisCampani miflurx compofitio . a 520
Aetbntt caw.rn* fpiritum perpetuum emit-
tunt, b 373
Affecliones vnde nafcantur . a £.5 l
Affediones,vide,Numerus barmonicus.
ArTcclus varios quos Mulica mouet.
Affeclus amoris . a 599 600
Ajfecl us doloris. a 601 &6ozvfq;ad6o6
Afftclus gaudiofi . a 608 <^ 6u
Affeclus Plangentium a 613
</V Ajfeclibus twfcru , indignationis , admira-
tionis , tripudij , dfpofitionis , prafumptio-
nis. a 614
Affeclut gaudtj ,quomodo concitandus . a 61$
Alexandrum in rabiem atlum , &• ad armo-
rum apprebenfionem cytbara concitatum
d Timotbeo . b zi7
Altus vox , paranetodus ,feu Contratenor dj-
citur . a 2_l8_
in Ampulla vitrea bermetici figillata nibil
auditur, a 9_
Anacepbaleofis proceffuum barmonicorum ta*
hula-> . a 3oa
Nno Aoalo'
Indcx Rerum
Anrfcgia microcofmi eum mcgacofmo. b __
Amjna muficafemitoni um. a i4-7>& S S2
Antmaliafefe vocumnaturalium minifierio
intelligunt. a 2_£
Aninzalu Haut defcriptio , a 2.5.
Animalia ,cur quibufiamfonis dehcleritur,
aut ab ijfdem abborreant . b 329
Animalia tn corpora omnisgeneris infirume'-
tamufica dnatura infifa babent. b 4LI
Animalia,vide, Bruta.
Anotomia trium officulorum mallei , incudis ,
& Jlapedis inaure . a 1 5
Anotomia Lufcinix,fiue PbihmeU . a _\
AnotomiaCygni . a 3_L
Antipbona quidfit l b £5J£
Antipatbia,&J)mpathia rerum mira . b 4_lo
Apotom:ninchordaaJtgnare, a _______
»<i y>rg/<A» , c«r <if f va/? proflucns
acutius,quamcalid*obflrcpat : a 15_
AjuafubietlumSoniefi. b 240
Aquareflexioni aptiffima . b 24?
Aqu<*dufltts Romani ,fpicies fouorat inma-
gnumfpactum propagant . b 272
Araneilndici vifcus.hcofidiiiferuit ,b 2.L2.
Arborum motus proportionales barmoniam
excitant. b 1Z1
Arbor fine radice crefcit . b 400
y_r_a Mufurgica,&in ea ordinatio tabula-
^rc_e mufurgics vfus . 'bi^-
Arcd mufantbmicx pars muficx artificio-
fe. b 189
_4rr<-t iV<* » ^ Templum Salomonis humant
corporis fymmctri* rcfponhent. b 4°_Z
Arcanum Scnarij,& odanorij numeri. a a_i£
Arcanum,vid:,Secretum.
Arithmetica quid, & Harmonica difpofitio
quid. a 154 O —±
Aritbmetica,vide,Numi rus.
Ars Pnewnatica,fiue de Infirumentisfpiritu
ammatts . a 496
_4r/ crujltc.t ,fiue d: infirnmentis pulfatili-
bus. a 5i5
Ars totiuscanendi epitome r a 219
Arfit,&Th(fis,qutdJitit. a 2_7_9_
Arundinii intcrnodia organi fifiulas exbi-
bent. b 4j_I
Arundines in fiflulas effarmabant anti-
qui. a 6_
Afirologi, & alcbymifix influxw corpo-
rum coeleflium barmonix attribuunt ,
fol. b __
Notabiltum .
Audicndo cur mag>s quam i.geihio d- l:-:/e -
mur. a _\
Auditndicur Jenfus fscile in tenera xtat_
offendatur. tbid.
Auts Indica Pfittacut bumanx loqueUfmw
lus. a iZ
inaul.t tapctibu* ornata,curfonu' non ita-,
fincerusfit : b 240
Aulas in parabolicat fuperficiet tia difponere
vtauri' fubmifsi prolatu percipiat. b ___>__
Aurcs
Auriumfibricamirabilis , a 2
Auris tnira arcbtteclura . a |_1
Auris defcriptio. ibtd.
Aurisexfcrn* fingularum partium appella-
tionet . a L_t
Auris intcrnxfabrica ypartittmque confiitu-
tio. . xhid'
Auriummeatut quinque . ibtd.
Mira aurtum fabrica . a __
Auris externx partiumfints,& vtilttas.z iz
Auris internd partium,finis,& vttlitas. tbid.
Axioma, & pofiuUta in Muficafunt vi-
gtnti, a **■
B
BAfilifcifibilutformidabilitefl . a 34
Barbifon automaton conflruere. h 115
Bafis vox, Grfce* Hypatodus ,& etus pro-
prtetas. a
in Beliicis quomodo furoris affcdut concitari
debeat. a SOQ
Beneficentia Solis in inferiora . b 3 9 Q
Blancanut primus de Ecbometria Scrip-
fit. b 2_z
Boeti/laus. a 545
Brutaquomodomuficadcltclentur. b 204.
Bruta, vide,Animalta ,
CAbaliflx canalibus fephyrotici'omnia
adfcribunt. b __
Camerarum Aeoliarumfabrica. b IO.S.
Campana
de Campanis,earumq; fabrica,&vfu. a $ L 5
Campanarumforma. a i_t
Campantt Erfurtenfis magnitudo prodgtoa
f*^. a 5"
Catnpanx Eupbordif , & qu* ctrcaeam me-
morabilia occurrunt , *bid.
Cam-
Diqitize
lndex Rerum Notabilium.
Campanarum in diuerfis mundi partibuspro- lis Petri Francifci VaUntini Romani
a __g_
dtgiofit magnitudinis pondus. a izz
C+mpanarumfyitcma confiruere, quo quan-
ti/as d.ametrorum campantt cuiufuis inuc~
nitur. b $24
Campamrumproportiones per earu craffitiem
determmare. a 52$
Campanarum duarum dato ttno maiori difia-
tiu adhfc crajfttie,& pondere minoris dato,
reperire pondus alterius cuiufcunq. a 525
Campan* limbidata crajjitic zoo.libraru po-
deris , alterius campan<t craftititm rcperi-
■ »*<_>. a szA
Campanarum dqualiumex diutr/is tamen^*
mctallis conflatarum,diffcrcntiam in fonis
inuenire . a 527
Campanarumfoni prodigiofi vana txempla.
fol> b 233
CampanuU in monafierio S. Dominici Cor-
dubenfi, &etiam in ccenobio Salcrnitano
Dominicanorum drodigiofus fonus. ibid.
Campan*, Vide, C afjitxt Jcala -
Canalis conicus plus intendtt voctm , quam-i
cylindraceus. D 25 7
Canales miram vim babent voces congre-
gandi . b zs±
Canalis 5 00. pedam voces fifiit. ib d.
Canalis acufiicus, quomodo ducidebeat.ibid.
Canones barmonici, Jiue fymphonid periodi-
c* . a Hi
de Canonibus in vnifono. a 384
Canones componendi , breuis , & jacilis
ratio . ibid.
Canones primi expanfi conjlructio in vnatn^,
voccm,tripbonium pofl i.lempora . ibtd.
Ca nones fecundi, U rtij . ibid.
Canon vnfonus contractus a 2. a 385
& z.Triphonus. 3 ,Tetr tphonus . ibib.
Canon oblgatus ,Jiut firicius ,Jiut vnifonus Cantus Ecclc/iajiici dignitas > & prdfian
invnifono. a 386 & cum exemplis tia. a $57
vfque ad 3*9 inCantu Ecclefiafticoabufut: a 560
Canones inhypodiapente . ibid. Carmen Adonium ptntafyllabum • b 40
de Canonibut opsfiobatisfiue cancrizutntibus, Carmine Sapphico trifiopho dicoio dato , itlud
Jiue qu<klidcmreelo>& retrogrado progre* inbarmoniamanimare. b 94
dientibus . a 401 Carmen,vide, Metrum. Fambicum.
Canones opifiobati, quid , & quomodo confi- de Caufa magnx , & partut vocis. a 23.
cianturL a 401 Qaufa,qu£namfit,curinextremotrabisoblo-
Canon optflobatos,fiuc eancrizans . a 402 gx firidor txatatus in altero txtrtmo tam
Canonumjecretiormctbodus. a 402 facilt percipiatur. b 274
Canon polymorpbus . a 402 Cauft numcri confoni,e3" dijfoni. b zQ&.
Canoms,Jiue labyrinti mufic i refolutio, $ 1 z Cautela in ctmpofitione adhibends. a 207
vecibns //1128 .cborof difiributti esmtabi- Catttcia in cantrapuncto bypatrito . a _____
Nnn z Cau-
foi.
CanoneSjfiueConfectaria practica, circaex-
tenfionem cbordurum. a 443
Canon 2_6.vocum, nouenis choris dccantan-
duj\ a s*±
Canon linearis in A Ia,mi,re . a __t£
Canones ind*apente. a 607
Canenes practicimagix naturalis iegib.har»
monicis adfiricti . a 394
Canon u rerum fingularam indoiem confi-
derat. b 3_9_$
Canon z^medicinarumixtura ctfiderat. ibid.
Cano chymicus,arcana cbymica rtutlat.b\\}6
Canon Botamcus plantarum arcana pan-
dit. b 12.6-
Canon Medieut ,ex analogia megacofmiad
microcofmum , magna arcana pandit^
foi- b 3_97
Canonis , fiue manubrij Polychordi diuifio.
a 477. eum fuis reguiis,idefitmodutpri-
mus,fecundus , tertius . 478. & quar-
tus Cbordotomicus . ibid,'
Csntandi nofira ratio ntn efi pure diatonica,
fedmifla. a 647
Canticum quidfitt a 559
Cantores Dauidis, Eman, Idithum, & Afaph :
& alij quater millein organst . b s6_
Cantores Apocalyptici ctntum quadr.igrnta-.
quatuor miiiia . a 4.1 4_
Cantores , ad patheticam muficam exhi-
bendam quaies oporteatefie. a 597
Cantus, idefi fuprema vocis proprietas.
fil. a 2JX
Sguatuor Cantus partes,quid apud Eucli-
dem—t. a 539
Cantus Ecclefiufiici Authorts Ambrofius,Da-
m*fus,&Grtgorius. a 236
Mcx Rervm
CaufeUfcruanddia contrapun&o by odiatrf
faron . a ____6
Cautela fruandx in contrapunclo hypodia-
pente^,. a 338
Cautcla in cotraputtclodiahtx feruanda.ilnd.
Cautcl* in compofitionibut pcr arcam mufr-
gicam . b 298
Centri pbonici conflitutio , quomedo ad Ecbot
ordinandas confidcranda . b 2 S 8
Cbaraclerei , quibut intcrualla /ingula no-
tantur f a 130
Cbaraclerifmut, fiue varij modi fyflematit
pborjotaclici . b S_o
Characlenfmuipcntagratnmorttmfiuc dc mo-
dofignationitvocu/n. fc> 6_7_
Cbaraclerritvide, \nttrualla .
de Cbelybus ,fiuc ViaUi,carumquc varittsti-
but, a 486
Chelyi quamfiguram exbibtt ,fcdmaior di-
citur Violone p ibid
Chincnfium m»t canendi ante Idolum , quod
vocantCanfufut. a 568
Chorda
CborJarwn nomina Latino Graica in fingulif
V .tctracbordit adclauet muficat accomoda-
tarum . a /44
Chorda mille ocjauas exbibem totum firma-
mentumcircumdartpo/Set . a 171
Cbordamrite exten/amjupra tabulam, Ma ■
gadc mfcalam apte diflribuere . a 1 92
Cbordd pendula naturalitirmotx curfo recur-
fu* fmpcr minoretfacient. a 41 S
Chorda tenfa oerticillo, oel pondere ajual ter
fen/aefl in omnibut partibut. a 42 £
Cbordam aqualiter tenfam tanto facere_,
acutiorem fonum,quanto breuioritanto ve •
rograuiortm quanto longior . a 438
Chordarum cuittfcunque longitudinis crajfititt
aqualtum , fqualttrr tcnturum fom f ha-
bcnt, vt lon/Jt.ad long. ibid.
Cborda quepia mfifit pqualii lateri quadr.t ti ,
alfera aqualii diametro eiuj'dem,qua equa
lipotentia tendantur, eruntfoni eorum ,fo-
ni incommcnfur.ib'les . a 439
di Cbordarwn ctnfecltone varietate , & pro-
pr etatc & quaiitate. a 440
Chordarum infirumttaliu trplexgenus. ib d.
Chordarum bonitat vnde cognofcatar. ibid.
Cborde metallicf qualitates . a 44'
Cborda fericf, jbsd.
Cbordf ex vtgitab>i<hut confectf , quf fiunt
exJinotcaijabe,coccoindico,&e. a 442
Notabilium .
dc Cbordurum, /?u fidium rohor: . ibid.
Cborda anrra,argentea.frrea3cuprea mquali
librarum pondcre tcnfie, qutm fonum_,
dent. a 443
in Chorda exd:urrfj matrria co/rcta omntm
fonornm diucrfitatem tnucn rc. a 446
dt Cbordarumm Clauccyrjbal s dfptfitione.
proportioneque . a 463
dc Chordarum Tcfludnt induccndarum orji-
ne.fitu,& concordia . a 476
Chordfduf ifotonf fq nali fempcre necejfarto
unfvnum projucunt. b 206
Cbordx duf crajjiiie,quarum vna altenusfit
dupla, mctata n cejjar.o producunt Dia-
pente. ibtd.& 207
Cburdadtf fi fqualcs craffitie quafe hahetit
vt2ad 3 Pupentc fnent. b ibtd. & aoJL
Chcrdf d"f fqualei cr.>Jfiiic,vt 3 ada.U*g,
O atefaronfotant. b ZO£
Chorda (hordam d:flantt moucre futct. b aio
Chorda cbbrdamintuclam quomodo moueat .
ful. . b &ii
QlartffT.fi. Lta et mufculi, neruorumque mu-
ficaconcttari pofiunt. b 214
Cb«r.iat intaclai exatarc fan» vitrt. b 2t8 >
Ckorda^id.^Tjtracbordaytbrationci.
Cboruid.ceb.itur ^cireittr Lyricorum Poc-
farum . a 6.3
Cborttm alicuittt Ecclefif conflruere co artifi-
cio, vt trtt cantvrcstantumprfflnt , qua-
tumcenfum. b 2LA
Cborut cbororumfiuc flellarum tSxarnm bar-
mon'a. b 38S
Cborut louiaht, et Martius . tbij. I
Cbromaticum genut quid eiufque excmpia .
fl. ih'd.
Clauet harmonica quas fiala appcilant. b 6_7_
Clau cymbalarij,curd urr/iffi'nf crafiitict fi-
det in inflrumentit coneinnandis aabt-
brant. a 4.37
Clauicymbata varyt modit confictuntur .
fol. a 4_v4_
Clauccymbalum fidium concentum exbi-
b ni. b _4J
Climatamundt harmonici dfpofita. b 368
Cliuful*
Claufdarum, quot accentut cxbibcntjn notis
muficis exprcjfio. a 64.
Clauf lf barmonicf l 2.Tonorum, quf reper-
cujfionci jet miflurai modorum in princi-
pio, medio,ctfine exacle\et fccundumna-
tur.vnexhibent, a 237
Clau-
Digitize
Index Rerttm Notabilmm .
Claufulfformales in contrapunclo flortdo . ComparatiupartiumfinguUrttm bumanicor-
fa' a Joj. poris cumrcbut natura. b 404
Claufula formalis in mufica quidfit. ibid. Comparatio microcojmi cum mundo politt-
adClajtfuUs form.tndas ,que reqmrantur ,ibid (0 . b ^0g
CUufuU artifictoii dtfponenda noua ratio. Compofitio
f°l» * 304 Compofitio tripbonafiue triumvocu. a 2{2
ClaufuU varia mutatio , tbid, Compofitio quatuor vtcum rtfpondet quatuor
CUufularumvariafpeciet. a 306 eicmentit. a 363. vjquc ad zss
CUufuUfiuntquoqueflonda,etdiminutione Compofitiofexvocum. a zs£.
nttularum tri pudtantet . tbid. Compofitio 7.vel i.vocum. a z',9
CUufdis finguUrttvcnuHas accedit. ibid. Compo/itionibut quibufcunque duabus voci-
CUttfulx mclotbetica artifictoffttrt quibut de but datit , ijs reliquas artificiosi udnecle-
ligatttrii difioni confoni. a _o8_ re , a a____ cum fuis regults, & demon-
ClaufuUckromatic*. a r.43 ilrationibusvfquead 6xS
CUafuUrum enarmonicaram . a 644 de Compofitionibut Exoticis , fiue difonan-
CU:tfuU,vide,Accentum. tiarumofuextraordinario. a 620.
Ccelorum ad inuicem proportio . b iz? Compofitto cbromaf/c», quomodo retlit ttnda
Combinatio notarum . a %-vfqi ad 20. txregulit. a «43
Combinatiovaioritnotarum. b 2l inCompofitione chromaticafr enarmonica-.
Cvtnbinationum multltudo. b jXL pttre, dfficultatet multaoccurrunt. 364*
Combtnatoriamufurgia . b 3_ Compofitio,vidt,Contrapunctum.
Combinationcs 2,3 a..i.rerum . b 3,tt+ Concauafonumintendunt. a 6
Combmatior'rum nondiuerfarumfed ftpius Concentus multarum vocum Antiquo Mo-
occurrcnttum. b £6. derntts. a S47
CombinattonominttDei tetragramati. b 6_ Concordantiaru parttcttUrii defcriptio.t 223
Combtnat.onet notarum in aliquo fyilema- Coni ctcbieati demontlratio. * b 303
a t_ Con/enfut animalium cum Cflo . b 39*
Combmatio notaram quarumhbet ,et qutt~ Confonantix
cumque in quoltbet interuallo occurrtn- Confonantia omnetcontinenturin numerofe-
tium. b lo.r i.ia. 13 nario . a 100
Combinatiovniuerfalit notarum irtfffiema- Confonaniia quomodo dicatur diufibtlis .
te mufico occurrentiumb \*.%fquc adlsx. fot. a 160
Cerrtbinatiovaloris noturum in fyilemate^, Con/bnaHtiarum vti , & dffinantiarum irt—*
qujcunquf ,fiue int.ruallo mufico occur- partituUri proportione con/ificntium ,in~»
rentium . b 3j_.22.23. infinitum multiplicatio. a 166
Combmatio vocum in polyphonijt algtbrai- Confonanttas reltquas intra oclauas denomi-
c/t-,. b 24-.2rS.26 nare. a u___
Comma minimum omnium interualhrunt^ ConfonantUrn continuationis tabula. a L6j__
jet/fibilium. a toi. d>* 146 Conjbnantiarum diufiont ', a a__L
Qommatu, interuallorum, &fcbifm.ttii ty- Confonantia perfecla quanamfint. ibid.
pus. a 135 Confortantia,qua imperfecla funt . ibid.
Comm.ttisdimidiatio . ibib. Confonantia tn j^partes drutfit, ibid.
Comma in cbordadetcrmirtare. a i_Z__ Confonantiarumnotismufias exprejfarum^»
Commtfiuraquidfite a 3 66 fcbema, a 2__s_
Cornmifura furgentit . a 16 7_ Confonantia certa curperfeclf dicantur.ibtd.
Complexioncrbominttmdiuerfa.quidirt mufi- Confunatia alia cur ditaturtmperfecla. ibid.
c.t operentur. b 544 Confonantia,difionantiaque ltcita,& illici-
Melancboliciy&fanguirtei, quam barmo- ta . a 2______
niamament. ibid. Confonaniia func praciti completur, cum
Colerici, Phlcgmatici , qua /_ ftttf *«' cbordis totits cod? tcmptrc aer fue-
Comparatio colorum cum Mnficis interual- ritverberatus . a 4_2|_
//,_ a 56S Confonantia tanto funt fuauitret , quantii
fimih-
Digitized b_
lndex Rerum NotMium .
fimpliciores,tantofimpliciores , quanto ad Cpntrap. hypodiapentecomponere ,
vmtatem magis accefferint.
a ±24
de Confonantiarum originein cbordit. a±30
Confonantiarum ordo . a 436
Confonantias, & dtjfonantias in contrapun-
clofimpltciartificiose tnterferere . a 26$
C onfonanl. vnperfeclarum quxratto. a .223
Conjonantix '.wpcrfecl* qu4nam . tbid.
Confonantia, & diffonantia quid} b 406
CottJbni,& dijfoni produclta,& origo. b 203
Confenfut barmoni* adfpiritusvitales.bzos
Confonantqi ex i.confiattota mufica.bzov
Confonantis,& dfsonantia rcrum in mundo,
quumodu contigant. b 399
Confonant'.a,vtde, Conccrdantiarum .
Cpntrapunftus
Contrapunclus, quid,& quotuplex fit. a 24 r
CoMrapunctus artfi ciofus quidfit » ;i/</.
t?//'a« triplex esi . ibid,
Contrapunclus /implex,quidfit: 3 242
Contrapunctut Jim: nutus.fi *e jloridus, ibid.
in Contrapunctoextemporanro abufus. tbtd.
Contrapunctus coloratus,fiue Hclothefia ar-
ttfictofacolurata. b 243
Conir«punctusf{,ig*tui. 2 246.
Cfifstrapunctifoiutijigati, & fyncopati ratio-
1 »r/ . /£/</.
</f Contrapuncti fimplicis,& cuiufcunque al-
tertusfimpltciscompofitionis , a 249
Contrapunctus fimplex _\,vocum . a 2j6
Contrapunctut fhrtdus, & fimplex. 293. &
alij vfque ad 299
Contrap.flortdus varius efi . a 301
Contrapunctusfioridus fimplex , fiue dimi-
nutus . tbid.
Contrapunctum floridum duarum vocunut ,
flylo EcclefiafitcoComponere . a 309
Contrapunctum dipboHium Hylo Ecclef. ibid.
de Contrapuncti noua, & admirabili combi-
rtationcs per varias combinationes infii-
luendt . a 328
Contrapunctu$I.J7oridut,Hypcrbatos, . ibid,
a lia con trapuncti nomina , vfq; ad 329
Contraf unctum diatriton componere, zibid.
Contrapunctus replicabilis hyperbatos a 33 I
Contrapuncti replicafi quot funt , tot dypbo-
nia nafcuntur . a 3_3J
Contrapuncti hypotr itifummaria praxis.ibid.
Contrap. diatejfaron componere , a 334
Contrapuncti byperdiatejfaron . • Ui
Contrapuncti hypodiatejfaron . a 336
4tC ontrap,bypo,vcl hypodtapcnte, tbid,
a 117
Contrap. altus bypodiapente . a 338
Contrap. dtabex componcre. a j_3j#
Contrap. hyperdiabecti . ibtd,
Conirap,bypohibtamofiue diabepta. a 3 40
Confrap. diabepta componere . ihsLi
Qonfrap.byperdiakepto . a 34J
<» Contrap . bypodtahepta J_S. triphonia najcu -
tus +%.tetraphonia. a 342
Contrapunctum diapafon effictre varytmo-
dts . s6id.
Contrap.byperdiapafon, a 343
Contrapunctt bypodsapafon '. ibid.
Contrap. byperdiadecaton componere. a 344
Contrap.hypodtadecaton componere . a 346
Contrap. dsadeca componere . a 34*
Contrap.dtatredecacomponere. a 350
Contrap. dtatetredecatoa componere . a 3/2
Contrap. dfdtapafon componere. a 3SS
Contrapuncti fimpliccs . b ISJ
Contrapunctt fimplicis pro Mufurgia Retbori-
.co—> . b 147
Contrapunctus,vide,Compofitio.fro
grejius .Synopfis .
Conum fpiraleretortumitaordinare,vt arti-
culatos fonos in conclaut d publico remoto,
dtfiincte" adaures deuehat, b _oi
ad Corporum coilfionem aerrequiritur . a 3
OCaufafonoritatiscorporum. a __
Crajjitie data diametrum campanx cwufuit ,
feu quodidemefi latitudmem, & alttudi-
nem eius inuenire . a 5 1 7
Qromaticum genui quidl a 14I
Cromatici antiqui Tetrachordon . a 142.
Cromatici mollis Teira t hordon . tb d.
Cromaticusgradus vnius Tetracbords . a 146
Crucifixus d Petro Aloyfio Prtncfiino compo-
fitus. a 584
Crypfhologia mufurgica : b 360
Cmim prtdigiofa pcr muficam fubinde ,vel dia-
buli ope,vel per pactum fiert potefi. p 2 1 4
C«r4 Saulis R.Abenezra aflrologicarutn—»
nugaces caufatfingit . b 215
Cura prodigiofa permuficam in morfu Tara-
tuU. b 218
Cygnus vtrum cantet . g 31. & cius ana-
tomia . ibid.
Cylindrus concauus quomodo reflectat. b 26 o
Cylindrum pbonolacticum confiruere. b 3 1 *
Cynofur* circa polum orbis quantitas, b 3 8 8
Cytbara polycburda antc diluutum . b 41
t ** -
Dauid
Dig
Index Reram Noubilium .
piapentt dimidialio .
DAuid mctrieo flylo Pfalmos compo-
fuit. a iZ
DauidPotta Tragicus , Comicut , Satyricus ,
Hcroicu$,Elegiacus . a 62
Dauidicorum bymnorum pmflantia . a 558
Dauidtm Saulcm curajje,dccacbordi pfaltcrij
•vi, Rabbini ajferunt . b 214-
Dauid, quibusmodis Saulemmufica cura-
nt. b 21 S
Dtcimarumvfts,& reguU . a 27 <
Dccima rcplicata, quomodo gratiam barmottif
conciltcnt . % 2Z.1
Definitioncs in mufica funt duodccim, & qua'
les. a 8_l
Dcmocratia , democraticus , aritbmetics pro-
portwni conucnit . b 43 S
Deus cur tantam flellarum multitudinem-»
crearit . b 389
Dtadromiin cborriit quomodoltbct tenfis , dif
ferentes funt,tum m gn tudint,tum ucloci-
tate. a 423
DiaJromtts cbordd maximus codtm temporc^,
conficit totumfpacium.quo minimut.z 427
Diadrumorum numerus quomodo inuefligan-
dusfit. a 428
Piadromos vibrationum in chordit affigna-
re . a _____
Diapafon
Diapafun omniu confonantiaru regina. a 100
Di.toafan omnes conConantias, & dijfonanttas
infe complicat a i2_2_
Diapafon tn Diapente , & Diatefiaron diui-
dcre . a L2J.
in Diapafon difpofitiofcald accidentali. a 126
Diapsfon,alia diuifioincommata,& fcmitonia
minora . a 127
Diapafon dimidiatio . a 1 36
Diapafon diufum in izjemit. ttqualia. a L_8.
Diapafon,e xfeptcm fpccicbus i+.toni ,
prodeunt . a 1 S S
Diapafon deierminatio . a i 72
Diapafan cii ditono in cborda afjignare. a l7_2.
Diapafon cum femiditono in cburda dctcrmi-
' stare . ibid.
Diapcntc
Diapente,quidfitt a 28
Diapente , & diatefiaron omnium rcliquarum
maxima . 2 L2D_
1 piaptntt locum infra F inuenire , a 12.1
Dmptnte , ytfW Qujnt* , & de fuis fpecubus .
fof. a L48
Diapcnte combinationum fpccierum Tabula •
/0/. /_»/</.
Diaptnte, fiue Jjhtintam in chorda affignare .
fol, a i_7_2
Diaptnte,& DiatejfaromGencfis . a 43 1
Diapentc ,fiuc Qutntafp. aes , u/at/u triplex
gcnus . a 640
Diapente, vide, Quinta ,
Diafchifmaesldimijiumdiefis, a lqz.
Dialcbtfma , fiut dimtdium ftmitoni) minoris
in chorda affignarc . a LZS
Diateffaron quuifit} a i_p_7_
piatcfiaron locum fupra Cfol ,fa,"vt ittucni-
re_» • a Lii.
Diatcjfaron dimidiatio . a 1 37
Diatejfaron fiuc quarta cum fuis fpecitbus .
fol. a i___7
Diatefiaron ,fiue Quarfam in cborda ajfigna-
re .
Diatefiaron,& diapente Genefis.
Diatoniciquinquefpccics .
Diatonicum Pytbagoricum .
Diatonicummollc,
Diatonicumfyntonon .
Diatonicum Tontacum . a 141
Diatonicum tAcquale, ib'd.
Dicfiiinteruallumtnimumefl.3. lOa. Etfv.i-
ciu,quomaior cflfefquitertia quinta. ibid.
Diefin Enarmonicam in cborda Jctcrmitiarc .
fol. af i____
Diefis atfgft in acutumomnc interu.tllttm tW
notam . a 6 s 3
Dicfi* Enarmonicjc nota . ibiJ.
Dijfircntia propagatiotns lucis apropagatione
foni . a i_>
Dijferentia vocum ex Laryngis conflitutionc.
fj. a 22.
piminutionct quomodofiant in polypbottia^ .
jol. n a 3____
Dfdiapafon fyficma iuxta z+Diapafon Jpt-
cies . a _.£!
Difdiapafonfiue dccimam quintam in cbor.Lt
dctcrminare . a 1 77
Diflbnantia
D'jfunantiarumTabula. a 1 70
Dc Dijfanantjjs , fiuc intcfuallis difionis, eo-
rumqut natura.& qualitatt. a 226
Dt Dijjbnantijs , tarumqut in compofitionr^.
multtpliciifu. .i zzS.
Dif
a i72
a ____
a 139
ibid.
a 140
ib;j.
lndex Rerum
DiJ]ln.v:tiarum Typus . tbid,
Dijona/ttiaru concordandaru requifeta.i x $ , .
d: Dj/onantiaru collocatione,vt confond re^
dantur. a 2ti
Diftonantjjs gratia quomodo cocilittur. a 289
DiJJona quomodo conjona fiant . a 20 1
DJfonantid,vide, Qonfonanti* .
Ditonus quidfetl a si
Ditonus cum Sapentt, quidfetl a 29
Ditonumfeue tcrtiam maiorem in chorda affi-
gnare. a i^J
Diuinath. vide, Prophetia .
Ethjtoruwforma& defcriptio . b 287
tchxa vafa quomodofonartnt, & qua
ratione tnciarentur • ibid,
Echonicum parodoxum . b i+f
Magna dijjicultat in deferminado Echomco
fpacio. b 244
Echon<ca Aftantia d'jficilis determinatio .
Confeclafum . ihid.
Jhchonia , qux fpacj qualitas confeftjrium.
fol. b 244.
ln Eebone , cur fpatia ptlyfyllaba non fent
dqualia, fc> 26+
Echus
Ecboquidr b 237
Bcbus naturd djiriptio . ibid. & eius defini
tio. ibtd. & b 233
Ecbus abdita"X'it qualtr b l+z
Ecbo cur non fiai tn puteis teclo deflituis- ibid.
Ecbo in Palatio Vaticano . ibid.
Ecbo cur notlu prrfccliut quam de die perci-
piatur . b 24+
Echo monofyllabafpacium requiritii o.pedum
Rom. ■ b 245
Tcbopoiyphona qiiomodocontlruenda. b 264
Echoadmuros Auenonitnfrs . b 26$
Echo in circuium refonans . ibid.
Ecbiartficiufa quomodo coflitui pofjini-h zOSi
Echutivide Gtometrm .
Ellipfin vnico fili duclu defcribcre . b 270
Ellipfit mira v/# . ibid.
Elliffe» actifiicam in palatioconHitutrt, v$
duo Principet in conclauibus confl\ttiti,tan-
quam frafentet colloqui pojfint . b 3Qi
Elliptica archtteclura pro multiplicand.it vo-
cibut .tbid.fif b 302
EUipfeoplaslen iu materia folida drfcrtbere .
f*U b 279
Notabilium ,
Enbarmontcum ftrtium Modulationis genus .
foi. a 143
Enbarmonici antiqui excmplum , ibid.
Enbarmonici Ptolomaici txcmplum. ibid.
Enbarmonici gradus vntus Tctracbnrdi.i jq.6
Enarmontcus genus , 658.^ xtriarumopi-
nionum . ibid.
Enarmonici progrrjsus demonslratio . tbtd.
Expcrimentum
Expmmentum certa djficultjtem pulckre de-
clarans . a 9
Exptrimentum vndulationis fonord in bumi-
do. a 9
Experimentum pukbrum contra Vatui txi*
fientiam . a LZ
Exp. rtmentum Aucloris in Lufcinia faclum .
fol. a Z9
Experimentum phonocriticum circa naturam
diutrfs gentris lignorum , oftium, minera~
lium perfonum tndagandam . a 31
Experimentum barmonicum in SenarioA 187
Exp. rtmentum barmonicnm in quadrato /i«
gneo , ibid. et alia diuifeo tx ?tolemdo,qudi
vocatur Helicon. tbid.
Exptrtmtntum mirum rttis Kraneoruxn-j ,
fol. * ±±1
Experimentum rJboritfidiu Authoris, a 4-4!
Expiratio a quidadvocum dtfferentias confe-
rat. - . a 23
FAbricam Hyperbolicam conHituere fo»
nos conqrtgantem . b 300
Fabricat elltpticat fonot mirifice inttnder.tis
conilruerc . tbid.
Figurx principales tres funtjdesl Commijfura,
fyncopatio.&juga. a 366
DeFislularum organicarum aprrtarum fro-
porttone . a % 07
Fhura , fiuc Tropi mufica artis , qui fent.
fik b 144.
F:lum,quod terram ambiat ,quanti potidtris
foret. a ^jt
Fiftula
Fislularum rudimenta, ex arundinibus . a 44
Fiiluld fjrand,et pbrygid qualesfuerinti 63
Ftslula triUoma . a 497
FiilulaHexasloma. a 4-99
d; Ftslularum vnius oHaud feue diapafon, ix
Or^ani fytlematica proportiont . a soJ
tt aliudfytltma diapafon. tlid.tt as^j»
Ffiu~
Indtx Rerum Notdilium .
Ftfluhru pro orgam s latitudin?reperire.z 510
nftularumorgan claufarit conflruclio . ibtd.
Viftularum organ apertarum concinnatto .
fol. a 511
Fifluld Organ ditld Paraulicum, conftruen-
da ratio . a s\z
Fiflularum Zoogiojfarum organ. proportiones
affignare . a 51 3
Fifiuhrum anthropoglqfiarum proportionem
determinare. a 5 *4
Formagubernandi qua proportione optima /It.
fot. b 431
Forma \mperi/ Romani ingubernando . b 438.
FretumSicutum cur perpetuo crtfpum . a 10
Fuga
Fuga quidfttf a 368
Fugarum prdflantia . /£/</.
Fwg* quotuplex: ibid.
Fugarum varia fubdiuifiones . itW.
F«_>» //£«/4 regutaris,autentica , /*_■<• //'£*.
r*. a _____
<*V Fugarum compofiixone Reguld . a 369
F«£<* partialii reguld in vnifono fupra , /«-
fra fubiectum . ibid. & a 37Q
fugdvnifond infubiecto afcendente , &de-
fcendente, a ____
F/<f<f diatonicd in vnifono inflituendd . /A/<£
F //_■«» /» vnijbno quidfit : a 372
Fugam hypereFatefiaron quidfit: a 373
F«_j<« //» hyperdiatejfaronjubiecto defcendcnte
ibid.
FugaTriphonialis perdiatejptron . r^'>/.
<jV F«gie /w^r diapente regulii utfiituenda .T
/<w.
F«_>i/ tr'phona hyperdiapente : a 374
de Fugaperdtapajbn particulari . ibid.
de Fug.% , /'» 9*'*» fox pbonagoga injra Jubie-
ctum conftttu tur . a 37 <
Fugd hypodiatejfaronin triphottio.' a 376
<»V F«_i/ quarum fubiestum afcendit non to-
natim tfedperjalius . a JiS.
F«£.* /* vnifono , /« </«*» ftbiectum per __,
- afcendihvcl defeendit. ib;d.
Frtpx invnifono ^.vocum . a 37V
F«£4 f » vm fono , c«f «/ fubieclttm hyprrbaton
efl progrediturque de ttrtia in terttam .
• • /Jlji ■ - h\* -v. V> v . * \. . ..>.^r* _____
Fu^x tetraphont invnijin» , r«/«/ Jubiectum
hypobaon per quartai afcendit , & dejcen-
' dit. a 180
f/tgainvni/ono fubiecto hypcrbato, &ano-
- batopera. < .««Ui. ^1*1 a _____
F«_y /» vntjbnojubitcto bypcrbatofr cateba-
to pcr Quintdm . a 311
Fugdin vmfono fubiecto hyperbato,& anoba-
to per Qutntant . " v" w " " i£/'<iC
ek Fugitjyneopatis. a 389
FugaJyncopaU diatond exempiuM^ a 390
Fug/» fyncopata diatritos.DiateJJaron Dtapen-
te. * 39*
F«ga fpuria . • - a 393
Fugdfibert.&imitantei. » " /<>/</.
F«^4 polyphona , //4fr<f , & folatd-ptr gvados
coniunctes. a 493
Fuga LZ^vocumquomodofitt: ibii.
Fuga dialonicafotuta. I a 394
FigM foluta,& libcra dimorpbafiae btformis _
^/. a 39S
F«g«* foluta, & iibera ilylo madrigalefco , ex
fecunda in tertiam . a 3___5 v/i/»* 4_°_ 1
G£»»/ moduiandi tribus ab Autbcribus
ajftgnantur. a l_I_9
Gaiandra auis htanias Sanctorum , //«/i/i' A«-
manavoce pronunciat. a _o.
Gallus,& Gailina variasvocesedit. a ___
Geometrica diuifio cuiujcunque interuallijn
duai,autplurespartes tquatct. a 205
Geometrid ope natur* Echus inucWganda-. .
/0/. b 23 7
Giottidis eonflitutio. a 22
Cradusfeu interualh cuiufcunque Oct tttd re-
pticatx rcperire. a /6 7
Gradus, vide,\nterualla .
Grdei abHebrais pofVcend-dicerunt. a 58
Gr<ff/ /»«//<! ad muficam fpectantia d Salo-
motte hauferunt . a 6_7
Grdcorum componendi modu* . a 77
Grrff/ ignorabant vfum djftonantiarum .
Jol. a 54 7
Griltorum Corporis fabrica . a _j eaufa GrV-
lorttm Joni . tbid. & duplex Grilii genus.
ibi. ^ .X.vr. cvrv
Guido Aretinus voces notarum Huficahum
inutnit. a _J4
GuidoUuentorMuficdpolypboud. a 215
H
HArmonia coloribus inefl . b 223
Harmoniavtrtutum . b 43 i
Harmonia politicimundi . b 4J2
0 o 0 W^r-
Indcx Rerum
Harmonica /ntcrualla
Harmoaica interualla,quomodo Veteresinquu
rcbant* a 4J
Harmonid materia funt Vocet, & fonii nume-
ri proportionfi vero eius forma . ibid.
Jrlarmo/ncd modulatione* , cur dicli nomi .
foii « a 70
in Harmonica proportionalitate tres numeros
inueuiref a 22
Harmonicarccifa quid . a LZS
Harmonia dtttcrforum tonorum efl vnio rcda-
cta adconcentum . a 2t7
Harmorjtci proctffusvarictat . a 248
Harmontd j o. prxcepta purticularia . ibid.
Harmomcorum numcrorum proccffusin mfi-
mtumreplicabilii . a 36i
Harmonica periodus quid? a 3 84
Harmomcarwn proporttonum inuentio .
fol. a S33
Harmonica , vide , proportiones Harmonicd ,
Progrefius .
Heptachordi minoris additione adtonum mjno.
rem,nafatur Octaua . a 1X2
Heptacbordon ta Vttruutj climatis mun*
di. bl68
Htxacbordon minut quidfit i a 99
Hexachordon maiut qwdpi : ibid,
Hexachordon maiut ,fiut fcxtam maiorem '«
cborda affignart , a 174
Hcxacbordon minut , fiue fextam minorem
inchordadeterminare . a 174
Htxacordarwnfiuc Sextarum genefit. 3435
Hominis prduia dfpofitto ad commoiionem ne-
eefiaria. -ft
Hterarch iea harmonia . b 45 O
Hvmnorum Ecclefiafltcorum prdflantta—,
fol. f» 560
1
IAmbicum Anacreonttum mctrum hepta-»
fylhbum. b ___2
lambicum Arcbilochicum metruocto fyllabum.
fok b 4J
Infirmus quomodomnficalbcretur . b 218
Intcrualb
Interualla m>nora . ( a ir^
Interuallorum Schema. a 12$
Inttrualla , feu Gradus cuiufiunque Octaud
rephcatdinuemre . a 162
Interuillorumharmonicorumduifio. a 1 8$
lntcruallumfiintcr duos finotdiwfum fuocnt
Noubdium .
tn dqualet partci,vna dat diapcnte , altcrj
dat Diateffaron . ai_ip Cum ai.js SL.pr^
pofitmmbui diuerfii dfol. 4 190. ifqufl^j.
Intcrualla tll cita,vitanda, qttdt a _Z2i b 74
Intcruallum M/ , contra Fa > omni fiudio vi-
tandum , a 277
Ihtcrualla fuperflua , qux fint,& qux djmi-
nuta . a 2A2
Interualla, xiide Cbaracttret : Gradut .
Int.rualla icita in c^ntrapuncto bypotrito .
fol. a 334
lnttr.ta.lla jllicitain contrapuncto bypotrito.
jbui.
\nt<rua(la nwnerorum pcr qu4 gontrapuneti
infrafubiecttrcpicantur . a 363
\nteru4ila quanam mags fpiritus mou a>:t .
fol. a i68
\nterualia, qudin triplici tttracbordo enar-
monicotrw pifiunt . a 660
\nt ruailarum iUicitorum reductio ad hata .
fil - b it
luslrumenta t<clocitatum rationem babent ,
quam ttmporum quadrata , ideflgrawa-»
natwtalimotu defctnduntfcmper vtlocius .
fol. a
Inftrumenta Mufica
Infhumentorum muficorumorigo. a ___4>
\nflrumenta H- brtorum qualia fint . a
de \nilrumentis Htbrporum pulfat l bus. a < o
^ \nflrumentit Pneumaticis Hcbrf rum.n <_}
dc \nflrumentorum muficorumifu apuJHe-
brxos . a SS
\nfirumentad'urrfj diuerfit ammi ajfcctibus
feruiebantapudHebrdos . a 56
\nf1rumentit aiuerfit yrodiucrfii geflibus vte-
bantur antiqui . a .69
\njlrumenta mufica apud Vetercs qual a_* ?
fol. . a zo
Inflrumentum chordotomum quomodo fi->t .
yo/. a 20J
\nfirumentorum pluriumge/ieru a:ufio.a+ J 2
\nfhumentvrum PolychorJurum g n fiiqw.n*
tuplex confiderari pottfi . a __j f
^ \nflrumentii mufic 1 (jualij f.nt,.Ttfia-
dmtt, Mandord Cytbard,tbcl.stal aque^*
huiut farindinnwnera . a 47 6
Jnfirumentit , diuerfi . d uerfit afficiuntur pro
engenij, complexi^nis, & hominis conflttu.
tione. u\--.\^t,. b zlS
\nfirumentoru Pnrumaticoru diufio . a 492
Infirumtntum confiructum non ita pri*
dem ad melancholiam magni cuiufdam
Prin-
Index Rerum
Pritiripis depetlcndam ab infigni, ingenio.
foqucHiftrione . a q 9
lnfir'jmcnta mufica in manibus Deorunu, .
fol. a $11
Inclrtment* Veterum musicorum , cuiuscon-
ditionts,& qualia f 2 536
Jnflrumenta musica qualial ibid.
Inflrumenta Veterum cum modcrnis nonfunt
tomparanda. a $48
Inftrumenta Chronometrafalijcia pcrvibra~
titnes chordarum . b 24$
Inflrumcnti cbronometri fallacia,quo quidam
putant fe d.tcrminare pojfe quantitatem^,
fpacj phonici. b 246
Inftr. Pneum, vide fiftula , Organum .
Jnfirumenta acufiica quomodo ftbricentur.
fol. b zi±
Intenfo,& rem'Jfio fotii <J celeritate , tv / /*r-
dtate. b 20 j
Intonationes,siue Euouae, 8. modorum Ecde-
siaflicorum . a 236
Inuentio, & propagatio musicx figurata , siue
photyphonn T a *i$
loann. de M.urs inuentor notularum Mus<ca-
lium. a aj.i<> 5 $6
Ioannes Bapttfl* Portd encomia, b X2Q
Inuentio, vide, loanntt.
Itatiin mufica principatum tenent a l4,i*&
Inuentorcs polyplectoru /nffrumentoruibi.
Iubal Kuctor mus:c£. a 44^
lufiUia commufatiua , djffributiusvindica-
fiua, f- 436
Abyrintbus musieut . a^oj cumeiuf
d:m refolutionibus , vfqur ad fol. +0%.
de Lstuis Cornamusis.Vtriculisal jfqi a 505
Laryngts qualitat. a 2_z.
Laryngis figura quidin vocisdifftrentiapojfit .
aryni
fol,
a 2j
Laryngis comparatio cu Organo pnepmatico .
>/. a 24.
Limm.t Pytha«ort'um quidfit l a UJ
Limma Pytbagoricum inchorda determinare.
fl. " a 122
ZV^/ amant proportionem harmonicatn^,.
fJ. b
1» Legjbus Vcfliarijs,& ptnatibus feruanJa .
5fW. b ;ti7
Irgrr mutctarum, Connubiorum , Sjmposio
xbid.
rum.
1 ■ --414
Notabilium .
Linca
Z/jvm duabus reclis dattsjnediam proportio-
nalem affignare , a 20?
If»fx/ rr '/ M//r <&u/ quafcunque dalis ,
duas medtas propurtianates inuentre^ .
ibid'
IJneaminuenire \d.xtum interuallum bfariam
ftcanttm . a -icr>
Lineas mtdtas proport'ona'ts inuenire, tonum
&f<mtontum bfartam f: ca itcs . xbiJ.
Linea muficales ante Qutdvms tempcra^,.
jol. a 2I1
Ltne* parabolic* genefis in proieclitibus .
Jot. a 420
Linea aditnis quij.& quotuplex . b 243
Linea Jirella tnaior efi IintareJJexain rtgo-
re , ibtd.
Ltneas intra parabolam in t num punclum-,
concurrcntes paralteUai efit . b 297
Lingua fiuc Mal/eusCampatta, a $21
Liquores dtufrfi Jtuerjbs fonos babent . a 3___
Liquorum temperamentum perfonum dignofci
puteft. ibid.
Loea /llitudinif vti maroremi ftaborti d*/t-
t ofigaud um ctnciliant . a 5 " 9
Triplex tbeairi conilitutio . ibid.
Sttut pbonafcorum non fit circularis . ibid.
Locuflarum vox , a j^.
Luminis parallclla comparalio aifonutr^. .
fol. a 240
Lumen eademrationt oculis,ae fonusaurikut
allabitur. 1
Cur afptclus lupi raucedineminJuCat . a'3i
Lyra tetrachorda M.ercur;j . a_ 6£
Lyra,& CytbarainutntiofecBd&Gr^eos.a 70
Lyra ^Apollinxs heptacborda . a i \ 1 4
Zjyf a beptachorda Orpbci J tythagora iniitn-
tainadytis, a $3_z
M
MAgas proprii quiddleatur apud Vete-
res, * LiSL
tAagas, vidrtPectu,
Magiaconjona,&djfonaqualisfit/ b 20 r
in S\agia Catoptrioa quicquiddtclum etl.pho-
nocapttca applicart potefi . b -^3
MagfJlratuigeometr:ca proportio conuenitaXlH.
Mialleu x fiue lingua Campana . a 5 2 1
Mallci & CZpans proportiotits Tabula.z 5--
Malleijncudtt.&napedts-ijhs. a \7_
MalteiCampasHproporttoHCi, b sj^
Qoo Z. M-*-
Digitized^by GooqI
htdex Rerum
Manut M ufica dfpofition? veterum clautum
pcrfetli cxibtnt . a i * $
Manufcriptt Autbores Grttci de mufica in Bi~
bliotkcca Colltgtj Roman, 3 f±$
Mcnfi T onograpbica , b 5J
NotanJa circa Tabulam Tonographicanuj.
ibid.
MelodUtxordium. b 143
Melothefia
Melottfia Vcterum, vtrum plurium vocum^,
conccntum adbibucrint,& qualfnam fuc-
rint. a 537
MtLtbtfia Cbromatica pura , a 64 5
Mclotefia En tnnunica tiuatncrvoctim.z 64.6
Mtlotbtfsat fi .t Contr.ipunclt fimpfcis. bj» J
Mclotb'fijsf/orida& artificiofe pro lambicit
arcblocbicis . b i\z
Melotbefia hebraica tono bypodorio , reclo, &
rttrograjj orJine cantab l s . b 1 2&
Melotbtfia Arab.ca tjno dorio,rcclo & retro-
gradoordsnc canta6 lit . b 1 .3 ?
Melothfia Samaritana rctlo , & retrqgrada
ordnr dccantab fs , b j 34
Melotbfi.i A. tb opica,reclo}& retrogradoor-
dine cantab l s . b j j j
Melothtfi.t,Hjidt 1 Mttrum, Mufarithmut .
Metra ,
Melothefia artficiofa fptcimcn opcnout artit
mufarithmica pcracla . b J6S
Melothtfia variofiylo concinnata ah llluflrf.
& Rtutrtndfs. Dom. Roccio SS. D.N. Rc-
fercnd.ope noua artis rnufaritbmic* pcra-
ft*. b'161
Mtrulainfignis eanfafrix , a jj
Mtrfenni obftruat onts circa pondera,fo»of(i
in diuerftrum mttai\orum chordis facla .
Mtthobus accordmdi Intlrumentum.quoJ tx
xj.palmulisconflat , a 463
Mttrum fiueverfuum varttat . b J9
Mttra, qujt variot ped t aJmitfunt , & qua -
i a . tbid.
Mttmm AJonium pfntafyllabum. b j4_0
Metrum btclafyllabum.idcfl AJontum Jacly
licum, &iamb cum euripedaum , b 4S
M ttrum tnntafyilahum , ibid.
Metrum decafyllabum. ibid.
Metrum htndtcafyllahum, pbauhucium, Sap-
pbicum.Alraicum, Dafl)i.cum . b ±±
Metrumfappbicum, . ~ ■£ » ihtd.
X " rg» Jedtcafjllabum. b 45
KotMmm .
Mctrum,vide,Iamb;cum, Carmen, Tetra «
f]ropbu,Mclotb fia.Rlythmus .
Mttns AJontjs datit Melo-htfi^m quamuis
compontrc , o 72
Mctro Iamb co Euripgdxo Jato, & Jato tono,
quan.libit barmon'am tompontri . b ll
lambita Eurtpedaa pcuuifma lon^a .b 83.
& flylo flondo b »Q7
Anacreonfca ptnttltima Unga * b 85
IambicaArcbtLcbica otlofyilaba ptnttltima
brtuit. b S_2
l .imb ca tnnta fyllaba ptnultima longa—, .
b S_2. & florido slylo conctnnarc . b J J J
Mctr.i J cafllaba penulttma brcui . b £1
Metr s fappbrcit.a b 9 s. & fuper cumbarmo»
ni^mfiondo Hylo confiruere . b j j 8
Metra doJcca fylluba penultima breuia . q97
Mttro famb ctt EuriptJao,dutot Melothefiam
flylofllrido conficcre . b iOj
Metro Iamb 'co arcbilocb;codato,Melothcfiam
flyltiflorido txbibert . b tjj
M tro bi braico dato^eletbcfiam perficere^, :
fol. b t22
Metro Syriaco fiut CbalJaico Jato ,fuptreum
melotbtfiam componcrt . b 1 29
M ttrum lllyrtco . b 1 4 r
Miracula V 'c ttruttxin mufica, curbodt non—i
fiant, b ssx
MoJus fanendi vnicuiq; nat ' oni propriuj .
fl. . * 543
Modut Crtecorum eat\(a/;dj t , ltaU1., *\ 71
AioJus n*uus componcn Ji . q $4 Noua.hdC
QomponcnJi mtthodus efi capax infinit*
variatwnis. b J_7
Modut.vidt, Praxit ,
Mono hordym
hUnocborJum , fiu Rcgula Harmonica
Monoibordi aliadufionitratio . a 180
Monocbordi diufio-fiue Algcbra karmvrf.c* •
fol. aHi
Minochordi D'atoniciJtfcriptifi iuxtafy ^lrma
Diapafon Ptolomaicum . a J 93
Monocbordi Jiatonici Jiufio {uXUfcalam.bar-
monicam . a \9l\
Monocb rdigcneritdiatonici difla Diatonica
ctmpofitio. a 296 \
Monocbordt ifut . a 1 9 8
Monocbordi gcncrit .chrajmatici comjxfitte.
fol. a 1*9
Monocbordi diufio iuxta genus enbarmoni-.
cum, a 2pj
Mo**~
Dig
Jndex Rer*m
Mwicbordi Enbarmonici tompo/stto . a ^202
cur Motus pifcium in aquit non percipigrttur .
fvl~ ,«M mvh*twi\i; . u t
fi Motus in vacuo daripojfct, is forttperpcfuus
M a 427
Motus quandocumque fit ptr lineam ptrpen-
dcularem,&' lintam inclinantem , quam_»
coniungit recla iineaptrpendicuiar.s ajli-
neam tncimatam twntfli duomotus inter
fcfunt squales . a 420
Motus incrtmtnti plantarum tfl ccltrrimus.
fol. a 450
Multipl-catio mufarttbmorum i b 7__\_
Muri lericbo pi r miracuiu corrutrunt .b tzi
Mufirithmug
Mufiritbm',tnr im /ue ord natio . • b 6 7_
Mttfirithmorum multipitcatiu. b 74
M .fur-tb os contmens pro adonijs & datly^
l>i aptoi Tabuia : b j8&
Mufntbmos mcLtbcticos Potticos contintnt
pro pbaleuoijs cndtcajyllabis . b 9^
Mufurttbmi M ciolhc/i.u flondi , & art-fipo-
f*- b 101 & \c__
Mufiritbmi MeLtbefias florida pro mctris
anacreonticit . b 1 09
Mufarithmi mufurgU Retboric* exbbens .
fdl b >___s_
Mufarttbmusfimplex trifyltabuscumfuis ex?-
pls. b^ii^
MurcsfifluUfonoattraEli. b __z
Mufica ^l*^
M^fica irfterualla ftno, f> voce fuaperfecle
refert. ''WVaV^
Mufica Hautfiuc Pignti* animalis AnierPca-
tt{. ■ a 17
Muficd Or 90 & prima pr'ncip:a . a
Mi//f4 »* /1 gyptoinu nta . tfjtf.
Mufiea ftb ilttrnatafaentia efl . a 46
Muficag <>mclt • * quoquefub altcrnaripvtcfl
tnquantum lineam fonoram confiderat .
ibd.
Mufica propni fcientia d>cla efl . tbid. Defi-
nttionttfAxiomata , & Voflulata tn Mufi
ca . ib'd.
Mafica mundana. rt» Vjjw^j
Mufica artifitialitduplex. ' tbid.
Mufica fpeculatiua,& practica,qut) ibid.
Mufica •aidcculta a Saiomone . a _ _
Mu/ica maqna Hcbratc4,varictas. a _6_
Muficd Salomcms preeflantia . ibh€.
Mufica mvdcrna Hebrjterum . a 64
Mufica Greecorum Veternm q ualis . a <6JL
Nottbilium .
Mufica vetcrum , quibus conflaret metris .
M* a _c.
Mufica mod.rna Gratorum cum varijs , mui-
tifque exemplis . a 7__
Muficam VeterumfimpLcemfutjTe . a 1 14
Muficam Ar tbmctica fub alttrnatam,tafdem
quoque Arithmcf.ca itgts eam fcruare ne-
cefieefl. a _____
dt Muficafubtracti/nt . a ljo^
deMufica multiplicatione . a. 1 3 *
Mufica diutfione , ibtd. & tttam ptr numt*
rosfractos . a 1 3a
Mu ctantiqu* fyfltma , a 213
Mufica antiqua noflrit Notit txpreffa^,.
jol. a 214,
M '"tfra ^/tf/fd »0« tempors morts ,fcdacuti ,
gr.iuifque difftrcnt "asptrp ndtt . a 2 1 0
Muficafigurata,quomodo notandaf a il6_
M ufica,i idt.La byrinfho. Vis vi
Muficam Trifconomttriam ttouam proponit .
/0/. a 4i9
M ij/fr<i tota h tet fub doctrin i finuum. ibid.
Mufica vetas Grscerum qual s,& quotuplex .
fl a 532 & 5 3«"
M ufica myflica Veterum . ib-d.
.M ifica commendationcs . ibid.
Mufica v tinanimum. a jyfa
Mufic* proc jjiu,& inutntionis .
Mufita Pbihfopb'<ca Pythagoricorum ibid.
Mufica m Sacris VtUrttm Grdtcorum qualis
jueritt a 3_3i
M ufica d poeft olm non fecerneba tur . a $_3_£
M ufica d'u( rfe foec ies . tbid.
Mufica -vett n s fpectmen . a < 4 1
Mutfca ctttrum noflrit notis muficis tonoly-
dio txprejf.i. a S42
Mtfica Veterum , att perfectior , & preflan-
tiorfuer t ntuficd modernorum . ibid.
Mufica Ctiam fi pr4flant>JJima,quibufiUnL-> .
cur dfpltceat/ a 544
Mufica diuerfa VeUrum . ibiJ.
Mufica_beorica , tbid.
Mufica thtorica Veterum , in quibus confifle^
ret. a 546
Mufica Vocjfrs Antiquo-Moderna . tk 546
M ufica vecalis vc tcru m . ibid.
blufica Vtttrum fcanica,fiuf recitatiu*-* .
fl. a S4*
Mufi- x fcenicp noflrit ftmpcribut , miri ejfi-
ctui exbtbiti , ibid.
Mufica inflrumentalts Antiquo ModernsL^ .
fol. a S___
Mufi.
Digitized by GooQle
ir.
Mex Rerum
Mttfica bcditrna Vcterups excellentior. a 547
h.ufica v;m kabet ad animox hom:t.um Com-
mouindos, & vtrum vera fint , qup
dc mtrficismujica Vettfum effectibusfri-
buntar. a 5+9
Mufica quomodo mifof effbctut prfflare pojffit.
fol. a 550
Mufica hodierna,cur miracula Vctcrumnoi-»
prcjlet. a s<*
M ufica patbetica qualit fit eius finis. a 564
Mujica p^rfrcta fctenttaefl , & bominibus 4
natura eiui femina injita funt. a i 6 S
Muficafcientia funt n(tmerifon(.ri t a 566
M cyfcii Vctcrnn} non fuit mo.itrnd perfe-
fl'or . a $69
Mufics camparatta inter modernos populos Eu+
rop;,& Vetfrei Grjtcoj . a W2
M.Jicf puradgmata patheticx m Tottif exbir
bla- » 573
M ufica Pathftica quidfit ? 3 $7$
W Muficam Patheticam que funt neceffarta ,
ibid.
de M tt/v/ Patbetice loco ofiartufio t a <79
1/iftJii.atxprimer! poteflocto prfcipuos affc-
ctus animi . a lAM
M ujica Comh'uatorta > \>1& cum fuif exem-
pl jfrttbubs vfqufndfvl.t,
Muficarythmic * . b lo
M | /V 1 f^r'« triflitia cctnfl tutit non placet ,
b 20$
Quid ad augmentum virtufs tracfiuf m<t
Ji.frejuratur}
b1.rieff;ctusmuji:c: b z 1 3
Wlujice ~>is qttxnam malancholicunt hwnorem
dtfjioet^ b 215
\\\.ufica quomodo melancholicot dfnoniacos
fanet. b ajjS
Mufica, qua ratioue peflem, lycanthrop'arn ,
f,4 rorcm animi, aliofqtt: motus abfjalerit .
/5/. b 216
Mufca per Ecbo , b 266
Miiucas
Muficut prrfeclut.quis dict debeafi Z £7
M fff i celebriont apud U breos . a $6
Mujicus , & Potta idevettr bwf nabat a 70
M ' fkcrum Veterum nomina. 3 Zr
Mujici moderni, 7. alios tonos conflituernHt .
fol. a 1J4
Mujfd magnis erroribus fe exronut Ji prorrrf.
Juttm harmonicorum non babeant notifiam,
fol. a __a
Mujicus antf omnia harmoniaco tonceptuiap-
tam qufrat tfguram barmonicam,idcfi T n
nu/n. a 315
M ujfcut debet effe matbematicut . a 3 6 r
M ujici „0" eorum diu t rfa nomtua . a 5_J_ $
Mu/ici Veteres in mclotbejia exprimendsL-. ,
quibuf notis ; Ji funt . a S40
Mujfcus, Poctf, vide, mu/fei, / etc
res,
Mujiciin compttnendo non failuci aurittm iu.
4 cio fidere debent. a s ' z
Mu/fci pauci bene componunt . a 363
M ujici mode ru i defectus . tbid.
Mujici quid uitare , quid imitari debeant .
JpI. a 562
Mu/ieorum Romanorum jiue Phonafcorum^*
Lut. a $9*
Muficorum nomina,qni b»die prpcipuij Rom*t
Eccltfi t mujtcfprffunt . a 614
Mujicus modusjiue barmonicuj quahsjitt
jJ. a is*
Varitt fentcnVf crca modos mujictt . idicL
Vartf.fpecicsmodorum. a 1 <2
Modus np/.candi contrapunctum Diateffa-
fon. a 234»
Mufri hbyrinthi Canon , quem nabis ih-
Jigntt mujicus P trus Francfcus Vaicr.ti*
nps Roma nus dedit . a 403 vfque ad 4/4.
Muficuf modus, otd labyrtntbus .
Mufurga Poeticf.fiue Rhytmtcf appendix .
fol. _ b 100»
M t{prgis Grpca ... b u Z
M 'f'rgta Rbeturic*jquaJ:J,&.quidt b I4J
MuJufXta mechjntca.quai '■$ fit L h l S S
de MutJttonc modi ,fitte Tonifiuc flylometa-
buho. 3 672
Mut ttioexfe.xtoin primum tonum clawum .
fil. b __.
Mutationet ex 6. tano in fecundum moUem .
ibd.
Mutationft ex(Ltono, in lertiumtonumdu-
rim. b 63
Mutat ones ex ^tono in quartum tonum.ib<tL .
Muta"ones notarum metrometrarum , b 6$
Mutatio tonorum in vna & eadem Qanttlena»
Jiuf de m'flura Tonorum . b 7A
Mutat!o, uid.,Tom. Syflcma
Atio quflibet in propria lingua Jympba-
nicat componereper nouttmarfficium
jocftur* b 7S>
iV4-
N
Digitized bjJ
lndex Rerum
N.ilura in nectffitateingeniofa . a 12
Natura eur Cygno tam longam tracbdamdc-
dtrit , a ____
Natura miraeula infpeculo aeuflico, feuau-
ditorio . b a36
Natura prolationij . b 2j)
NeronisinJolcntiatnComddijs . a 6_9_
Ncruicur qualitatt dtfferant. a 44,2
Neruorltm proportiones . a 4.37
Notarum muficalium vaior . a 2_J_7_,<_/' 2_7 $L
Notarum chromaticarum , & Enbarmonica-
runtpronunciationcs. a 235
<£r Notarum valore , & menfura temports .
JoL b <_£
Notarum,vide,Mutationes .
Numcrus
Numerus fonorus quid ? a_ 4^
Dj/// qutbusuis J iobus numeris , medtum
barmonici proportional. m ajftgnare . a JL__
ZX*/// duabus qu;bufuis numeris , tertiunt—>
terminum harmonici proportionalem ajji-
gnare . /6../.
2_u//i dttobus numeris quibufcumque /.*r-
tittm vtroquc minorem ttt proporttonalitatc
barmon ca rcperire . a -9
Numerum quemwi datunt itaditttd re, i tdi-
uftoartts confi tuant proportionem con-
fonantt* diapafun: a_ iJLlL
Numerusfcnar us ,primus numtrorum perfe-
cloramefi . a 1 86
Numerus eflregula-, & nornta omnium. quid
tn mufico concrntu obf ruandum fit. a 269
Numerut.vide , Experimentum barmo-
, nicum* .- ■ ■•• uO
Numeri fenarif ', & Oclonarij arcanum_j »
yi/. a 269
inNwnerit %Jdefl 12345678. totumartifi-
ciwn Melotbeticum iatet . a 169
Nwnert harmonici,qutbus fubieclum immobt-
le difponttur tnfrm CttnirapunfJum . a 363
Numerus i6_myfii_us , b $34
Numerus z^jtmnes eonfonantias eontinet.
tbids\ ~.v nnti^ y_ ■>•«_-. .
Numerus harmonicus quomodo fpiri/us, &af-
Jeclionet concitet . a s$z
Numtri tur alijfunt fonori,alij nonf b 2J>6_
OCtsu* fpecies funtfeptem . a 149
Or<a_> fpecierum tpfius Oclaue ordo .
foi. a 152
Notabihum .
Oclauatfiue Diapafn ininfinitum multtpli-
care. a i_6s_
Odauam in \2_femit0nia per ll. medias pro-
portionales diuiderc . a 207 Cm*i fyfiema-
tc Jeu Tabula buius diutfionis . ibid.
Oclaua,vide,Dtapafon ,Sjttema, Arca-
num.
Oclaua in 1 2 fcmitonia diuifa Cycltca. a 2_JL
Oclaux diatontca gradus . a 567
<& CW'/ Lyricorum, & materia Poematum, &
de legtbus muficalibus . a 6_o_
Opinionesvariacircantbficavim. b 203.
Otganum vocis in Pfittaco prope acccd t ad
humanum . a alL
-<V Organis,eorumqueJlruclura , & propricta*
tibus. a $06
<jV Organi part bus .
Org* Dia tonico ■ cbromatico-enharmoni-
eum conctnnare . a 5 1 s
Organabydraulicaqualiajuerint, a s_4_L
Omatus muficut,in quoconfiflat . h 144
0/ petrofum tn aure trtbus caucrnulis conslat
JoL .1 is
PAlatium Dionyfiffyracnfanifamofijfimu
defcribitur. b 2_£_i_
<k Palatio Mantua,& Caprarola vocem miri-
ficitnf.ndente. b 294-
Palatium ita dfponero , x// n/A/V tamfubmijfe
dicipofftt,qucdnon audiatur in altquodrto
conclaui . b 29S
Paiatium itz difoonerc , vt fonus tantum in->
duobusoppofitts locis,atquenullo aiioaudiri
queat . tbtd. & b 296
Paiimpfefins,qwdfit. b *J_
Par.iijign.aca
Parad'gmata vfurpata fccund* , quart* , <^
fext£,&fepttm*. a 2JL3-
Paradgma mtlothtfias omnibus numtritab-
foluta. |a 3_l__
Parad'gma Hymni ideam Ecclefiaflico ffylo
exhibens. a 3J£
Paradigmapro duabusTubis . a SQ4-
Paradtgmamelismat schoraici. a $86
P.irad'gnta pro fl\iorccitat'UO. a S94-
Paradigma \^_d\phon\um Chromaticum mi-
ftum. a 6_i___
Paradigmaz.opcrationis mixt£. b I2S
Paradoxa circa nouum componendi artifictu .
Jol. b 16 ^
P4«
Jndex Rcrum
Vaufaruot typutfrarumquevalar . a iz__
Pcdcs
Pedis metrici,& barmonicidiffcrentia. b lp_
Metrici pedcs barmonici exacle , Ctnatu-
raiittr fsne periculo,& errure fyllabtc* pro-
nunciaiionts accomoian pojjunt. b 3_4_
Pedum meftbrachiu progrejfus tllicitustet mefo»
bracb. progref.licitux . b 3 5"
Pedes.qui CataUcli%& acataltclii b ____
de Pedibus verfuum bebraorum , b 126
Pe clts dijf rt d Magade . ai _6JL
Pec7is,ixidc Magas ,
Pbantafia fupra vt, rc, mi,fa, fol, la , Claui
cjmbalis accomodata . a 4.6 6
Vhantafsa vebementer eirea rem aliquam oc-
cupata transformatur quafi in rem , quam
defiirat- b _____
pbilmtU natura ambiliofa,& laudis amans,
fol. b ZJL
VbilomeU laus , & mira vocum varietas,
thii.
VbilomeU bumana voct loquentes, ibid.
Vbanfmus photfmofim-ls esl. b r.4/
Vhonfmus comcut tn paraboladiuerfa centra
acqur t . b zQ7
phontfmoCylindrjcoincidcnte in parabolam,
tn punitum omnes liite* cotsfluunt . ibid.
&fol. b 208
Vbonocampticum duplex medium, phyficunu^,
& matbemaiicum . b 24?
picamira informandi vocibus varietas ,&
folcrtia ,& m<rus pict tuentus. a aJ_
$>igolfmus,&Glazfmusquid. a 40^
Vigrrti* animalis Amcricani,aut dift* H_de-
scriptio. a 2_£
Tinax pleonaflicus . b L46
Vinaces arc* mufurgicsrtferuati . b 24.7
Pinaces diutrfi in arca mufurgica , praxin~> ,
eomponcndi exhihent , b 1 S 6
Vifcts audiunt . b 24«
Vlanclut matris Ezryali Diatonico Qbromati-
co-Enarmowcoflyloampcfitus . . a 660
Vleelnrum xfut in mutatonetonarum . b !___.
Vltelrologia , & mufarithmica differentia-, .
b ____.
P/.' flarum,vid: fceptrologi.
deVltonafmo vfitato Ecclefiasltco vulgo (Tal-
fobordonc^ b 154
pleonafmus coniunclus,& difiuntlus , ?
/*/. b
|Wf4 9limferas,& faxa traxerint.
fol- t> z3_
Notabilium .
Vttfeos fpcctmcn Hcbraic* in pfal. t___i,eluct-
fcenttt infol. b 64
de Potfi Arabtca , Samaritana , // ebraieau, ,
Aetbiopica . b 13*
rtV Polyphonijs fiue multarum vocum. melodys ,
quotuis notarum,qu£ tamenfiiu,& valore
squalesfunt. b z±
Volyphoniorumnatura&mutationes. b
VolyodiaGrecorumfiuePolyphonia: a 539
Volypbonia cur non femper ajfcclus tommo-
ueat. a $61
Vvndus inuenirt Cbordis appendrndu advni-
fonumconftituendum,& deinde quodcunq,
interuallum. a 448
Pondere metalli dato,& feraminis,per qutdfi-
lum filaridcbet magnitudinetlongitudinem
filiinuenire. a 4S 1
Praxiseomponendi quamlibet Cantilenam in
conlrapunftofimpltci . b £jS
Praxis compofitionis ex Abaco contrapuncla-
tiuo. b _____
Praxis,vide modus. Abacus .
in Progreffsone Geometrica,fummam omnium
termtnorumreperire. a l6z
Progrejfio Algebraica.et mira cius proprietas .
fol. a i_6_i
Progrefiusduplexejl. a 29*
ProgreJ/us ab vnifono adz.fit duobusmodir
ihid. e* ' *
Vrogreffus harmonici quinam liciti_fint, &
quomodofieri pojjintet dtbeant . a 292
Vrophetia,et Diui/iatro quomodo barmonicit
modulhcaufaripofjint. a 224
Opiniones de ca ufa PropbetU . /i.
Proportioncs
Proportiones multtpltces fuperpartientes inue-
mre , a 8iL
Proporttonts quadrupiicet fuper oflapartientes
vndecimat . ibid.
Proportionet duplg fuptrbipartientes tertias .
ibids , \uv\ i .
Proport onesinterfeaddere: a 85.
Proportionei multiplicare per numerotfractot .
foL a ft2_
Proportiones fiue rationes diuider* per propor-
ttontt. • ibid.
Proportivduplexin Algebravfitata. a 164
Proportiones harmomce quomodo refpondeant
Geometricit . a 166
in Proportionibus multa arcana latent. ibid.
Vroportio velocitat[s grauium motu naturali
defcendentium. a 418
Vrt-
Diq
Index Rerum
\'r»'jori o mssvtd: harmattca proportonalitus.
Propofit oms intcruaUoruquai pulmuU ord>
"t pofitj adfe tnuictm habent maioribus
numcrts expnjja . a 4.60
trotcilatto Autboris circa Sioalrnam mu/i
cam . a 545
Pfalmus *
Vfalmi Dau'd:.ci utrumfjjfa Oratitne , an->
vero carmin: ctnfcripf /int , & quagenere
Carmitiis. 2 J7.
tfalmi cempofili , vtcanerentur cuminilrw
mentts . a J_l
in Pfilmorumtitulis notantur I rtilrumcnla.ad
fua cantandus erat Pfalmus . ibid.
PfaJmi feptem fitnt cenfcripti alphab lici.A fifl.
in Pfaimit acroflichis aliquande amittuntur
afquml tters . ibid.
in Pfulmis Dauidisreftrinntur e-nneifUres et
fbemata Poetarum . a 6l
tfalmi ih quo Carmtnit gentre fcripti fint .
/>A a 6_i
tfalmus , Cantuum , Hymnus quemedodfe-
ratit. a 558
FfJterium Dauidicum quaU l a 49
tfittmcus auis bummna Lquela amulus. a a7_
/y/7/ j c/ mirum txtmplum . ib id.
tfypbia pifcts ( vulgt PcfctSpada ) per certa
•rerbavenatio . b 227
tueri,& Eumucbi maxtmeh tb lesfunt adfu-
prtmmmvocemcantandam, a <6l
tutrij& adultifimul eantantet.cur oflauam
diflent . b a 1 1
Punflam Sjncopatum debtt tfpt confonunu* ,
fol. a 303
P.iteicur itarefonantet. b 24*
tjftbagoricorum in numeris barmonicis ftu-
d.um. a i\u
tlthagoricorum mu/sca Pbilofbpbica . ibid.
tytbagertcaTetrafi't,qmd. I
tjtagoncifvitra dfd>apafon non procedcbant ,
Pjr/A/a /*,* quid fign ficabat apud Veicret
/•/. a zo
tjtbagerai primus proportionet muficai Jifpo-
fuit, a 536
QP i»f* quomodo T ritenum fuperat ,
/•/. a ioi
' S^uintacenflituiturextertia maimri%
& tertta mineri. a lot
Qenefit ^uinta fiue Diaptn/e . lit/.
Noubilium .
Qutntaeadcmcomponiturex quarta & tono
maiore. tbid.
J^ainta mdiuncla tonominori profert fextam
minorem. a 1 1 o
Qutnta,addita T^rtia mineridat fcptimmnu*
minorcm. a nr
ex S$uinta.& ttrt a maicn emanat feptima
maior . ibtd.
Addttione quinta ad quartam refuliat Ocla
nafiucdtapafen. a Ila
quattiorfpeciet quintd . 2 I4I
Qutnta fpecierum ordo,fccundum orJinemna-
turalem&femitonif proceffum. X 22+
Qutnta fpecitrum ordo , ad inueiligationem
tonorum . ibid.
S^uinta d minuta interuallum barmonicum
cxfc&fuanaturadfionum. a aa7
S$uintafuperj7ua,& d minutaquafit. a 2ta
dcdu^rum QuintarumjtliarumqH* Djfonan-
tiaruml ccntia. a *«•
%uinta,vide,Diapente .
Quirta
Quarta componitur exTertia minere , &ex
tono mirsore . •> 1Q7
Genefii quarta ex tertiamai*ret& ftmita-
niomaiote. a /Ot
$uarta,& Tertiammorfimuladdita faciunt
fextammitscrcm , a lop
^amrta , 7" f rtia maior.fimui addita confi-
ciuntfxtam maiorem. a i IO
Duarum quartarum add tienet producitur
btptacbordum minus, a 111
Tresfpeciet j£>uarta. a 147
Sjfuarta fiue d'ata/Jaren fpeeierum ordo. a i£t
& fiur D'apente . ibtd.
Quarta confinantia quomeie dicatur . a 224.
Quomodo tonurum dfrtmtna inuesligentur
tiid.
Quarta difjona quomodo cenfenafiant .2 2tJ
guarta &feXt4 vfurpata , paradgmata^ .
>/. a **jk
Jfcuarta fyncopata centinuo fuauijfima reddi-
tur . a 2j>o enmfuts rcgulis,& Exempfis .
ibid.
j^uarta genefis . * 4l*
Jjtuarta tnfra quintam pefita cur dfionet.
fl. * 4J4_
S^uarta infra quintam pofita djfionafit.t 45*
Sguarta Enarmenica fpecies. | 6*0
Sguadratum quejlikeifi tn ecto paralUUrra-
ma dirimatur aqualta * r * £«f dtuifiene »
interualU mufica patefiunt .2 Lt t
P/>f -fe4**
Digitized by Goocle
1
Index Rcrum Notabdium .
Qtantitas infyllab* pronuxciationc tnplex . ReguU de qutnta falfa fiue fctnidimtttnte^ ■
fol- b 29 fol. i&stpzVX
Quibus modis Dauid Saulcm M ufica curau t. RcguU dc •vcr/ibns Hcxa.mct& oi ptntumciro
fol. b 213 ,THufari(hmisapplicanJ's.' 1 b 101
Quidadtratliuamvim Muficd rtquiratur . Rc uU in M ufurgiam poeltfttmr . b\%9
fol. b s RtgyU mutattonit tonorum . b 12 J
£[uomodo bcllicos afftflus moufat . b 550 R guU mislurx d utrforum metrorum.b ioo
Qitomodo cborda cbordam intadam moueat : RtguU obferuattdx tn mthtbefij fwr\Au%.
ful. b 21 1 b
1 22
Quomodo compo/itiocbromaticarrjlitutnda-, Rogulus , nonnullas trfrmaitds gUoiJmis
clauftLn muiuatai l-J'c'tnu . . i..-ft 1
Refufita ad nouam artcm mufatithwtenm-,.
exrrgulis. a 642
Qttomodo diuerfi toni diuerjos diuerfimodi mo~
ueant . a 5*0
Quomodo cnarmonicx fpecies refiituendx ex
regul s. a 643
Sgjomode Mujica melancbol cos & Dert-oma-
cos curet . b 2T6
Quomodo mufica miros affeclut prxflet. a 5 5 o
Quomcdo mufica prtmo fpiritui, dcmde affe-
clus moueat . a STZ
Quimodo numerus harmonicus afftfjui mo-
ucat . a s o
1 >I»V»W V»tt\»».> »•«
Rbythm;ca ars quid. \x.y b z7
Rhftmi dcfintt o\% •> b io
Rbythm.ua quid. b
RtmafLtt d s quantum addff rtotiaj vocum
fetijtftai fol. a 23
Roman aifUddufius^mfinora. * b^272
Roidtyvbalart* u» frilcjfj Fuldtwfid'
$ttjo, k j3»
^^^i^m^Uriaperpeiumjt/tobiltT • b 3 19
guomodo prodgiofa muficafiat fubindt pcr Rotagum CjUndrum pbunotacltcura. mouen-
diabdum. [> f tiumfabnca.
guomodo Saul <:i Muficxfucrt I baytlus d Rotar.ua pxn/iliumfabr.ca .
Dtfnonio . b 2T5
rjo
33*
Quomodofotus rts moutat . b 23 I
Quo ftnfu olim putt* fcrat & Saxa traxtrtnt.
fol. b 28
■1 .
^ Airamenta Ecebfil quomodo
R
nx ololigo . a 1 r Earum Anatomia ttt .
ibid, Quomodo fiat coaxatus tarum . Saxumfurdum in Scotia mirabile
aniftu
barmoniam tnd 'C*nt* b ^3-2
S.dtus caufit in t.trantuif . b 220
Saxorum attracl o ab Orpbto fatla quidnc-
a 9
ScaUm muficaltm utut-Hii Quido Atttinut .
f<d. '".'..i »: i«i \ifi
Scala, Mu/ica Tonorum &■ Semitoniortun^, .
fol. a \%at
ScaU Guidoniana iuxta mertten V tUtmml^j,
Gr-icarnm ingrntrt Diatonico . a 1 1 S
Scala Craf/iltti & pond<r:s Ta} Cxmpana-
rum, ~ a TT7
Rrft»xio m quinque corporibut rtguUribut . Sctnic* Muficst vit &pottilas in ani&et bo-
fol. b 2T9 m<nwn. . a T*S
Rtgiflra mundm Organt . [> Sceptrolog'd nourm Muf rum tjpus . b tv^.
RegifiraOrganica,receptacuUxentorum,fol. Schrma Sotrm Sp crrum Otlauarum , trt*
Its. a 512 plex, Diaton:cum,Cbroma icum,Enarmo-
RegtflrumOrgawcumqwdf ibid. nicum. a 64.1
RexDini*viMvfic4'nfurortmac7us.bzl7 Secretum Canonum noua arte perfi*en/o~
ibid. & Quisfinis earum coaxatus. ib'd.
R. Abrabami Abenezra nugd . b 2T5
Rat o augmentandt fonot tntra parabolas .
jil- b Too
Ratio txptd ta mutandi tonot . b
Ratiomxn feilandifecrctaperfonot. b y6l
Rat c q rd/stfcandum Eucl dtm. a Jz
Refltx o & r.fracliv foni . b. 24 r
Rtgis Gj Ut4 M ufica compofitio . a 6 9 o
Regula dtpofivontfccundjt. j^l
RtguU de vfuTrttoni . a 28 7
rum .
Secretum magnum in Mufica .
Seeunda 9. 1 6. 23. tiufque vfus .
b 165
a 185
a 2S3
Se-
JmdfX Rcrum
Stcunda fyncopata conitnuo fuautffitna redd:-
tuw . a 290
Semidtapafon fiue Oflaua imperfefla . _co
Semidiapcntc quidi a _J_
Semidiapente fiue quintt diminutx xfus .
fol. a zll
Semiditonum in chorda aj/tgnare . a ____
Semidttonusquidi a 9A
Semitonium qutdl a 92.
Semitonij motus per Qtlauam totius M ufic*
diuerfitatit ciuja efl . a < $3
Semitonium aliter & aliter pofitum quos affe-
flusmoueat. a 3^3
Septima vjiu . a 28;
Sextarumvfus®uta. a 276
5/g« j afcendentia & djcendentia in gr*ca~»
Mufica. a 7_z
Sfgwa mutationis in Greca M ufica . a _J.
S/g»<i 4 rfrtr/ , 6 mollis & d'efit intra
columnai Tonorum occurrentia , b 62.
Signorum Cbromaticorum pofitio. b 7_t
Sonus humores varii mouet . b 212
Soa«/ «o* r/1 vnus numerofedex multis com
pofitus . b
Sonui prodigiofus quidt b
Sonus prodigiofus littorum maris. b
Sonus prodigiofus in Candora . b
Sonus fimia lucis . b
Sonus quid & quo modo fiat . b
Soni definitio .
Soni ajperi & Unis caufa •
Sonorum diufio .
Sonus quomodo muros tranf at craffijfinot .
fol. a 8.
Sunusvtrumin vacuofieri poffit . a II
Sonus quamodo propagetur . | 1 8
Sonus cup mtlius intra quam extra djmum-j
percipiatur, a 3<?
ex fono colligttur denfitas & raritas corporum.
fol. a 1Z
Sonus & barmonia ex lignis colligenda .
fol. a s ' 5
Sonovtbementi curterreamur , b
Soni harmonici vis . b _j8.
Soni Jubitclum aquaefl . b 240
Stf«/ quomodo fint morborum fanatiui . b 229
Spacifper quoJfiinus tran/st.quanfitai.b 24-i.
Species audibiles tmttantur vtfiles . b 2.i__
-Spcciet Lbromatic* & Enarmonicd quat
foi. a 638
Specimen nouum artjficiofe muficf infliiutum
ptr nouam artem . b LiZ
235
239
219.
a i
a 6
a d
Noiabilium •
Spintus viiaies mouentur adtremores chotda-
rum. b zii^
Spirttus in corde mouentur perfonos . ibid.
Statua ex magia naturait arttculatat voces
pronuncians quomodo conflitut pcffit. q 10 $
Statua ad. ctrtum fonum fe moutntes . b 3 $6
Statujtfabrica inmodumEchus verba profc~
rtntis . b 306
Statua omnes aflionet quafi vitalcs exercens,
qutmodofirri pofsit . b 3 06
Statua perpetuo mobths . b 367
Steganographia mufurgiea . b 3^2
Strcpha& antiflrophaquidi a
Styius Cantandi GallistGermanis, Italis, Uif-
panisvfitatus. * __fcl
StylusCanonumcumexemplis. a 583
Styius Drammaticui fiue recitatiuus cunt^
exemplis. a S94
Stylus Ecclefiaflicus quis effe debeat cum->
exemplo. * S?I
Stylus hyporchematicus fiue cboraieus quis i
fol. a 58«
Stylut Madragilefcui quisfit i 5^<i
Stylut melfmaticus qunl a 5*6
Stylus metabolicut quid1 eiufque exempla^ .
foi. a 6_7_2_ vfque adfol. 6j_i-
Stylus Symphoniacut quisUum exemplo.z 592
Stylui ibetralit . * 11°
Stylut Trag:cus. * 32/
Stylus phanotaclicut f * 5_S-Sl
Stylui motecJicus .
Snr*6/ mcderuquomodo intcl\igendu>n
fol. b iai
Sy mpathica M ufica per Coniea corpora. b 16 ?
Symphomfmus Elementorum . b 1 I
SymphoniaClaucymbaUs apta. a 465
Symphonia pro tefludmibus - 4<°
Symphonia Cytbarts , Tbiorbis, Harpis apf.ro-
priata . a 484
Symphonia pro Chelybus omnibus numeris ab-
folutifstma. a ±87 ifque adfol.a,9i
Symphonia cumfifluht btxaJiomis,quasFlau-
tosvocant. « 5 00
Symphonia quatuor vocumomni inflrumeit-
tvrum generi accommodata . 592
Symphoniurgia quadruplex caufa . a ____t
SympboniurgifR.gulf. a 246
Symphoniurgia duarum vocum cumfuis exe-
plis. £ap
Syncopationis paradigma catholicon. a ?<_i
Synoopatio quidfit . * 2*9
Syncope barmomca . «280
Digitized by £.(
Indtx Rcrum Notabtlium .
Sy/opjst artttfcij noui Mehthti;i,quo Goif- hngit tdtnem chordtrum
trapunctut qwlibet perfi.
r :itur . a 3 5 8
Synopfit tnttrumcrttorum polycbordoru-n=r .
M a 4<3
Sjringa Panos quomodo in Qrgano exb bea'
ffr> " 1 34*
Syilema 1 1 . mtdtarum proportionalium . qui-
but Otlaua in 1 z. ftmttontaaqujl a^tn-
Hoxenidiu ditur. a 207
Syilemaidem innotis Atu/icis exprefium~~j .
/ol- a 20S
Syilema 23. medrarum prjportionalium, qui
busOctauain 24.. dicjts diuiditur. ibid.
Syilcma-Vniucrfalc,quo ajfumptum thermtz,
per 1 2. tonos mutatur ejfentiaiiter. b 6 $
Syilcma mutationis notarum mctromctrarum
1 ux ta tcmpus imperf ctum . b 6 5
NOua M ufaritbmic* artis ratio & Mt~
thodusfufed fr bitur . b 46
Tabularum Mufurjrhmcarumordo. b 47
TabulaftueP.nax r. t> 2. Vocum polyfy.tr-
barum. b 60
Tabulafsue Pinax III Mufurithmorum,Ado-
niorum O futra eos comptnendi ratrxr,
fol> b 80.
Tabula IV . mufintbmorum Euripcdttrum-j
f>L b 83
Tabula V. mufariibmsr. Anacrconticoruncr.
Jt b *
Tab.VI.mufr tb.Iamb:corum. b 87
Tab. VIII. Mufanth. Enntafyllaborum.—
J4> ~ b-89
Tab.VIII. Mufarttb. Decafylhborum. b -~n
lab. IX.mufr. tfj //<•„ Ucafylhb or . b -9-3
Tab.X. mufaritb. Sappbcorum . b -95
T^b.XI. mufarith. Dod cjfyhb. b 97
Tab.l.Mufurgtdpoct:cffior:df in Adon js .
M b 103
Tab. 1 1. MufurgiffLridf pro Euriptdf's~~—
.M b 106
Tab. I/I. Mufurg.jloridf pro AnacrCvntictt.
fol.
b 109
Tab. IV- Mufurg. florhict pro Iambici}
M b 112
Tab. V. Mufurg.for. pro Enneafyllabrtrb-
■1 Q«*M bm
Tab.VI . M ufurg.fhr.pro Saphhit . b -rn>
Tab. pleongfiica . £> ,40
T abulaqu* monflrat fcriem Q&auarum &
T abult mJuthcticf vfus & cxplicatio A 360
T abul.t proportioncm finguLrum '.meruailorii
in termmis raj.cat.but jeu miwmu e~~~br-
bens. a 103
T abulam rfica omniacontrapunctislcfar/ts
arcanareutlans , ciufdcmquc i fus £-rar-
rlcatio. a 3<1
Tabt la Combinatoria. b 5
Tabulf uroporttoms chordarum , quf in
— cymb d s confii t uendnfiru. unt. a 464
Tabula grauitates & d:uerfitatts fonorum in
varijs lignorum gcntribut dcmonilnwr.
fol. a st6
Tabulfcr.ifjite; Campanx . a 521
Tabularum Confiruit*rum Ordo proCantrr*
numCompcJit cre . b 4IS
Tubula l.Noturumfaler t. b S~z
Tab. /I. Pauf rum typut . b « 3
Tarant fmo ajfccti curc rt t qulbufdumxzkr-
— rbuttantopfreJchcteiit.r. b 2-2
T oraMtuhrum (Lucrjurttm d. uerf / ropr:7Ta~J.
. fil. a ~zzn
T . rantulf m 'rj,i i mujTcfptracfa : b 2 1 9
T ailatura jiut Abacut bar mon.cn t . a 4-^4
T afldturf pohtltctrtorifo* a 556
Tijlatura inilrumenta Veterum carebanf:
fol. a $J6
7* emptis Echoni,quodco-npetat optimum.bza,'
T mpor t Mujict txacta trailatto' -&t6
T rtntrum y fut fiterepula . ~~i
Terti* maioris df" miticr s raf: ra . 4 3 4
T rt\t maioris quomoJv minure ' Juperat.z loi
T etrachorda gcncris diato»~crjChrumanci , *•/
F.nprmomc puri . a 64.9 65 r <l»;8
Tefracburdorum quinque genera e/ mque ?
I f7 f / 1 1 8
Tetracorli llypaton \n M orocbordo dr/r-n--
tio. a S9~S
Tetracordimcfan in monochtrdodctcrm.nat 0 .
fol. a
Tetracordi hypatcn chromatxcum . a 200
"T tractysPpbagorica quidl tt cius arcana.
jol. a «04
T etraphonia jsue quatuor vocum compojitto-
nes. a 31 $
Tetrauhonium ilylo F.cclej/aflico . 3316
7*t* 'nphon'um Cbromaticum . ib d.
Tctrailopbo moni coh Anacreontici rnttrtda-
to.quamuit harmoniam pttitam compone-
re . W 84
Thcatricum Triphonium fymphoniacum fub
pro'
Digitizt
Jndcx Rcrum
propo^tione tfipla. a 3 14
Tbeatrum Vitrunianumet Echforu intra id?
difpofitio. b 282
Tbtorica Mufica veterum qualis. a 146
Theoria praxinfempcr dcbet haberc coniun-
ctam . b 1
Tonusquid. 9<Lct\_+6
Tonusmaior et minor . a 101
Tonorumexacta defcriptio 569. corundtm~>
natura et affectio . 573
70»/ diui/ionis typut . a 134
Tonorum diuifio in difpofitione barmonica et
Arithmetica. a 239
Toni diuifio . a J02
Tonorum varia confiitutio et eorum tranfpofi •
tio . a 23 1
Tonorumnatura. a 554
7_W enarmonici diuifio tt pronunciafio.A 649
Tonorum electio. b 7_o
Torcnlaris in titulo Pfal.%. non aliud ntfiln-
flrumcntum ad quodtrat cantandus tUe^
Pfalm. a 59
Triangulumphonocampticum,. h 23 p
Triphonium dtatomco-cbromatico- enatmoni-
cum. a 664
Tritonus quid. a £7
Tritonivfus. a 286
7"« &.* earumque proprietates . «502
7__vo/ mira proprietat . , /_>/./.
Tubfductilcstarumjat ' dffertntia. a __[
7^0/ f muro infiti mcUus vocem rcddant .
quamhbtro aeri expofiti . b -9 S
Tuborum ofcorum conftructio . B 304.
Tubis oticut Cucbleatus pro i>;ird.tfirift b 20 S
Turcarum Mtfica. a i68_
Tympanumexufquefabrica. a *__8.
Tynpana plura harmonici concinnart\ a 529
VAior notamm muficirum . b <,z
V ariatto prope infinita AiUftritffmo*
. . rum , ' _ b 18
Venenumin Tarantatis quomodo exp-rtt .
yi</. b
Vcnti quinam Mufic* aptiores . a 58U
Vcntuspcr follcipcrpetuus quomodo fieripof
fit . b 3 10
PVrta quantum in animos hominum pofsint.
Virborum ad notas muficalct applicatio.
fol b £6
Vmres quibusnotisMuficitvfifint. a i_d
NotabtltUm .
Vftcruminflrumcnta mnfica , vtrumfucrint
polyodica. a 539
f tbrat.oncs chordarum, quomodo ftmendf .
fol. a LZQ.
Vifcofumanimalfubicctum fono proportiona-
tum. b 219
Vifus aranei Jndici loco fidium feruit. b 2x2
Vts barmonif in ommbuf latet . b 202
Vif morborum curatrix . ibia.
Vis muficf in animos bominum . ibid.
Vis Muficf in quo confiflat . b 20»
Vi mu/scf Kex Danif in furorem actus. b 2lZ
Vis mira Soniiutfptluncf in Finlandia. b 23+
Vnde rtfonantiain putcis . b _l
Vnifonum quid. a 96
Vnifonigcncfis . a 430
Vocis d^finitio eiufqueCauff . a 20
Vocit htsmanflaut . a i£
Vocum dtfferentia • a 2i
f ccr/ dtuerforum animalium,volucrum, inje-
storum , a 2^ 3_L 12 3_i
^ x c«r r longinquo acutius ,ipropinquo ob-
tufiusfonct. a 3i
fVx bumana ad imitandum alioi prouocat .
fol, b _7
Vocum quatuor fignatio. a 2H9
Vocespolyphonif. a 33*
Vocum combinatio . a 341
f ox phonagoga quid . a 368
Vocum tranfmutatio quomodo peragenda^» .
Vocis acutfetgrauisin bominibus caufa^, .
fd. b 201
Ffrtr/ tfomi/tum etanimaliumin ripa flumim*
in Prvuinci4 Candora cxaudiri filit* .
fol. ' "b'23*
Vox canalibut inclufa vtrum ibidem perma-
•ynerc pofsit . b 272
Voxpcr tubos longos opt\mi propagatur.
fol. •^«ais, b ^T-l
^ex /;f r circularet mclius propagatur ,
quam ptr rectos tt quare. b 274
Vox in Conico Canaliplm intenditur,quam in
cylindraceo . b 275
Voxptr Circularesfuperficies maximi propa-
gatur . b ziA
Vo x \>cr tubum Cochleatum propagata omniu
•vebementifiimiintenditur . b 277
Vox Cuculi quomojo in organo exbibert pof
fit. b 3_3
Vo x galli quomodo in Organo txbibeatur .
fol. b 3___
Vox fiincidat in obiectum orthopbonum , ea^»
infe
4 Digitized by Googl
Iftdex Rerum KotMmm . — -
tn fe ipfam reuerberabitur . b 249 dirna , a 5 + -
Vfutetapplicatioptnacum intra arcam Mrtn Vtfurdut Muficampercipiat, b 35 9
furgicamcanttntorum. b 188 VtMtatet finitfingularum parttum audift**
Vt quit Campanarumfremitum fe audire-pu~ Organi . a 16
tet. b 3 5*
Vtrum, cur et quomodo muffca vim babcat ad Z
affcctut condtandot. a 549
Vtrum dmerfi toni diutrfit affectibutrefpon- 1^7 Tlorganumconftruere , id'fl infhumen-
dcant. a 552 f / tum,in quo loco fifiularum ligna cylin-
VtrumMuficaycferum perfcctiorfucritmo- draccadfponuntwr > Z %il
F I N I S,
Summa Priuilegij Caefarei.
Ferdinandi III. Impcratorisauthoritacecautumcft, nc quis mtra Sa-
cn Imperij.Regnorumqueac Dominiorumcius hxrcditariorum nncs , impri-
mat,aut vcndat, vcl quoad totum, vcl cjuoad partcm.Opus intitulatum Mufur-
gia Vniuerfalis , fiue Ars MagnaConfoni, & DxiToni P. Athanafij KirchcriSoc-
Icfu per deccnniu abfjue Authoris faculracci fub pxnis qux in Cxfareis liccris
•oncin cncur . Dacis Vicnn* 4- die Mcnfis Deccmbris, Anno 1 649.
Summa Priuilegij Regis Catholici.
Philippi IV. Hispaniarum Rcgis Cacholici auchoritate, idem Sancitum
cft incra totidem annos per Bclgij Prouincias Regio dominio fubie&as , vti cx
ciufdcm lircris latiuspacet, Datis Bruxellis io.Iulij 1 649.
A D M O N I TI O AdBibliopegos l
Iconifmi, in quihus ftgnatur ( 1. Tom. ) fpeBant ad Tomum *. ad folium thtdtm fi-
fnatum; Cateri rvero-lcontfmi , in auibus Tomus non afstgnatur yfcd tantitm notatur
foltum , fpeSant ad 1 . Tomum . Fronttfptcium feu Figura* <ju* conttnet titulum Opc-
ris cum nomine Authorts,poncnda efi antc Tttulum Tomi 1 . Icomjmus 'vero ApoUtnis
fgnatus cum T^um.X/. ft) X/I.prafigautr Tttulo Tomi t. Efjiites dentquc Ser.Archi-
ducts frdponatur Dedicatoria in Tomo 1.
Digitize
E R R O/R: E?S T ? P! I5C I
Ton&fotmt Commi/ii.
- FoligL^Jjnea j. pjo aUquodjlegc aliouotj. foUUliU^proUtib» UixJ*tMb*&linea vltiraa oroLarea.le M 1*»,,.
• n ? 4 * yon,, iW* ' ^'-V*1' W»1 «"Hneailk ponantur.y. *d foLj ,6. linj,. /wb 4.
lin.p pro E^HAfae
ftip
£C 0,69. lin,J|, proborjarcdduur.lc^L b.n-njf ddit . io|- «
pi tvib* rnrTcVicori
1 jSy1'^-" ' ,K,r* P'° pnnw, le^e iqiniam . JoJ.409.lub pcatade pona*vtu/ hjrc »«tba :
«Jk^?; . °5„* H»."" .°nuer,:i< WVfcJWV' P/' notaa ^mim wma*». k&c icnr ibrwie» . rbicif .
nimaiad breiicn,. I0I.40I diikjj. ieg-j »n.
[le^« addc(tcnfio<ieru «ir»poris . (ol.^n.
■•.i^flroraiJtiplicau.lekjc.muUipliAJ,* • loi +.9. M.loco ,...d 1
^ne , ad^ lb.fler» !,n. , lota 6. ppnej. rqJip^U.^G fpjf, £ po,c & |a fol «.
N T O M p . P R 1 M O
f,n.a4.fege:Jdfcmlbreu, i^,Cjnt
& 4 1 -J- lege ?3 ctcv u.onen, tc.^o- w . fol.4,4, tin.ti. mo m Uic arj le* .
Per pentadem intelligimui f.lincarum fyflcma intta qtiod notie mufic* continentur,
• Sebema errtrum.
•~ 7~V"| »t*f~ l- f-7"-l-"t-f— f-- wmm
na errerum.
e-
«# ¥ tI T T T £3 '• T •t jfT ***» H A
doc* . fo".» p, pe uadc quarta fub numero ,rv&
fol.ii'«'«n vltimipent d- vltima nou ponatut IrT ("rlrifcrlrri . vt x
»< t p o'l«a fjgnfi 'fHf.vi ^qujtuAfuti > Ltxra A *3c- B-foI i.f. p- ntade t f«t> nunn ' o i'^ al . pcn-i*»»,vt t*b Capparcu ,n
aptnt** vero^OT»* drb mirrfern"/ ponafi'r,vtx> lirttr- docet . fol.134, pentaoi 5 vltimlr du»e notae curn fif m t
con ntir. vt lnera E docct. fuL if^ • pcnudii ij_ nona nota^fitf-miminiina.oecima verdexpunt»tnr , vt F. docet .
fol ^i.pentadjsfcxt^.vliim .1 otatpuiicbini dele . jfoLjfi.pr rudit qmrtar,ptni'him>: not* apponauir dicfi .fol.»77
pemacii»i42iiytriM«>laca'an>enM>pro nt mcro ^.pdne' «. lo| 1% o. in vltim» penude pennltin a nota omifla dcbct Hc
bfeuis.v, fub C patet. fol.785.lub prima pc"nt^4r>nuThetosficpon«. 8i,-y fi ,7<t4jn.v»q"c;ad lV.e»e«np^um .
\ > • ( entade.vitefunam quertam notatn pone in C fo! i ut. fol. ,. ,in rtftlltt L.tertlim notan, pon? in F la
mi .• fol; jt, pcnt e^vnde£t^ara nouni pbn« »0 L>1> folre . (ol »44. pent.de m vljiniamfic corriee. vltimai notjdii -
gi,1»n«m periodorum omnts, ponjj vno ^ raduinba.ao^iupra . lol j.jr. 1 : r.fidc^. du»svltimat not*s pon< , v, ii
ol:endit. fol ?j9« >n pent <..">ext t^ & dccimaiTTnotttm lignafciib rnclii . vt l. oflendit . fol. je>. in pentade qvarta .
prima not» deleri dcfcet.oV loco illius ftibt itiiipauf<f foLwg, in pentade quaria .Sepiima nota ponsturin G fol re vt .
I0I.-74. ;n pent.i Scah ponatur in mede.|incv^C fSpt7ri peflt ^fif njj>Ycawn LaiTwvt in V. apparc,', idcin in baffo pci>-
tad vltima.obleruandum. lol 40». vfque ad folium 4io.C-nones fimpIiciC rotcntur,non C feclo. lo!. -,o|. iof;cnn-
d> & tenia icntade voces fi^nentur vt K docet s«f4 fA^ta pept ,t decimafextanotainGfolre vt»debctefle cjii-
d>ta. fiue tufa. I» l.4^8 penud 21 rrta decimj, fcjya dcci},minima/idcJicej ii\C fol l> vt ponenda . iol^8j.in pcr.t i-
dc < nota rfl^t adebct eflc t'ufj Tlcc raudau : iaij+ij. < enra^terfia fcalam d«bct habcretn fccueda linea inatriotL,
vt in fchemateZ apparet.Qcc rrit hfc ciror bi^idlyicjn e«d<m faot\pncri:iieracr>rr'igci . fol.404.in Camibus»i.7a.aj.
i4 . n^^-iorctdjr fu t.vaiinV. ppa<«. fal.J^. fn-raf CLii.vltima nct» I tcuW de' < t pcni.vt inW. fol 4I0 inbaQ*a>4«
chori nrtre roriendar fnnt,vt in N apparet . tol.599.; cr.t jdc l-^nota fexta debet poniin Dlafolre , foLiSot. in pentadc
t*.fecunda notaponi dcbcin F ia vt .
t4 minM liJ tJ»:1 1 i HdH aOtll,lj;-T :*3 J *»^H tfiA.
ERRORRS T Y P I C L
Tot.;:?*!1!*!. pro vMerent„r.4^ge vid«»VJiir «^0^.1 -.^we» penude,loco*Lpohcr.e!» &Cccnilt.,nuirtdimimer',.fnI. ,_L
lin.it. prcfL.lcccG fol.,7. tlntantepennlt proex,le'c&. 10^43 Iin.Ltb.lege ptmikn '> m*trtc*.t*ol.LlfL.Iin.-o pro
thema, lefe Thrfctia. (ol- 46« linea iu pro vnun, , Itcevr.o. fol. i»7.l,nea 1. pro le o< . lepe Saor.
ibid. lin.n. pro vna.Iege via.prodcrcch. Ie>?e berecK,& lin i^pro otnaim tege Ozniim. ibidem in vltimi linr».
fo1.,8s.lin.».pro Pan V.lct»e,PatslV. (cil.??7.1,p.6 ptopf phia.Iege Xyphia. |oL?P4-Hn.n. ptoquorum.lege qiuru j.
fol pjjin.T?. protubWcre libro. tol lin.tffTt rolipfui.lc{;eUpfii.tbid.pro vehcmentifcimat ,lege vehementif-
fimos. lo^.jti.Iin.^.pro :virrunm.leL'e curitim. fol )i l. lin.» upromonet, lege mouet. fol.t*9. lin 4. pro vitiorumiue
leee vitreoritmtie . tol.;«*>. lin 1. pioPan V.leee Pirs Vl. (ol.4??. lin. i.pro migacofino , le?. mcgacofmo . tol. 40).
TknJrX Vro mecrocifmi. leee microcofmi . fol.40j.lin 74. pro contringit.Vge confring^nt . lol 40*.lin..7. rtonitui>e
/1» //. Tomo Qmmijsi .
i/,"l*l|e^de^ur«1b^.t%f^pe^tad^ r_i_
lege flatttrjr , tol.471. lin-i.projvnt lefie funt. t'l^X pro Kegiltrum IV.iege Regiftrum VI
E R.-
Digitized by Googlc
ERRORES IN
Ctmmifsi,
M V S I C A
m
m
XYPO TI8S Q,
tbl.1% peot, 4. yjtimfe notje paufi iungenda vt in x patet . fol.»2 in pentad. « vltima ponatur caudafa « ln Y. h»t»«
tadc 6. jdttnu vi in F.&in penudi* vjttmf , nou vllim* ponatBrfernirufa vt iq O, toL ; 7.n pentidt 1 nota 11, dirfi
indiget . fbl.faun 1 pent. poft fccimdim notam tolle pmf.m . tb^dfn quartn mc nb-o pent tdii ir p incipio. pw
vnimquartim partem p uitx.vt T docet to! 7'. in pcnt.de prima. vhima nouponatur in C tol fa vt, &noni
furdi.>fl,vtinl.&S.patrt, foUM^oent,!, quartaaotafigneturdiefi . lol.r 2 \ p;nt» - . ib vjuma nota reaoucdieia
fol.nj. pentia.?.not«* 19 &ao pomtur, vt rn Qpatet . ibidem liq ti-prodj^n», clani.
Nonnnll iuni Melothefiarum exordiavi'ioScriptortt flgno C fefM pafsim repenct Ceetor, qn* fimoTiei tantamfemi.
circuloC notiri debyilTet vnde LecHor muCculprofia pcritiafirprudentia fkile llmileierrQre» CotrUet ,
5i ^uandoqiie Scal 1 fi^no C fol U vt S( F fa vtftiii lineu recle non fint impofita , prirteT ca quae hlc pofuimui, eadta
bcnenoleniiacorri^at velim,
RtlLfua dJHnffionit, Ortbvgrapbij ,trdimt Capitum errorct oceurrcntctleflcr bcntuokifa
ciiiyuafiemendabiti
L G 3 8
REGESTVM
In Tomo /.•
t tt
ABCDEFGHIKLMNOP STVXYZ.
Aa Bb Cc Dd Ec Ff Gg Hh Ii KJk H Mm Nn Oo Pp Qq Rr Si Tc
Vu Xx Yy Zz
Aaa Bbb Ccc Ddd Ecc Fff Ggg Hhh Iij K/M Lli Mmm Nnn Ooo
ppp Q^q Rrr Sfs Ttt Vuu Xxx Yyy Zzz.
Aaaa Bbbb Cecc Dddd Ecee Ffff Gggg H hhh Iiij Kkkk LiU
Mmmm Nnnn Oooo Pppp Q^qqq Rrrr Sff«.
REGESTVM
InTomoIl.
ABCDEFGHIKLMNOPCLRSTVXYZ.
Aa Bb Cc Dd Ec Ff Gg Hh Ii K* H Mm NnOoPp Qq Rr $, Tl
Vu Xx Yy Sx. *
Aaa Bbb Cec D4d Bec Fff Ggg Hhh Ii; KAk Lll Mmm Nna
Nnn Ooo Ppp*
Omncsfnnt D*cr*totus frttit tt PrimiTomi Nnn Sccnndi tomiod
funt Terntoncs , • - -
1
Digitizod b\
(
m
f